Автор: Ғанӣ С.  

Теги: бадей   хикояхо  

Год: 1969

Текст
                    АРВОХ


САМАД ГАНЙ АРВОХ НАШРИЁТИ „ИРФОН“ Душанбе 1969
СЛМЬД ГАНИ ПРИВИДЕНИЕ (на таджикском языке) Му^аррир Н. О 6 и д о в Рассом Д. Винокуров Му^аррири техники Г. Гуськова Муса\^ехон И. X, а м р о е в ва Ц. Тураев Ба мат баа 14/1-1969 су порида шуд. Ба чопаш 28/Х-1969 имэо шуд. Когази № 1. Формати 70Х90,/лз. Чуэъи чопй 0,58. Цузъи нашрию х,исобй 0,45. Адади нашр 8000. Сулориши № 89. Нархаш 3 тин. Душанбе, Нашриёти «Ирфон», кучаи Шевченко, 10. * *• ♦ Комбинати полиграфии Комитети матбуоти наэди Совети Вазирони РСС Тоцикистон.
А Р В О X, Сироц Махдум ногах,он аз олам чашм, . пушиду зани мушфицу мех;рубони у Руция- хола бева монд. Ин мусибат фигони Рущия- холаро ба осмон баровард. Вай хдрчанд фарь- ёд кард, муй канд ва гиребон чок намуд, суде набахшид. Дар рузхри аввали азо хешу табори дуру наздик, ёру дуст ва х,ак;к;у х,амсоях,о ч;амъ шуда, ба андух,и Рукдяхола шарик шуданд. Аммо баъд аз бегох,и се х,амаи онх,о як-як, ДУ-ДУ баромада рафтанд, х;авлй сел бурдагй барин холй шуда монд. Рук,ияхола бошад, дар миёнаи хона танхр монд. Сироч,-Махдум дар зиндагиаш раиси ко- митети мах;алла Неъмат Конторро дусти наздик ва бегарази худ шуморида, як цулт обро бе вай намехурд. Бинобар он Махдум чанде пеш аз фавташ уро ба хона таклиф намуда, обу ош кард ва додари к;иёматии худ ва занаш хонда, изх,ори хох,иш карда буд, ки «баъд аз сари у ба х,амширааш Ру- ция гамхору гамгусор бошад, аз х,асту нес- таш хабар гирад, то ки арвох,и у тинч; бошад». 3
Дар рузи х,афтуми бо обрую иззати том ба хок супурдаки Махдум Неъмат Контор ба назди Руцияхола омада, бори дигар х;ол- пурсй кард: — Хохдрам, бандагй-дия. Дилатонро ин кадар хун накунед. Мурдан царзи парвар- дигор аст. Имруз не, фардо ин савдо ба сари х,ар кадоми мо меояд. Акнун ба так;дир тан дода, коре кардан даркор аст, ки арвох,и Махдум шод шавад. — Бо гирьяю нола, охир, аламамро паст мекунам-дия. Аз дасти банда дигар чй ме- ояд? — Аз ин зиёдаш фонда надорад,— та- саллй дод Неъмат Контор. — Аз мо, дустони марх,ум, ба гуши у до- ду фарьёд не, балки дуою фотих,а мерасад. Ман х,ар субх,у шом ба арвох,и бародарам Махдум фотих,а мехонам. — Худо ба даргох,аш к,абул кунад. Хай- рият х,ам шумо будаед. — Ин карзи дустй, хох,арам, царзи дустй. — Рах,мат ба шумо,— гуфт Руцияхола ва андаке мулох,иза намуда илова кард: — Х^озир сарам сих мондагй: камтар нак;дина доштем, намедонам онро чй кор кунам? — Чй щадар? — Намедонам. Махдум ч,ураатон дар вац- ти х,аёт буданашон аз биста зиёд гуфта бу- данд. — Аз биста зиёд? — бо х,ая^он пурсид Неъмат Контор ва худро даст гирифта ило- ва кард: — Канй биёред, шумурда бинем. Рук;ияхола аз ч;ой хеста, аз болои санду- 4
ци дар тахтмон истодагй ду-се курпаро гирифту аз магзи курпаи калоне як руймоли мисли бугча печондашударо бароварда ба пеши Контор овард. — Ана, х;амааш х,амин. Як к;исмаш ба обу такфин ва омадурафт сарф шуд. Контор руймолро х,арисона кушода, са- росемавор ба шумурдан даромад. Вай аввал садию панч,о^й, баъд биступанч,ию дах,су- михрро тез-тез шумурда, боз гашта ба руй- мол печонд ва нафасаш гашта-гашта: — Бисту ду х,азору чорсад! — гуфту хо- муш шуд. У дигар чизе гуфта натавонист, гуё ки гирех,и румолча ба гулуяш дармонд. —Мондагиаш ана х,амин,— такрор намуд Руцияхола.