/
Текст
ЦОМЕЪ
УЛ-Х.ИКОЁТ
АКАДЕМИЯН ФАНДОИ РСС ТОЧИКИСТОН
ТУГИ ЗАБОИ ВА АДАБИЕТИ ВА НОМИ РУДАКИ
ЦОМЕЪ УЛ-ХИКОЁТ
чилди и
НАШРИЕТИ -ИРФОН.
ДУШАНБЕ—1981
Дар мря яаэара
К Ч1ГЛЛАГВ
Матнро омела кардАВнд:
А АГ РАМОВ. М ЧАЛ И ЛОВ А. X. ВАЛ НХОЧАЕВ А.
Д ЧИЛЛАЕВ. А. АБД УЛ ЛОЕВ. A, МИРСАФоЕГ
Ч 67 Чомсъ ул хикоФт Душаиб?, «Ирфон», 1961* Чмлдв И.
44а сад
Иэбрамнме рассказы. В 2 х т. Т. 2.
* Т—’
с Н1«Р*Ь* «Ир4<ж». rail
2
ДОСТОНИ САИФУЛМУЛУКУ БАДЕУЦЦАМОЛ
Байт:
Чуннн суфгаст дар хнкмат Арястото.хнси г наян:
Сумм паАдо пук аз дониш, ба дона гуй агар д«%ий.
Сухая дуррест пинхоий, сухан шерссг знндонн.
Замене дар тафаккур бек, ни умре дар пушаймонй,
Аммо ровиёни ахбору нокнлонн осору мухаддясонн шнрин-
атор чуннн овардэанд, ни дар вилояти Миер подшохе буд, уро
м ибни Суфвон мегуфтанл, аз наели Кайхуерэв буд, чахор-
сад шахр аз Арабистон дар тахти хукумати у буд. Уро хеч фар-
ванде набуд ва аз ня мамар бпсьёр гамгнн буд. Рузе бар болои
тахт нишаста буд, баъд аз фароги курниш1 вазнронро талаб
жар да, гуфт:
1 Kyptuitu — иъамы, нн чо садами лодшох гуфгап.
3
— Синим мая ба чихнл расила, маро фарзанд нест, кн сохнби
мулку моли май шавад. Дил nip шудаам. мехохам. км тарки под-
шохн кунам ва гушаи узлат ихтнёр намуда, дар тазарруву таво-
зуъ1 шавам, бошэд, ки парвардигори олам охам шунавад. Маро
насле мешуд, хуб мешуд.
Вазирон фнкр карданд ва гуфтанд:
— Эй малик, аз чахорсад шахр хукамову муначчпмону си*
торашниосон дар хнзматн ту хастанд. Хамаро чамъ сохта, амр
кун, ба толей ту рамлн шохй кашида, нуктарезй карда бннанл,
чй хохад шуд. Агар ба коидан рамл худо туро фарзанд хохад
дод, днл хуш бояд дошт ва саъй бояд нямул. дол о чуяин будан.
даст аз подшохнву мулк боздоштаи суде надорад.
Сухапн вазирон ба малик хуш омада, кабуля табън У шуд.
Дархол точ бар cap карда, аз он хона баромада, бар тахт нншас-
та, хони нкром бнгустаропнд ва чилон карам дардод. Чамън ху-
хамову муначчпмону ситорашнносонро чамъ оварда. шаронтн
мнъому эхсону р усу мн лодшохона ба ишон иамуд ва хнлъатхои
мулукона дод ва зари бпсьёр нисор кард* Баъдаху максадн худ-
ро баён памуд. Хукамо ба дидэни толея у мукайяд шуданд ва
рамл андохтанду нуктарезй карданду зарбу таксим намуда, му-
лохнзаи хон а хон рамлро намуданд. Хукком2 толен под ш охр о бе-
рун овардаид. хама аз чой бархоста, ...рафта замннн адаб буен-
да, аз лодшох муждягонн хоста, гуфтанд:
Байт:
Швхо. шпхрисро. езру сари про,
Хнлгиандагоро, члколпзрваро,
Чл\о|!ат ба ком, фала к ер бод,
Чахонофарииат ннгахдор бод.
Мишин баъд аз им лор маком» хушЛ,
Худо дод фарзэндн бас дмлкашс.
Шавад бохушу нозанм» хуш пнеар,
Бнманад к-аз у комм иск» гсэдар.
Ху к л мо гуфтанд:
— Ш од коми каринн подшох бод, ки оллохн таоло фарзанди
врчманде меднхад. лисар хохад буд. Ленин аз ни хараму хосхо
намешэвад. Подшохн Ямал Кахтон бишгн Имрон духтарс дорад,
малика Рухзфзо иом дорад. Агар малик езъю тзваччух намояид,
ба зудй лисар хохад шулаш
Шох Осим бинни Суфвон хурраму шодмои гашта. хукяморо
ба лутфу мархамат бннавохт. Он ду вазнре. ки шохро бад-нн
• ел — тол ту нбодат.
1 Хуклом — хакнмон.
4
pox памулэ будвнх хилъэтхову шэфкатхо на иуд. Баъд аз он ру
ба чоннби муншн карла, гуфт:
— Номае аз барон малики Я май навис, аивал ба хостгори
нрсо.1 Н.1М0ЯМ. бубинам чн мегуяд. Лгар кабул кард, бисьёр хуб,
ваилло, кабул накард. фнкри дигар бонд кард.
Алкпсса, муншй нома ба комн малики Яман иншо кард ба ни
мэзмун, ки: <Шохи чахондорн рацнтпарваро, зиндагоиият дароз
бод, ха чеша дар иззу нкболу саодату хушхолн масрур буда.
толком аз айёы бошад. Шуи яда шуд, ки малики фаррухликом
фарндунтннзтн хуршедсаалати бнрчнехэшматро лзр паси пар-
дан исмэт с ядра и 1 камзр дошта, ба хаёлотн дон 1 чунон раси*
да, кн агар яке аз мулознмони шох гарднда ба алтофи ’ умам
макрун • шавам, чн шавад. Дойн самнмнро ба бандагй кабул
иамуда, ба л з влаги остонбусии худ мушарраф гардоиида, он
мохлнкоро ба ннкохи ыусулмонй бадчш чоииб ирсол намоянд5,
сарафроз хохам шудам. Агар июхн анчумпэрвэрн хашматпано-
хи исматдастгох хотнрн ин довро марън дораид, то зннда бо-
там. банда бошам. Агар хнлофи ахд созам, фар дон киёмат наз-
дн худову расул... аз рун шумо шарманда бошам, ваилло, агар
яриэа кабул наафтад. чангро о мод а бошэнд, кн хокн Я манро
барбод хохам дод... вассалом».
Ин нома мншо ёфт^ муншн ба дастн Ос им нбмн Суфвон дод*
Чун налик Осям номаро му тол на иаыуд, хуррам гардид, муншн-
р j бинавохт, Номаро мухр карда, ба сниу тилло сэропон номаро
пгчида. вазнронро талаб карда, гуфт:
— Сандукн чавохир бнёред,
Дархол хознр карданд, Амр кард, км коендон хазор шутур
I мгг карданд на мафрашхен киматй бор карданд, Чахор хазор
। ломбачаи хабашн камархо зару чахор хазор аспн тозинажоду
чахор хазор гуломбачлн хнидяву чахор хазор канизакн мохр,й
аз жар чине ав чахор хазор филн чангнву чахор хазор боэи са-
феду чахор хазор тутнву чахор хазор булбул, аз хар мавъ мур-
юмм сухаигуй. аз хар чнзе. кн дар Миер пайдо буд, мухайё сох-
и ва аз кнтобхои мулла бар мисли <Кисас» ва гаАра ва аз хар
мавъ матоъ аа ачнос мураттаб гардонндэ, баъдаху аз иадимо-
ни мачлмсорову касонн хубрую бузургони фассхзабон чдмъ кар-
да ба ваэмр хамрох карда, ба сум Яман фнрмстод. Он чзмоаг
* — прана афсожаМ.
1 — жвгггор. «оч>шмаад.
• Д — ау т ф жа
5
дяр айшу нншот ба хуррамн рох мсрафтанд, то ба халлн Ямзт
раснданд. Кахтои бинни Имропро хабар шуД| кн чуннн лзшкар*
аз наэдн малик Осям омала. Пнндоштанд, кн ба чанг омадаанд
Аз таре хулхо хнеорн шуда на чон чанг омода мекардаид на дар
фикрн размгох шуда, муборнэонро чаыъ карда, маелнхат мекар-
данд.
Чун ин гурух ба шахри Яман раснданд, малнкро ба ин
ах вол днданд, дар хамон манзил фуруд омаданд. Чахор касро
наэдн малик Кахтон фпристоданд, км моей аз чумлаи расуло-
нем. ба русуми рнсолат ба хиэмат омадаем. Чун подшохн Ямал
вокпфи ахвол гардкд, аз хад афзун хуррам шуда. эшонро ба
эъзозу икромн тамом дожили шахр гардоннд ва дар макомн ду-
ше фуруд овард ва асбобн эйшу нншот... бар эшон бад-он маком
мухам сохт. Хонсолорон хон густурда таому шароб оварданд,
Сокиён ввела дар гардиш дароварданд ва нагмасароён дар паи
нагамот шудаид. Ривоят мекунанд, ки вззиронк шох Осям нома-
ро ба дасти малики Яман додаид ва шаронти олоб ба чой овар-
данд. замннн убуднят 1 буса доданл ва хар он чн сулукн подшо-
хон бул. ба чой оварданд. Малики Ямапро бнсьёр писанднда
омад. Зари бясьёру чавохирн бешумор бар иоман шок исор кард.
Баъдаху Myxppoajcajii нома кушод. ба сад иззату хурмат ном i-
ро хонд, хадисн духтар бнднд. номаро буенда бар дидагон молил,
бар сари худ ниход.ва зари бнсьёр бар нома исор кардва гуфг
— Малики муаззаму хокони мукаррамро фармоябарлорам.
Агар маро чуннн хазор духтар буди*, хамаро ба канизнн шок нр-
сол намудамс, ба худ фахре кардане. Ин нисбатро миннат медо-
рам, ба чону дил кабул дорам. Хотнри мулозимонн шохро мало-
лате иашавад, хушдилу шодком ба ншрат нншинанд. кн уро ба
шох бзхшидам.
Дар он вакт овози «Муборак бод!> аз хар чопнб баромад.
Малики Яман амр кард, ки шароб оварданд, мачлне о рос та пд
ба айшу ншрат пншастанд. Расулопро хилъатхои хуб беннхоят
дод ва чамъи лашкарнро зннат дод. Хама хурраму шодком нч-
шастанд. Он гох малики Яман амр кард, ки вилояти Ямапро ой-
инбандй карданд. Чихнл руз тую тамошо доданл. Баъд аз он мэ-
ликаро шох фузулн2 акд баста, ннкох кард... Шохи Яман мун-
шире фармуд, кн аз барон шох Осям ибян Суфвон нома с нншо
кард, бад-нн мазмун, кн: «Шохи олаигири беназиру маликн ка-
рими муайялн музаффарн мансури муазэамн чахонгкрн ахд -
яъне Осям бинни Скфвонро дар мззу нкбол ва саодату масрури
। Убудият — баклаг#.
Фуэулй — бо пхти^ри луд
6
Rax чи пнеар, курен махл ховарон,
Ноднратулаерн закону чвхон!
Дар фалаки хусн чу иона иди мсхр,
Шяъшааафзом рухи ахтарон.
Миру мах аз оразу абруи у,
Нуррабоянда зн хафт осмон.
Сарьи рзяони чамани хусн буд»
Рухи равов буд барн о ши кон,
Тозагуле чум ба гул истом шукуфт,
Дидам ушшок шула гулистои
Сдрв маглр дндз зи мехру вафо.
Вуда маро дар х^мд дам посбон.
Дахр чу нон тозагуле н-оварзд.
Хсч ба пешп дагарои опчуноп.
Чуя чашмн подток бар он нозанннписар афтод, ба сачда
рафт’ва шукр ба чой овард па дари хазнна бнкшод, заря бисьё-
ре ба дэрвешон дод. Баъд аз он хукаморо талаб намуда, гуфт:
— Ин писарро пом гузоред.
Цамън бузургону мулозимону донишмандону хакимон ба
маелнхати якднгар шохзодаро Сайфулмулук ном нихоланд. Под-
шох ин номро пнеандид. Хама муборакбод карданд. Шох хами-
мокро фармуд:
— Рампе ба толей у андозед, бубинед, ки ба хадлн камол
мерасад ва ба у чй мерасад е не?
Муначчиыон ба толей у рамл андохта, мулохнза карла, гуф-
танд:’
— Ба у хашматн шоки аз малик энёда хохад шуд. Доман и
боргох аз шарк то гарби оламро хохад гнрнфт. Ленин дар ча-
хордахсолагй мухотпрае1 ба толей нюхзола менамояд. Рапч
хохад расид ва дар он вокна ачоибу гароиби бнсьёр хохад дид.
Дар он мапсуба мардуми бнсьёр бар он халок хохад шуд, аммо
окнбат ба хайр анчом хохад ёфт.
Подшох аз ин сухан гэмнок шуд. Фурсатс ба худ андеша
кард ва гуфт:
— Ризо ба казо бояд дод. Он чн хохад, бнкунад.
Шох Осям Сойду шохзодаро дар як чо тайн кард, то хар лу
тарбнят ёфта, кадок шаванд. Х,ар руз салака ба дярвешон медод
ва аз барон камолн эшон дуо мегирнфт, то ба в а кт с кн чачорса*
ла. чахорруза, чахормоха шуданд. малик ба машваратп уламо
шохзодаву Сондро ба мактаб фнрнстод. Он чи адабу хнкмат буд
бакорн, биёмухтанд ва дар чахон хар китобе ки буд, баъзеро
хондапд, баъзеро иохонда саводе хуш бароварданд. Чунон доно
’ Afyxerupa — хатар.
9
шудэнд. к» дар ахд назнр чздоштзнд ва аз эшон комилтар кзсе
набуд, Чун хафтсола шудзнд, малик аз фазлн эшон иггнлоъ ёфт.
муаллимро бинвохт. инъому эхсонн полшохона дола, сарфароз
гардоннд, Баъд аз он ба чнхатн нардбозиву шатранчбознву лаъ-
би синохигарнну кавондн майдондорнву адлу сулук хамаро
омухтанд. Сннни эшон ба чахордах расид. малохату фасохати
онхо ба балогату расой расида. шухрзтн офоку марками дпли
ушшок гзшга буланл ва киблан ахли назар низ шудзнд, чзро ки
хар вакло, ки аз хона берун меомзданд, каси бисьёре волану
хайрони эшон мешуданд, бехуш меафтоданд, боз ба хуш меома* *
даид.
Алкисса, рузе гюлшохро ба хотпр расид, кн «фарэандамро
туй бояд сохт>. Бнфармуд, шахрро ойин бастанл, хонн ннъому
эхсон густаронпданд. Дар олам муноли дэрдоданд, ки то муд-
датн шаш мох хама мардуми каламрав матъумоту 1 малбусотн*
худро аз саркори шохй барапд. ба хонам худхо об тары наку-
нанд.
Ровй гуяд, кн аз хзфт нклим мардум меомадзнд, хар кадом
ба таври худ ншрат мехарданд. Кэссро манъ набуд. Баъд аз ин
шохзодаву Сопди писари вазирро хнлъатхои фохнра бахшидз,
ба кушки худ фмрнстод. Чун шохзодаву Соид ба садрн зин ни-
шастлнд, кэсли рафтани он кушк карданд, чамеи умарову эрко-
ни давлату каннзакону туломон ва хамаи мулознмони шох дар
рнкобн мялпкэола и пела мерафтапд. то ба кушки хос фуруд ома-
данд ва бар тахт нншастанд ва мачлнс биёростанд ва чоми за-
рин ба гардиш дароварданд ва ба ншрат карор гнрнфтаил ва
парнчехрагони мохрую каннзакони сунбулыую мутрнбони ху
шнлхону нагмасароён дяр сурур муканяд шуданд. Сокнёпи гу-
ландоми симсоку тарроронн мохруй пиёладорй мскардпнд из
а Ашу нншот месохтанд. Ва он руз то шаб айш мекардяид, май
мехурданд. Чун доманаи хмргохк шаб бар сари ахли зараб блр-
по шуд, амр кэрд, ки шамъхои мумин барлфрухтанд ва шако-
ни* нмгаронро сухтанд. Мачлнс тоза шуд То ними шаб ши роб
хурданд.
Байт;
(фОСТМДУ иа< ifp.Tii»*.
Мл1 5в отвмти члягу наЙ л>^даид
Амаар ом шаб м>« ai >аляк ыеаафт.
Хул ба ншрат аишаста дар фурмт,
• Vjr*yjMor — if рцилю.
’ Af»> lAycar — п>ц<ч lawHto,
• Шщи — аид j iy б ало их
10
Машъвлафр?» он шзб он чу мл а,
З’вхли няазора ласту по гум шуд.
Май кашядзнд. чунла наст шудакд,
Ошмкон чуяла кайпараст шуданд.
Ровн гуях ки муганниёяу ахлн мачлне масти маю хоб туда,
ба хобгох cap ннхода. фуру рафтанд. Аммо малнкзодаву Соидро
хоб намсбурд. Афтону хезон аз чо бархостанд, ба хидмати па-
дар омала. шароити адаб ба чо оварданд. Малякзодаро ба кур-
ени эар нншоннда ва Соидро бар курени иукра нишояида. пнела
дар гардиш дароварданд. Хар замок пиёлахои мухаббат ба шох-
эодаву Соид дода, бе рун хар Ду иазар мекардаид ва шукрн ху-
доЛ ба чой меоварданд, то шаб гузашт, руз шуд. Аркони давлат
хознр омаданд, саф барбастанд, ба хидмати шох нстоданд ва
ниток мекардаид, то чи фармон шавад. Шох хазинадорро фар-
муд. ки фалон сандукро бяёр. Дархол сандукро оварданд. Шох
ба дасти хул сандукро кушод, яке табл аз дарунн у баровард ва
дахонн таблро низ кушод. Аз дарунн у як ангуштарин. кн нигннн
у вз лаъл буд. нигннхонан у аз фируза буд, шок оигряфт па бу-
ел кард, бар сару рую чашмн худ молида, дар пешн Сайфулму-
лук ннхода. мирохурро амр кард, кн як аспн тоэинажод овард,
кн дар олам назнре надошт ва бахон уро ба гайрн худон таоло
насе нлдонад ва чомае ба Сайфулмулук пушоннданд. Ангушта-
рннро дар ангушти у андохтанд ва камарн мурассаъ дар мнённ
у бастанд ва гуфт:
— Эй фарзандн арчманд. бидон, кн пн чомаву ангуштарнну
аспро хаэратн Сулаймон ,, ба мак хадья фнрнстода буданд. ман
инхоро аз чон азизтар медоштам. Акнун ту аз чон азизтарй, бк-
но бар он ба ту додам.
Баъдаху сарупой ва ангуштарнну асп низ ба Сонд дод. Соид
эаминн хмдмат буенда. ру ба чон в б и ншратгохи худ карда, раф-
танл ва мачлне оростанд. ба шароб хурдан мукайяд шуданд на
чомн зарин ба гардиш дароварданд. зеро ки дар он ахл шаров
калач буд то ба вакти хазрати Мухаммади Мустафа.. Дар за-
моин эшои худой та ат о нахи 1 кард.
Чун хар дун зшои ба айшу ншрат иншастаид, мутрнбояи ху-
шилхону сокисни снмннсок бар пой хоста, кадахи зарин бар ка-
фи даст гирнфта, то ними шаб шароб мехурданд ва ншрат ме*
карданд.
Байт:
Амдар ом И1б гагару чему стрел! я ест бтд.
Наиа ом арбобя вшрат жафт г a pay оастСуд.
• Нлун — wihv
II
Мэхяп пшрат агарчанле кн 65 Д авдар г.арор,
Лек он шаб аз ка.-оро мп\й андар шзст буд,
Ровй гуяд, ки ними шаб шуда буд, кн хамаро хоб рабуд. Ар*
кони давлату налииону мутрнбон хоб карда, мает афтола бу-
Дзнд, магар малнкзодаву Сонд, кн хар ду бедор. Онхоро хоб на-
мсбурл аз хавасп он чомаву ангуштарнну асп. Ногох Соидро хоб
бурд. Харчанд хост, ки хоб наравад, муяссар нашуд. Бузургон
гуфтэапд, ки «ан-навму ах-ал-мавт», яъне, хоб додари март аст.
Шохзода пазар кард, хамаро дар хоб днд, аз чон худ бархост,
камар бнкшод ва чомаро тамошо мс кард. Ба даруну беруин у
ннгох мекард, ногох Дар астарн чома сурате днд ачиб, кн но-
эаннидухтарс моиандн мохе ангошта 1 буд зил, Ба сад хазор днл
ouiiiKH он сурат шуда, днл аз мехрн падару модару хонумон бэр-
дошта, бсхуш афт од.
Байт:
Чиба и mine чуноп мает куияд.
Км агар кух бувах паст кукад.»
Вне, бншнав, бубнп, кн ушшоки муштоку сухтаи фнрокро чи
кардялид ва дар таркки ишкбозн чи дндаанд ва аз камолп сидку
мухаббат ба кучо расидаанд, ин закон аз эшон едгорй мондзаст,
Агар ишк нхтнёр дорй. бирав, вагарнз донки фирок бош.
Байт:
Ишкбозн кори кар воахл нсст,
Пшк ЧОНбО'1НСГ, кори СЯХЛ НССТ.
Агар ходи, кн ишкро бидонн, бубни, кн подшохзодан гаюр чй
кард. Сурати маъшукн худро дид, аз худ бехуд шуд.
Байт:
То яке у аз камоли и шизе я бру куигод.
Лкл рафту хуш рафту нхтнёр аз даст рафт.
