...... · .a.
 JZ l
 63?J
Z DRuKARNJ JANA tAZORA W PRZEMYSLV.
ODBITKA Z .KRONIKI DIECEZJI PRZEMYSKIEJ", ROCZNIK XXVIII, Z. 10,
ZA MIESIJ\C PAZDZIERNIK 1928.

Trydenckie prawo I) zobowiqzujqce proboszcz6w w calym
swiecie do prowadzen:a metryk parafjalnych, uzupelnil dla swo-
jej prowincji koscie1nej sw. Karol Boromeusz, Arcybiskup Me-
djolanu na I synodzie prowincjonalnym J odbytym w Medjolanie
1565 r., mC1drym nakazem tej tresci, ze proboszczowie ponadto
"powinni co roku sporzqdzae odpisy ubieglych rocznik6w me-
tryk i odsylae je biskupowi, kt6ry ma si postarae 0 pilne prze-
chowanie tychze odpisow w swojem archiwum" '). Pierwsze to
w kosciele katolickim prawo 0 odpisach ksiqg metrykalnych godnem
by to bystrego umyslu wielkiego reformatora i pierwszego na
wielk q skal organizatora archiw6w koscielnych, kt6ry ocenia-
jqC duzq wartose metryk parafjalnych, zastosowat do nich pra-
starq archiwistycznCl zasad przechowywania odpis6w w odle-
glem bezpiecznem miejscu. Sporadycznie znalazl nasladowc6w
zwtaszcza we Wloszech, ale og6lnie w swiecie katolickim
dopiero w 200 lat p6iniej pojawily si liczniejsze ustawy par-
tykularne 0 obowiqzkowych duplikatach metryk parafjalnych,
a Stolica Apostolska, chociaz do takiej praktyki dawala bisku-
porn zacht w wypadkach poszczeg6lnych ') nie spieszyla si
z wydaniem prawa ogolnie obowiqzuiqcego.
Dopiero w kodeksie 1917 roku znajdujemy .w kanonie 470
przepis tej tresci J ze "z koncem kazdego roku winien proboszcz
1) Sess. XXIV de ref. matr. c. 1, 2.
2) Syncdus Mediol. I, pars II, tit. 2, - Mansi, Collectio Concil. XXXIV, 16.
3) Reskrypt S. Kongr. Soboru 18 maja 1912 zaleca pewnemu biskupowi,
klory troskaJ si 0 bezpieczenstwo metryk parafjalnych, wydanie zarzildzenia,
aby co roku odpisy z ksiilg parafjalnych nadsyJali proboszczowie do Kurji bi-
skupiej; a t rezolucj Ojciec 5W. zaaproboNaJ (Nouv. Rev. Theol. XLV, 230).

- 4 --
odsytac do Kurji biskupiej odpis wierzytelny ksiqg parafjalnych
z wyjqtkiem ksigi stanu dusz". W rozumieniu tegoz kanonu
chodzi tu 0 ksigi: ochrzczonych, bierzmowa nych n, zaslubio-
nych i zmadych. Wedle przepisow innych kanon6w kodeksu
odpisy te majq bye w archiwum biskupiem pilnie strzezone,
aby w razie potrzeby mogly proboszczom lub wiernym zast q -
pic metryki oryginalne (kan. 375, 383, 384).
W Polsce synody prowincjonalne i dieccljalne dose zawie-
raj(l mqdrych przepis6w 0 zabezpieczeniu dokument6w kosciel-
nych poszczeg6lnych parafij, czyto przez skladanie ich w ory-
ginale do archiwow biskupich J), czy przez wpisywanie ich ko-
pij w ksigi konsystorskie 3), lub w ksigi sqdow grodzkich ').
Z zabezpieczeniem calych ksiqg trudniejsza byla sprawa. Nie-
latwo je bylo w calosci przepisywae, chde w XVII i XVIII w.
i ten trud pilni pisarze i proboszczowie nieraz pracowicie spel-
niali. Ten i ow biskup kazal je skladac w archiwum diecezjal-
nem, nie wylqczajqc nawet metryk 4), ale naog6t metryki zo-
stawaly w parafjach i nieraz dzielily fatalny 105 niezabezpie-
czonych od ognia i innych wypadk6w zabudowan koscielnych
i plehanskich.
Oceniajqc te niebezpieczenstwa dla tak wafnych pod ka-
zdym wzgldem ksiqg metrykalnych pierwszy w Polsce nakazal
spisywanie ich kopij, wielki pasterz naszej prowincji, Waclaw
tlieronim Sierakowski, gdy z przemyskiej biskupiej na lwowsk q
metropolitalnq przeszedl stolic. We wspanialym jego IiScie
pasterskim z daty Lw6w 17 kwietnia (XV Calendas Maji) 1761,
do kleru i wiernych archidiecezji 5), czytamy w rozdziale V p. t.
"De abusu circa Administrationem Sacramentorum et Sacra-
mentalium tollendo", po instrukcji 0 prowadzeniu metryk chrztow
1) Syned prow. piotrk. 1511; dieeezjalne: poznanskie 1517, 1720, wilenskie
1613, 1744, przemyski 1621, zmudzkie 1639, 1752, wloclawski 1641, tucki 1726,
ploeki 1733.
) Syn. prow. lwowski 1564, piotrko..v. 1628; dice. ehdmski 1624, warmin-
skic 1610, 1726; por. Pastoralis Maeiejowskiego 1601, 1607.
3) Syn. diee. przemyski 1621.
4) Synod diee. zmudzki 1752.
5) Epistola Pastoralis mVeneeslai Hieronimi... Sierakowski... Arehiepisecpi
Metropolitani Leopoliensis. ad Clerum cum Saeeularem turn Regularem ct Uni-
venum (ire gem Arehidioeeesis Leopoliensis, Pastorali suae Curae et Jurisdie-
tioni subieetum directa et ordinata, Anno Christi 1761, Ingressus sui in Cathe-
dram Metropolitanam Leopoliensem Anno 2 do. Leopoli, Typis Aeademieis S.
R. M. Coll. Soc. Jesu.