— Акнун маслих,ат дих,ед, чй кор кунам? — Маслих,ати д у стона х,амин ки,— гуфт Контор риши тор-тори худро бо ангуштонаш ба як ч,о гундошта ва бо лабони худ газп- да, — ин пулро эх,тиёт кардан лозим. Пул чизи даркорист. Бист х,азор сумашро бурда ба амонаткасса монеду бот^имондаашро ба рузгор сарф кунед. — Илох,й барака ёбед, ба ман рох,ашро нишон дих,ед. Охир ман як зани муштипари чашмбаста бошам... Хламин рузх,о сари кало- баамро тамоман гум карда мондаам. Рузи дигар Неъмат Контор ва Ру^ияхо.ла ба амонаткасса рафта, бист х,азор сумро ба номи худи Рукияхола гузоштанд, Кампир на- фаси сабук кашида дар х,ак,к,и Контор дуоку- нон ба хона баргашт ва дафтарчаи амонат- кассаро бо маслих,ати Контор пинх;он кард. 5
Аз байн ду руз гузашт. Бевазан бегохии Чумъа барвакдтар чарогхрро даргиронда, хе- ле вахт машгули кори хона шуд. Соат аз дах гузашта буд, ки дар берун шамоли вахте бархост, раъду бархи мудхише замину ос- монро ба ларза андохт. Раъду барх тарсу вахми бе он хам зиёди Рухияхоларо афзун кард. Вай бо дили ларзон ва бо чашми ха- росон ба ч,ойгахаш даромада, хеле вахт хо- баш набурд. Танхо ними шаб чашми уро ганаб бурд, ки хоби тунуки уро гурс-гурси ногахонии вохимадоре парронд. Рухия ч;аста аз ч,ой хест ва бо диххат аз роги дар ба бе- рун гуш андохт: — Гурс-гурс! Гум-гум! Гуп-гуп! Ин садо аз болои бом ба гуш мерасид. Х,уш аз сари кампир парид. Вай чй кор карданашро надониста, ба чахор тарафи хо- на давид, аммо чорае андешида натавонист. Дили у ба хазор куча рафта меомад. Ни- хоят вай калимаашро гардонда, таваккал- кунон чарог дар даст ба берун баромад. Ос- монро абри сиёх фаро гирифта, шаб торик буд ва гох-гох барх дурахшида, атрофро лахзае равшан мекарду боз ихтиёрро ба ХУкми зулмот месупурд. Рухияхола, ки мачоли дахон кушодан ё садое баровардан надошт, хамчунон шах шуда, чарог дар даст меистод. Дар ин вахт аз бом овози хастаи ларзоне ба гуши у ра- сид: ... ... — Эй завцаи мухтарама ва эй махрами рози ман! . .. . .........: Садои ногахонй Рухияро бештар ба ваХ' 6
шат андохт:.дасту пои ва тану дили у оа ларза даромаданд. — Натарс. Ин ман... ман... — такрор шуд садо аз болои бом. — Кй, охир?.. Поко парвардигоро... Ту чден х,астй ё парй? — Цин х,ам не, парй х,ам не! Ман... ар- boxji шавхари ту Сироч, Махдум. — Арвох? — гуфт зан ва вах,му х,арос ба дили ларзони у боз х,амла овард. Як х,айкали сафеди дарозе ки дар ла би бом меистод,. дасти худро ба суи осмон да- роз карда гуфт: — Ман арвох,... арвох,и ноумед. — Аз мо чй гунох, гузашт, ки худо ба газабаш гирифта, туро дар ин шаби вохи- манок ба сари мо фиристод? — Гунох,и ману ту барин бандах,ои оси! — Вой гур ман шавам, наход барои гунох,- хои ман хам шумо азоб кашеду дар он дуньё бесаранчрм шавед? — Азоб хам гап-мй? — Эй тезтар ran занед: чй кор кунам?... Ба мазорхо хайр кунам, нукча гиронам, до- ги дарвешон монам? — Не, хайру саховат акнун фоидае на- мебахшад. . — .Лас чй илоц? — Гуш кун, гуфта медихам. Имруз баъди пурсиш ва вдену хасоси зиёде пурсандахо монда шуда ба ман ало-ало нигох карданду гузашта рафтанд. Ман деворро дошта, ба зур аз цой хестаму охиста-охиста ба берун баро- маданй шудам. Дар ин л^хза, як малоикаи Г