Баъд аз муддате шохзода ба хуш омад, гнребон пора кард.
Бетокат шуда, омадя, ох аз чнгар мекашид ва катароти ашк аз
чэшмасорн днда бар узорн гулфом чорй карда, чун абри навба-
хэр зор-зор негирист, Гох аз шнддатн ншку оташи мухаббэт
нзъра мезад ва синаро мехарошнд. Сари худро ба депорхо мезад
ва карор аз вай рафта буд. Бад-ин кол ба хонан торнк даромзла.
хик бар cap карла, менолид, то ба халде, кн аз худ бирафт.
Бдъд аз фурсате ба худ боаомадз, аз у хоб рафта буд. Хоки он
хонаро ба оби дида гил карда буд, то он вакт, ки енпохи хнидин
шаб муихазнм гашт, равшаи хуршедн анвар cap аз дарнчан гун-
1 Днсоилдч — кашклан, тасвир клрдзн.
12
бади ахзар1 ба амри малики дояэр бароварл, чахош! зулмоннро
ба нури худ музайян гардошгд. Субхи солик дамкд. Шамомэе ба
машоми Сонд расид, чашм аз хоби ноз боз кард, малпкзодаро
дар макомн худ наднд. Во худ андошид, кн <нн ачиб аст. Ма-
ликзода бе май харгнз чое памерафт. Акнун чн шуд, ки маро ха-
бар нокарда рафтааст». Боз ба худ гуфт: <Мабодо ки маликзо-
даро ба яке аз каинзоп мэйле шуда бошад. аз май шарм карда,
маълум накардааст*. Сонд дар ин анлеша бул. ки ногох овози
гнрьяву зори аз дарунн хона ба гушаш расид. Неку тэфдххуси1
у кард, гох-гох охи сард аз лили йурдард мскашнд. Чун аз чои
худ бархост, бар сарн у аз он хона омад, дарро бнкшод, мэлн ’
зодаро дид, ки чома бар тан чок карда, хок бар cap карла, ди л
аз даст дода, чун девоиагон даст бар cap зада, зор мегирьяд.
Шеърхон хубу абъётхои ошнкона дар сифатн маъшук мехонэд.
Чун Соид ин холро мушохнда кард, апгуштн тахайюр ба ландо-
ин тафаккур гирифт ва дар баробарн малнкзода омада, гуфт:
— Эй малнкзода. хайр аст? Туро чн раснла ва чи шуда, ки
худро ба нн гуна карор додан? Во май бигуй, ки чуннн гпръяву
зори аз бахри чист? Ин хама фигои аз бахри кист? Мочарову ху-
руш карданро сабаб чист?
Соид хар чанд мулоимат кард, малнкзода хсч намегуфт. Сонд
дид, ки малнкзода сух ан намскунад, хайрону парешон шуда,
бархост. ба назднки подшох ома да, холи малпкзодаро бо сухан
баён кард, гуфт:
— Чуннн шудааст ва акл аз у зоил’ шуда. касеро намешино-
сад ва сухан намскунад. Харчанд зори кардам, ба май илтифот
на кард.
Подшох ни сухан шунид, дархол назди писэраш омад, уро
бад-он кол дид, ки огушта ба хоку гил аст. Подшох гуфт: «Му-
наччнмон рост гуфта будаанд*. Фарзандро дар канор гнрнфг.
гарду хок аз сару рун у пок мекард ва мархамат намуда, хар
чанд ба у сухан мсгуфт, чавоб намедод, Як замом аз гнрьяву но-
ла карор надошт. Малик мутахайнр шуда, вазнрону донпн1ман-
донро талаб карда, гуфт:
— Эй надимоп, бубинед, ки фарзанди маро чи шудааст.
Баъзе гуфтанд;
— Шохзодаро чашм расидааст. Бояд кн а гр дуд кунед.
Дархол чуннн карданд, Малнкзода дар хини гирья ба ханда
афтода ва гуфт.
1 Ахзар— сабз.
3 Та^ацус — чустуч^й.
1 Зсмл шуд ан — дур шудан.
13
Бант:
Веху лагом чя доп лид бар дэрдя мая даворо,
Оре, кучо шине.л дармопн мак даворо.
Чун ин абьёт аз забопп малшезода содир шуд, ваэирон гуф-
танд:
— ПТохзоларо асар шудааст. Филхол ба худ омад. Акнуп дуо
боял кард, ки дар гард а ни у овезанд.
Чун шохзода дуо дар гарда ни худ овехта дид, гнрьён шуд, ин
бьстро бихонд:
Байт:
То дня ба хвеля дуст моя.ч,
Гарлил мукаЛядя шлмоил.
Гар вредя чу мда сумбулютак,
Бо зул |> кучо шавад мукобил.
Лсвоиаа р>н or дилором.
Хэргнз вашзпяд ба лея кобнл.
Дорам ба ia-ёля у дуое.
Таьвн! чи созамэт хамомл.
Ллкисса, шохзода чу пни гуфта, зор-зор бнгнрист, даст бар
cap мезад, Подшох дар фикр фуру рафт, Торэфт чу ну ни малик-
зода бештар мешуд. Харчанд сухая мепуренданд, чавоб каме-
дох Ба Faiip аз охи сард днгар дам памеэзд, Очиз шуда, хакм-
монро оварданд, то тафаххусн ахволн у намоянд. Табнбон даст
бар набзн малнкзода и входа, мулохнза карда ид, хеч шмате дар
вай налиданд ва гуфтэнд:
— Малнкро зиндатонй дар айёми давлат дзроз бод, хар дар-
ду илллте. ки дар лили шохзода аст, ннчуннн дардро давое нест
Подшох хиргохе барной карда, дар он чо нишаста, лнбоо
таом ба ларвешон сэрф мекард ва дуо мегирифт, фонда наме-
кард, Малнкзода хар руэ харобу кабобтар мешух Руз ба руэ
чувунн у энеда мегарднд. то кор ба чое раенх кн маликэодз
хост, ки чун девонэгон бсрун барояд. Хочибон нтгнлоъ ёфи.
малнкзодаро хабе кардана, ахволотн уро ба подшох хабар до
данд. Малик бнемал, шохзодаро ба он хол б и лих зор-эор биг-
рнст. Сарн уро дар канор гнрнфта. буса ба рухоорн у ыедод вз
мегуфт
— Эд чонн пзлар ва >А нури дндан падар, тура чи пеш омад?
Чаро аз лнля худ 6о ман намегуй?
Малнкзода гуфт:
— Ту кисти, ки аз ман розн дил мспурсн?
Малик гуфт:
— ЭЙ флрзаид. ман падарн туям.
И
Шохзода хнра нигох кард, гуфт:
— Надар чй гуна кас бошал?
Ии бнгуфт ва хомуш шуд. Аммо хайратя шох знеда гардид,
Алгараз, шох хама вазиронро чамъ карда, гуфт:
<— Бехтар вз ин кору тадбир бояд кард. Акнун холи у дн-
гаргун шудааст. Ба сабаби ин чандин хазор кас аз хобу хур
монлаанд ва маро сарриштан мулкдорй аз даст рафтааст.
Хама гуфтанд:
— Эй малик, фармоед, чи тадбир куном?
Шох гуфт:
— Маи тадбир гум кардаам. Хайропп кори худ шудаам.
Байт:
Ачаб кораст коря ишк. ня сер дораду соион. _
Хама хаПронн корн худ ют л вид. кн корн допоём.
Ба вклу допишу фахыу хярад харпп ннёяд кор.
Нагардад «уплсмлоти котк аз ин гуфтирхо осом.
Чумлагй тадбир чунон сфтанд. кн Сопдп писари вазир ба
назли малнкзода рафта, гирьяву зорй кунад, шояд ки бародарнн
уро манзур сохта, розн лили худро гуяд. Аз моей шарм мел орал.
Вазирон ни суханон бнгуфтанд, ба малик пнсанд афтод. Со*
ядро ба назднки у фиристод. Сояд ба пзздики малнкзода омадз,
дар пеши } нншаст ва рун худро дар пои малнкзода молндан
гнрифт, зор-зор дар гнрья шуда, гуфт:
— Эй малнкзода, харгиз ин чу инн и а буд if. кя маро ба ту гур-
бате 1 бошад. Туро хар коре, кн пеш омадй, бо ман гуфтй. Акнун
туро чй шуд. ки рози дил бо май намегун?
Аз ин гуна Суханов мегуфт, зор-зор ыегирнст. Харча ид гнрья-
ву зорй кард, малнкзода чавоб надод. Дар ин кор хайрон шу-
данд. Муолнда карда натавопнстанд. Шансе гуфт:
— Дар внлояти Юнон хакимест, кн уро Канунус мсгуянд, ко-
ло кязо кардааст, духтаре дорад котику доно, Муоличд кунад
агар, у мекунад.
Подшох расул фиристод, зари бисьерс тгиз фиристод, ки он
духтар биёяд. Баъд аз дах руз он духтарро овардаяд, ки дар
гоятн зебой буд, хуснн хуб дошт. Омада даст бар набзи шохэода
ниход, Духтар аз холи otпикон хабар дошт, догаст, ки у чнзе дн-
да. девона гаштааст. Руй ба модараш карда, гуфт:
— Мехохам, ки хопаро хилнат купам, ману шохэода хэр ду
бошем.
Модари подшохзода ба шох гуфт. Шох фармуд, хама аз куш к
1 Гурбят — дури.
15
берун рафтард. Шохзодаву духтари каким тапхо :,ппш1 Дух-
тар сари Сайфулмулукро бар зонун худ нихода, гуфт:
— Эй маликозда, медоням, ки ту ошккй. Биё рози худ бо май
гуй, то ман тадоруки 1 онро бнкунам. Агар пагун» то киёмат
дар ин водпи алам монй,
Духтар корафгодэ буд.
Байт:
Кп корафтодз буду ошуда,
Парой ошнкон короэмуда.
Га хе ошнк. га хе маъшук Суда.
Бмгуфто: шох бо мам гуй холат,
Ки то донам ман аз фикру хэ*лат.
Чуннн ошуфтаву дар гам чарой?
Чуннн бо дарду гам хамдам чарой?
Гули cypxai чарс аард аст. эй чон?
Дачи гармат чаро сард аст, эй чон?
Якин донам зада мохе туро рох.
Бигу рзвшаи маро, то кист он мох?
Агар бар осмон бюшад флрнггтэ,
Зи нури кудснси* бошад спрншти,
Ба тасбеху дуо хохзм чунонаш,
Гузорам бар ламин аз осмонаш.
Агар бошпг1 пари дар к уху бсша.
Лм)ич хонаму орям хамеша.
Агар бошад зи чинен одамкзод.
Ба зуди солам аз ваП хотират шод.
Харчанд духтари хаким ваьэ хонд, шохзода чашм накушод.
Духтар буньсли дигаре карда, гуфт:
— Эй шохзода, бидон, ки дар шахри Юнон шахриёре бул, кн
Уро Сикандари Юнонй мегуфтанд. Уро хазор пкеар буд, хеч дух-
тар надошт. Аз нн умр бвсьёр днлтанг буд. то худой таоло лар
енннн шастсолагй духтаре дод, ки фарнштаи кудей аз вай рэшк
бурдй. Хурони бихншт аз рухсори у ранг гнрифтй, Духтари ба-
foht босафо, номн у Чамнла буд„ Рузе духтар аз шахр берун
□мал, Падараш аз барон у кушке бино карда багоят зебо. Хаф-
тае дар он кушк буд, то рузе аз бсруни шахр ба дарун меомэд,
аморин уро аз миёни бозор мегузарониданд, аз казои оллахй бод
домами махофан он духтарро бардоигг. Наэари духтар афтод.
чавонн заргарпнеаре нишаста буд. Чаш мн духтар ба у афтод,
рун уро дид чун панчаи офтоб, ки аз кандн лабонаш набот шп-
рннй гнрпфтй ва шамшод аз дндаим кадаш дар хичил шуди.
Байт:
А Тадорик — чорачун.
1 Кудш — мукаддас. фарншта.
10
Як юсуф^усяи шакярлвбя гу.тыпорв,
Кялвш нахлест, шб диловеэ.
Бвр каста талон зн даб шакарреэ,
Писар ба пи хама сифат мавсуф буд, бар дукони худ нвшас-
та. Сохибчамолонро назар бар чамоли у буд ва снрдн у Халка
баста буданд.
Байт:
Ху боя чу ситара халка баста.
Мохе ба мн1 и а шок мншкта,
Мохе ки чу равшян оф’тобе,
Дар хар дил » у фитол тобе.
Наэарн духтар ба чамолн заргарпнсар афтод, гири ншкп уро
бихурд. Духтарро лил аз даст рафт.
Байт:
Хуснат хабар зк олаии бсхушй омрад.
Акли салохро днгар ба кадах оварад
Ба сад хазор хила худро ннгох дошт, то дар кушк даромад.
ба тахт карор гнрнфт, табьаш иохуш. Доя хар чанд ба у сухая
кард, чавоб на дод, бетокатй мекард. Чун он руэ гузашт.’духтар
зэнф гашта, рухсоран гулрангаш заъфзронй шуда. охи сард аз
дилн ношоди у баромад. Доя гуфт:
— Эй фарзанд, холи хул бо ман туй, то ман ба падарэт би-
гуям, то ба салохи корн ту кушал.
Духтар гуфт:
— Эй модар. дар лили май гавхарсст пур аз дард. Рози дили
худ бо ту биглям. ба шартн он кн бо касе нагун.
Доя эамини хндмат буснд ва гуфт:
— Эй фарзанди май, туро бо ноз парвардаам, розя туро чй
гуна пфшо кунам, кн аз ман махрамтар касс надорн.
Духтар гуфт:
— Эй модар. дар махофа маро аз миёни бозор оварданд, дар
раста домани махофан маро бод бардошт. Назари ман ба рун
чавопи заргаре афтод, дилам аз даст рафт. Агар он чавонро ба
ман хознр па купи, худро халок мекунам, токати фироки у надо-
рам.
Чун доя ин сухан бншннд, ба рун худ таппонча 1 задан ги-
рнфт ва гуфт:
— Эй фарзанд, ин сухан нагун, шарм я худу шарми надари
худ иигах дор, ки хар руз шохзодагони олам ба хостгорнн ту
1 Галоше — шапотй.
2-1455
17
меоянд ва паларат туро бл эшон намслпхал. нмруз раво бошад.
кч ба яке аз халкагарони шахрн надари худ ошнк мсшавй?
Байп
Члнл ггтобн сабр дар хам хоплаам.
Чуи кунам бссвбр. май длрмонавам.
Гар чупнн макеудк sum косил шзвад,
Корн чсни мо ба комн дпл шдппд,
Духтар лид. ки доя розй наш уд. анбарнна дошт, кн хирочн
яксолаи шахрн Юнон буд. чнхнл гавхари шабъчарог дар ваЛ
дзрч карда буданд, аз лаълу фирузаву ёкуту забарчалу марчон
дар у карла буданд, доя солхо ыонлк он анбарнна буд. муяссар
намешуд. Духтар внбарпнаро пеши доя монд. Доя анбарннаро
бпдпл. cap дар пеш афканла, дар апдгша фуру рафт, аз он тун-
дй монд.
Байт:
3>р бнднду cap фуруд овард пеш,
Гуфт: сомы им длвои дарди кеш.
Он гох доя пфт:
•— ЭЛ фарзанд. бис то бнрлвсм. он писарро бубпнем.
Дархол хаббя сохтапл. Доя гуфт:
— Чун мукобплн он чпвон бирасн, хаббаро буй кун. то жи-
лет лэ даст наравад.
Блрхоста чодару чашмбандн кухна духтарро пушопнд ва му-
зэи кухна дар пояш карда, равон шуд. Духтар чун кабк хнроми-
дан шрифт, гус кн мурлан садсола дар зори эамин дар харакат
омлл.
Байт:
Бл лвр MMMI. жж чу оЛв 1>£т бшироый.
Да ко нн мурла ба >сри замни пуроб шавад.
Чун дар мукобплн чавоп раснд. он хаббаро буй карла, днлаш
ба ход ом ад.
Доя чандня зари сурху сзфед ба ласти чввояя эарглр дол.
Чавоч чанд х&лкаву ннгиняп скуту лаълу фирузаву забзрчел.
ба доя дол. Доя хар якро як айбе ни ход вл бозгардоннл. А мм о
духтар наэора карда, чавояро медид. Соате гузаигг, доя бо чавон
бо суд мунокнша мекард. Чавон мает бул. чехра барафрухта
гуфт.
— ЭП лиразап. чпэе мехарй ё маро озор медихй? Бпгир ин
зари худро. пешн дуконн марс торнк макун!
Доя ба духтар гуфт:
!•
— Биё бирзвсм,
Духтар руй ба чавон карда гуфт:
Байт:
Талхй набувад з-он дахони нага,
Кас талх надид п«старо магз.
Духтар ин бнгуфт, ласт зад. рухсораву як чашму вбруву хал-
каи гуши худро бо чавон иамуд ва равон шуд. Чавон он хол
бнднд. дил аз даст дод, саросемахол г ар ди да, эабонаш кэлолат
пайдо кард, чаро ки харгиз чунон шакле наднда буд. Гиребон
пора кард, ба рун дукон бияфтод. Буломону одамони у ни хол
бидидянд, хама чомахоро чок заданд ва мегуфтанд.
— Ин чн вокиаст?
Алкнсса. чавонро шрифта ба хона бурданд. Чавон зани окн-
лу доно дошт, хонаро хилват карда шавхарн худро дар канор ги-
рнфт, гуфт:
— Эй доно, ба чое ошнк шудаи, дпл аз даст додан. Рози дили
худ бо ман гуй. то тадоруки он кунам. Чавон чашм боз кард, дар
рун арус гуфт:
— Эй чони чахони май ва эй махрами рози пихоип ман, би-
дону огох бош, кн ман да руки дукон нншаста будам, ду ззифан
чодарпуш бнёмаданд. Яке бо ман дар мунокиша шуд. Ман эшон-
ро сухэнл бад гуфтам. Дигари он ин абьёт дар мукобилан ман
бихонд ва чашмбанд аз руй бардошт. Як абруву як халкаву рух-
сораи худро ба ман намуд, кн ончунои аврате наднда будам, руй
гардонида рафт. Ман аз он вакт боз худро надонистам.
Он гох ярусн у гуфт:
— Яке духтари подшох будааст ва яке дояи у. У ннз бар ту
ошик аст.
Чавон гуфт:
— Фикр чист?
Зани у гуфт:
— Бархез, дар хилвати духтар бирав ва он чо бош. OvOhh, кн
духтар аз кушки худ берун меояд ё нс. Хар чн ки аз у биин, ба
ман хабар биёр.
Чавон аз зани худ нн сухан шуннд, бархост, дар он чо ки хил-
ватгохи духтар буд, биёмад, ба духтар интизорй мекашнд. Дух-
тар днд, ки чавон хамчун дсвонагон дарраенд, ба девор такья за-
да, руйпок аз сэр аидохт. эулфу сарро барахна карла, боз дар
кушк даромад. Чавон мутагэйнру 1 саросема шуда истода буд,
духтар боз беруп омад, ониа бар даст шрифта, л и бос и гулгун
1 Мута/ айир — дмгаргун.
19
лушида. Аввал рун оннаро намуд. ба рун чавсп дошт, боз пуш-
ти оннаро намуд. Дар кушк даромад, машрубаи эзрянро пурпб
карда, дар мукобнлан чавон бирехт ва сузап аз cap бнгрифт. ба
чавон на мул, дар кушк даромад. Дастагу’ле дар даст шрифта ба-
ромад. ба чавон чархс бизад, дар кушк даромад. дари рапокра
бает. Чавон порае истод, духтар набзромад. Бозгзрлнда ба хо-
наи худ омад. Чун назари зан бар чавон афтод, гуфт:
— Боре, висол мнёни шумо муяссар шуд? Якднгарро дндед?
Чавон гуфт:
— Оре,
Гуфт:
— Чн гу нэ ДИДеД?
Чавон гуфт:
— Пирохан пушила баромад.
Зан гуфт. ки:
— Чаро пирохан пушила баромад?
Чавон гуфт:
— Надонистам.
Зан гуфт:
— Духтар мегуяд. кн «дар ишк дар хун нлшастаям» ва ру-
ной аз cap бардошт, мегуяд. кн «дар яшкн ту cap биравад. гам
надорам». Оинаву машрубаро гараз он аст, кн анвал рун оина-
ро намуд, яъие «коло рузи висол мнёни мову ту муяссар наме-
шавад». Пуштн оннаро намудан «шаб бнё» гуфтзн аст ва маш-
рубаи обро рехтан он аст, кн «аз рохи об бнёй, аз дарвоза на
бнёй. Шнкофест дар бот аз он чо об берун меояд, дзрой*. Дас-
тан гул он, ки «дар зери гулзор бнёй».
Духтарро дар пои кушк гулзоре буд. кн гулистонн Ирам аз
У рашк бурдй. Хар гуле, кн аз обу хоку хаво носил аст, хахга дар
он бустон буд. Хавзе дар пои кушк аз сангн мармару сям. Он
хавзро вз шаробн аргувонн пур карда буданд... Дар лаби он
хавз дарахтонн шамшоду норкнчу турунч ва аръар нишонда бу-
данд. Бар дарахтон кафасхон зариигор овехта буданд. мургон
дар он кафасхо мераксиданд.
Алкисса, зан гуфт:
— Маслнхат он аст, кн шаб дарояд, лнбосн айёрп пуши ва
сухой низ гирнфта дар бо₽ равн, он чо ки об берун меояд, дар
бог дврон, дар гулзор раей. Хознру бедор бош. ки чун айёроп
хар шаб дар гирди кушки духтар мсгарданд. ба гулзор мсоянд.
худро аз офатн онхо нигох дорй, кн дар даст наяфтй. Агар аз
к’азои плохи дар дастн эшон афтодй, яке аз онхо, бигу, ки ни чо
20
□мала бар дари хона сайге бнзанад, то аз эшоя халосй дихам.