-b-
nastpujqce zarzqdzenie 0 przesytaniu do Kurji ich odpisow.
Przytaczam je tu w polskim przekladzie.
"Poniewaz nie rzadko si trafia, ze ksigi chrztOw, bqdi
dla starosci swej, bqdi z niedbalstwa proboszczow, ulegajq
zniszczeniu, skqd wiele zlego plynie dla tych, ktorzy wyciqg6w
z ksit:gi me.trykalnej potrzebujq, zapobiegajqc takiej niedo-
godnosci owieczek Naszych, nakazujemy wszystkim proboszczom
i innym kaplanom, majqcym duszpasterstwo jako g16wny obo-
wiqzek, aby z koncem kazdego roku wypis autentyczny ochrz-
czonych z calego roku zaopatrzony podpisem proboszcza lub
komendarza i pieczciq kosciola (ktore to pieczcie przy ka-
zdym kosciele aby byly nalezycie w mosiqdzu z wyrazeniem
tytulu kosciola wykonane, zarzqdzamy, i chcemy aby je sobie
sprawili w przeciqgu jednego roku wszyscy rzqdcy koscio16w
pod karq 20 grzywien, ktore nieodwolalnie sciqgnite bdq na
rzecz fabryki kosciola Naszego Metropolitalnego), a pisany
czysto i czytelnie na papierze zwyczajnym lecz dobrym i z mar-
ginesami szerokimi dla jednostajnosci na dwa palce, oddawali
swoim ksizom dziekanom. Dziekani zas zbadawszy wprzod
i stwierdziwszy zgodnosc wypisu z ksigq metrykalnq, zaswiad-
czq 0 tern przylozeniem wlasnego podpisu i pieczci dziekan-
skiej, poczem odeslq wypisy do Kancelarji Naszej Metropolital-
nej zadwornej, oryginalne zas metryki zostawi q przy wlasci-
wych kosciolach. Notarjuszowi jednak Kurji Naszej Metropoli-
talnej albo Konsystorza generalnego, zadnych nie bdzie wolno
wydawac czy udzielac swiadectw z owych wypisow metrykal-
nych, chyba w razie, gdyby za dopustem Bozym, rzeczone me-
tryki oryginalne przepadly; naowczas tenze Notarjusz albo
Kanderz za zezwoleniem Ordynarjusza wyda proszqcym swia-
dectwo, a nawet bdzie obowiqzanym na zqdanie prob05zcza
wydac mu odpis calej ksigi".
Jek widzimy. dotyczyl ten przepis tylko metryk chrztow
jako najwazniejszych. Co do reszty metryk: matzenstw, bierz-
mowania, zmarlych oraz innych ksiqg, poprzestal Abp Siera-
kO'wski na poleceniu pilnego ich spisywania w jednym egzem-
plarzu. Zacytowany ustp 0 obowiqzku prowadzenia wypisow
z metryk chrztow, doslownie w temsamem brzmieniu oglosil
poiniej tenze Arcybiskup w ustawach Synodu diecezia/nego
/wowskiego z r. 1765 1 ), w rozdziale V, taksamo "De abusu..."
1) Synodus dioecesana leopoliensis sub... Venc. Hier... Sierakowski...
Archieppo Metropolitano Leopoliensi A. D. 1765 diebus 20, 21 et 22 Maji in

-6
zatytulowanyrn, nadajqc mu tensamem wiksZ4 pOW8g
prawnq.
W kilkanascie lat poiniej podobny w tym wzgldzie, choc
calkiem niezalefnie wydeny przepis, zanotowac wypeda z prze-
ciwleglego kranca Polski. Joze! Rybinski, biskup diecpzji kujaw-
sko-pomorskiej, juz przez kordon I rozbioru przedzielonej, wy-.
daje w r. 1778 rozporzqdzenie nastpujqce:
"Wypisy ochrzczonych i umarlych ksiza plebani oddawac
bdq corocznie do aktow grodzkich, co pod suroWq karq im
nakazujemy, a dopiloowanie skutku ksizom dziekanom zale-
carny, aby podczas kongregacyj dekanalnych dopominali si
danego sobie z kancellaryi zaswiadczenia 0 oddaniu rocznego
wypisu. To najwicej stosowac si ma do kraju Polskieg<), gdzie
ta zbawienna ustawa dotqd jes7cze skutku swego nie wzila.
Doswiadczamy cvdziennie, jak udajqcy si do metryk kosciel-
nych po swiadeclwo urodzenia albo tez smierci ktorej osoby,
czsto bywajq zawiedzeni, juzto dla spalenia koscio16w, juito
dla nieporzqdku plebanow, ktorzy po kartkach piszil, a potem
zapominajil 0 wszystkiem z krzywd q czstokroc familji, honoru
i majqtku" 1).
Charakterystycznq jest w owem rozporzqdzeniu pochwala
"zbawiennej ustawy" 0 duplikatach, ktora jeszcze "w Polsce
skutku swego nie wzila", oraz kierowanie wypisow nie do ar-
chiwum Kurji biskupiej lecz do aktow grodzkich. Widocznie
wzorowal biskup sw rozporzqdzenie na przepisach cywilnych
z zachodu. Nic dziwnego, byly to czasy przewrotow politycz-
nych w Europie, wobec ktorych dla gwarancji praw osobistych
i rodowych moglo zalezec wiernym wicej niz kiedyindziej na
zachcwaniu w calosci metryk swoich rodzin i przodkow. -
W Niemczech niektore owczesne synody rowniez nakazywaly
pisanie metryk w 2 egzemplarzach, z ktorych jeden mial zostac
w parafji, drugi skladano do archiwum biskupiego lub dziekan-
skiego 2).
Przyszlo potem unormowanie prowadzenia metryk we
wszystkich dzielnicach Polski przez ustawy panstw zaborczych,
przyczem nie pominto sprawy zabezpieczania ich calosci przez
rozporzqdzenia 0 sktadaniu duplikatow, czyto w urzdach cy-
Eeclesia Metropolitana Leopoliensi eelebrata. - Leopoli Typis S. R. M. Aca-
demieis, A. D. 1765.
1) Encyklop. koSi. Nowodwrr. XIV, 228.
2 Statuta AEppi Coloniensis 1779, podobnie owezesny Syno:lus Torna-
eensis, - eyt. w Ene. kosc. Now. XIV, s. 224.