цоматбаланди бадхайбат, ки посбони дари лах,ад буд, маро нигох дошта гуфт: — То ба кай азоб кашида хоб мекунй?.. — Чй чора? Аз дасти ман чй кор мео- яд? — гуфта пурсидам. Вай кох.-к.ох.занон хандиду гуфт: — Барой х,амин «Ч^они нодон дар азоб» мегуфтаанд-дия! Малоика инро гуфту аз дасти ман дошта ба берун баровард. Эхе, замин кафида одам баромадааст. Х,амаи шиносхои дуру наздик дар хамин ч,о. Х,ар кас овораи корубор ва аъмоли худ. Дар як тараф тарозуи калонеро овехта мондаанду лак-лак одамон дар навбат истодаанд. Дар тарафи дигар аз болои дузах Пули сирот кашида шудааст, ки вай ба назар аз муй борику аз шамшер тез менамояд. Баъ- зе одамон бо гусфанду буз, дигарон бо аспу шутури дар ин дуньё хайркардаашон аз бо- лои Пули сирот гузашта истодаанд. Баъзехо гурсосзанон ба чдханнам сарнагун меафтан- ду дар оташ месузанд ва як к;исм одамони хуштолеъ йургакунон аз болои пул гузашта мераванд. Дар назди тарозу хам як хел ода- мон савобу гунохашонро баркашонда, муво- фихи когази ба дасташон додашуда ба ич;рои дигар тадбирхо мекушанд. Ман аз малоикае, ки маро ба ин ч,о оварда буд, пурсидам: — Барой чй баъзехо азоб мекашанду ди- гарон рохат мекунанд? — J^ap касе пулч;он дошта бошад, ро- хат мекунаду надошта бошад, дучори азоб мегардад, — ч,авоб дод у. 8
— Дар он дуньё х,ам пул даркор будааст- дия? — Эх,, бе пул як к,адам хам монда наме- тавонй. Намедони ки хар но пул ба кор аст, Ба боги хулд низ аз пул гузор аст. — Ман, ки пул надорам, чй кор кунам? — Агар розй бошй, ман ич,озатнома на- вишта медихам, ба дуньёи фонй рафта пулх,о- ятро гирифта биёр... Пулро ба Мункар-Накир, тарозубон, коменданти дузах ва дарбони ч,ан- нат тацсим карда медих,ем ва камакашро ба кисахарции худамон нигох, медорем. — Эх, худо хайрашро дих,ад, малоикаи рах,мдил будааст, — гуфт Руцияхола. — Ак- нун чй кор кунем? — Чй кор мекардем, хам°н пулх,ои дар дастат бударо оварда дех,, ки ман рафта да- хони хамаи онхоро равган кунам. — Вой ман мурам, бо маслихати Неъмат Контор пулро ба амонаткасса бурда монда будам. — Х,амааш чанд сум? — Бист хазор. — Кам. — Чй кор кунам? — Баъзе чизхои ба пул мерафтагиро дар бозор фуруш. Майлаш, барон ту шуда, боз ба азоби якруза ток,ат мекунам. Пагох худи хамин вацт ба ин цо меоям ва мунтазири ту мешавам. Лекин зинхор ба сад зинхор ин во- цеаро ба касе нагуй, вагарна хаР дуямон ба газаби худо гирифтор мешавем. 9
— Х,аргиз, худо нишон надихад. — Хайр! Панох,ат ба худо. Арвох, ох,иста-ох,нста цафо гашта, дар то- рикии шаб гоиб гардид. Рукщяхола баъди фурсате ба худ омада, дир-дир ларзида ба хона даромад. Вай тамоми шаб чашм напу- шида, ба дарьёи хаёлот гута зад ва бетона- тона интизори кафидани чашми руз шуд. Х,амин ки субх, дамид, Давида ба хонаи Неъ- мат Контор рафт. Вале уро наёфт. Фикр карда-фикр карда ба х,авлии хдмсояашон Аш- рафчон рафт. Ашрафцон ба эхдироми Руцияхола аз цой хеста, пурсупос кард: — Хуш омадед, холачон. Чй хизмат? — Як кори зарур афтод, барои х,амин ома- дам. — Хуш, фармоед, чй кор будааст? — Ба кассаи амонат камтар пули амака- тонро монда будам, хамонро гирифта медо- дед. — Бо дону дил. Цани нишинед, як пиё- лагй чой нушем, баъд х,амрод меравем. — Не, не, тезтар бошед. Ашрафдон саросема чойро нушида, либос. пушид ва хамрохи Руцияхола ба касса рафт. Х,ар ду то таги дари амонаткасса сухбат- кунон рафтанд. — Холацон, хамип шаб, дар вацти раъду барк, аз хонаатон як овоз мебаромад, кй ома- да буд? — Х,ец кас не, — гуфт Рупия суханро ба. дигар тараф бурда, — эхтимол ба гущи шумо намин хел расида бошад. • 10