Дигар он ки зуд биёй, дар хоб нашавн. ки духтар хазор хонаву
чанд дояву чанд дарбон дорад» дар тафаххуси уянд. То онхоро
рофил мовда, дар хоб накупал» берун наояд. Ними шаб албат-
та, кн дар хоб наравй.
Чун зан нн сухапон ба чавон бнгуфт» чавон кабул кард. Шаб
шуд, чомаи айёрй пушид, сухой низ гнрнфт. дар гулзор даромад,
он меххоро бурид» бар лаби хавз о мала иншаст, Соате буд. кн
овоэ баланд карда, чанд байт бихонд:
Байт:
Чашмро. эА мулки хубн, та хил и бсдод кун,
Гамззн хунхорро бар чодувон устод кун.
Теги айгри бихащ сархок му Ш1 окон бибур.
Пас тприки кш.сбознро зн cap буньсд кун.
Ноларо харчанд мсхохам. кн пни хон баркашам,
Дил хамегуяд. кн млн тзнг омлдам, фарьсд кун.
Чавон овози днлбари худ шуннд ва овозу садом мургону хо-
нандагин мургони зарину буйхон гулхон рангнну садои дарахт-
хоро бндкд, бехуш гашта, бар лаби хавз афтод, акл аз дастн
чавон бнрафт. Духтар бо махрамон сухбат дошт. Баъд аз он
худро дар хоб андохт. Чун соате бигзашт, духтар бархост ва
чомаи зарбофт дар cap андохт, хамчун кабк хи ром ид ан шрифт.
Дар лабл хавз расид, днд, ки чавон бехуш афтола. Духтар бо
худ андеша карда, дар фпкр шуд, ки чавопро бедор созад. бот
бо худ гуфт: «Мабодо чавон нагуяд, ки духтарн подшох бнсьёр
сабук будааст. Даст бар лабони чавон карда, чанд буса бар ла-
бонн шакармнаш бндод. Баъд аз он чанд чавзе 1 дар багали ча-
вон карда, бирафт. Субх видамнд, бод ба рук чавон ваэид. Ча-
вон ба хуш омад, аз хоб бедор шуд. Бархост дар хонаи худ омад,
занро дид, нишаста фнрокнома мехонд. Зан чавонро дид, гуфт:
— Духтар аз ту фонда бурда, ту аз хтухтар фонда набурдай.
Чавон киссан бехуш шудани худро бо зан гуфт. Зан гуфт:
— Дар багал чй дорй?
Чавон даст дар багал кард, дид, ки чанд чавзе дар багалаш
монда. Зан гуфт:
— Дар багали ту монда, гуфта, ки <бирав бо кудакон чахор-
магзбози кун. Туро бо ошнкй чи кор аст>.
Чавон ин бмшнид, худро маломат кардан гнрифт, Шаб шуд,
бо зан гуфт:
— Боз мсравам.
1 Чавэ — чахормагэ.
21
Зан гуфт!
— Худро аидак чарохат купи, порли намяк андоз ва бпншнн.
Чавон хамчунон кард. Соате бигзашт, духтар расид хамчун
муннрн тобой, ки тамомн гулэори гули рухсорц у равшану му-
иаввар гардид. Чавон он комзтн хнромндзро днд/псштар омада.
хар ду ру ба рун якднгар афтоданд. хамднгарро дар канор гн-
рнфтанд. бар лаби хааз нпшастанд, рози ДИЛ мсгуфтанд. аз лабу
дахони якднгар шакар мехурданд. Дар айни хушвзктй буданд.
п баякбор айёрон расиланл, эшонро гмрнфтанд. Яке аз айёрон-
ро ба v дустн буд, < ро гуфт:
— Бирав, бар дари хонан ман сайг зан.
Он зйёр омада бар дари хонан чавон сайг зад. Зани чавон
Хануз бедор буд, гуфт:
— Хай дапег, ннхо ба даст афтоданх Бархсз, эй ханнзи Бо-
дом. хочан ту металабад.
Айёрон духтару чавонро дар зннлон андохтанд. Ез дари эин-
дон нншаста кайфхо мсхурданд ва мсгуфтанд:
— Саодату давлат ба моён ёр шуд. духтари подшохн Юнон
ва заргаргнсар. ки зари бенихоят дорад, ба ласти моён гирпф-
тор шуда ид.
Аммо ровй гуяд, ки айёр ба дарн хона сайг зад. Зап гуфт:
— Эй каннз, бирав, кадун асалро биёр.
Дархол асалро овард. Зан халвое аз асал пухта, дар ду та-
бак ннход. Якеро худ бардошт, дягарсро канизак бардошт. Хар
ду бар дари энидон раснданд, днданд, кн айёрон завкн ачабе до-
ранд. Зан гуфт:
— Фардо нн ай ши шумоенро ба мотам мубаддзл ходам кард.
Ин бнгуфт. дар сафп айёрон расид, салом гуфт ва гуфт:
— Эй чавоион, эаифаам, дар савмиа1 шабу руз нбодат ме-
кунам. Шаби Душанбе чамолн хазратй пайгамбарро дар хоб ди-
дам, ба ман фармуданд, барон зннлониён халвое лухта бидех, кн
дар он миён яке фарзанди ман аст. Ин як хон ба шумоён таал-
лук дорад, яке барон зннлониён мебарам. Агар пчозат биднхед,
ба дастн хул кисмат карда бнднхам, шуморо савоб хоснл шавад.
Айёрон нчозат доданд. Зан даромад, каннзакро гуфт:
— Хозир бош, агар духтар берун ояд, уро ба хонан у бира-
COIL
Ин гуфта, назди шавхараш омад, чарог дар зерн коса кард.
J Cafiuua — ибодаттохи бутп&расток.
12
зшонро аз чодар беруи кард, лнбоси худро кашида, ба духтэр
пушонид лнбоси духтарро худ п£шид, гуфт;
— Дар зери зиндон каннэак истода, туро ба хонан ту хохад
расоннд. Худ ба канорн шавхар даромада, дар чодар худхоро пе-
чиданд. Духтар ба дари зиндон омад, хони худро ба каниз до да,
резон шуд, то ба дари кушк раснд. Духтар ба кушк даромад.
Каниз ба хона омад.
Байт:
Сахар чун зюги шаб овш бар до шт,
Хурусн субхгох овоэ бардошт,
Алассабох айёрон ба дари боргохи подшох омадзнд, фарьёд
бардоштанд, ки:
— Шохо, имшаб дар гулзор чуннн нота афтод» моро кувва-
тн гуфтанн он нест.
Шок гуфт:
— Бнгуед.
Айёрон киссаи гузаштаро бигуфтанд. Подшох дар газзб шуд.
гуфт:
— Дуруг нагуед! Чупончи ман духтарн худро сахар лзр
кушк дидам.
Айёрон савганд хурданд. Он гох руй ба айёрон карда, гуфт:
— Агар суханн шумо рост бошад. ман подшохин худро бз
шумо супорам, агар дурур бошад, хаман шуморо гардан занам.
Эшон кабул карданд. Подшох гуфт:
— Бнравед. онхоро биёрсд.
Айёрон ба шнтоби тамом омаданд ва чодарро печида, дар ле-
ти подшох бурданд. Подшох фармуд. ки:
— Чодарро кушоед!
Кушодянд. дндаид, ки чавони заргару за ни у. Чавонро срои
сухан гуфтан набуд. Зани у бархост, салом кард. Шох гуфт:
— Шумо дар гулзорн май чй гуна омадед?
Зан гуфт:
— Агар подшох як замой дар сари нноят бошанд, сухан гуем,
Подшох ханда кард ва гуфт:
— Бигуед.
Зан гуфт:
— Моро ба чяхати кор кардан оварда буданд, ичозат доданд,
Руэ бегох шуда, аз айёрон тарсидем, шаб дар гулзорн шумо бу-
дем. Ногох айёрон расиданд моро гирифтанд. Харчанд гуфтем,
ки вану шавхарем, кабул накарданд, Моро бурда дар зиндон
карданд. Имшаб дар зиндон будем.
23
Ou шер аз а к мн сухая тартнб дод. Подшох хукм кард:
— Чаллод!
Чахор afivppo cap задашь Моли айсронро таком ба запи эзр-
гар доданд. Чанд руз баромад, духтари подшох аз баром зани
I эаргар кас фиристод, ки «бмё то хаки хнзматн туро ба чой ова-
рам». Зан ба хядмати у омэд. У аз тахт фу руд омадэ, занро дар
канор гирнфт ва гуфт:
— Тахту бахтн ман хама аз они шумо ва мам озодкардан
шумоям.
Зани заргар шаронтн а лаб ба чоЛ оварда. ласти духтарро би-
грнфт ва бэр тахт нмшонд, Духтар бпфармуд сандалии зарин
нпходанд. Занн эаргар дар он сандали бнншзст. Он гох духтар
формул, кн хонхо кашиланл. шнрэву таомхон гуиогув оварданд
ва дах чуфт сару пою боргох из атласу эарбафту чихял гавхари
шабчарогу асбоб ба зан ннъом кард ва уро махрами худ гарло-
нпд ва заргарро шабу руз дар хндмзт ННГОХ дошт, то аз якднгар
ба комн днл расиданд ва аз вэхли кади якднгар меваи м\рол
мсчнданд.
Ровн туях кн чун духтарп хакнм пн хнкоят таком кард, гуфт:
— Эй шохзода, то спррн худ бо млн яагуй. намешавзд, то
I ман тадоруки кори туро бнсозам.
Он гох ’шохзода Сонлро талабнд, киссан худро таком ба Со-
яд гуфт ва зор’ЭОр бпгрнст ва гуфт:
— То ия дам аз шарми падарзм натавоннстам гуфтан. Нз-
гуяд, ки касс дар одам ба сурзт ошнк мешуда бошад. Акнун ро-
зн худ бо ту гуфтам. пин хон надоштзм. акнун хох гуй. хох на-
гуй.
Ин гуфта хомуш шуд. Чуи Соид ня сухап шуншь гуфт:
— Эй баролар, то ба падарат нзгуем, рост намеоял. зеро кн
саъй карда бубннад, ки снратн ин суратро метавопад, лаАдо
кунад?
Ллкисса, Сопл мн бнгуфт, наздн подшох омад, ахволоти ма-
лнкзода, шеф та шудан ба он суратро ба малик гуфт. Малик ни
вокпаро шуннл, Гуфт:
— Ачаб мушкил ба cap омал ва турфа хангомае руй дод, зе-
ро, кн ба енрат он сурат чй навъ бошад?
Подшох гуфт:
— Як руз бар тахтн шохн нпшэста будам. ногох боди сахм-
нок бархост, чахон торик шуд. Баъд аз фурсате хафт девро ди-
24
Маликзода cap аз гиребонн хаёлу тафлккур бароварла, пфп
Байт:
Чанд паси ваъдан хар бсввфо дорад Kite.
Чашм бар дар, гуш бар свози по дорад касс.
Поз ястишопарасту гамза нгпииофуруш.
Мярдя мико кист, кн токат кучо дорад к а се.
Подшох гуфт:
— Эй фарзанд, ия ваъда мнсли ваъдан гузашта нест.
Маликзода гуфт:
— Баргуй.
Шох гуфт:
— Эй фарзанд. косидоне, ки рафта буданд, ду сол гирда
оламро гардидэанд ва тараддуд кардаанд, хеч паем насфтаанд.
Маълум шуд, кя Гулистони Ирам дар олам набудааст. Агар ме-
шуд, хабарн уро меёфтвнд. Махз сухане будэаст. чаро ки ба
сайри дуньё аз Машрик то ба Магриб рафта, ба чойхое раоь
данд, кн кадамн одами хеч он чо нараснда, балки нашуннла. Эй
фарзанд. агарчи хабарн уро насфтаанд, лекнн хар кучо хубруеву
суибулмуеву мушкинхуеву гулбадане, кн дар ян шахрхо буда-
анд, хазор дарача аз Бадеуччамол бехтару хубтар аст, хабарн
онхоро овардаанд. Эй фарзанд, сабр кун, хукм намоям, хамаро
назди ту хозир кунанд, кадом аз онхоро, ки табън ту хохад, дар
кайдн ту дарорам. Дил аз ни васваса бардор, ману модарн худ-
ро рэнча мадор.
Шох ин суханон бнгуфт, маликзода ашк аз дндан худ чорй
карда, гуфт:
— Эй надари бузургвор.
Байт:
Днли ман ошики ёрест. кн гуфтан патааон,
Хама шаб лар гамм корест, кн гуфтан иатаван.
Гдр кама хури бихиштй. кн ба ман ярда днхй,
Натавон гуфт ба рун ту, кн гуфтан нмтааои.
Шох гуфт:
— Эй чонп падар, агар кор ба зару сим муяссар шудй, ха-
зоинро тухй кардаме, лекнн парнро кучо тавом ёфтан. Хазор
мард муддати ду сол гирди чахон гардиданд. Чунон зару сим нн-
сор кардам, гуфтам, шояд ки хабаре бнёранд, хатто алломагон 1
хабаре наёфтанд. Акнун ин нолаву чунун суде на дор ад. Аз ни
духтарон, кн хабар овардаанд, хар кадом аз Бадеуччамол бех-
1 Лдлама — олям, дон яшм анх
П
тар, кадомеро. кн амр купи, бз ту гирнфта бнднхам ва подшо-
хин худро ба ту суиорам, хулам узлат нхтиср кунам.
Чун подшох нн сухан бнгуфт, малнкзода ашк аз дндагон чо-
рн карда, гуфт:
Бант:
Бе рун у гар биигарзм суя гуле, гулэорхо
Бодо бл чаи хер гуле дар дидан ман хорха.
Он кас, ки дузад пнрахли лэ бахри он ноэукбадля,
Ат рпштлхон чонл ман жохам, кн бошад торхо.
Донад, кн дар глркоби хун лидар хаёли рун у,
Зсбн нмгах ояд маро. дзр лил шикастам хорхо.
Подшох аз малнкзода ни сухан бншннд, cap дар пеш афганд,
дар андсша фуру рафт ва мутахзйнр бнмонд. Шохзода гуфт:
— Малнкро баком \мр лароз бод. хеч фарзанд падару мо-
дарро чуннн алам нарасонида, кн шумоснро аз ман расида. Чн
чора талон кард?
Байт:
Ин лил млгар 'И рузн изал ншк дида буд,
К-аз суратзш бз одами маънй рвенда буд.
Хуспи чамол двдав\ дил дар бадо фитох
Ин чашми хунгнрнфта изломам чн днда бух
Моро магар какими а зал дар дачи нажует,
Махз аз баром нехнлту гач офарилл бух
Наккоши сунь аз пан торочн шинком,
Монмдя сурлташ ба чахоц кам каши да буд.
— Эй падзрн бузургвор, такдиротн рузи азалро чуннн кар-
да. Акнун кор аз хайрату тафаккур гузаштааст. Ба андеша кар-
дан намешэвад. Фикрн донистас карда шаиад. ки боисн ороми
дилн ман гардад.
Шох гуфт:
— Эй фарзанди фаррухлнко, фнкрс. кн ман кардаам. кабул
намекунв. Худ баргуй, кн чн фикр бояд кардан, то бонсн орому
хушвактип ту шавад,
Малнкзода гуфт:
— Эи надари бузургвор, корхое, ки ту кардй. муродн ман хо-
снл нашуд. Акнун як корн дигар мондааст, агар фармон дихн.
бнгуям.
Подшох гуфт:
— Эй чони падар. баргуй. кн чн орзу дорн?
Малнкзода гуфт:
— Орзуи ман он аст. ки маро дастурй днхи, то худ ба гирдн
чахон гардам, камоли саъю тараддуд ба чой орам. Агар чмзе ха-
88
бар ёфтам, хуввалмурод * 1 ваилло, шояд кн сэхлият маро руй ли-
хая ва ачоибу гароибн рузгор фаромуш гардонад, шояд аз ин
бетокатй бозмонам, зеро ки хеч бехтар аз гурбат намсбошад.
Чун подшох аз у ин сухан бишнид. мутахайир шуда. гуфт;
— Эй азнз, аз нон киромнтарй, кай днл днхад. ки туро бнг-
зорам, зеро ки ман туро аз худой тяоло сад хазор нстндъо1 на-
муда. ба хочату садака ёфтаам. Чй Гуна гузорам, кн аз нн пирн
махзун дур шавй?
Малнкзода гуфт:
— Эй падар’ маро пчозат бндех ба хар тарика. Хукмп худой
таоло бар нн рафтааст, бад-ян сабаб'максуди ман хоенл гарда.т,
Албатта маро дастурй бндех.
Шох гуфт:
— Эй киромулкадр, нмкон надорад, кн днл аз ту тарк кунам
ва туро бнгзорам. Харчанд тааммул мекунам. ризой бо худ на-
мебннам.
Малнкзода гуфт:
— Эй падар, имруэ рузест, кн то маро рухсат надихй. рост
намеояд. зеро кн дар нн сафар хох хабар ёбам, хох наёбам. умед
аст, кн якчанд руз зинда тавонам будэя ва агар дастурй надихй.
рост намеояд. чони худ дар пайк нн кор хохам бохт ва шумоён
дар таънн мардум то кнёмат хохед мондан.
Подшох гуфт:
— Чн гуна?
Малнкзода гуфт:
— Аз чихатк он кн мардум хоханд гуфтан. кн писари фалон
подшох аз чнхатн нодоннву камаклй чони худро дар ишкн су-
рате бар бод дода, Агар са’фарро ризо надихй. боре, ба вилоятн
Чин дастурй дех, ки он чо суратгарон бисьёраид. шояд аз Гу-
листопи Ираму Бадеуччамол хабар ёбам на агар хабар наёбам.
боре, ба хамин мнкдор дили ман сард шавад, бозгашта ба хнд-
мат зуд хохам омад.
Подшох гуфт:
— Эй фарзанди бетамкнн, дар ишкн сурате худро бон дода,
беш аз нн бетокатй макун.
Малнкзода охи сард аз дили пурдард кашид ва гуфт:
— Ту осудахотирн, чн донй, кн дар дилам то ба рузулказо
таркн он чй мекунад,
Чун подшох доннст. ки рои у ба рафтан карор гирифта. гуфт:
— Имконн мамнуъ намешавй. Акнун сабр кущ ба чои ман
* Хдоделидоод — мурод хамон хает.
1 Истидъо — хоста и, хохншу нлтмчо.
29
ба фармондихнву салтапатп шохаяшохй чихатп а дол ат густа рн
биншпн, худ бнравам, гирди чахонро бнгардам, то чон дар ба-
дан дорам, саъю тараддуд карда, аз Гулистони Ираму Бадеуч-
чамол хабаре ёфта биёрам.
Маликзода гуфт:
— Эй падар, шуморо аз ин кор савоби азнмест, зеро ки ин
ранчу мехнат бар сари ман афгода, то худ наравам. дили май
хурсанд намешавад. Аз шумо лонк пест, ки бад-ин тараддуд ба^
роед. Шумо ба давлату ба сари салтанат ба ишрату шэвкат дар
пайк адолат карор гнред, ман меравам.
Подшох дид, кн харчапд манъ мекунад. рост намеояд, охи-
руламр гуфт:
— Эй фарзанд, ихтнёр турост.
Ин бнгуфт, зор-зор бнгрист, ин газа л бихонд!
Байт:
Дур аз рухк ту лил зада кошокзи моро,
Хам хон а и худ сухта кам хокая моро.
3-ин сон. ки равад сели ьам аз ляда, лчаб нест.
Тар об барад кулбаау мИрояав моро.
Дар силсклая зулфн пэрешонк ту бонд
Хар кас, ки бичуяд дяди дсвонаи моро.
Нокэрда дар нн'базм тухй со гари а Г-не,
Пур сохта гам еогарн гамхонаи моро.
Чуя шох гирьёи-пхрьёя ин абьёт бихонд, маликзода низ ин
•бьёт бнхонд:
Байт:
Дуди охам олямеро сугг, акнун ох. агар
Шуъляе па Адо шапад з-яи оташн пиихон маро.
Алкпсса, шох гуфт:
— Эй фарзанд, чанд руз сабр кун, то лашкари анбухе ба ту
хамрох кунам, бошад ки ба му род раси, пншООЛЛОХ таЬло.
Маликзода ин паёмро шунида, хуррам гардпд, ба ншрату та-
наум 1 бяпшаст ва ннтнзорн мебурд.
САФАР КАРДАМИ САПФУЛМУЛУК БА ДАРЬЕ
Аммо ровяснн ахбору нокилонн осор чуннн ривоят мекунанд,
ки шох Оснм бинни Суфвон ба чнхатн шохзода Сайфулмулук ас*
боби сафар мухайс карда, устодонн наччорро талаб кард, фар-
* 7анаум — аАшу шодкомft.
30
мул, ки кнштнхо созед. Хазор кпштй тайср карданд. Сад марли
снпахсолорро аз милами худ баргузнда. хар кадомро дах хазор
марли вобастаи якдилаи шамшерзану озмуда аа муначчнмон
ситорашиносону хакнмонн корафтодаро бо хостам 1 бнлоннхоя •
хамрох хард ва мутрибону нагмасвроёну холимому иадимоии
срхбатороён ва хидматгорони аа хад ефзуа хамрох кард, вусъа
т’и1 хар киштй хафтод газ буд даруни кнштнхо андохта. баъд*
ху мачлнс оростанд. Садом тамом дардодакд. Мярдумро чамъ
карда, чанднн руз сухбатороихо карданд. Баъд аз он малнкзо*
дану еронашро инъому вхсони мулукона доля. аввллк бсгох буд
ки шохзодя лашкарро гирнфта ба чониби Дарье чун сел рявон
шуданд. Бар лабн дарьё раснланд, малик аз ас i фу руд омяд
бар кнштн нншаст ва амр кард, ки кнштмхоро хозмр карданд.