7-
wilnych, czy w konsystorzach. Ogolne w tym wzgldzie zllsadv
ustality si ostatecznie w r6:inych dla kazdego zaboru formach
w pierwszej polowie XIX wieku.
W Austrji juz dekret nadworny z 14 listopada 1788 zobo-
wiqzywal proboszczow aby "wypisy urodzonych, zaslubionych
i zmarlych przesylali corocznie do konca lutego bez odwloki
do dworu cesarskiego" 1). Poiniejsze analogiczne rozporzqdzenie
o tych wypisach wydal cesarz dnia 15 paidzier. 1796 1). Dziki
tym dekretom rzqdowym dose wczesnie wprowadzono praktyk
duplikatow metrykalnych w Czechach (1799), w Austrji dolnej
(1796) i gornej (1819), oraz w innych krajach austrjackich I).
W Oalicji te cesarskie dekrety nie znalazly zastosowania,
a prawdopodobnie nawet nie hyly znane (nie ma ich sladu
w ksigach konsystorskich ani parafjalnych, w ktorych najskru-
pulatniej spisywali ksiza rzqdowe ustawy i ok61niki). Dopiero
o wiele p6iniej na skutek nowego dekretu cesarskiego z dnia
20/6 1835 i dekretu kancelarji nadwornej z 27/6 1835, wydato
gubernium galicyjskie rozporzqdzenie z dn. 1/8 1835 L. 43591
tej tresci, ze proboszczowie majq w dwu egzemplarzach pro-
wadzie metryki chrztow i malzenstw, jeden egzemplarz zacho-
wae winni u siebie, a drugi potwierdzony przz dziekana od-
sytac do przechowania w konsystorzu. Dekretem kancelarji
nadwornej z dn. 19/2 1836 L. 4286, rozszerzono ten przepis
takze" na metryki smierci ).
Te rozporzqdzenia cywilne, po dzieii dzisiejszy obowiqzu-
jqce, uregulowaly ostatecznie spraw duplikatow metrykalnych
w tych diecezjach galicyjskich, ktore tej praktyki dotqd nie
znaly.
W diecezji przemyskiej o. I. spraw t juz 0 10 lat wcze-
sniej unormowal biskup Jan Potoczki rozporzqdzeniem w formie
ok61nika (Circulare) do ogotu duszpasterzy z daty Przemysl
21 wrzesnia 1826,- .NQ 1619 0 nastpujqcem brzmieniu: "Pragnqc
jak naj/epiej zabezpieczyt ksiflgi metryka/ne oraz ufatwit uzyskanie
icb odpisu urzfldowego w razie icb zaguby /ub spa/enia, zobowiqzu-
1) Jougan: Kancelarja parafjalna, Lwow 1912, s. 65.
2) Barthenheim: Oesterreichs Geistliche Angelegenheiten, Wien 1841,
s.637.
9) Muller: Lexikon des Kirchenrechts, Wurzburg 1842, IV, s. 34.
4) Korzeniowski: Zbior przepisow, Lwow 1900, s. 35. Griessl: Kirchliche
Vorschriften und osterr. Gesetze in den Matriken-Angelegenheiten, Graz 1891,
s.64.