— Шояд, — гуфт Ашрафчон ва х,амин ки ба дари касса омаданд, сух,бати онх,о канда шуд. Руция дафтарчаи амонатиро баро- варда: — Ана, х,амин пулро гирифта дих;ед, — гуфт. — Х,амаашро? — бо тааччуб пурсид Аш- рафчон. — Адаллан нисфашро гиред, — ба сухан х,амрох, шуда, ташвидот кард коркуни амо- наткасса. — Не, хдмаашро дих,ед. Коркуни касса ва Ашрафчон бо таачдуб ба якдигар нигох, карда монданд. Рук,ияхола тамоми пулашро гирифт. То бегох, баъзе чиз- х,ои хонаро х,ам фурухт ... * * ♦ Шабона расо дар соати се бом гурс-гурс садо дод. Рук,ияхола давида ба берун баромад ва х,амон манзараи дирузаро мушох,ида кард. — Ассалому алайкум, завч,аи мухдара- маи ман. — Ассалом, эй нури пок. — Ман аз ту яки ба ^азор розй. Худо туро дар панох,и исматаш нигох, дорад. Х,а- маи рух,у арвох,х,о аз ту розй. Нардбонро ана ба ин чо мон, вале гуфтахри маро так- рор накун, аз ман х,еч, чиз напурс, чарог. на- гирон, ба ман даст нарасон ва чашматро пушида ба хона даро, ки ^амаи тоату ибо- дати кардаамон барбод меравад. — Хуб шудааст, — кампир . нардбонро монда, ба хона даромад. Аз паси вай арвох, 11
низ «бисмиллох,-бисмиллох,» гуён ба хона дохил шуд. Арвох, акнун дар торикй даст-дасткунон пулхрро гирифта ба киса андохта истода буд, ки дари хона бо шиддат тац-так; шуд. Х,ар ду як к,ад парида, бо таре «кй вай?» гуф- та пурсиданд. Аз берун садое шунида шуд: Ман, арвох,и дуйуми Сироч Махдум. Дар* ро кушоед. — Сироч Махдум! — гуён Рущия ба де- вор такья карда бех,уш шуд. Арвох, часта аз ч,о хеста, аз тиреза баро- маданй шуд, ки як кас аз он но чарогчаи дастиро даргиронида хитоб кард: — Истед, арвохи ноумед! Арвох, ба тарафи дари дигар давид. Вале аз он чо х,ам касе чарогчаи дастиро дарги- ронида, пеши рох,ашро гирифт ва: — Биист, эй рух,и нопок! — гуён амр дод. Аз х,ар дар одамон даромада, аз сари арвох, пардаи сафедро кашиданд. Арвох, х,арчанд руяшро бо панч,ах,ояш пинх,он ку* над х,ам, акнун кй будани уро шинохтан душвор набуд. Рук;ияхола бо «х,аёх,уи» ода- мон ба х,уш омада, ин х;олатро дид ва якбо- ра хитоб кард: ' — Неъмат Контор? Шумо? . — Найрангатон нагузашт, Контор, — гуфт Ашрафцон ва аз гиребони у гирифт. Забони Неъмат Контор гирифта, чизе гуф- та натавонист. Руцияхола бошад, бо газаб гуфт: — Арвох, занад, хонаат сузад, Контор! Сталинобод, декабри с. 1955. 12
ДОЗЙ ВА ЦОЗИХОНА Як гурух хонандагони журнал ба Хор- пуштак саволнома фиристода, хохдш наму- данд, ки оид ба цозию цозихона ба якчанд саволи онх;о цавоб дих,ад. Дар поён цавоби Хорпуштакро ба дикта- ты онх,о мерасонем: Аз руи маънидоди лугатх,ои маъруф ва муътабар маънои цозй х,укмкунанда аст. Ба ривояти дигар, маънои калимаи цозй «судья» мебошад. Вале ин аз судья^ои халк,ии мо, ки хизматгорони х,атощии халц х,астанд, аз замин то осмон фарц дорад. Маънои аслии цозй поймолкунандаи х,у- цуц ва адолат, пах1нкунандаи разолат, хароб- кунандаи хонаи мардум, цорикунандаи фис- цу фасод аст. Цозихона — мах;камаи цозй, яъне идораи к;озй, маркази фисщу фуцур ва разолат аст. Шоири х,ач,нависи халщи точик Убайди Зоконй дар рисолаи «Дах,фасл»-и худ мена- висад: «Алщозй — он ки х,ама уро нафрин кунанд. Чашми к,озй — зарфе ки бо х,еч чиз пур нашавад. Ноиби к;озй — он ки вичдон на- 13