Он чи лавознмот, ки буд, дар кнштихо даровардлнд, Мардумонс,
ки хамрох» маликзода ихтисри рафтам карда бу длил лар киш-
тихо даромаданл. чобачо карор гирифтанл. Малик юла па дар; э
внлоъ карда, дар тахтгохн киштн нншаст. Киштнбон бодбонхон
киштихоро кушуда ва лахтн кнштн кашнда, таноби кнштмхоро
истехком дода. дар буньён дар макомн худ нншас та, ходахо бар
рун об зада, рохи шуданд. Малнкзода бар рум об чун барк ра*
вон шуд. Падару модар шохэодаро ба худой мамксн супурда.
гирьён-гирьён бозгаштанд, ба чоннби шахри худ рафганд, ба
шахр карор гирнфта, Солек нбни Хамид, ки надари Сонд буд
уро талаб карда, гуфт:
— Акнун днмогн вилоятпардозй маро намондааст. Ту ба чин
ман нишин.
Солех эамннн хидмат бусида, гуфт:
— Бакои умри малик дароз бод, бандаро чи рутбан он, ки
ба чои хндеванди худ нишннад. Ленин хндевяндонро бо банда*
гон чуннн илтифотхо мебошад. Аммо максадн банда он аст. ки
дар мн хнлват нхтиёри узлат карда, обн тахорат днхад, чаро ки
бар фнроки шохлода ва хам Соид маро хамчуннн холате руй
додааст.
Шок вазири днгарро талаб карда, гуфт;
— Худой таоло фардо аз ман вдолат пурсад* ман аз ту хо-
Хам пурсидан. Аз вилоят бохабар бош, ки маро сару сомони ви-
лоятпардоэй намондааст.
Алкисса, уро ба чои худ нишонда ва Солеху нюх узлат нхтя-
ёр карданд. Шабу руз ба ибодат ыашгул буданд. Хар руз хай-
1 Хоста — пулу мол.
• бйлогшдоя — бсннхоят.
1 Вусъат—фзролй. пехной.
31
рот ба дзрвешон мекардапд. Da чнхати саломатнн малнкзодаву
Соид дуову фотиха мсгнрифтанд. Шох аз худон таоло талабида,
то ба вактн омаланн шохзол<зву Соид бад-ин ход мсбуданд. Боз
бар сари суха ни эшоя хохсм ома дан.
Шохзода Сайфулмулуку ёронаш бар рун об мерафтанд вз
шодкомиву ишрат мекарданд, шароб мехурданд. То чнхнл руз
бар руи об мерафтанд. хеч аламеву ранче ба мон нараенд, то
ба внлоятн Чин расиданд. Хабар ба Фагфурн Чин раенд. кн
лашкари бехадди бетона ба сархаддн внлоятн ту раенд, касди
шахри ту доранл, меоянд. Фагфур гамнок шуд, фармуд, ки дар-
возахорб кашиданд... Панчох хззор мардн шамшерэан ба хид-
мати фагфур чамъ омаданд. Амр карл, ки дар мухофизати шахр
шаванд. Ампрон дар мулчзрхо* 1 карор гнрифтанд, калъядори
карда мустаидн* хизмат шуданд. Худи фагфур дар суфан калъа
шомнёна барпо сохта, ба ншрат нишаст ва мунтазнрн малнкзо-
да буд.
Ровй гуяд, ки баъд аз бнет шабонаруэ малнкзода бо чамеи
енпох хуррам аз рун об кнштй давонда баромаданд, дар бароба-
рн внлоятн Чин лангар андохта. киштнхоро нигох доштанд. Ма
ликзода чашм кушода, вилоятро ба истехком днд, фахмнд. кн
фагфур бадгумон шудааст. таваккуф карда, бо худ гуфт:
Байт:
Нншастам ба умеде. кн аз хаюнан гаМ,
Бар сари фарзанли одам хар чн ояд. бигэарад.
Баъд аз се шабонаруэ фаргфур днд, ки аз он лашкар хеч во-
кнае не, се касро ба рисолат фнрнстод. Омада шаронти адаб ба
чой оварданд ва нншастанд. Малнкзода пуренд, кн;
— Сабабн внлоят оростан чй бошад?
Мулоэкмони фагфур гуфтанд, ки:
— Ба чнхати чангн шумоён.
Малнкзода гуфт, ки:
— Арзн моро надонистасд?
Онхо гуфтанд, кн:
— Налонем.
Малнкзода гуфт:
— Мо аз барон чанг наомадаем, аз барон сайру мехмонн
омадасм. Агар шумоён манлн чанг дошта бошед, моро майлн
1 Дар мфлуару) — дар чоЛхон пешакй ыуаАяншуД!.
1 — тайер, оыода.
32
чанг нест. Алалхусус, шумоснро агар мол хочат аст. ба чон не-
тодаем, ба чанг одат накардасм.
Чун клсон аз маликзода ин сухан шуннданд. хушхол гардндэ.
наяди фагф'.р омаданн шудапд. Маликзода амр кярл. кн с гм
пову инъоми мулукона дода. сарафроз карла, пешн фагфур низ
хздьяву тухфахо фнрнстода, рухсат кард. Ба шодкомии тамом
ба хндматн фагфур омаданд, ха л ья хон мзлнкзодаро гузаронн-
дзнд ва киссаи омаданн уро ба фагфур гуфтанд. Фагфур хуррзм
шуда. дар во за ро кушод. Чамън у маро бо эъзоз ба истнкболн у
баромзда, ба сад хазор нззату хурмат мзлнкзодаро дох ил и Чип
кэрдзнд. Ба шодкомяву ншрат нмшзста, нарду шатранч мсбох-
танд. То се шэбонаруз фагфур мехмондорй кард. Чандой хплъ-
атхон гуногун бахшид. ки ннхоят надорад. Баъдаху фагфур пур-
снд. ки:
— Эй фарзанд. бигу, ба чи кор омадай?
Маликзода шартя адаб ба чой оварда. гуфт:
— Эй шох. маро турфа мухимме бар cap афтодэаст, чораи
онро мамелонам,
Шох гуфт:
— Баргун, ки туро чи мухимме пеш омадазст.
Маликзода киссаи пургуссан худро тамом бнгуфт ва зор зор
бнгрист.
Фагфур шохэодаро днлдорй дода, падарвор мархамат нзмуд
ва чамен арконн да злати уро хилъатхо дод. Тамомн суратгаро-
ни внлоятн Чмнро чамъ карда, пурсид. кн аз Гулистони Приму
Бадеуччамол хабаре гуянд. Хар кас хабар гуяд. сарафроз хохам
кард.
Хама гуфтанд:
— Мо намедонсм ва нашунидаем.
Маликзода ин сухан шуннд, маьюс шуд, ранги рухсорззш
тагьир ёфг. Гарданн худро кач кард, ашк аз лила борид.
Шохро дил ба дард омадэ. гуфт:
— Охир, шумоён суратгар бошед. кондан суратгарй он аст.
ки дндаву шунида суратро такрир намосд. Пи чавон ба сурат
ошик, шуда а ст.
Хама гуфтанд;
— Мо намедонем. аммо як марди кухансол дар мнёни мо
хает, аз умом у яксаду хаштод сол гузаштааст. дар чахон бнсьёр
гаштааст. Уро талаб кунед, шояд кн у днда бошад.
Малнкзодаро филчумла куввате шуд. Он марди пнрро талаб
гарда, аз у пурсиданд. кн:
— Аз Гулистони Ираму Бадеуччамол хабар дорй?
3-1456 м
Малнкзода чихил шабу руз киштй дар об меронд ва нншот
мекард ва таыошои дарьё менамуд ва ачоибу гаронбхоро мушо-
Хида мекард. Як руз ба иогох ба амрн худо аз рун дарьё боди
мухолнф пайдо шуд. Дарье шурнш карда, мавч задан гирлфг ва
чахони равшан снёху торик шуд ва барк частан, раъд ₽ур» идан
ва кнштнхоро бар хам задан гнрнфг, Хамчунон тираву торик
гарднд, ки яклнгарро намеднданд, овозхои якднгар намешуин-
данд. Малнкзода ннчунин вокиаро наднда буд, таренд. Дасг аз
худ шуста, дид ба марго ширин ннход. Даст ба дуон хайр баро-
вардэ, гирьён шуда» муночот ба даргохи кознюлхочот мекард
км плохо, аз чуннн туфом ннгох дорй...
Ровй гуяд, ки малнкзодя ба дуову сано ва намоз мукапял
буд. гнрьяву зори мекард. Даст бар халокатн худ хост/кн к>-
шояд, зеро кн туфону барку борон ва мавч дар рун дарьё ме-
рафт. Гох зпёда мешуд ва кнштнхоро ба нишебу фароз мебурд.
Малнкзода мегуфт:
— Ин халокат аст, ки худон таоло флристодэаст. Чуз сабр
дмгар чорае нест...
Ал кисса. малнкзода ва хаман ёронаш даст аз чони худ шус-
та. днл ба март нихода. рахтхои кимат ва борхое, кн дар киштй
буд, дар об андохтанд. Ба иогох бодн азим бархост. мзвчи дарьё
зиёда шуд ва кнштнхоро ба хамлнгар задан гнрнфт ва чихнл
ккшти бо чихил хазор мардн коми дар дарьё гарк шуданд. Аммо
малнкзода аз гарк шудани ёрон хабар надошт. зеро кн чахони
равшан сиёху торик шуда буд. кн касро намеднданд. рузро аз
шаб фар к, намекарданд. Хар боре, ки дарьё мавч залй. кнштн-
хоро дар об бурдй Хавой ва боз ба каърн дарьё задй. Ва об дар
кнштихо даромадан гирифт. Маликзодаву Соид чомро гнрифта,
аз киштй берун меаидохтанд. Он замом Сонд гуфт:
— Эй ёрон, нн балоест, кн худон таоло фиристодааст, Чуз
сабр чорае нест.
Баъд аз он малнкзода фармуд, кн кнштмхоро бар якднгар \с-
тувор карданд ва борхоро бэр об андохтанд. Дар хамнн хол бу-
данд, ки мавч бархост ва киштни малпкзодаро даррабуда, чн-
хил руз мебурд ва ором намегирифт, Малнкзода оехуш шуда,
боз ба хуш омад, сокнн шуд. Малнкзода ни абьётро мехонд:
Байт:
Эй тиряшаби фнрок. охнр ба cap ofl,
В-эй субхи тэраб. дари саодат би к той.
Гар умри мани, эй шаби хичрои, бнгуэар.
Дармони манн, эй нафясн субх, Сарой!
36
Малнкзода ба хуш омад. лид, хала кнштпхову ёрону баро-
даронаш бархам хурдаанд, аз панчох кас знёда намондааст. Ма-
лнкзода сронро налил, фарьёд бароиарда, гиребон пора карда,
бехуш шуд. Чун ба хуш омад, гирьяву пола карда, нн байтро
бпхонд:
Байт:
Гар даст дкхад коки кафн пои ннгорам.
Бар ланки баеар катти нигорин бяннгорвм.
Парноиаи J, гар расадам бар талаби чон.
Чун шамъ хамон дам ба даме чои бнсупорам.
Доман мафишин аз мани хокй, ки пас аз март.
Аз млвчн сирншкам, кй расонад ба капорам?
Зулфайни снсхн ту ба днллодаи ушшок,
Доданд кароре. бийуриданд карораы.
ЭЙ сурма, макаш по ли вафои манн да рве ш
Имшаб, кн ман аз гам ба дуо даст барорам.
ЭЙ чарх, аз он бод иасиме ба май орад,
К он бун шифо мгдихад аз ранки хуморам.
Дар фикрн Гулнстони Ирам гашта бад-нн ход
Оаорэн гирдоб. ба уымеди канорзм.
Бечорадплдм дар гам и он сурат и зебо,
Буррндаи мехмат зн хама хешу таборам*
Баргуй ту эй ншки чафочуи ситамкор,
Сонд ба кучо рафт, чи шуд он хама ерам?..
Ровй гуяд, ки малнкзода чун сухан бад-ин чо расоннд, даст
ба камар зада, хост, ки ханчаре'баровэрдз, худро халок гардо-
над. Мэрдумоне, ки буданд, дастн уро гнрифта, гуфтанд:
— Эй малнкзода, акнун фарьёду фнгону худро халок кардан
фонда надорад, зеро ки такднр чунин будааст. Ин балоро худ
нхтиёр кардн, па иди носехонро кабул накардй, дар ин варта аф-
тодй. Беш аз пн бесабрй макун, ношукрй макун. Боз хам ёрону
дустон хамчун Сойду дигаров бехтар пайдо хохад шуд. Умед
аст, кн ношукрй накупи. Бе мехнат ба рохат нараей.
Байт:
Агар наврузи одам рафт барбод,
Гуля садбаргк савриро бако бод.
Малнкзода хомуш шуда, тан ба казои нлохй нихода, фармуд,
ки мурдагонро аз киштн гнрифта, дар об андозед. Чунон кар-
данд. Баъдаху фармуд, кн таом бнёред,
Чанд руз буд, ки таом нахурда буд аз касрати парешонй, гу-
руснаву ташна буд. Хон овзрдаид, таому шароб ыухайё карданд.
Дар он пакт малккзодаро Сонд ёд омад, чаидон гирнст, кн хнео-
бн онро худо донад ва кн абьётро бихонд:
Байт:
37
Эн ВзфОДСрМ СИТиМДИДЯ, мучой?
В-эй ' ннсн гимхоп ш1би тира, кучой?
Ман бе ту чй гуна знилвгй хохам кард?
Эй умри герои язсъ. маро ыоида, кучей?
Маликзода гуфт:
— Хеч касро худой таоло мнелн ман гнрифтор накупал.
Уро ёроиаш днддорй дола ва тасаллнхо мсоварданд, кн ода-
мнро чнхатп мсхнат офэрнлаанл, хеч ганчс бе мор нест. Сабр
бояд кардан.
Маликзода аз маллохон 1 иуренд, кн:
— Ба кучо афтодасм на ба чн чое распаяе м?
Онхо хануз чавоб налога бу лид. кн посбонони кнштй аз бе-
лой мил фартсд баропарданд, гирсбон пора карда, фигон аз днл
баркашиданд.
Маликзода гуфт:
— Хайр бошяд?
Гуфтанд.
— Завракча аз рун дары? нзйдо шуд. пур аз мардумн сипох,
бо силохи тамом меояд.
Маликзода гуфт:
— Агар бозаргоп бошлнд, онхоро сплох нахохад буд, дпгар
нихо рохэананл.
Дар ин сухан буданд. кн завракхоп бнсьёр расида, сари рохн
маликзодаро гирифта нх Таблн чоншн сохта. завракхоро лахт
андохта. намо намо карда, карор гнрлфганд ва малнкзодаро
ихота карданд. дар лайн чанг шуданд. Алкясса, маликзода ва
хамам мардум аз чон тэмаъ бурила. даст аз хает шуста... зор-зор
мегирнстанд... Баьд аз он маликзода срони худро дилдорн дода
гуфг:
— Мардона бошед! Хар чи худон таоло хоста бошад. хамон
хохад шуд.
Баъдаху маликзода сплох пушндэ, найзаву шамшеру пайко-
ни захробдорн ба алмос тез карда, зирсху чахороина пушила,
мустандн чанг шуданд. Он бегох бигзашг. алассабох бо аырн
малики ваххоб чахонн зулмонй нуронн гашт. Дар cap зада ни
ифтоб запгнёни хонахароб заврак дар рун об давонданд. Малнк-
зода хам амр карл, кишгй ба чоннбп эшон ронданд, Онхо низ
сафшиканро2 оташ доданд. Садоепу нндое аз хар чониб найдо
1 Afaxwjo* * — дарь^ппвардон. ходнмани клали.
* Свфишмю— аелнхан тзркдидз лэ оарокандэк)панда ва иайроикунан-
даи сафи душман.
38
шуд Чакон снёху торик гашт, Рун дэрьёро оташ фуру шрифт.
Баъл аз муддате он зулмот нопадпл шуд. Малнкзода лил. ки ба
гояти худовандй офате ба киштй парасида, аммо нксфн мардумн
зангнён ба дарьё гарк шудзанд. Малнкзода хуррам гарднд.
киштй пеш давонидэ, даст ба тиру камон карда, дар чанг шу-
данд. То се шабопаруз чангн сахте карданд. Зангнн бнсьере бл
халокат расид. Зангнён диданд, ки рост намсоянд, зеро ки ба
онко тиру камон набуд, окнбат шишан нлфтро оташ дода, дар
кнштн и малнкзода андохтанд. Аксар аз ёронн малнкзода сух-
танд. Як шабу рузн дигар чанг карданд. Малнкзода сафшпкан
ба сун зангнён оташ дод, зангиёни бисьёрро халок кард. Бо ву-
чудн он малнкзода хнрагй карда, муковнмат намуда. ба чанг мс-
кушнд. Кор ба чае карор гирифт, ки аз чихил хазор зангнн ода-
мнхор хафт зангн мокд. Аз лашкэрн малнкзода хам хафт тан
моиданд. То шаб чанг карданд. Окнбатуламр зангнён макре
карданд, ба хнлаву нэйранг малнкэодаву ёронаш гирнфтор шу-
данд. Киштнн малпкзодаро ба сун худ кашиданд. маликзодзву
ёронашро дар банд карданд, гирнфта ба чониби сохил рохн шу-
данд. Чун аз дарьё берун омадапд, малнкзода дид. блр лаби
дарьё тахте ниходаанд. як зангнн чун кухн Албурз бар он тахт
Ешшаста, чамъи зангнён дар наэди у рост нстодааид, Малпкзол а
доннст, кн амнри зангнён аст. Карибн тахтн у расонидзнд. М 1-
ликзода аз чихатн нзэат замкни адаб буенда. гуфт:
— Субхоиаллох,,. мо — бандагонатро аз шарри ин золпмон
ннгох дор!
Зангнён дар айнн шаробхурн буданд, кабобн онхо гушги ода-
ми, Дар айнн масти чашм кушода, малпкзодаро маа ёронаш
дид. Фармуд, ки инхоро наздн духтари ман барсд, кабоб кари
бихурад,
Алкисса, малпкзодаро шрифта, наздн духтари у бурданд. Ди
данд, кн яке зангидухтареро чамъи зангнен бардошта бозн ме-
доранд, бо вучуде, кн кадн у чун манора, дахонн у чун магора,
нофн у чун тагора, чэшмонн у чун деги рангрезои, ба он бадгу-
вораи бипн чун дудка ши хумдон, дахон ба млели фаввора, дан-
дони у чун сангдони охангарон иавора, гушн у чун гилемпора,
дасти у чун бозуи чинора, нохунн у чун позан дехконон гуё ал-
мосиора, лабхон у чун хартумн фил ба хар ду вора, абрувон чун
пордуми маркаб ба рухсора, миенан ион у чун гулхани хаммом
хасу хошок анбора, дар бадан муи у чангалн Мозандарон. Аз
барон зоб охакро ба худ накшу нигор карда, инёзхои сурху са-
федро ба худ хамонл кардз, зинатн худ дошт. Инчуннн манора-
кад, уштургардан, хукбашара, пешонни у мнелн гур танг, шика-
39
мн у чун хумп пил *, хукпистон. як маргн нога хон, эахмати чои.
ба f a jam зиндон.
Ровй гуяд» кн чашмн малнкзода бар он зангидухтар афтод,
он шаклу ша.мои.про днда, гуфт:
Ин духтарро чара барлошта мегарданд? Магар хасал-
манд аст?
Гуфтанд:
— У хурдсол аст. Хануз ба балогат нзрасндааст.
Малнкзода лаб ширин кард1. Чун маликэодаро пешн он дух-
тар оварданд, чашмн у афгод, шефтан у гарднд. Малнкзодаро
хамрохи сронаш фармуд:
— Инхоро ба маргзорг баред, ки падарам набивал, худа i
кам кам мехурам.
Эшонро дар маргзорс пинхон карданд. Духтар мулознмонро
амр кард, кн:
— Мехмондорн сохта, ба ншрат inirox дорсд, фарбех шэванд,
баъд аз он бнхурам.
Худи у низ таомхо пухтэ мсфиристод. Аз хурмову анчнру
мевахо мехурданд. Малнкэодаву сронаш чанд руз буд, кн дар
киштн гурусна буданд. шукрн бнсьсре ба чай оварда, хамду са-
но ба хазрати чалла ва ало мегуфтанд ва тан ба казон плохи
доданд ва нн байтро мехонданд:
Байт:
Гарнбн кишвври толсъ чн парник слфмр дорлд,
Чу лутфи хак бу влд хамрох. чн парвон хатар дорад.
Ровй гуяд, кн малнкэодаву ёроиаш дар он маргзор хафт р\ з
ба нозу неъмат мебудаид. Духтар чанд зашнро посбои мондз
буд. Баъд аз хафт руз духтарро эангнзанон блрдошта ба наздн
малнкзода оварданд. худхо дур рафтанд. Чашмн малнкзода бар
вай афтод. ыутахайир шуд, зеро кн харгнз чунин надида буд.
Духтар днд, кн чехраи он чавон мутагайнр гарднд, гуфт:
— Уро ыаа ёрон баред!
Малнкзодаро ба сарои у бурданд. Фармуд, ки шароб бнсрсд.
Оварданд. То ними шаб ба шароб хурдан мукайяд шуданд. Чум
мает шуд, духтари зангн ба малнкзода гуфт:
— Эй чону чахонн май, дар нн чанд руз чй гуна буди?