-8
ferny wszystkicb duszpasterzy, aby odtqd, tak za rok biezqcy, jak
i na przyszlosc co roku pod koniec stycznia, z kazdego kosciola
parafjalnego macierzystego albo z filjalnego czyli kapelanji miej-
scowej, wierne wypisy (extractus) z calego roku urodzonycb, zaslu-
bionycb i zmarlycb z ksiqg metrykalnycb wiernie i doslownie spo
rzqdzone, podpisane i pieczt;ciq koscielnq zaopatrzone, wreszcie
przez dziekana wlasciwego co do doslownej zgodnosd z Ol'J'ginalem
potwierdzone, do konsystorza Naszego niezawodnie nadsylali, celem
icb przecbowania w arcbiwum kancelarji" ').
Nowy ten i nie lekki obowiqzek przyjli ksiza bez oporu
i poczli go spelniac skrupulatnie. nadsylajqc co roku wypisy
czyli kopje metrykalne. Tak powstat nowy w archiwum konsy-
storskiem dzial "Ekstrakt6w metl'ykalnycb". zwany tak od l()cinskiej
ich nazwy uwidocznianej na czele kaidego rocznika. Wkr6tce oka-
zalo si, ie owe lwpje nietylko sluzq do zabezpieczenia metryk,
ale i do ich ulepszenia, bo juz W okolniku z dn. 20/3 1827,
L. 494, tenze bislmp Jak Potoczki wytyka pronoszczom, zauwa-
zone na podstawie el{straktow, braki w systemie prowadzenia
metryk parafjalnych i daje im odpowiednie pouczenie, przypo-
minai<tc obowiqzujilce dawniejsze przepisy i wzory metrykalne.
Bislmp Franciszek Xawery Wierzcblejski rozporzqdzeniem
z d. 29/]1 1849 N. 2290 ') nakazal regularne prowadzenie po
parafjach ksiEiJgi zapowiedzi, przepisal dla niej formularze,
a podkreslajqc jej waznosc, poledl proboszczom przysylac do
I{urji ekstr3My talde z tej ksigi. Pisali wic odtqd proboszczo-
wie czworakie ekstrakty, chrztow, slub6w, pogrzeb6w i zapo-
wiedzi, dop6ki biskup -tukasz Solecki w r. 1891 3) obowiqzku
przysylania ekstraktow zapowiedzi nie odwolal.
Nastepca biskupa Soleckif'go, biskup J6zef Sebastian Pel-
czar oglosH na Synoizie diecezjalnym przemyskim w r. 1902 (sta-
tut n. 439) wsrod obowiqzkow proboszczowskich, w szczegol-
nosci co do metryk, taIde obowiqzek odsylania co roku przez
dziekana do Kurji odpisow metryk chrztow, slubow i pogrze-
how. W ten sposob ustawa biskupa Potoczkiego zostala odno-
wionq i zdawaloby si, ze mogta znalesc nadal tern lepszy po-
sluch. Ale stalo si inaczej. Byla to juz epoka zmierzchu eks-
I) Odpisy i streszczenia tego cvrularza w jzyku oryginalnym tdcinskim
znajdujit si«: we wszystkich parafjalnych protokolach kurend i cyrkularzy z tego
czasu.
2) Kurenda IV z r. 1849.
3) Kurenda V z r. 1891, str. 81, rozporz. .Ni 1993.

- 9--
traktow metrykalnych w diecezji przemyskiej, ustawac zaczlo
ogolnie ich nadsylanie.
Czem to tlomaczyc? Z pewnosci q nie lekcewazeniem Sy-
nodu ze strony kleru, ani tez zbytniem obarczeniem go masq
nowych zatrudnien przy br.1ku czasu, boc przy dobrej woli za
miernq oplat q latwo mofna bylo znalesc i wynajqc pisarza do
robienia ekstraktow. Przyczyna lezala raczej w samej Kurji Bi-
skupiej, wzgldnie w jej archiwum, gdzie zaczto juz dotkliwie
odczuwac brak miejsca na pomieszczenie olbrzymiej m8SY
ekstrakt6w metrykalnych. Dla tej to przyczyny prawo synodalr.e
o ekstraktach wypadlo dose blado i nieznacznie, jakby bylo tylko
echem obowiqzujqcej w tym wzgldzie cywilnej ustawy. DIatego
z Kurji nie wymagano juz wtedy od proboszczow zbyt stanow-
czo nadsylania ekstraktow 1). Brak odpowiedniego pomieszcze-
nia na ekstrakty, brak nalezytej nad niemi opieki, a w nastp-
stwie tych przyczyn nielad w jakim si ten dzial archiwum
Kurji znalazl, wreszcie mala uzytecznosc ekstraktow w epoce
pokoju, - oto przcszkody, ktore zatamowaly ich dalszy roz-
rost i zniechttcily Mer do regularnego ich nadsylania.
Rok 1914/15 powodujqc zniszczenie wielu archiwow para-
fjalnych wraz z oryginalnemi metrykami, wywolal nareszcie
duze zapotrzebowanie ekstraktow ze strony proboszczow.
Lqcznie z tern okazalo si konieczncm przyspieszenie ich upo-
rzqdkowania i obmyslenie nalezytego dla nich pomieszczenia
w lokalu bibljoteki diecezjalnej w domu pojezuickim, dokqd je
przedtem ze strychow palacu biskupiego przeniesiono. Kilka-
dziesiC!t parafij moglo uzupelnic swe metryki przy pomocy wy-
pozyczonych stqd ekstraktow. Wielu proboszczow nie znajdu-
jqC w archiwum Kurji ich kompletu dla swych parafij, musialo
zalowac swego Iub poprzednikow swych w tym wzgldzie za-
niedbania. Pomimo tego zbyt malo bylo proboszczow, ktorych
wykazana w ten sposob uzytecznosc pobudzila do dalszego
sporzqdzania i nadsylania ekstraktow. Nie pomogly rozporZq-
dzenia i przypomnienia biskupie oglaszane w pismie diecezjaI-
J) W schematyzmach diecezjalnych od r. 1853 dodawano na konco\\ej
karcie osobne przypomnienie, jakie pisma w ktorych miesi'lcach proboszczowie
wysylac winni: pod koniec stycznia przypomina si m. i. przysylanie ekstrak.
tow, ale ta wzmianka 0 ekstraktach znika juz w schematyzmie po r.1905, cho-
ciaz jeszcze w dalszych rocznikach schematyzmu pozostaje przypomnienie pro-
boszczom innych ich terminowych obowiitzkow kancelaryjnych.