дорад» ва доказо. Вай даддонй навишта буд, ки ришва — корсози бечорагон бо дозидо, ва- кил (миёнарав) ботилгардонандаи дадди мар- дум аст. Содибдилон данори пахтаро ба сал- лаи дозию машк ва хумро ба шиками он таш- бед мекунапд ва маслидат медиданд, ки та ому шаробро даргиз тан до нахуред, зеро ки ин шеваи корсозии дозиён аст. Бале, дозидо ана дамин хел махлуданд. Дар замони аморати Бухоро ва дукмронии подшодй ягон касеро пайдо кардан мумкин набуд, ки аз дозию дозихона розй бошад. Х,а- ма аз дасти ондо ба дод омада будаяд. К^ози- до ба кисаю дастор нигод карда дукм меба- роварданд. ^икоят мекунанд, ки рузе аз руздо ч,ан- ч,оли Мушфидй ба дозй афтод ва дид, ки бе пора кор пеш намеравад, пас як кузаи дугу- шаи равганхурдаро то гарданаш пур аз лой кард ва андак равгани дунбаи обкардаро аз болои он рехта, дадони кузаро бо латта бас- ту бурда ба дозй пепгкаш намуд. Цозй бо гирифтани ин кузаи пурравган ко- ри Мутпфидиро мувофиди табъи вай дуруст карда, дукмномае навишта мудр зада дод. Фардои он руз дозй ба занаш фармуд, ки аз равгани Мушфидй як палави серравган пазад. Зани дозй дегро ба оташдон гузошта, хост, ки бо кафгир равган гирад, як парда равган, дигар дама лой баромад. Вай ин дол- ро ба шавдараш маълум кард. Цозй донист, ки Мушфидй уро фиреб до- дааст, зуд мулозими худро чег зада гуфт: 14
— Ба пеши мулло Мушфицй рав ва ба у гуй, ки «дар хукмномаи дируза як сах,в раф- тааст, онро гардонда дих,ед, ки эшони козй аз сари нав дуруст карда медиданд». Мулозим рафта ин хрлро ба Мушфики фахмонд. Мушфици ба мулозим ни гуна цавоб гар- донд: — Рафта ба чаноби шариатпанохи гуед, ки бояд сах,в дар кузаи равган рафта бошад, на дар хукмнома. Баъзе одамони соддалавх, «цозих,о аз та- рафи халк интихоб мешуданд? — гуён ба до- ми фиреб меафтоданд. Ва х,ол он ки он вацт- хо «чозиинтихобкунГг» ба номаш буда, хар касе ки пули бисьёр дошт ва косалеси цози- калону амалдорон буд, бе хеЧ гуна интихоб чозй таъин мешуду баъд хаР як номаъцулии хостаашро кардан мегирифт. Дар омади ran гуфтан цоиз аст, ки дар эамонхои к,адим аз вилояти Хучанд (Ленинободи х°эиРа) шахсе ба хокими шахр як харро пора дода к,озй шуд. Аз шоирони хуштабъи он замон Абдул- хак; дар хаХКи он к;озй ва садри шахр гуфта- аст: Хамегашт дар шадр шахсе зи Хуцон, Ки цозй шавад, Садр розй н.амешуд, Харе дод бар садру козй шуд охир, Агар хар намебуд, козй чнамешуд. Давонони саодатманди советй, ки хаёти талхи гузашта ва крзию мозихоро хатто дар хоби шаб надидаанд, хацицати нацлкарда- амонро тасаввур хам карда наметавонанд. 15
Ammo кухансолон, пирони доною хушманд, ки талхию ширинки зиндагиро чашида, аз хаёти ку^на ва кирдори разилонаи козихо холдонанд, метавонанд инро бо хазорон-ха- зор мисол нацл карда диханд. Мо хушбахтем, ки цозию цозихонахоро бо якч,оягии шоху амирон, бою истисморкунан- дагон ба тахти сад ман хок гурондаем. Сталинобод, декабри с. 1965. 16