Малнкзода гуфт:
1 Дар мн чо ауми имл ба мньнии хумм paurpcii омада*
’ Лай шмрип лйрдап — та басе у и харда и,
40
— Бе ту ачаб хушднлу шодмон будам,
Духтар гуфт:
— Эй чавон, ин сухани зншгро задн. мнелн ман мзлнкзн по-
дирай офок, ки чанднн подшох аз деву аз ахрнману дэнолпой1
дар орзуи назоран мананд, мнелн ту олзмизол суханн зншт ба
рун ман, кн малнкан мохпайкарам. гуфтй. аз сарн худ натарсн-
ди?! Маро чп ак.ида кардан?! Чп созам, ки ба ту днл додаам,
ваилло кабобн газаки шароби худ мекардам. Бо ман чн касонк
хубу пахлавонон, кн аз гулопу ахрнмэнону аз зангнёпу зангбо*
риёну чинон ва аз хафтоду ду гурух яэ взхшисарону ссчашмон
бя хостгории ман омадаанд» ман эшонро кабул накордам. 11м-
руз мнелн ту одамнзодн бехоиумони сел овардаро ман кабул ме*
кунам, ту кабул намеку ни, боз хам ноз меху ни.
Маликзода гуфт:
— Суханн ман аз рун ту зншттар нахохад буд.
Духтар гуфт:
— Эй одамнзод, маро бо ту чн ннсбат аст? Бо ман мехр банд,
кн давлат туро ёр шавад. Днл ба хамон кор гузор, ки окнблт
пушаймои нашавй.
Ровй гуяд, кн зангндухтар хар чанд муроот мекард, нчобат
намешуд, Окнбат дар хашм шуда. амр фармуд, кн:
— Инхоро ннгох доред, то ман бозбнёям.
Ин бнгуфт ва бирафт. Зангиён нек муваккал2 буданд. Шаб
бигзашт, фармуд посбононро, ки дастос3 фармоянд. Он зангиён
чанд дастос дар пеши ннхо ннходанд, ки орд кунед.
Маликзода маа ёронаш чанд руз чуннн авкот гузароннда,
мегуфт:
Байт:
Сад калган Кофр о ба хомун судам.
Нух токи фа лак 6а хунн днл амлудан,
Сад сол асирн банду зиндон бу дан.
Бед з*он. кн даме хямдамн нодон булан
Алкнсса, дасти маликзода обила карда, хунафшон шуд. Бо
вучуд ни холатро бехтар дониста. мебуд. Баъд аз чанд руз зан*
гидухтар бозомад, кн «табарзннс бндкхед. хезумкашн кунанд».
Чанд рузи днгар бад-нн гуна умр ба cap бурданд. Агар хезум
кам меоварданд, нон кам медоданд, агар хезум бнсьёр меовар-
данд, нон бнсьёр медоданд. Рузе маликзода бо ёронаш гуфт.
1 Давол пой — рул апо, чоняяре афсоиавн, ки ган чу инсон ва поАхои тас-
кам дароз дорад.
а Муваккал — мигзхбон, посбон.
в Дастос — оснсл даетн.
41
— Эй бароларон, маро токат намондааст. Агар сад сол дар
нн чо бошем, хамкн гнрнфторсм. Тадбирп ни кор бояд кардан,
ки зуд аз нм чо бирдвем.
Ёронн малнкзода нпнфок карда, суханро дар як чо монданд,
дар мзслнхати гурсхтан шуданд. Малнкзода Соид ва ёронро ед
карда, ин абьётро бкхокд:
Байт:
Эй бяхт, чн хочп ЭВ маян бедплн зор,
Афкаидзй дар чуннн балохои эабол.
Хар руз барон лили пп хастаи эир,
Омял гамн ту бар лили ман сесад бор.
Рахне ба лили гэриби миски нам кун,
Вошзд ки шавам мэнн гл psi би афгор
Имруэ ба ёрниу маладгор.ш ту
Озод зв даст и - ангин одамилор.
Алкисса, малнкзода пн абьётро вирди (забоин) худ сохга,
лили худро хурсанд ме карданд, Рузе ба хнмакашй рафтанд. Ма-
лнкзода еронн худро гуфт:
— Им руз хасу хошок чамъ кукед. амвд созем, аз ип чо би-
равен.
Хама кабул карданд. Амад сохта, аз хар навъ мевае буд. ан-
дохтанд. Бо хамдигар гуфтаид: «Агар моро худой таоло аз ин
об берун орад, фахуяалмурод, ваилло дар об бимнрем бсхтар
аст, ки дар дастн зангиёни одамхур бимирем».
Ии гуфта, вактро ганимат допмета, таааккал ба худо карда,
дар амад шипаста, рэвон шуданд. Малнкзода мегуфт.
Байт:
Хама корам чу зулфк дуст па решопу дархам аст,
Снд бахри фнгнл дар «мгжру дядя (Инам яст.
Як дида аэ барон тамошо хифоят нет,
Лек аз барон дндя хязороя бувад ком яст.
Дил пур зн мехрн туст, азиэдш мигах дор.
Донам хамив кадар, ки маро ыассими гам аст.
Малнкзода бо еронаш амалро бар об мероид ва калима» та-
риф мехонданд ва тан ба казои плохи доданд ва ин абьёт ме-
хондапд:
Байт;
Кардам сафяр зи хеш. шудпм мскмонн ишк.
Faflp аз кабоби днл, ки издидзм ба хони шик.
Доим ничодаам ДИЛИ худро бя ёди у,
Хаетам хахеша дар хамя чо мнэбонн ишк.
Гохе дар обу ток дэр оташ няшвстаем.
Но кардапнд ба р>и охнрат дукоин ншк.
42
Ammo муддатм бист шабонаруэ pox рэфтанд. хсч оссбе ба
эшон караешь Ногох аввалн бегох ба кудратн плохи боди мухо-
лиф бархост. Дарье дар мавч да рома д, амалро чахон та чахон-
дэ мебурд. То дах шабонаруэ бэд-ии гуна мерафтанд. Малик-
зола даст дар амад зада буд, калиман шзходлт мехонд... Баъд
аз дах шабонаруэ бод сокнн шуд. офтоби чдхонтоб cap аз Дарь-
ей об берун кард. Хамду сапой бениёз гуфта, шукр ба чей опар-
дапд. То як мочи дигар амад мсронданл. Дар ни м\лтат дар
дарьё ачоибу гаронб бнсьёр медиданд, Шаб мешуд, дарьё чаро-
гон мешуд. Хусусзп дар шзбп торпк бехтар зохир мешуд. То
дамп субх хочат бя чарог кабул. Харчанд паенмн туи i пазндй.
чарогонро нуксок набудй.
Ин чарогсш шуон дидан мохпён буд. Одами обй на аз хафто*
ду ду гурух чнхати та мошон ситорагон cap бзровардэ. тлмошое
мехррданд. Чуи руз мешуд. дар дарьё фуру мерафтанд. Малик-
зода онхоро медид. Сарн мохпён мнелн сарн фил, дум чун ка-
мяндс. Хар кнро ба дум меээданд. ба дарьё мсбурланд. Бад-ин
гуна ачоибу гаронби бнсьёр днда. шукрн соней бсчук мскэр
данд...
Алкисса, чун малнкзода хамду сано хонда, амалро ба рун об
ропда, мустагрики ачопбн дарьё туда мерафт, ба канири чази-
рае расид, кн дарахтонн бнсьёр дошт, чои маргуб бул. Малик-
зола ба ёронаш гуфт:
— Агар худо иноят купал, кн амадн мо ба нн чазпра расах
ба хушкй бароем, дигар ба дарьё харгиз наронсм. Аз хавлу фар-
ги дарьё касс надида ва нашнида ва нахохад мнелн мо дидан.
Чун ба чазнра расиданд, ба сохнл карор гнрифгапд, шукрн
бнсьёр гуфтанд. Ахд карданд, ки хамеша дар нн беша бошем.
Аммо казоро фаромуш карданд. Малнкзода ба ёронн хул гуф г:
— Биёед, дар ин чо макоме хуш карда, ачоибу гаронбро та-
мошо куном.
Ин гуфта бад-он чазира хуб сайр карданд на неъматн бнсьёр
аз он наботот ми ели хурмову анчнру бодому ссбу воку ношпо-
тиву аиору бнхиву норнкчу турунчу чавз... ва каланфуру мурчу
анвон мевахову неъматхо чандон буд, кн инхоят надошт, пухта
ва рехтапу хушк шуда. Малнкэодаву ёронаш аз он мевахо* ме-
хурдаид ва сайр мекарданд ва шукр ба чой мсоварданд, Малик-
золаро бнсьёр хуш о.мад ва ан байтро бихонд:
Байт:
Эй гулнетони чамолат дар камолн хуррамй,
Олам аз нозн ту пур шуд, нозаниин оламн.
Синаро гуфтам, кн бегам шзв, дяллм гампок шуд,
Бо гамаш, чежо, кн ман бошам, чи чои бегамй. ’
43
Аммо маликзода аз чпхатн шавк пагох то намозп шом ме-
гашт, ором вамегнрифт. 4>н аждари ззрннн офтс н снпехр аз
даричан сурох дар горн магрнб рафт, маликзода гуфт;
— Тадойр чист? Бар болов дарахтон бароем. ки газандзхо
касдн мо вакунанд. Лар дарьё махлукоту ачиб бнсьёранд»
Ерон гуфтанд:
— Чуннн куном.
Шаб бар дарахт баромаданд, Фаслс аз шаб гузашг, торнк
шуд, аз хар чониб овозхон ачнбу гариб баромадаи гкрифт, чу-
нон кн ларза дар андомн малнкзодаву ёронаш афтод. Нпгох кар-
данд, дмданд, чонваронн дарьё баромаданд, мнелн шаголу гур
Г 1ву рубоху хамдунаву гург. Аммо баъзсн днгяри онхоро ба хеч
мнз монанд карда намешуд. Аз он мевахо хурдамд, бо якдигар
боэнхо мекардаид ва нахангонп дарьё сэр аз дарьё бароаар-
длнд... ва днгар чизхо, кн буд, cap аз дарьё бэровзрда пола ме-
гзрданд. Овозн онхо бехтар аз чангу паю аргунун буд. баъзс
чонваронро овозн бохайбат, хар боре фарьёд карлй, отзш дар
рун дарьё афтодй, Малнкзодаву ёронашро днл тапндан гирифт.
Аз хайбату салобату фарьёдп эшон то руз нагавоннстзнл хоб
рафган. Чун хвплпн шаб асосн айшу тарабро чамь кард, эохндн
кнбланишини фирузакухя аънй сафсдадамн субхн нуроян аз
кунчи маонй чехрэв нуъмонн мусафо сохт, осорн руэ пайдо шуд,
ин хама човнярон лар дарьё фуру рафтанд.
Маликзода гуфт;
— Моро дар ин чазира булан маелнхат пест. Агар кн чонва-
рон бинанд, моё про зияла нахоханд мондан. Акнун аз кн чо ме-
бонд рзфтан.
Ин гуфга. хасу хошок чамъ сохтэ. аз мсвахо дар амад анлох-
та, тавтккэл ба хазратн ч>зъу кул карда, дар амад ларомзда.
амадро дар об мероиданд. Чахор мох дар рун дарьё мсрафтзнл.
то р\зе ба лаханан мухе расиданд ва бар он кух чазврас днданд,
блсьёр хушу хуррам. Шодмок шуданд ва гуфтанд, кн: еХдр чн
ру А дмхэд, мебояд нстодан. Дар хампн чо маком месозем>.
Ровй гуяд, кн чун бад-он чазира раенданд, аз об баромаданд,
чое хушу хавое дилкаш. Ба сайр кардан мукайяд шуданд ва аз
он мевахо мехурданд ва давомхо дар он беша буд Маликзода
ва ёронашро хуш омад, сайр мекардаид ва ни абьётро мехов*
данд
Байт:
Лз чомн яшк>1 Д\С1 днмоге рлгондлэч.
То хотири хязнн ба фи рок Jill расондаам.
Малнкзода бисьёр шолмон шуд. Чои ачпбе буд, кн дарахтони
ачиб дошт, барги у чун барн анор, меван у чун сари одами, за-
боин худ чун тифл дар холате, ки худон таоло дода, ба он мева
низ дода. Малнкзода тааччуб мен а мул. Менян дарахтон овоз дар
овоз андохта. фзрьёд бароварданд кн: «вок-вок». Се соат чу-
ннн гуфта хомуш шуда буданд, кн кнтъахон абр аз хар чоннб
пайдо гардид, борон борндан гирифт, Малнкзода дид. км борон
зохир шуд, баргхо он мевахоро дар мнен гирнфта, чумой печн-
данд, кн як катра борон дар он мевахо нараснд. Чумой сел омад,
ки чандин нахр об ба дарьё рафт. То се соати днгар чуннн буд.
Чун абрхо ба хар чониб мунташир шуд, офтобк чахонтоб рух
намуд, барг аз рун мевахо дур гашт. Барг он мевахоро гузошта
буд, кн боз он мевахо кох-кох зада ханднданд. Малпкзодаро хай-
рат зиёда шуд. Офарнм бар сунъм хазратм раббулоламнн карда,
аз дарахт фуруд омад, боз ба фарогат шуд. то ба вакте кн ча-
рогн зарнии офтоб ба ошьёни магриб рафт, cap дар зерн бол
нашила, шабпардаи мох аз шафакн уфукн машрик чнлва намуд.
Чун шаб малмкзодаву ёронаш бар дарахте баромада карор
гнрпфтанд, фасле аз шаб гузашта буд, кн диданд он дарахтонп
ин чазнра чун мох медурахшид. Лз рушнони у чахонеро гуё кн
оташ афрухтаанд. Малнкзода харосид, км мабодо дар ни чазнра
оташ афтода бошад, Боз бо худ гуфт, ки:
«Дар ин чо гэйр аз моён касе нест, оташ аз кучо хохад ома-
дан». Вакте буд. кн аз баргхон баъзе дарахтон овозн самову на-
вое омад, кн гуё сад хазор мутрибн хушовоэ нагмасарон меку-
нанд ва низ мургонн бнсъёр буданд» мнслн мургобнву мургк
даштиву товусу тутиву булбулу кумрнву гайрахо ба зикру са-
но мукайяд буданд. Он чазираро чазиран Лодон хонанд, ба чо-
ниби Хиндустан аст, хеч чазирае ачоибтар аз он нест. Дарахтн
филфнл 1 дар он чо бнсьёр аст, кнели дарахтн вок. У хам дар
вактн борон меваи худро дар мнённ баргн худ гирнфта, мепе-
чад, кн борон ба вай нарасад. Агар бирасад, табох шавад, тезу
тундии у намонад. Малнкзода он бегохро ба хурсандй бигзаро-
ннд. Алассабох, кн мургонн ошьёни магриб парвоз кард ва ун-
ноби офтоб пару бол бнкшод, малнкзода аз он дарахт фуруд
омад, хаырохн ёрони худ дар он чазнра мегашт ва ачонбн он
чазираро тамошо мекард, сабзазору обшорхоро меднд. Дар ай-
1 Филиал — мурч.
45
пи Сайр будзнл, ки ба нпгох хафт пэсноснёя’ пай то шуданд, ма-
лпкзодаву ёронп уро лила.-и. клсли хтрдаи карданд. Мали»И
хайрон монл. кн чи стад, кн аз он чо начот ёбанд. Дор фнкр
буд, кн мухолифат дар миени зшонон афтод. Малнкэодаву ёро-
нн уро банд карда, ба хурданн эаъфарон мукайяд шулзнд, зеро
кн хурокн опхо злгьфарон бут Дар он чазнра заъфарон бнсьёр
бул ва ба га Пр аз затфарон гиёхн дпгар яамехурданд. Зпъфароп
хурда-хурда, аз пазарн эшон дур шуданл Малнкзода вактро
ганнмат ёфта, бандп якдлгарро ба длндон кушоданд ва гурехтв.
лар ryuiae пннхон шуданд, то бз взктс, к» худо агар хохад. бе-
рун оянл...
Алгараэ, малнкзода дар он зпвия* * сайр мекард, то теги за-
рнни офтобро дар ннёмн магрнб фуру карданд вз кэроргнраи-
да гони енпохн шаб камонро аз кирбонн* машрпк берун карданд*
тнри шнхоб шаст мсдоданд.
Чун шаб гардпд, малнкзода хост, кн берун ояд, халконн му-
тафарикаш мутаганра, чукончи мазкур шуда бух аз дарьё ба-
ромадл, дар он чазира ба хурлан мукайяд гарднданд. То ба руз
малнкзода аз харос натэвоннст гурехтян. Чун кзфас аз оташи
сафедадам дар ошьён афтод па байзаи б-изо cap бароварда, руз
равшан шуд. халконн дарьё фуру рафтзнд, малнкзода хост, ки
фнкрн рафтан кунад. Боз насоснён омздз. ба хурданн заъфарои
мукайяд шуданд, Малнкзода мутахайнр шуда, дар фикр фуру
рафт. Ба ёронн хул гуфт. кн: <Аэ ин чо чн гуна берун рэвем?
Шаб а.< харосн вахшнённ дарьё, руз аз ха роси насноснён, окибаз
корн мо 6 л кучо хохад раендзн? Мзгар так дир чунин бошад, кк
ба максуд нораенда халок шавем>.
Бад-пн гуна то се шабонаруэ гуруснэву ташнл дар он зович
мсбуданд. фнкрн берун омаданро намссфтанд. Шаби чахорум
малнкзода аз сидки лил дар нолаву зорй даромад, аз худоп тао-
ло талаби максуд мекард. Дар хини нолаву зорй буд, ки малик-
зодаро хоб рабуд. Лз тарафн такобулн4 у Хнэр, алайхассэлом,
баромала, назди малнкзода ома да, гуфтанд:
— Эй фарзанд, чаро нн хама нолаву зорй мекунй?
Малнкзода вокнаи харос кашндан аз наснос вз халконн дарь-
ёро такрир карданд. Эшон гуфтанд:
— Эй фарзанд. бархез, нипгни Сулаймонро зерн баландй
гузор. Чун хнкматн у зохпр шзвзд, халконн дарьё бнгрезанд.
1 Наснос — и ай муки олэмитакл.
’ Золия —
• Карбон — тяркаш.
* Та^обул — мукобил, руА ба руй.
46
Баъдаху хафт сурох би кун, чамъи заъфаронро дар он суроххо
андоз, днгари уро пой мол карда, дар гушае биншин, to ба пак-
те, кн насносиён омада, дасти худро ха роз карда, хохана. кк
заъфзронро гнрнфта бзроранд, натавонанд аз cypoxxo 6epvr
овардан. Он замой аз чой худ берун ой, хар чи хохн бикун вз
эшонро ба халокат расой, зеро ки онхоро ин мккдор аиле нес г»
кн дастн худро холи карда, аз сурох бароранд, ба шумоён м,-
хорнба кунаид. Днл каин дор, ки ба сарматилн максуд кариб
раендай. Иншооллох, кн муродн ту хоспл мешэвад.
Хазратн Хизр пн таълим мамуланд, аз иаззр гоиб шуданд.
Маликзода аз хоб бсдор шуда. сачлаи шукр ба чон овэрла. сро-
ни худро хабар дод. Хама хуррам гардиданл. Мулохкза кар-
данд, кариб сахар шудааст. Маликзода аз чой бархостэ, ннгини
хазратн Сулаймонро бар баланлпс них и. Чун машъал партан
андохта буд, гирдн пигннро гприфта. Дар гушае мунтазнр бин-
шаст. то ба вэкте. кн халконм дарьё ба дарьё фуру рафтанд. ча-
зпра холм гарднд. Он чн таълим ефта буд. кард. Пигннро гирнф-
та, дар гушае мунтазнр б шип аст, то ба пакте, ки руз шуд вл
ховар ба сад зебу зпинат гарднд. Насноснён чун хуморнён чиха-
ти заъфарон омаданд. Харчанд чахду саъй кардзнд, асаре наёф-
танд, ХаЙрону парешон гашта буданд, кн ногах дар суроххо дм-
данд» кн нур аз заъфароп буд. Ба запки тамом ласт дар он суроч
карда, мушти худро пур карла хостанд, ки аз сурох бароранд,
натавоннстанд. Акл пабуд, кн дасти худро холи карда бароранд.
Дар банд афтоланд, хаКрон монданд. Маликзода ин холро дндэ,
хамрохн ёроп ба тараддуд» тиру камоя шуда. ба зшоп паррон-
да, хамаро ба халокат расонндапд. Худоро шукр карда, аз ме-
няй он чазира бнсьёр хурданд. Намозн аср шуда буд, ки офтоб
рун ба гурбат ниход ва касли внлояти Магриб карда, офтоби
зариибол дар чох и магрнб фуру рафт. Маликзода ба брони худ
гуфт, кн*.
— Эй бародарон, шаб шуд, акнун маелнхат чист?
Гуфтанд:
— Рой рои шумост.
Ровн гуяд, ки маликзода мсван бнлопнхоя гприфта, ба як чо-
инби чазнра рохй гарднд. Шом буд. кн аз чазнра баромад, Он
бегох ба он чазираву бнёбон рох мерафтанд. Руз шуд. баро.мада
ингох карданд, шахре диданд, ороста, хушу хуррам иа пурнеъ-
мат, бозорхон оболони. Мардуми ои шахрро cap чун сари саг,
понхо чун ПОН одами, хариду фурухт мекардаид. Маликзода дар
47
тааччуб моих Ногох чашмн яке аз он махлукот ба шохзодэ аф-
тод ва чамъеро хабардор карда, дар мпёна ги рифта нд пл мг-
заданд. Як соат малнкзода харб намуд, дид, ки рост намеоял
Шахря азим ва мардуми бохэл аз атроф хабардор шуда мео-
мэдаяд. Боз маликзодаву ёронн у харб мекардапд. ба худ мс
гуфтанд: <Дар ачонб чос афтодэсм». Харчанд карданд. кн чо
ёфта гурезанд. наёфтанд. Хайрону музтариб ба кори худ шулз.
лар тафаккур буданд, ки ногох он хама мардум, (ки) дар ’пн.
мекушнданд гурехтаяд. Хея кас намонд. Маликзодаро хайрпт
бсштар шуд. Вакте, буд. кн аз такобули у як нозэнинпнсарс.