-10-
ncm I) i w rocznikach schematyzmu !!). Poprzednie zwichnicie
w tym wzgldzie karnosci i porzqdku osmielito do ogoinego
puszczenia w niepamie obowiqzujqcego przeciez dalej prawa
biskupa Potoczkiego z 1826 r. i prawa cywilnego z r. 1835,
a nawet do zignorowania nowego ogolnego prawa koscielnego
o duplikatach, ktore tak stanowczo wyrazH kanon 470 kodeksu.
Wskazano na ten kanon takfe w diecezjalnym komentarzu ko-
deksu '), ale wogole nacisk w tym wzgldzie zgory, zarowno
z Kurji jak i od dziekanow, byl zbyt slaby, aby dawnq pilnosc
proboszczow przywrocie.
Rzut oka na katalog ekstraktow dowodzi, ze liczba pro-
boszczow dotCld jeszcze nadsylajqcych je do Kurji nie docho
dzi 10 0 /0 ogoInej ilosci parafij, i ze owi pilni pisarze ekstraktow
znajdujCl si g16wnie w dekanatach: jasielskim i dynowskim,
a nadto nielicznie w jaroslawskim, krosnieilskim, rzeszowskim
i zmigrodzkim.
Moze ogloszenie niniejszej rozprawki i katalogu pobudzi
wikszq ilose XX. proboszczow do pilnego nadal sporzqdzania
i nadsytania ekstraktow metrykalnych oraz do uzupelnienia
brakow za lata dawniejsze. Rzecz oczywista, :ie zaniedbanie
wielu lat nie da si zaraz odrobic, ale moznaby to wykonac
bez zbytniego wysHku w ten sposob, ze proboszcz robiqc eks-
trakty za rok bezposrednio miniony, zrobilby dodatkowo co
roku ekstrakty za jedno z lat dawniejszych.
Tq metod q np. proboszcz w Pstrqgowej, gdy rozpoczql
pisae dla swej tarnowskiej Kurji diecezjalnej ekstrakta metryk
w IV dziesiqtku XIX w., uzupelnial je potem stopniowo roczni
kami wstecz az do rocznika 1810 pisanego jeszcze w r. 1850.
Tern tlomaczy si fakt najstarszego wieku ekstraktow tej pa
ri;\fji, ktore do archiwum naszego przybyly z archiwum Kurji
diecezj. tarnowskiej dopiero w r. 1926 po ponownem ') przylq-
czeniu Pstrqgowej do przemyskiej diecezji.
1) Kron. diec. przem. ]915, s. 8], sprawozd. ze zjazdu dziekanow 18]1
1915; Kron. d. p. J916, s. 22 i 44; Kron. d. p. J9J9, s. 96, sprawozd. ze zjazdu
dziek. 3/6 1919.
') Schematismus 19J4, 19J7.
5) Wazniejsze zmiany i uzupelnienia w prawie koscielnem wedlug nowego
kodeksu, dod. do nr. 4-5 Kron. d. p. 19]8, str. 49.
4) Przedtem nalezala ta parafja wraz z calym tarnowskim cyrkulem do
przemyskiej diecezji w latach 1809-1823.

-11-
W zamian za to w r. 1928 z przemyskiego archiwum die-
cezjalnego wydzielono i odeslano do Tarnowa ekstrakty metry-
kalne 31 parafij, ktore na mocy bulli papieskiej "Vixdum Polo-
niac Unitas" i deluetu wykonawczego Nuncjatury warszawskiej
z daty Warszawa 17 list. 19251) do diecezji tarnowskiej odeszly.
Umieszczone sCl obecnie ekstrakty metrykalne poza wla-
sciwym gmachem Kurji i Archiwum diecezjalnego w obszernym
lokalu bibljoteki diecezjalnej t. j. nad bocznq naWq kosciola
pojezuickiego z wejsciem od kurytarza II pitra domu przy
placu Czackiego l. 10. W r. 1928 sprawiono dla nich specjalne
szafy, w ktorych dla kazdej parafji zapewniono osobne miejsce
na polce otwartej 0 szerokosci 30, wysokosci 40 i glbokosci
40 em. Szaf jest 14, po 30 polek kazda, razem polek 420. -
W polkach kladzie sit; ekstrakty w miar jak naplywajCl, w ten
sposob, ze na dole lezq zeszyty najstarsze. Gdy si potka wy-
pelni, przenosi si zwiqzany fascykul ekstraktow danej parafji
do szaf ostatnich, ktore sluzq jako rezerwowe. Parafje id q
w polkach porzqdkiem alfabetycznym od pierwszej gornej polki
pierwszej szafy az do szafy jedenastej, na ktorej narazie kon-
czy si porzCldek alfabetyczny. Nad kazd q polkCl uwidocznionq
jest nazwa parafji. Gdy powstajq nowe parafje, przygotowuje
si miejsca na ich ekstrakty po literze Z normalnego alfabetu
t. j. w szafie dwunastej. Gdy po latach kilkudziesiciu szafy
reze"rwowe zapelni q si calkowicie i ich zawartose dojdzie idqc
wstecz do polek parafjalnych jeszcze nie calkiem wypelnionych,
zajdzie potrzeba zrobienia nowej szafy rezerwowej.
Opisany system pomieszczenia ekstraktow, ustalony osta-
tecznie niedawno po roznych wahaniach i odmiennych probach
okazuje si w danych warunkach najpraktyczniejszym, i zapew-
nia pomieszczenie na dluzszy przeciClg czasu.
Uwazalem _ za stosowne opisae go doktadniej, aby z jednej
strony wzbuclzie zaufanie u XX. proboszczow do przechowania
tego cennego owocu ich trudow, z drugiej strony wykazac, ze
ekstrakty metrykalne dadz q si praktycznie ulozye, byle zna-
lese lokal dose obszerny na ich pomieszczenie.
Brak obszerniejszego lokalu, choroba dose powszechna
w archiwach biskupich calego swiata, jest i bdzie stanowila
powaznq trudnose w nalezytem wykonaniu przepisu kanonu 470
o duplikatach metrykalnych. Znakomity przeciez kanonista Jan
1) Kronika diec. przem. 1925, s. 135-146.

- 12-
Chelodi 1), komentujijc ten kanon, z przekonaniem na doswiad-
czeniu wojny opartem wykazuje jego wielkij uzytecznosc, ale
zaraz wyraza obaw, ze w archiwach wikszych diecezyj brak-
nie z biegiem lat miejsca na przechowanie tylu odpisow me
tryk - i jako remedjum wskazuje delikatnie metod pozosta-
wiania owych odpisow u dziekanow. Rada fatalna i zgota z in-
tencjq prawa niezgodna: wqtpi czy gdzies na swiecie istniejij
state i nalezycie zabezpieczone archiwa dziekafiskie, wobec
przenosnosci urzdu dziekanskiego. A wlasnie 0 stale zabez-
pieczenie odpisow metryk prawodawcy chodzito, i jasne brzmie-
nie kanonu 470 nie dopuszcza podobnej interpretacji. Nie gdzie- .
indziej jak wtasnie w siedzibie biskupiej miejsce na przecho-
wanie tak waznych dla diecezji archiwaljow jak odpisy metryk
znalesc si musi.
Z przygotowujqcego si katalogu Arcbiwum diecezjalnego
ogtaszam na poczqtek t wlasnie pierwszq probk nie tyle dla
celow naukowych badan, ktorym ekstraldy metrykalnc nie wiele
postu:iyc mogq, ile dla informacji oraz pozytku urzdowego
intercsowanych XX. proboszczow, wreszcie dla pobudzenia ich
do regularnego uzupelniania, w interesie ich wtasnych parafij,
tego dzialu Archiwum diecezjalnego w mysl obowiqzujqcego
prawa kanonicznego i cywilnego.
W katalogu umiescHem wszystkie parafje w obecnej chwili
1. j. w paidzierniku 1928 roku istniejqce nie wykluczajqcych
tych, ktore zadnych tu jeszcze ekstraktow nie posiadajq. Rocz
niki ujte w nawias znajdujq si wskutek wypozyczenia po
wojnie (przewa:inie od r. 1915) w odnosnych archiwach para-
fjalnych. Roczniki poza nawiasem Sq przechowane w Archiwum
diecezjalnem.
1) Jus de personis, Tridenti 1922, n. 228, str. 353.

Katalog Ekstraktow.
Albigowa
Babice .
Bachorz
Bachorzec
Balice
Baligrod
Bar
Bqczal .
Besko .
10 Bialobrzegi
Bieliny. .
Bieidziedza
Bircza . .
Biskowice
Blizne .
Btazowa .
Btozew. .
Boguchwata
Bonow
20 Borek stary
Borownica
Bobrka .
Borynia
Bruchnal
Brzesciany
Brzostek
Brzozow .
. 1826-1888.
. 1826-1909.
. 1827-28.1865. 1887-99.1914-20. 1927.
. 1t26-99. 1914-27.
. 1872-907. 1911-18. 1922-24.
. . 1826-904. 1914-25.
. 1826-97.
. 1826-906.
. 1826-905.
. 1826-92.
. 1826-905.
. 1826-99.
. 1826-904.
. 1826-81.
. 1826. 1828-81.
. 1915-19. 1927.
. 1826-905. 1907-10. 1913-15.
. 1826-97.
. 1921-22.
. 1826-905.
. 1826-905.

Brzoza krolewska .
Brzyska
30 Budziwoj
Bukowsko .
Budy lancuckie
Chlopice .
Chmielnik .
Chmielow
Chyrow
Cieklin .
Czudec .
Czukiew
40 Czyszki
Dembowiec
Dobromil .
Dobrzechow .
Domaradz
Domostawa
Drohobycz
Dubiecko
Dublany
Dudynce
50 Dukla .
Dydnia. .
Dylqgowa .
Dynow
Dzikowiec
Falejowka
Falkenberg
Felsztyn
Frysztak .
Futoma
60 Gac . . .
Gaje wyzne
Giedlarowa
Gtbokie . .
Gtog6w
Gniewczyna .
Gogolow
Golcowa
Gorzyce
- 14-
. 1826-908.
. 1826-905.
. 1826-902.
1826-900.
. 1826-81.
1826-907.
. 1826-uO. 1910-6.
. 1826-84. 1903.
1826-907. 1913-16.
. 1826-905.
. 1826-915.
. (1826-910). 1911.
. 1826-84.
. 1826-909. 1926-27.
. 1826-88. 1899-904.
. 1826-99. 1915-18. 1927.
. 1826-88.
. . 1826-902.
. 1826-96. 1901-15.
. 1826-96.
. 1826-95. 1914-19.
. 1826-99. 1914-27.
. 1826-907.
. 1826-92. 1910-11. 1917. 1919-24.
.1826-908.1918-19.1921.1923-24.
. 1826-84.
. 1826-99. 1914. 1916-19.
. 1826-903.
. 1926-27.
. 1826-92.
. 1911-15. 1917. 1923-27.
. 1826-910. 1915-16.
. 1826-98.
. 1826-905.
. 1826-907.
. 1826-903. 1911-18.