сарвкаде, хуршедмаизаре асп чахонда баромал, чамъи мардум
ро дар чплав андохта расид. Чашмн он чавон ба малнкзода аф-
тод. пнёда шуда, багал фароэ карда, малпкзодаро дар капор гн-
рифта, руй бар руй у нмхода, зор-зор ба гирья даромал. Малик
зода хам аз Соид ёл клрдз. чун фасле ба хамлигар гирья кар-
дана. баъд аз он фармуд. асп оварданд. Маликзодаву ёрон пир
сзвор карданд, ба чоннбн макомн худ бурданд ва бар тахт ни-
шонда, хон густарояидаид. Баъд аз фарогн тзом Кадахи шароб
оварданд. базми мулукона ороста, ба ншрат нншастанд Чахор
р?э дар айш буданд, шодком шуданд. Он чавон ба малнкзода
ИИГОХ клрда пурсид, кн:
— Эй баролар, гуле аз калом гулнстонп ва сарвс аз калом
бустони?
Назгл:
ЭД сарвн хушхнром, зн бустсши кисти?
В .<й гул, фитода зи гулпстони кистй?
Афрухтй ба и урн зддэм кулбяи маро
ЭЛ хуштар хаме зи 1пэмъи шабнстонн кпстй?
Харфи яафопу ыехр кучо хонд ай, бигу?
То ин саводи хуш зи длбнстоия ккстй?
— Эй хумоп сандн соягустарн, аз кадом ошьённ баланд пар-
воз кардан, бад-кн сарманзнл расндзй, ки калами одамязод на-
раснда ва иахохэд расид?
Малнкзода гуфт:
— Эй бародари хушкалом, мзгар фарзанди одам нестсд?
Он чавон гуфт:
— Чн гуна, кн ман хам фарзанди одамням, лекнн калами
одамизод нмконн ин чо расидан нздорах
Малнкзода гуфг*
— Чй гуна дар ин маком афтодед?
Гуфт:
— Ба тэрнкас сафари дарьё мскардам. кнштн табих шуд.
4S
Он ня амволу ашьё (доштам), хама гэркп дарьё гарднданд
Казои май параснда. ба тахтапорае мои да, ба канорп чдзнрл
рэсидам. ба машакатн бнсьер ба хушкн баромадам. Дар он
чазира мегаштам ба ластн насяоснён гнрнфтор шулам. Касдн
халокн ман карданд. Ба сад хила аз чанги ои\о гурехта, бад-
ия шахр омадам. подшохи ин шахр мурдааст. Мардуми нн шахр
ахд дошта, кн ба гайр аз одами дигареро подшох намекардаяд.
Ин шзхрро шахрн Сзгсорон мегуянд. Маро диданд, подшохи
худ карданд. Агар кабул накупам, ба хялокат бнрасонанд. Н
чор нхтнёр кардам. Аз чихати гарнбнву бекасй энёда мекохэм.
Акнун, эй бародар, киссап шумо чн гуна аст?
Малнкзода киссап пургуссаи худро гуфт. Он чавон ба холи
маликзо.та зор-зор бнгрист па гуфт:
— Эй бародар, ямкой надорад, кн он сурат мэвчуд шпаат
Худро беш аз ин ранча мадор. Бандагни маро кабул куп. баы
аз нн подшохи ин шахр ту бош, ман дар фармони ту ботам,
Малнкзода гуфт:
— Ба ту арзонй бод. эй бародар. То гэвхарн максуд ба
даст надарорам. аз пой нашияам. Боэ башорат хам ёфтам. кн
аккарнб, муяссар хохад шудап.
Он чавон харчанд саъю тамаллук кард, малнкзода кабул
накард То чихнл шабонаруэ дар он чо буданд ва ишрат ме-
карданд. Баъдаху малнкзода касдн рафтан кард. Он чавон
бнсьёр тавалло кард, муяссар нашуд. Окнбат ба малнкэодаву
еронаш аспу сэру пон хуб инъом карда, радой кард ва низ
рахбар хамрох кард.
Ровй гуяд, ки дар он бнёбои то хафт шабонаруэ рох раф-
танд, об панда намешуд. Маркабон аз ташнагй ба хялокат ра-
снданд. Малнкэодаву ёронаш се шабонаруэ пиёда дар он биё-
бон эфтоданд. Саргаштаву хайрон мерафтанд. Руан чахорум
буд, ки бар баландие барома да, мулохиза карданд. дарьёс дар
назарн онхо даромад ва бсшаи сабзу хуррам дар канори дарьё
буд. Малнкзода шукрн эзпд ба чой оварда, ба чое расид, днд,
кн маржи пире дар зори дарахти шафтолу нншаста, пушти у
аз бори гам дуто гашта. Малнкзода кариб омада, салом кард.
Он пир чавоби салом дод, гуфт:
— Эй фарзанд, маро орзуест, кн мева аз шохн дарахт ги-
рифта хурам. Аз чихати эаъфи пири, аз касрати нотавонй ба
орзул худ намерасам. Эн чавон, тавонй, кн маро дар гардапи
худ бардошта гири, аз ин меьахо ба дасти худ канам ва ба ту-
4 -1456
фэйлн ту ба орзун худ бирасам ва туро дуо кунам, ки умру
давлатн ту зиёда шавад ва бар сиинп ман бирасв, дастннгаро-
ну нотавон нлшзнл.
Малнкэодаро рачм ома л. Он марлро ба гардапн худ гн-
рнфта, як пэвбат атрофи бешаро гзрдопид. Он чи орзул у бух
б ад-он расояих Баъдаху ба чояш олэрда, гуфт:
— Акнун фуруд ой.
Он мард ба хаяла дзромала, гуфт:
— Эй одам из од, харгиз фуруд намеоям. Зеро, ки макомн
даволлоён аст, ки ман малики оихоям. То про хаёт (аст),
рахо лакунам. Вакте ки мурдй, аз дасти мзн хзлос шавн, Ма-
ликзода хост, кн уро бар замни запад, пи, ки ласту саропои
уро ба ресмон бастаанд. Мутахайир шуда. мулохнзэ карда
днд, кн пойхон у мнелн ресмон будааст. бар дзету гардани мз-
лнкзола печндааст. Маликзода лаб ширин карда гуфт, ки
— Эй пярезг. ба нн пойхон худ эътимод накарда, аз гар-
да ни май фуруд ой ваилло бубня, ки туро чн «скупай.— гуфи
ба хар ду зону нтпаст, кувват кард, чун карбосл пуенда пси-
хов уро пора-пора карда, бар замки афканда, ба халокат ра-
сой ид.
Ровй гуяд, кн чун маликзода махлас ёфт, ба талабя ёропя
худ дар бета мегзпгг, днд, кн лар гардаии хар кадоми онхо
як даволпо сааор шуда, пои худхоро бар сару гарлани этой
иечидаанд вэ давонда мегарланд, Маликзода як-як даволлоён-
ро cap зада, срони худро махлас дода гуфт:
— Эй бародарон, фнкрн рафтзн боял кардан,—гуфта хасу
хошск чамъ кардз, амад рост кард. Менан бнсьёр дар амад
нихода. таваккзл 6а худой чузу кул карда, дар змтд нишзстз,
дар об рохй шуданд.
Ровй гуяд, ки муддатн як мох пайваста ба рун об мераф-
танд, хеч хушкн дар назари эшон надаромзд ва офате низ на-
расид. Малик киану ёронаш шодмон мерафтанд. Ба погох бо-
др мухолнф бзрхост. дарьё шурнш пайдо карда, мавч задай
гнрнфт. амздро бар лишебу фароз овэрд. Маликзода дзет дар
амад зада, худойро ба бузургй ёд карда, гнрьяву зори ба хаз-
ратн борй карда, а мои металабид. То се шабонэруз бзл-нн гу-
ла дар шурнш буд. То мерафт, зиёда мешуд. Назднк буд. кн
маликзода жалок шавад. Рузн чахорум карпби чошт буд, ки
SO
мавчн дарьё боз лпгаргуп шуд. амэдро овардя дар ломаная
кух ззд, ки амад пора-пора гэрдпл. Он хафт мулозкм, ки мон-
да буданд. онхо хам ба дарьё гарк шуданд. Маликзодаи бечо-
ра ба тахтапорае твпхо мондз, ба рук об чун хубоб мс-рафт,
дасти худро дар он тахтапора махкам карда, худойро ба бу-
зургй сд мекард. То се шабонаруз дарьё шуриш кард. Малик-
зода аз ха вл чунон шуда буд, ки нон ях гулун у памегузашт.
Хайрон мокда буд. Баъд аз се руз дарьё аз шуряш фуру нн-
гааст. Бод сокин гарднд. Малнкзода андак тасалло шуд. чашм
бикшод. худро танхо дид. Аз ёрону бародарон хеч кадомро
надид. Ох аз дил кашил, дар фнкрнкоря худ шуд. Панчок РУ^и
днгар дар тахтапора мерафт, аз хушкй асаре намеяамуд. Гайр
аз мохни дарьё днгар озука надошт.
Байт:
Ишкро чандпн бу вад поди аз ннхо дар камин.
Мярд мебояд кн аз як водив у бипарах
Алкисса, рузе тахтапора малпкзодаро ба каяорл чазпрэе ба.
ровард ва худро ба зудя дар он чазнра гирифт. Аз хавл у
аз душ рафт. Баъд яз мухдзтс ба хуш ом ада, шукри худой тао-
лоро ба чой оварда, дар он чазнра .мегашт, ачоибу гаронби уро
тамошо мекард ва аз мева бисьёр хурда, дар сайр буд, кино-
год чамъе аз бузина naff до шуда, ома да малнкзодаро дар ми-
сн гирнфтанд, мезадэнд ва медэиониданд, то ба шахре расо-
ниданд. Малнкзода дар он шахр даромад, шахре дид, ороста
ва пурнеъмат, гайр аз бузина днгар чнзе набуд. МутахаЙир ш\-
да ба хар чоннб медавид. Бузинагон уро танг карданд, то ба
канори кушке расид. Назар кард, дид. ки он кушк cap бар фа-
лак кашлда, тамоми уро ба зару чзвохнр оро'стаанд ва тахте
лар он чо пиходаанд. ба лаълу фпруэаву*марворпду ёкуту ал-
мосу гавхар мурассаъ карда ва зиннат додаанд. Б ip он тахт
яке абрукамон, иавчавоя, оромн чои, сарви районе, новакмиж-
гон, сняхчашме. гавхардаидоне, мурчаммёве, фасехзабон, туги-
баёне, олачэодпнсаре мурассаъпуш нншаста, сад хазор дар сад
хазор маймун дар хидмати у даст баста истодаанд. Малнкзо-
даро андаке дилаш карор гирифт, зеро ки чинен худро ёфт ва
маймунонро дар фармонбардории у дид.
Байт:
Кунад хамчияс бо хаычиас парвоэ,
Кабутар бо каб$тар, коз бо коз.
Кулангон бо кулангон, дуроц Гю дуроч.
Мусхча бо муенча. боз бо боз.
51
Реви гуяд, кн малнкзода уро лила, ба сун у рафта, салом
кард, нзэаги уро бп чой овард. Млликзодаро малики маймунон
чэвобн салом дод, чавоне днд, ки чун мох медурахшнд. Бо ву-
чуде, кн мехнатя рох кашяда буд, чун Юсуфи вахт бул. Гуфт:
— Эй чавон, хуш омадй!
Баъд аз он ба курен нишаст. пуремд. кн:
— Эй чон бзролар, аз кучой? Пн чо чк гуна афтодй, кн
харгнз кадамн одамнзод нараенда?
Малнкзода воинам гузаштаи худро тамом бнгуфт. Малики
маймунон зор-зор бигрист ва гуфт:
— Ман низ писари рои Хиядям. яоми ман Абдуррахмон аст
Чун маро хавои Миер дар cap афтод, маро хам орзун дарьёбор
шуд. Ба тарнки бозаргон ба дарьё даромадам. Киштнн ман
хам шикает, ба тахтапорае хондам. Муддате ба рун об ме-
гаштам. ба канори он чазнра рэсидам. худро аз об берун гн-
рнфтам. Ногох ин маймунон мзро гнрифта оварда. амири худхо
карданд. Ин маймунонро раем ян буд, кн чун амври эшон би-
мирад. ба заной назднкй мекарданд, то аз одзмизод оварда
амир кунсм, моро накушад. Эй малнкзода, акнун маро аз май-
мунон духтар доданд, фарзандон дорам. Холи ман бад-нн навъ-
ест, к и гуфтам.
Малнкзода бар ахволн у афсусп бнсьёр хурд. Малики май.
му нон гуфт:
— Акнун хуб шуд, кн ба сарвактн ман омадй. Маи гарнб
будем. Подшохиро ба ту таслим мскунам, манн камина чокарн
ту бошам.
Малнкзода гуфт:
— Аз Гулистони Ираму Бадеуччамол хабар надорй?
— Малики маймунон гуфт:
— Эй малнкзода, нн сухая мушкил аст, кн ту мегун. Ман
харгнз Гулистони Ирамро нашунндаам.
Шохзола Сайфулмулук бигрнст, гуфт:
— Эй бародар, то хабар наебам, харгнз аз по наняшияем.
Подшохи маймунон гуфт:
— Ин мехнатро чаро ба чони худ мекунй? Дар ин муддат
хабар наёфтн, аз одами дур афтодй. Чн гуна хабар хохм ёфт?
Сайфулмулук гуфт:
— Он хама машаккат кашндам, то бад-лн маком расидам,
хабар наёфта аз ин чо гаштаи маслэхат пест. То ба доманан
кухи Коф рафта аз Гулистони Ираму Бадеуччамол хабар на-
ёбам, орому карор нахохам гирнфт. Агар аз он чо хабар ёф-
там, баъд аз он ба хндмати падар хохам рафт.
62
Маликя май мукой гуфт:
— Эй малнкзодаи одзмизод, оп чо рафтам ямкон нэторзд.
Шохзода гуфт:
— Эй бародар, умедворам, ки худо хочад, он чо расам ва
*абар ёфта, гавхарн максуд ба даст дарорам. Маро аз ин рох
маяъ макун ва мехнатхон бнсьёр кашндаам, то бад-нн маком
Iзсндаам. Акнун мехнат мисли гузашта нахохад буд.
Сухан мухтасар, малики маимунон харчанд мэнъ кард»
маинуъ нашуд. Окнбат рнзой дода гуфт:
— Эй маликзода. якчанд рузе бр хам ншрат кунем, кн дн-
дорн якднгар ганимат аст. Боз мабодо кн дндорхо ба киёмат
монад.
Сайфулмулук гуфт*
— Эн ба'родар. умел дорам, ки боз дидорн якднгарро буби-
кем. Хохом ба хам пайвастан.
Байт:
Чумом мехри ту га шт аклар каминам.
Км на геоням даме якчо имшииям.
Саропо шамъсон бигдохт чсжам.
Кк ман саргашгак ми иомнмнам.
Бикаш дасти навозим бар саря ман.
Ракам бинмо, гари би ин зачинам.
Ба гаАри у агар курн бикини аст.
Ба ни ди сум у харгнэ кабинам
Алкнсса, малики маймунои гуфт:
— Эй маликзода, боре, ду-се руз ба хам ншрат намоем.
Шохзода гуфт:
— Чое ки умели пасму хабарн Гулистони Ираму Бадеучча-
мол набошад. манн сэргаштаи мехиатднда он чо чн гунз нстзм.
Ии бнгуфт, эор*зор бнгрнст.
Байт:
Дядя ошнд. иябобн rfm аст.
Вжсфи яшоя 1я шарж берун аст.
Подшохн бузннагон ба сад хазор тамаллуку зорй гуфт:
— Ин бегох ист, фардо туро чавоб хохам дод.
Баъдаху живой кабобу шзробро ороста. ба ншрат мукайяд
шуданд ва чанд хазор бузина дзрхол хознр шуданд. баъзе чхб-
хс бар даст шрифта, чун хочибон кондапардозй мекардаид вэ
баъзе раке мерафтанд ва лаъбхом1 гуногун менамуданд ва баъ-
П дафу духулч чумлаи нэгамот мнелн ндю самтуру комуну ар-
• Лн>4 — Boil
S3
рунуну авсофи нагма менавохтанд, то ба вакте, ки шохини за-
рини офтоб cap лар ошьённ магриб фуру кашл на зори тсз-
парвоз бар сари ax.ni тараб соя кард. Баъзе аз буэмнагон
шамъхову чарогхову машъалхову фонусхо хозир карданд. Он
шаби жарфбунп эангнвачи хабаширапгро чун руз равшан кар-
данд. Шаб то руз нншот карданд. Сайфулзг лук афъолу атворл
эшомонро тамошо мекард ва тааччуб мекард, то ба вакте. кн
руз шуд, Сайфулмулук квсдн рзфтзя кард. Малики бузннаг i
аз чихаги шохзода ясну сарупон мулукояа шгьом фзрмуд.
Чанд бузннаро .хамрох карда, гуфт:
— Эй бзрсдар, чун бад ин асп савор шпчн, зпнхср уро дахл
макуий, ба тавраш гузорп. Агар сустн кунад. аз холи у буги-
пагон хабардоранд. Da сархази внлоят расидй. аспро бз бузи*
нагон бидех. худ ручъат карда, бирав. Агар ба мзксуд расидй.
маро хотлрчун карда боз хохн омадан. чаро кн аз барон ту
бисьёр па регионам.
Алкисса, бо якднгар вндоъ карда, маликзодаро дзр асп он
бузилагон савор карданд ва рапой шуданд, Хар вакте. кн асп
видаке сустн мекард, бузина? аз чой часта, пши аспро мега-
змд. асп боз дар рафтор медаромад. То се шабонаруз асп мс-
роил. Руан чахорум аввали бегох ба сархади вмлояг расиданл.
Асп карор гирифт. Малнкзода фахмнд, ки ба сархадн внлоят
расид, аз асп фуруд омад, ба бузина гуфт:
— Внлоят наздик будааст.
Бузина гуфт:
— Хазор фарсаиг рох омадай.
Сайфулмулук алгушт ба дандин газид. Бузннаро влллъ кард,
5 ру ба рох пихола равон шуд. •. ъ д мал бз занчярн
камар устуаор карда, пледа мерафт. Хафт шабу руз рох рафт.
Рузн хашту.м карнбп чошт буд. ки rypycnav гашна ба машэк-
катн бисьёр ба ломаная кухе расид, ки гуё сутунн осман буд.
Мургн мунаккашс дид, дар зерн сайге ушаста, минкор дзр
мехроби ’сина партофта. Шохзода ач кам ли гуруснагй мзйля
он мург карда, охисга-охнста омада, хар ду поп уро гирифт.
Он мург дар парвоз даромада, ба хаво рафт. Малнкзода лил
ба март ширин карда, худро ба худон таоло супорпд ва мурр
парвоз карла мерафт, то ба хаддс, кн хар ду поя малихзода
дар чос карор гирифт. Чашмн худро кушод. худро дар болон
кухе длд. Мурр нопадид шуд. Малнкзода хамду сано мар ху-
доро гуфт. Кэлам бар фурузи кух нихода, рохй гардид. Ба
мехнатн гамом баъд аз хафт руз аз кух фуруд омада, сарчеш-
мае дид ва дарахтн хурмову анор дар сарчашма бух Малик-
зола аз он хурмову энор хурда, ба сарн чашмз нншаст. Ласту
р\н худро тоэа карда, ба хар чониб менпгарнст, зор-зор гнрья
карда, аз Сойду Гулистони Ирам ва Бадеуччамол ёд карда, нн
абьётр.1 мехоид:
Байт:
Длр шуриши чунуиу яехнати чахон шудам,
Андар хаё.тн наели рухаш мубтало 10 . лам.
Гзштам гарибн ншк андар нн маком,
Аз лустону Сойду ёрои чудо шудам.
Дар чустучуп ОН гули фнрДМСХ ГУЛИСТО1Г.
Бу дам кучову окибат охи|> кучо шудам^
Малнкзода гирьяи бнсьёр карда, аз чои худ бархоста. ка-
лам дар родя таваччух. пихода, равоя шуд. Ба хар чониб ннгоч
мекард, ба чуз соя днгар хамрох намеднд. Гох-гох бар холати
хул мехаидид. Рохро намедоннст, кн ба кучо мерзвад. Танак-
кал... карда, мерафт. Ин абьстро вирдн забоин худ карда буд:
Bain:
Фнгодаа^ ба бяёбони бс ралу руе.
Дар орин хаелм бутн пэрнруе
Ба хайратам. ки чн созам. кучо равэм, чи кунам,
Кн ролгуишударо нсст рохбар Сус.
Ба фнкрн аулфи Бадеуччамол сарглрдон,
Чу ион шудам, ни шудам а з фнрокм у муе.
Фасурдд гашт маро пли сабр дар даман.
Рафики ролбарам мест rafip аз охус.
Ба хунн днл кунам хар дам вуауъ зя ба Кри намоз,
Бэрон он, кн никам ру ба токи абрус
Шудам гзрк ба гирдобн он тнлнсын фаио.
Зн шевасозим чашмони шухн додуе.
Алхисса, малнкзода бал нн гуна то пзнч шабонаруэ гурус-
наву ташна бар баландяе баром’ад. Бар фурузн он бешае днд,
ки ёд аз фирдавс медод. Аз хар гуна дарахту мевз гулу сабза
хувайдо буд. Об чуя гулоб мзвд мезад. Нагнан мургони ху-
шнлхон дар он беша бнсьёр буд. Малнкзода шодком шуда,
шукрн худо ба чэй овард. Аз он мепахо хурдан гирнфт ва бар
он беша тамошо ыекард. то ба макоме рас яд, ки хнргохе аз
махмалн сафед бэрпой кардаанд, он кадар назокат дорад, ки
аз пэртави у тамоми беша гуё гули сафед шукуфтааст. .Малнк-
зода аз дари он хайма даромад, днд, ки тахте ниходааид, бар
болон тахт духтаре хоб кардааст. Малнкзода хуррам гардид.