- 15-
Garno . .
70 Grabownica
Grbow
G rochowce
Grodzisko .
Gwoinica .
liaczow
Handzlowka
Harta
Hartlowa .
Hoczew
80 Humniska .
Husakow
Hussow
Hyzne .
Iwonicz
Izdebki .
Jacmierz
. 1826-905. 1923.
. 1826-902. 1911-17.
. 1826-903.
. 1826-91.
. 1868-905.
. 1826-98. 19]4-18.
. 1826-99.
. 1826-99. 1914-22.
. 1826-98. 1917-20.
. . 1826-912.
. 1827. 1834-905.
. 1826-1909.
. 1826-900.
. 1826-81.
. 1826-98.
. 1826-906.
. 1826-59. (1860-71. 1816-902.
1906-19).
Jarodn
Jarostaw
Jasien .
90 Jasienica
Jasionka
Jasionow
Jasliska
Jasto
Jastkowice
Jata
Jawornik polski . 1826-99.1914-16. 1918-20. 1921.
Jaworow . 1826-97.
Jedlicze . 1826-904. 19]4-18.
100 Jezowe . . 1826-905. 1909.
Jodt6wka pruchnicka . 1904.
Kalinow . . . . . 1826-38. (1839-56). 1857. (1858-50).
1861-89. (1890-907). 1908.
. 1826-907.
. 1826-918.
. 1826-917.
. 1826-98.
. 1826-96.
. 1826-98.
. 1826-904. 1911-23. 1925-27.
Kalnikow
Kalwarja padawska
Kamien
Kanczuga. . . .
. 1826-92. 1916-18.
. 1826- 900.

Kaszyce . . 1826--904. 1910-16.
Klimkowka . 1826-98.
Kobylany . . 1826-905. 1907-18.
110 (Konigsau) Rowne k. Medenic 1859-88. 1902-03.
Kolonia polska . . (1861-73).
Kotaczyce . 1826-905.
Komarno . 1826-88. 1902-22.
Kombornia . 1826-908.
Koniuszki siemianowskie
Kopki
Korczyna .
Kosienice .
Kosina . .
120 Kraczkowa
Krakowiec
Kramarzowka
Krasiczyn .
Krasne . . .
Krosno. . .
Kroscienko wyzne
Krolik polski
Krukienice
Krzemienica .
130 Krzywcza. .
Kurzyna . .
Laszki k. Bobrowki
Laszki murowane
Leszczawa dolna
Lezajsk. . . . .
Lipniki
Lipowiec
Lisko
Lubatowa .
140 Lubenia
Lubla
Lutcza . .
Lutowiska .
Lancut. .
Lanowice .
Lqczki Jagiellonskie .
- 16-
. 1826 - 907.
. . 1826-79. 1883-904. 1915-25.
. 1826-908.
. 1826-81.
. 1826-97. 1900 - 04.
. 1921-22.
. 1826-1908.
. 1826-81.
. 1826-1906. 1918-19.
. 1826-906.
. 1826-98. 1911-17.
. (1826-1906). 1907-09.
. 1826-81.
. 1826-909.
. . 1836-905.
. 1826-73. 1898-916. 1919-27.
. 1826-92. 1896.
. 1826-902.
. 1826-909.
. 1926. 1872. 1915.
. 1826-81.
. 1826-84.
. 1826-84.
. 1826-96. 1911-18.
. 1826-904.
. (1826 -53). 1854. (1855-97). 1898.
. 1826-84. 1902.

Lqka. . , , .
Ltownia
b;zyny .
150 Lobozew
Lomna
Lowce .
Lubienko
Lubna .
Majdan kolbuszowski
Majdan sieniawski
Malawa. .
Manasterz .
Harkowa .
160 Medenice
Medyka
Medynia
Micha16wka
Miechocin
Miejsce Piastowe .
]\,lilisz nowy
Milczyce .
Miiyniec .
Motodycz
170 Mosciska
Mrowla .
Mrzyg16d
Muzytowice
Myslatycze
Nart nowy
Niebieszczany
Niebylec .
Nienadowka
Nienasz6w
180 Niewodna .
Nisko
Nizankowice. . 1826-909. 1914-25.
Nowe Miasto . 1826-92.
Nowosielce przeworskie 1826-907.
Nowosielce Kozickie . 1826-92. 1910.
Nowotaniec . 1826-99.
Nozdrzec . . . . . . 1826-99. 1914-20.
-17-
. 1826-81.
. 1826-905.
. 1826-905. 1907-08. 1911-20.
. 1912-18.
. 1826-904.
. 1826-905.
. 1826-97. 1918.
. 1826-99. 1906-17.
. 1826-73. 1904-08.
. 1826-S1.
. 1826-904.
. 1826-900.
. 1826-88. 1900-03. 1918-20.
. 1826-909. 1922-24.
. 1861-93.
. 1826-57. 1859-925. 1927.
. 1826-903.
. 1826-98. 1913-15.
. 1912. 1916-18.
. 1826-917.
. 1826-909. 1922.
. 1826-909. 1925.
. 1826-907. 1919.
. 1826-904.
. 1826-97.
. 1826-909. 1922-24.
. 1826-902.
. 1826-84.
. 1826-908. 1920-25.
. 1826-906. 1916-19.
. 1826-84. 1918. 1927.

Odrzykon .
Osiek .
190 Osobnica .
Ostr6w. .
P antalowice
Pikulice
Pnikut .
Pniow .
Podbuz .
Pohorce
Polana .
Polomyja
200 Poraz .
Pruchnik
Przemysl- katedra
Przemysl-Zasanie
Przeworsk
Przewrotne .
Przybysz6wka
Przysietnica
Pstrqgowa
Pysznica .
210 Radawice .
Radawa
Radenice
Radochonce
Radomysl .
Radymno .
Rakszawa .
Ranizow .
Rogi. .
Rokietnica
220 R6wne k Dukli
Rozwadow .
Rudki . . .
Rudna wielka
Rudnik n/S.
Rudolowice
Rumno. .
- 10-
. . 1826-907.
. 1826-910.
. 1826-926.
. 1826-902.
. 1826-98.
1826-57. (1858). 1859-909. 1922.
. 1826- 903.
. 1860-88.
. 1826-912. 1918. 1923.
. 1826-84.
. 1826-911. 1915-18.
. 1826-904.
. 1826-63.
. 1826-74. 1888-93.
. 1826-910. 1915-16.
. 1826-81. 1919-24.
. 1826-906. 1914-15. 1917.
. 1810-59. 1863-89.
. 1826-905.
. (1826-96). 1897. (1898).
. (1826-56). 1857-70. (1871-9:0).
1911-12. 1917.
. 1826-909.
. 1836. 1842. 1857. 1863-94. 1896.
1898-901. 1903-09. 1914-24.
. 1826- 903.
. 1826-73. 1904-08.
. 1889-905.
. 1826-910.
. 1826-98.
. 1826-903.
. 1826-98. 1915.
. 1826-905.
. 1826-88. 1911-25.
. 1826-905.
. 1826-904.
. . 1826-905. 1910.

nybot:ycz
Rychcice .
Rymanow .
230 Rzeszow .
Sambor
Samoklski
Sanok . .
Sarzyna
Sqdowa Wisznia
Sqsiadowice
Schodnica
Sieklowka .
Sieniawa
240 Siennow
Sietesz .
Slawf;cin
Slocina .
SokolOw
Spie. .
Stany .
Starasol
Starawies .
Stary Sambor
250 Staromiescie.
Stojance .
Stobierna. .
Strachocina .
Strzalkowice
Strzyiow
Stubno .
Stupnica
Swicany
Swiftoniowa
260 Swilcza
Szebnie
Szlzaki
Tamanowice .
Targowiska .
Tarnawa gorna.
Tarnawiec
-- 19-
. . 1826-92.
. 1826-88.
. 1826-98.
. 1826-81. 1919-26.
. 1826-906.
. 1826-918.
. 1826-97.
. 1826-900.
. 1826-97. 1908.
. . 1826-907. 1918-23.
. 1826-903.
. 1826-73.
. 1830-67. 1900.
. 1826-900.
. 1826-93. 19]4-27.
. 1826-81.
. 1826-901.
. 1826-909. 1915-16.
. 1826-904.
. 1826-904.
. 1826-910.
. 1826-906.
. 1826-81. 1916-27.
. 1826-97.
. 1826-81. 1910.
. 1826-902. 19]4-18.
. 1826-907. 1915.
. 1826-82.
. (1826-84). 1885. (1886-912).
1918-19. 1922-24.
. 1826-904. 1909-27.
. 1826-908.
. 1826-904. 1914-24. 1926-27.
. . 1877-903.
. 1922-23.
. 1826-907. 1919.
. 1912 -18.
. 1826-907.

- 20 
rarnawka
Tarnobrzeg
Tarnowicc
270 Tarnowska Wola
(Trojczyce) Wadawice
Tryncza
Trzciana . . 1826- 910.
Trzcieniec . 1922.
Trzcinica . 1826-904. 1914-27.
Trzebos . 1826-906.
Trzesn . . 1826-900.
Trzesniow. . . 1826-901.
Tuligtowy ad Komarno 1826-901.
280 Tuliglowy pruchnickie . 1826-98.
Tuczempy
Turbia .
Turka .
Twierdza
Tyczyn .
Tyrawa wotoska
Uherce .
Ujkowice .
Ulanow. .
290 Urzejowice
Ustrobna .
Wacowice
Warzyce
. 1922.
. 1826-904. 1908-19. 1922-23.
. 1826-916.
.1826-901.
. 1826 --81.
. 1826-915.
. 1826-915. 1917-18.
. 1826-908.
. 1826-905.
. 1826-905. 1914-19.
. 1826-904. 1914-20. 1923-24.
Wesota .
Wiqzownica
Wielkie Oczy
Wielowies .
Wietrzno .
Widelka
300 Wojutycze . 1826-905. 1918-19.
(Wolanka) Tustanowice
Wola Rafalowska. . . 1826-81.
W ola Ranizowska
W ola Rzeczycka
Wola Zarczycka . . . 1826-905.
W olka niediwiedzka
. (1826-99). 1900. (1901-12).
19]3-21. 1923-25. 1927.
. 1826-99. 1914-18. 1927.
. 1826-910.
. 1826-97. 190-15. 1918-19.
. 1826-903.
. 1913-18.

- 21 --


W olka Pelkinska
Wolkowyja . 1826-908. 1912.
Wotoszcza . 1826-88.
310 Wrocanka . . 1826-907. 1926-27.
Wrzawy 1827-903.
Wysoka k. Dobrzeehowa
Wysoka Gtogowska
Wysoka k. Laneuta
Wyszatyee


Zabierzow
Zaczernie .
Zagerz. .
Zaleszany .
320 Zat
:ie .
Zapa16w
Zarszyn
Zarzecze
Zgtobien
Zr
cin . .
Zyznow
Zmigred nowy
Zmigrod stary
Zotynia
330 Zurawica . .
Przemysl- monie
Polanka
Truskawiee
Baryez
MHatyn
Komancza
Htudno
Czarna k. Laneuta
Kqkolowka


. 1826-94.
. (1826-89). 1890. (1891-906).
1907-09.
. 1826-81. 1919.
. 1826-907.
. 1826-902.
. 1826-903. 1907--24.
. 1826-926.
. 1918-26.
. 1826-97.
. 1826-904.
1826-81. 1919.
. 1826-906. 1914-26.


. 1826-906.
. 1826-904.
. 1826-908.
. 1826-908.


-"


. +
y