Акнун ки бар тахт баромад, парда дид. Пардаро аз рун у
бардошт. Х,арчанд кард, бедор нашуд. Бо худ гуфт: <Агар мур-
55
да бошад, пафас эадаЕ1 чп маънй дорад?*. Ба атрофи оп хона
назар кард, лавхе дид, аз фулод бар белой сари духтар ннхода.
Лавхро гирнфта дид, ки хеч хат надорад, боз бар чояш ннхол,
лекнн вожгуна нвхо.т. Духтар атса зада бедор шуд. Хануз чашм
пакушода, зор-зор бнгрнст ва гуфт:
— Эй патера1 сухан хамон аст, кн гуфтаам. Эхтнмол надо-
рад, ки туро кабул кунам. Худро жалок мекуиам. Маро аз
хоб бехузур кардй. Дур шав, кв худро халок ходам кард!
Маликзодаро хайрат зиёда гарлида, гуфт:
— Эй малика, магар ту девона шудай? Чашм аз хоб бпкшо!
Чун духтар овози одами бишнпд, ба завки тамом чашм ку-
шод, шохзодзро дид, чун курен ховар бар сари у истода. Аз
чон худ бархост ва хурматн маликзодаро ба чой овард ва гуфт:
— Эй банк одам, нн чо чй гуна омадй, кн нмконп омадан
надорад.
Маликзода гуфт:
— Эй духтар, магар ту аз бани одам нести, кн маро та-
аччуб мекунн?
Духтар гуфт:
— Эй гул ба дан, ман хам аз банк одамам, лекнн ин макомн
парней аст, калами одами нн чо расплав никои надорад. Ту-
ро дндам, мутахаййир шудам, кн чй гуна омадй.
Маликзода гуфт;
— Ту чй гуна омадан?
Духтар гуфт:
— Эй чавон, бо ту рост гуям ё дуруг?
Маликзода гуфт:
— Ростиро за вол нест.
Байт:
Ростй овлр. ки шавк растлгор.
РостЛ оз ту, эафар аз кирдкгор.
At квчн афтй бо каму кости,
Аз хама гам растя, агар ростй,
Найшэкэр аз роетияш нуш ёфт.
Гул ан качи хор дар огуш ефт.
— Эй малика, он чн аз ту гузаштэаст, гуй.
Духтар гуфт:
— Эй бародар, бидон, кн май духтари подшохя парненам,
Малика-хотун ном дорам. Рузе бо канизакону хамсолон бар бо-
мн каср аз чнхатн тамошову нншот баромада, шодй мекардам,
‘ Патёра — бало, офат, рухн нопок, зишт.
56
!!• гох китъая абрс аз хаво пайдо шуда. дзете аз мнённ абр
пайдо гардида, маро аз чамъ рабуда бурд. Лз хуш бехуш шу-
дам, Боз ба хуш омадам. худро дар ин маком дндам* Чавони
пар плод дар такобулн худ дндам, хай рои ба кори худ шудам.
Хост ба ман дастдарозн кунад. ханчар ба худ доштам, гнрифта
। аг in ха доки худ кардам, банди дасти маро гирнфт, гуфт:
— Чй ход лори?
Гуфтам:
— Эй чавон. маро аз падару модар чудо карда дар ин чо
< рардй, холо мехохй, кн бо ман дастдарозн кунн, Акнун чудо
шудам, бо ман мурдзн бехтар зет, Бнгзор худро халок меку-
нам.
Ги|>т:
— Эй малика, ман ба ту ошик шудаам. Писари подшохи па-
рискам. Туро нн чо овардаам, кн марками доги дилам бошн.
Эй нозаннн, бо ту ахд кардам, кн то ту худ розй нашавв, ба
ту паст иаинхам. Хар чн бошад, дар назарам зинда бошй. худ-
ро халок макун,— гуфта. маро хам касам дола, бкгзошт. Ба
чнхатн умеде. кн боз падару модарро бииам. даст аз халокн худ
бозлпштам. Вакто ки у хает, бедорам, аз холи худ хабар до-
рам, вакто кн ба ши кор равад, хоби маро бад-ин лавх сохта
меравад, кн агар дах шабонаруэ наёяд, ман хам бедор наша-
нам. Агар бидаранд, имкоп на дор ад, кн бедор шавам, магар
ин лавхро вожгуна ииханл. Ин кондаро худи у медонад, ди-
rape намсдонал вэ касе аз харосн у ни чо намеояд. Эй чавон,
маъзур медорй, кн надониста туро суханонн дурушт гуфтам аз
пн чихат. ки аз чон ба сер омадаам. Холо муддати дувоздах
сап аст, ки дар ин машаккат гнрнфторам.
Малика чун киссап худ тамом бнгуфт, гнрьяи бнсьёр кард
ва гуфт:
— Эй бародар. акнун ту киссап худ бигуй. Туро аз гарди-
шн чархи фалакн гаддори бу кал а му я бар cap чн афтода?
Мдликэодан бечора низ гнрьён-гнрьен кнесаи пургуссан худ-
ро аз аввал то ба охяр баён кард.
Малика гуфт:
— Эй бародар. агар мн чо дар банд набудаме, албатта ту-
ро ба внесли Бадеуччамол мерасонидам.
Малнкзода гуфт:
— Чй гуна?
Малика гуфт:
— Ману Бадеуччамол хамшира мебошем, зеро кн аз волн-
дан худ шунндаам, кн руэе ман дар канори Мидар шнр мехур-
17
даам. волпдазм дар зери тахт ипшастз будг ки иогох паризод-
заме гахворэ аз чубп сандали ба скут мурассаъ карда гирнфта
наздн модарп млн фуруд имела, шароптн яззат ба чой овардз,
гуфт, кн: <Эй малика, аз ман мятарс, ки ба мулознматн ту
омадам. Аз ту бар ман манфнатн бисьёр расид. Зеро кн кар
вэкто, ки атрхо бар худ кардй, тнмогам муаттар шуда а ст. Им-
руз мехохам, ки ннсбатн шиносй пайдо созам. Маи аёли малик
Шахболи Шохрухи подшохн Гулистони Ирам мебошам. Мэро
хам дар ин бог тэвзллуд ёфта, меходэм, кн фарзанди ту.ю
шир дпхам па ту хам фарзанди маро шир дихй. Ин иисбатн
хэмшнрагй дар миённ мову ту бошад, сабаби ошной шавад*.
Алкисса, волидаи ман фарзанди уро шир дода, он ду ахд
сохта, кн хамшнра шаванд. Чанд рузе бо хам буда, ишратхо
кардаанд... Вол и да и ман ба он паризан гуфга, ки «лили ман
фарзанди туро бисьёр дуст медорэд, як замон аз назарам дур
нагардэд*. Вз волидаи у ахл карда, кн дар хар шзш мох як
навбат Бадеуччамол меояд. Чанде апшу нншот мскардем, бо
хамднгар бозихо мскардем, ба шодкомй бозмерзфт. Холо муд-
датн дузоздах сол аст. ки май дар бандам. У аэ ман хабар на-
дорад, ваилло албатта ба махлзсн май меомад. Гумон он аст,
ки маро мурда пинлоштаанд.
Ин киссаро бяён карда, зор-зор бнгрнсг, мегуфг:
— Эй бародар, дар бапди паризод дармокдаам, ваилло ту-
ро ба висол мерасонндам, уро муяссарп ту мекэрдам.
Малнкзода гуфт:
— Рост мегуй ё дили маро хурсанд мекунн?
Малика гуфт:
— Касам ба худо, кн рост мегу ям.
Малнкзода гуфт;
— Эй хохар.
Бант:
Пасме пфтину чону днламро шо.тмсиг жардГг,
Фасурда хоткрн гамдидая ыанро равен кардй.
рарйбафтодаи хомуинапарди лору эорсро
Бад-нн чо лек дял уро чу охни бустон кардй.
Ба сад хасрат дар кн яодй расида буд чон бар лаб,
Пасмам гуфгнву аз мпгдагонй човндон кярдй.
Массховор аз аяфос чон бахшнд, медплам,
Бнчамдуллох хароботн диламро обдон кардй.
Ба кун он парй роде намудй, аз сарат гардам,
Ки мурги рухпарвар(ра)ба сук у равон кардй.
Нкшонс дед маро з*он кун дахрноёб, эй яоенд.
Кунун, к-ин хотири шурндзаиро бостон жарди.
58
Маликзода гуфт:
— Эй хохар, агар рост мегуй, ман туро ба псши модарату
падарат гнрифта барам.
Малика гуфт:
— Эй бародар, маро аз дасти пари чй гуна мебарй? Им ко-
ни бурдаи надорад.
Ва маликзода гуфт:
— Уро кушта, туро ба чон мебарам.
Малика гуфг:
— Кассро чон дар бадан набошад, уро натавон кушт.
Маликзода гуфт:
— Тааччуб, кн чон дар баданн у набошад, чй гуна тахар-
рук намояд?
Малика гуфт:
— Эн бародар, рузе шароб мехурдем, мает шуда буд, пур-
ендам, ки умри ту дар чанд раенда бошад, гуфг:
— Аз умри ман ду хазору дусад сол гуззшгааст.
Ман гуфгам:
— Бо вучуди он хама тули амал хануз чэвонн. Кай пир
шавй?
Гуфт:
— Касеро, ки чонн у аз бадан чудо бошад, харгнз пир на-
шзвад.
Гуфгам:
— Ин чи сухан аст. кн мегуй? Харгнз нашннлэам, ки чонн
касс аз бадан чудо бошад,
Гуфт:
— Оре, рост мегуям. Лекнн хукамон чин маро чуннн кар-
Даанд.
Гуф:ам:
— Чонн ту дар кучост?
Бо ман тундин бнсьёр карда, гуфт:
— Туро бо чонн ман чй кор?1
Ман гнрья кардам, кн; «Маро аз падару модар чудо кардй,
боз бо ман дуруштн мекунн. Агар гуй чй мешуда бошад?».
Бнсьёр гнрнстам, гуфт:
— Чонн ман дар шиша, он шиша дар сапдук аст, он сан-
дук дар каърн дарьёст пинхон.
Гуфтам:
— Агар касе хохад, он сандукро аз каърн дарьё берун орад.
чп rvна созад?
Гуфг:
59
— Нигнни хазратн Сулаймонро ба дарье нншон днхах бз
блракатн он пиши сапдук берун оях
— Акнун. эй бародар, ннгини СулаЛмом мебоял, кн гавхэри
млксуд ба даст дароях мнлдо никои надорад, ки уро ка е
оикушах Хар чанд уро пора-пора куий, боз анида шавах Т>
чони у ба даст иалароих иамирад.
Ин гуна зор зор дар гнрья даром ад ва нн абьётро мехопх
Байт:
Афюда мустаимд? гврнб дар ин бжло.
Ьечорвм элмфди аэ i ом ум ом чудо.
Лдр б1иди П1рй. ки умели икчот мест.
Гкз сид июр дог шудгм ОКИ61Т фию
Кнгюр б з и да рок у гузар дем маком эух
То к«ч офкте варасм э-ив био туро.
Агар фитдд ба суя Сарандсб роки ту.
Aj мо расой еаломг ба едд зиидеро,
Шохзода гуфг:
— Эй Малика, шодком бош, ки ннгнни хазратн Сул ай мои...
бо май аст.
Малика аз нн вачч шодмон гарднд, Хар ду хамрох бар за-
бн дарьё ома дан д. Маликзода нигинро нишон дох фнлфазр
дарьё дар шурнш даромада. мавч задан шрифт. сапдук баро-
мах Маликзода дархол дар сапдук дарафтода, гнрифга кушо-
да он шишаро бароварда дид. ки кабутаре лар лару ли шишз
оа кабутарро гнрифта cap аз тан чудо карда бар «амия зф-
канх Вакте днданд, ки аз хаво хун боридам шрифт. Иогох
сэра аз хаво бар замни афтода тапидан гирнфт ва чон ба но-
лики дуэах супурд. Маликзода аз малика пуренд. ки:
— Ин сарро'мешнносй?
Гуфт:
— Сари хамон пзрнст, кн дар бандн у будам. Алхамдулмл-
лох. сабабл начоти ман ту шули. Акнун, эй бародар, фикрн
рафтан бонд кард,
Маликзода амад баста, меван бнсьёр андохта, хамрохи дух-
тар дар амад иншзста, таваккал ба худо карда, дар рун об
равон шуданд ва тамошон дарьё мекарданх Шзш мох myt-
тасил бз сайёхй умр ба cap бурдавд. хеч газанде иарасид, Ру-
зе маликзода cap ба хоб монда буд, малика хода дар об зада
амад меронд, ки ба иогох наханги азиме аз руи дарьё панда
гарднд, касди амад кард, ки гарк кунад. Малика маликзодаро
бсдор кард ва гуфт:
— Бархсз, ки балин азиме омад.
СО
Малнкзода бархост, шамшерро шрифта, иахангро пора-по-
ра кард. Шукрн худо карда, равон шуданд. Бисту як рузи дн-
гар рох рафтанд, Рузе амал бар канори цазирае расил. Малнк-
зодаву малика хар ду худро аз амад берун андохта, дар он
чазнря сайр мекарданд, аз мевахо мехурланд, то ба вакте, кн
аз он чо берун омаданд, Порае рафта буданд, ки чамъе аз
одами зохнр шуданд, ки хима чамъ мекарданд.
Малнкзода гуфт:
— Эй хохар^ алхамдуллплох, ба внлоятн одамизод раендем.
Ту дар гушае бнншии, ман рафта пурсам, кучо омадем.
Алкисса, Маликаро ба канораег карор дода, паздн он мар-
думон рафт, пуренд. ки:
— Ин вилояг кучост?
Гуфтанд:
— Ин внлоятн Хинд аст.
Малнкзода хуррам шуда, гуфт:
— Эй бародарон, духтари подшохи Сарандсбро аз банд на-
чот дода овэрдаам. Тавоисд ба малик хабар расонидан? Ба
шум о инъомхо хохад дод.
Ишон гуфтанд:
— Эй чавон, Сарандсб чихилруза рох дур аст. Аммо баро-
дари малики Сарандеб дар ин внлоят подшох аст.
Вокиаро рафта ба Малика баси кард.
У гуфт:
— Эй бародар, амаки ман дар пн внлоят подшох аст.
Нафасе рост карда, кадам дар рох нихода, асохо гнрифта,
аз миёни беша аз кайди хичрон раста, хар ду пои хаста рох
мепаймуланд. Баъд аз се руз ба сарчашмае расидаид. ба ду
зону фуру рафтанд. Малнкзода аз Малика дар пнёдаравй ко-
милтар буд, Баъд аз муддате Малика ба хол омада, гуфт:
— Эй бародар, кувватн рох рафтаи надорам, хампн чо та-
ваккуф намоем. Агар ба амакам хабар расила бошад. кас хо-
хад омадан.
Малнкзода чанд сайде карда, кабоб сохта, хар ду хурданл,
дар пани осоиш шуданд. Ногох аз як чонкби бодия чамъе канн-
зону хочасароёну мулозимон пайдо шуданд, омада Малнкаро
мулозимат карда, саропарда барпо карданд. Маликаву шохзода
хар дуро бар тахт нишонидаид ва ба шодкомн иншастанд. Фас-
ле гузашта буд, ки боз аз канори бо.тня гарде пайдо шуд, лат-
ка ри анбухе баромад. Малнкзода аз мулозимон пурсид, ки:
— Ин чи лашкар аст?
Гуфтанд:
€1
— Лизки Малика аст. чнхнти нстякб оли шумоён барома-
дэзег.
Малика ба чоннбн у район гардих Чуя малик иттклоъ сфг,
ки малнкзода хамки чавон аст. худро аз асп бар замни гирнф-
та, у низ равон шуд. Латкар низ пледа гардиданд, ба малик-
зодз wvaokot карданд. Шок дали малпкзодаро гиряфга, аз
ранчи рох пуренд. фэрзлпдвор мархзмат нэмуда, наздн Малика
омад. Уро низ навозит карда, то се шабонаруз ба кзнорн чаш-
ма ншрат мена му да нд. Баъдвху мзликаро дар мзофаи зарин-
гор нишонидз, малнкзода низ рскнб1 гарднда. ба внлоят раф-
та нх Аз барон надари духтар ба внлояти Сарандеб хабар фн-
ристоданд, кн Малика ба енломэт расид. Чуи хабар ба То-
чулмулук ва модарн Малика рз ид, хурраму шодмон гаштанх
Чамъи уламопу фукаро вз эузфо2, алалхусус. воли дан Малика
жулидаву шурилз. ба тввэччухн таком ба чоянби Малика ра-
йон гардиланх Хабар ба Маликину галикюда расид, кн шо-
хн Сарандеб расид Малнкаву малнкзода ва чамъи мардуми он
шахр вепгкбол баром хайд, ба шодкомн шохн Сарэнлебро дар
боргох даровардэнд. Б чамъи енпох карор шрифта, ба ншрат
муадйяд шуданд Точулмулук ипъому эхеону ваьлахои мухаб-
бзт ламбадам мзрхамат мсяамух Хар руз малнкзода ба ши-
кор мерафт, то ЭТМ1ЛЮНК* * хотир шавад. Аз вачхи Соид ошуф-
т.’» буд, ки дар ни вакт у боястн ин пэёмро шунидй, марками
днлро доиистй. Аз бетокатй соатс нзмеосуд.
ВОКИАН ЕФТАНИ МАЛНКЗОДА СОИДРО
Оварлаанд ки, алкисса, рузе малякзодз днлэфгор аз чиха-
ти изтироб хамрохи мулозимон ба шнкор мерафт. иогох дар
дукони косэгари чавонн мачхул4 ба мушобехи5 Сонд дид, кл
оташ мекунад. Мулоэнмонро фармуд:
— То аз шнкор омадани ман он чавэиро мухофпзат карда,
иигох дорех
Баъд аз муддате аз шнкор омад. змр кард, кн рзфта блё-
ред. Сонд аз чихатн харос дар гушае пннхон гардих Ба мзлик-
зода гуфганд:
• Рокиб савор.
* Зуафо — заифон, зато.
• Этмипон — бовэрй, дар кн чо ба маъннн тяекян омадааст.
♦ Л1ачол — номаълум.
* MyutarGcjf — монанд.
62
— Гурехтааст.
Малнкзода бетокатии бнсьёр карда, барахна бархоста, пос-
бононро танбех карда, фармуд, кн албатта уро ёфта бнёред.
Мулозимон гумон карданд, кн душмани малнкзода будааст,
дар тараддудн у шуданд. Х,ар чониб давиданд, уро ёфта, баста
ба укубат гнрифта равон шуданд. Сонд бо худ ыегуфт: «Ман
чн гунох кардаам, ки маро нн тарика мекунанд?». Окибат чаш-
ми малнкзода бар Сонд афтод ва мулозимонро хайб«зт карда,
дасти уро боз карданд ва таом хозир карда, пурсид, ки:
— Эй чавон, аз кучон на чи ном дори? Рост гуй, нн чо чй
гуна афтодй, ваилло озор мсднхам.
Сонд гуфт:
— Аз внлоятн Миер мебошам. Сонд ном дорам.
Малнкзода охи сард кашнд ва бехуш афтод. Мулозимон
Сондро бештар озор доданд. Чун маликэода ба хуш омад, гуфт:
— Эй чавон, туро чи шуд, кн нн чо афгодй?
Гуфт:
— Писари вазири подшохи Миера м, падарам Солех ном
дорад. Маликзодае доштам, Сайфулмулук ном, ба суратн парн-
руе ошнк шуда, саъю тараддуд карда, аз барон маъшука са-
фар ихтнёр кард. Ба у мутобнат кардем, дар сайрн дарье ба-
ромадем, мехнату машаккатхои бнсьёрс кашидем.
Сайфулмулук гуфт:
— Ман вокнан уро шунидзам. Аз киш|й табох шудан ва
чудо афтоданн худ нн чониб кнссаро баён кун.
Сонд гуфт:
— ЭЙ малик, бидон, кн дар он вакте, кн киштн табох шуд,
хама гарк шуд, Ман ба тахтапорае мондам, бар рун об мераф-
там. Ба худой таваккал карда, ба марг лил вихода, гнрьёну
полон, свроеема. бо чони хэробу дили кабоб то шаш мох раф-
там. кеч газандс бо ман нарасид. Ба гайр аз обн дарьёву ко-
хии реза оз\ка надоштам ва намедонистам ба кучо меравам.
Аз тарси чон хоб аз ман рафта буд. Хушкн набуд. ки як соат
карор гирам. Маро токатн кор аз сабр гузашт. Рузе бад-он
хол мсрафтам, ки аз рун дарьё кнштихо пайдо, шух Чамъе аз
зангнспи оламнхор пайдо шуданд, маро бигрифтанд, ба мзко-
ми худхо бчрданд. .4 а ко ми эшон дар ынёни чазнра буд. Маро
бхрла дар кафас андохтанд. Маро алаф медоданд, ман наме-
х>рдам Худи онко хурмову акчмр мехурданх Ба ман кадре
хурмову анчмр недодана, мехурдам, тааччуб мекарданд. То
муддатн ду мох дар банди эшон он б удам Фнкрн гурехтанро
ча- ) ам Хайрон ба корн худ шудам. Сабаби начотн худро на-
63
vcjoFiHCTaM. то як рузе хамаи зшон бтхри шнкор рафгаил
Вактро гачимат шумрда, кафасро шикастаы. худро аз он бан?
хэлос кардам, Хурмову анчнрк бнсьер гнрнфта. гуреггам. Бо
ба канорн дарьё расндам, амад баста ба дарье равен шудам
Ду мохи днгар сайёх будам. хеч офате ба май нарасих Ачоиб*
гэронбя бнсьёр литам, хи чэмъе аз хашафон' лар он мзвэет
бо хамдпгар талош мекардаид. Аз он чо бнгрехтам бар фэр
кн кух баромадэм Баъд аз се шабонаруэ бешае дндам. сабу,
хуррам. Аз канорн он беша шахре лямам, аз санг сохтэ. имо-
рэтхон у низ аз санг буд ва халоикн бешумор хознр гарди
данд. Шод шудам. ба сайрн он беша мукайяд гардидам. Аз м?-
нахоя у бнсьёр хордам. Вахте буд. кн аз он халоик чамъе б~»
наэдн мая омаланд. Назар кардам, турфа март, ме хндам. cap
хо чун сари одами, як чашм доштанд. пойхое чун пои гов.
худхо барахна, чун мург дар бадэнн онхо пар раста ва нохун-
хои дасту пой чун чанголн чочварон. Суханн ^шонро харчачл
кардам, фахмида нашуд Хамаи он-.о дароэдэндону шутурлабон
буданд. Маро гнрифта ба шахри X’. л бурдэнх маро малики худ-
хо карданд ва бар тахт нишонидзлх Як сол маш» эшоч бу-
дам, харгиэ суханн онхоро нафвкмидам, Онко низ суханн ма-
рэ нафзхмиданд. Окибат ба найранге аз дасти онхо гурехта.
чяхил рузи днгар дар рун дарьё рафтам. Боэ ба дасти зангнё-
пн одамхур афтодам, маро ба чазнелн худ бурданх Маро бур-
да. дар охур бастлнд, магзн бсстпму пиставу рангами эард ба
ман медоданд ва то се мохн дигар дар ба идя эшон булам. Як
рузе маро гнрифта дар кнштн ачдохта, аз барон малики .худ
мебурданх То як мохн днгар киштй дар об м^ронданд. Шодн
мекардаид. ки ба малики худ хадья мебарсм. Рузе,- раъд гур-
ридая гнрнфт, боди мухо.. :ф па г до гарднд. киштнро рабу да, ба
хар су мебурд. Ду руза-се рузз рох ба турфатулайн мегурехт
Хар чанд саъй карда, лангар андохтанд, киштнро иатавонис-
танд нигох доштан. Маълум набуд. ки руэ кай мешавзл. аэ
чнхатн тирагии хаво. Баъд аэ мулла те бод сокин шуда. борон
карор гирифт. офтоб баромад. Киштй аз рафтор монд. Акнун
мулохнза намудам, ба канорн внлоятс расидасм. Чамъе дар
лаби дарье нншаста. тамошо карда, шаст андохта, мохн мегн-
рнфтаяз. Назар кардам, аэ бани одам буданд. Бо худ андеша
кардам, ки агар аэ нн чо бнгзарэм. днгар умел ба нэчот нест
Фарьлд баровардам. кн <ман хам аз блнн одзмам, ба дастн
зангнёни одамхор гирнфторам, маро дарьёбед!>. Он чамоат чан-
1 — санг путл т.
64
гн сахте карда, зангнёнро кушта, мара аз лэстн оихо начот до-
дана, дохнли внлоят карданд. Як сол дар он шахр будам. ба
ншрат мебудам. Мардуми он шахр маро азиз медоштанх Ле-
нин хавои хаёти малнкзода маро бетокат кард. Рузе аз он шахр
баромада, кедам дар рох нихода, ба назди шохзода рохй шу-
лям. Хафт шабу руз рох паймудам. то ба сарчэшмае раснлам.
Чахор нафар каланлар дндам. ки нону об мехурданд. Карнбн
онко расилам. Мардум маро иззат карда биншонданд. Ман хам
озукае. кн доштам, бароварда дар мнёни онхо гуэоштам, Ах-
воли маро пурсиданд. Ман киссан худро баён кардам* Эшон
пзрешон гардндапд. гуфтанд:
— Эй чавон, аз чу мл ан хунархо чн медонн?
Гуфтам:
— Хеч чиз намедонам. зеро кн ба шазкат парварнш ёф.
таам ва андеша нэкардаам, ки рузе хунар кор ояд.
Яке аз эшон гуфт:
— Эй чавон. хар калом хунархо дорем.
Якен он гуфт:
— Хунари ман ок аст, кн агар дар рох фуру монам. бар
чубе савор шуда, афсун мехонам, чуб мислн мург дар парвоз
медарояд. маро ба манзнлн максуд мебарад.
Дигаре гуфт:
— Хунари ман он аст. ки аз хар замни, кн хохам, зар пайдд
созам.
Ангаре гуфт:
— Ман мурдаро зннда мегардонам.
Дигаре гуфт:
— Ман ба об мнсли замин рох меравам.
Алкисса. хар калом хунари худхоро баён сохта, рохй шу-
данд. Баъд аз чанд шабу pja ба канори бсшае расидсм. До-
манаи кух буд. Хостам, ки дар он дароям, иазар кардам, дар
он чо шери мурдае дидам. Маро ба хотир раснд, кн каландарр,
кн мегуфт «мурдаро зннда месозам», бубинам, рост мегуяд •
не. Ха ели худ ба он каландар гуфтам.
Гуфт:
— Эй чавон. у дарранда аст ва гурусна мсбошад, мабодо
ки ба ту эвС'н расовая.
Ман хандае бо худ карда гуфтам. кн «дурур мегуфтаастэ,
Каландар дар кахр шуда дягаронро гуфт:
— Канора истед!
Эшон дур рафтанд. Кабзаи хоке аз замни гнрнфга. афсун
хонд, ба мурдаи шер афшурх Назар карда истода будам, вак-
5-1456 ,е
тс буд, ки шер дар чуибиш даромадэ. а? чо барм-ст. Чуиоя
мадв шудам, ки ахл аз ман рафт. Шер барчаст, рост шух нз-
аар кард, ногох чашмаш бар ман афтод. фарь.ду фиг-1 кард<%
касдн халокл ман хард. Дар он взкт тарсилам, калима би хон-
дам. Хайрон ба кори худ шуда, бар атроф назар кардам, аз
калаидароя асере надндам. Чоннбн беша дзвидам. Шер му-
таокнбм ман омад. Ба мнёнан бешз раснлзч, дар са?ч рох аж-
даре лидам, чун кух дахон боз карда, саддн р<х шуда истода-
аст. Маътал мондам. Аз акнб шер омад. Агар кафо гардам,
туъмаи шеър хохам шуд. Агар пеш равам, ба коми аждахо ме-
рзвам. Эй малик, бубни, кн бар сари одами чи вочиахо содпр
мешавад. Аз хароси чон ба атроф назэр кзрдэм, среву мехру-
боне надндам. Аз шохзодан худ ёд карда, бнсьёр гиристам. Ба
чоннбн дести рост рохе дидам, кодам дар он ниходам, кн би-
грезам, аждар нафаси сузандан худро cap дод. Оташ дар он
беша афтод. Тару хушкн ин мавзеъ даргирифт. Ба шитоби та-
мом кедам нихода, бигрехтам. Баъд аз он ба канори беша ра-
сндам, Худро ба ауди аз он беша берун гирнфта, дар тамошо
шудам. Чахонро дуду зулумот гнрифта буд, то ними рох хама-
ро даррабуда. Он ачопбро дидам, хамду санои худовзндй гуф-
там, рохй шудам. Баъд аз муддатн маднд ба внлоят расндам.
Аз чихати бехунарй факирн нхтиёр кардам. Дар пахлун ошпз-
эе рафта, оташ монда, авкот мекардам. На медон а м, ки чи гу-
нох кардаам, ки мулозимонн шумо маро бнсьёр за да ид.
Чун Сайфулмулук киссан Соидро шуиид, бисьёр бигрист ва
гуфт-
— Эй бародар, маъзур медоред, кн мулозимонн ман шумо-
ро надоннстаанд. Ман фармуда будам, шуморо ба пазди мзн
бнёранд, мавчибн он, ки СвЛфулмулукк гарибафтодан мехнат-
кашвдаи гурбатн фироку захри нштнёк чашида ва хори алам
дар хавон Гулистони Ирам дар дили пургам халида макам.
Байт:
Чн гуна шлрх ди им кисели дили пурхум.
К и хает шлрхя чунин кисея аэ забои берун.
Чудо фктодд эн ёру бародару хешон.
Фптода гам задав} нотввон ба холи эабуи.
Хаэор мартаба кардам хаелн он гтсу,
Ба кишварв дилн гвм дилатон к у шабхуи.
Бидон, ки гамлдда Сайфулмулук метам май,
Зн длстн ншк шудам хопаюдн нн хомуи.
Малнкзода номи худро гуфт. Сонд бехуш шуда бняфтод, чу-
мой ки уро мурда ПННД0Ш13НД. Шохзода сари уро дар канир
€б
гприфта. гулоб афшурза, рввгани бен те чярб кари молва. Со*
ид чашм кушод... сари худро дар канорн маликзода днду ан
абьётро бяхонд:
Байт:
Чи ХОЛ&ГТ, ЯН VBHH днлхороб мсбкния.
Гуля шухуфтвн iyi дар камор мгбяяаш.
Ш у даст toomuin иенам канорн лочамя ту*
Дмчогро чу каш пургудоб mcGhiuv.
Маро зи бахтм бад имруэ клЛрате шудласт*
Кн cap бе тону я он офгеб мебяпяч.
Ян баггя тира надлраш гтмешя ом яя т)К,
Магар кяёл бумд ё ки жоб Mt бякам?
Шохзода гуфг:
— Эй Соид, cap бардор. ки ман Сайфулмулукам.
Соид боз бсхуш шуд. Боэ ба хуш шуд, омада дар кадамя
маликзода cap нихода, рун худ мемолид. дар гнрди шохзола
мегзшт, бнсьер гирмст. Маликзода >ро навоогш карда, ба гарм-
оба фирнстод. Баъд аз он сарупои мулукона пушонда, бо зина-
ти тамом карин сохт. Ба ншрат нишастэ, ба«м □ роста, сари
эшон аз бодан ноб гарм гарднд. Сомд саргузашти малнкзода-
ро пурсида, гуфт
— Бигуё, ки бо ту чн руй дод? Хеч пасм аэ Гулистони Ира-
му Бадеуччамол ёфтй ё не?
Маликзода гирьёп шуд, киссаи пургуссаи худро ба Соид
тафсир намуд. Соид чун саргузашти маликзодаро шуинд, зор
зор чун абрн папбахор гирист, тахсину пфярин ба кирдорхои мл
ликэода мекард. То парнзодро начот додан, аз Гулистони Ирам
хабар додани у ва омадан ба внлояти Сарапдеб, хамаро бп-
гуфт.
Соид сачдан шукр ба чой овард ва гуфт:
— Эй малик, дилтаиг мабош, умед аст. кн анкарнб ба вп-
соли Бадеуччамол бирасн.
Ба хурсандии тамом хэр ду ба ншрат нншаста, шароб ме-
хурданд, нарду шатранч мебохтанд ва ба иагамотн mvfjhhhh
мепардохтанд. Ба нишот бо хамдигар буданд, чашм дар роди
Бадеуччамол медоштанл. Шохи Сарандеб Точулмулук аз ома-
дани Соид хабардор гарднд, сухбате ороста, Соидро хамрохи
маликзода талаб карла, сухбаторонхо иамуда, инъомн мулуно-
ка ба Соид мсхрубонй намуд ва чомхои мухаббат медод ва на-
возишхо карда, саргузашти уро шунида, офарнн мекард. Ваъ-
дан висолн Бадеуччамол дафъи кудурат1 менамуд ва гуфт:
1 Кудурат — ржнчу калош юзкр.
67
— ЭЛ фарзэнд, баъд аз да* шзбонэруз, нншооллох. взъдаи
f-мазани Бадеуччамол аст ва гулу и хуршеди ансол аст. нзвру-
-R оламафруз аст вя ошнкони парешонхол аст, Хотнрн худро
чамъ доред. кн, нишооллох. саъю таваччух карда, як тарнка
на муха. уро ба малнкзода муяссар гардопам.
Шохзода Сайфулмулук бо хямрохнм Соид заминн хнзмаг
б/са дола, эоиун адаб так намуля мяликро c.itohuj карда, ба
макомн худ рафта, ба ншрат карор гирлфтяпд. Руз мсшумур-
ланл. бал у интизор мебудзкд. то ин ки дах руз гуэашт.' Дар
шаби ёзлахум ба амрн хнсрави анчум кариби шаблзм1 буд. кн
чамсн девону парнён аз чониби Гулнстонн Ирам Бадеуччамол-
ро бзр тахти мурассаъ кишонда, ба сархо бзрлоила, вок аок-
завпц ба кушкн малики Сарандеб фуруд оварданд.
Байт:
Ку иосиде, хи рвсоивд пзсми чоивфэо
БэД-Фн гзрнби длёри фи рог. у жвчри бало.
Нвеими субж кучои. Kit ин наём б>рй,
Км <uioi бош, ки бигзашт иншзормко!»
Чи шлб. чвгвр твбн кедре, ми мок кярдв тул?ъ,
К в pop дода пила **»ри бемрприхо
Рлпн туя л. кн чун Члликаву впдпдан у ва Точу л мул у к аз
омадани Бадеуччамол мттилоъ ёфтанд, ба завкн гамом истик-
Сол карла, чашмн Бадеуччамол ба Малика афтод. уро дар ма-
нор гирнфта. наэозншхо кард, гуфт:
— Эй хамширан ба чон пайванд, чн гуна шуд. кн аз дастн
он пари, ки имкони начот сфтан чабуд, халосн сфтн?
Малика гуфт:
— Ба сабабн як одамгподе нячот ёфтам.
Бадеуччамол гуфт:
— Имкони оламнзод он чо расидан нест. Аз чи\ати дур бу-
дани он маком ва днгар аз та реи он лари дев он чо рафта на-
мставонад, одамизодро чи рутбае бошад!
Малнкя гуфт:
— Эй Бадеуччамол, соате аз гардн рох осонш кун, баъдаху
нн достонро бо ту такднр намоям.
Алкисса, зъзозу икром карда бар тахт биншонданд ва чон i
май дар гарднш даровярдапд ва тзомхои гуногун хозир кар-
данд. Пас аз соате сархо аз бодан ноб гарм гардид. Мехнати
рох аз хогнрн Бадеуччамол махв шуд, Малнкаро г>фт. кн:
— Эй хамшнра. акнун сабабн eishoth худ буг^й.
1 Шабкам — ин чо ба ывъник пвгохоий омадласт.
G8
Малика вокиаи париро куштану ларьсй шудан, ба шахр и па*
дару модар омалан, хамаро баен кард. Бадеуччамол зор-зор
ба гирья даромад вз навхз карда, тару рун Маликаро буса ме-
кард, узрхохй менамуд. Малика ниссам худро мухтасар бигуфь
Бадеуччамол гуфт:
— Эй хохар, ахвологн он чавон чй гуна буда, кн бадон cap-
мзлзнл омада, хотаму1 нигнни Сулаймон ба у чй гуна расида?
Ходе он чазонро чй кардн?
Ба ин кадаре, кн маъшука надоннста пуреншн ошик меку-
над, чони нотавонн малнкзода тавонон гнрифта, муртн рухи уро
г:зраозе ба чоннбн у бар cap афтода. турфа изтнробе дар табл*
атн шохзода вокеъ шуд, ба Сонд гуфт,
Сонд гуфт:
— Сабаби бетокатй он аст, кн ахволоти ту маълумн маъшу-
ка шудааст.
Гуфт:
— Ба кадом далел?
У пгфт:
— Йн бегохк ёздахум аз ваъдан малики Сарандеб гузашт.
Гумони ман он аст, Бадеуччамол омадааст, зз Малика ахволот
мепурсад. Ин изтироб ба чихати он аст.
Дар нн сухан буданд. канизаке паёми омаданн Бадеуччэ-
молро ба шохзода Сайфулмулук оварда, муждагонй хост. UIov
зода лаълн хушобу гавхарн сероб дар бозу дошт, ба канизак
1' 1ъом фармуд ва садака ба дарвешон медод ва сачдан шукр
Г- чай овард, кн «алхамдулнллох, мехнатн ман зоеъ нашуда,
с; рати он сурат рост будааст». Бад-ин паем ором дар табнати
мллнкзода карор гирнфт ва чашмн умел дар рохи косил дошт,
ки ваъдан малнкаву малики Сарандеб чи натича медода бошад?
Ошики содикро чунин холат ва ишк, чандин гусса аст.
Малнкзода гуфт:
Байт:
Чашмс дорам чу хусни Ширин \аыа об.
Бахте дорам чу чашмн Хусрав хама хоб.
Чнсме дорам чу чкемн Мацнун хама псч.
Чоне дорам чу зуд фи Лайл и хама тоб.
Малнкзода дар ин холат буд, ки Бадеуччамол аз Малика
пуренд, ки:
— Вокиотн он чавон чн гуна будаасг?
Малика гуфт;
Хотам — акгушгмркн.
69
rf — Воки34! у аз хэддн баён беруп аст,
Бадеуччамол гуфт;
— Хол о он чавон дар шахр аст ё ба хндмйтк калик рзфтз?
Малика гуфт:
— Эй хамшяра, падарам >ро мулознмат мкунад. Ба чиха-
ти некунн у, ки дар боран май карда а с г.
Бадеуччамол гуфт:
— Чн ном дорад?
Малике гуфт:
— Сайфулыулук ном дорад,
Бадеуччамол гуфт:
— Шаммае аз ахволн у бигуй.
Малика гуфт:
— Сабр кун, то кона аз агьёр холм гардад, зеро ки гуф| а-
анд:
Байт:
Дар маконе харф мегу ям, дамы нома храм аст.
Дар hiuciiH розн муштокон калам номвхрам аст.
То карибя сахар шароб мехурданд ва нншот мекардаид, то
ба пакте, кн хамам каттизону надимсжу хочасзроёну мутрибону
чнноиу девон мает гардида, ба канорзе рафта кд. Чун хона аз
тавр ходи шуд, Бадеуччамол гуфт:
— Эй хохар, акнун кисеан он чанонро бзргуй, ки бя у чи
раскда, кн дар ин маком омадааст, дар нн хурдсолн ян хама
мехмат дида?
Малика гуфт:
— Эй бонуи заяон, уро кшк дар ли водн овардааст.
Бадеуччамол гуфт:
— Маъшукал у кист?
Малика гуфт:
— Маъшукаи у гавхарн носб.
Бадеуччамол гуфт:
— Им кон надорад?
Малика гуфт:
— Иншооллох, муяссар шавад.
Бадеуччамол гуфт:
— Эн хохар, рост бигу, ки мн хама мсхнат аэ барон кй ка-
шндааст?
Малика гуфт:
— Ин хама мехиаг аз барон ту кашядааст.
Бадеуччамол ин суханро аэ Малика шунид, чун слэш дарги-
рнфт, гуфт:
70
— Эн хохар, пн чи сухан аст. ки бэр ргм мчн гуфтй?! Чн го*
зам. кн бо ту к неба тм хожарй юрам, паглрна каси днгар мегуфт,
озурда мекардам.
Малика гирьён шуд ьз гуфт:
— Эй дамшнра, сабабн начотн ман у шуд. Сухааи маро <а-
бул нокарда боз дуруштй мекунй. Аз чихатн ту мехлатчо из ин-
да ва обнлахом по днях.
Бадеуччамол гуфт:
— Аз ту ачаЛ, ки одамплоди бевафосро бо ман н неба г ме-
жуки, Ман пэризод, у одамнзод, бо^хамдигар никои над эрах.
Малика гуфт:
— Агар бепафо мешуд, худро дар ин бало гы риф тор наме-
кард.
Бадеуччамол захрханлл карда, ноэ намудв, гуфт:
— Ин суханонро гузор, маро бехузур кардй,—гуфт ва cap
ба хоб нихол.
Харчанд Малика сухан пурент, чаноб чун дод:
— Саргузашт гуфтэн хуб эст. Бигуй, то маро хоб о*1.
Малика гуфт:
— Аз дида ё шуннда?
Гуфт:
— Аз днда г\й, бехтар аст, зеро кп бузургон гуфтал <д.
Мнсраъ:
Шунжд&н каА бу изд иона иди дм дан,
Малика гуфт:
— Дзр внлояти Миер подшохе буд, кд цомн у Осим бинни
Суфвон.
Кнссая шохзода СаАфулмулукро аз аанал то ба охир так-
рнр намуд. Хаман мехнатхону ачоибхон уро баён кард ва ма-
шаккатхон у, дар дарьё ба дасти зангнён афтодан па ба насно-
снён гирлфтор шуданл у, хамаро як-як баён кард. Бадеуччамол
хэйрон шуда, дилсузй мекард аа ба мехнатхол у гирья мекард.
Малика суханро бад-ин расонид, кн аз внлояти бузина гон
баромада, ба доманаи кухе расид. пои мургеро гирнфта, мург
уро ба суи хаво бурда, ба бешан Исфандмёр, ки ман дар банди
у будам, макоми он пари буд, расоннд. Бадеуччамол то ин чо
нафахмнда, кн ин киссан пурруссаи у бошад, агарчи Малика
коми Сайфулмулуку Бадеуччамол мегуфт. У бад ин акнда буд.
ки Бадеуччамолн дигаре бошад. Чун суханро бад-ин чо рзео-
нид, Бадеуччамол мутталеъ шуд, ки кнссаи уст, гуфт:
71
— Эй хохар, туро гуфтам, ки хикояте гуй. кн дафън гам шл-
вад, на он кн кулфатн маро знёда кунй. Турфа сухзнонп беху«
да гуфтй, ки антухи ман злела гардид.
Ровй гуяд, кн агзрчи Бадеуччамол ба зохнр нн та- тка су*
ханоя мегуфт, аммл дар блйн мухаббатн у ба маликэ а хаэор
чанд туда буд. Дилаш метайид. дар такаллумот афтода, ба Ма-
лика беднмогнхо кард. Гуфтаанд, ки дар хакикят ишкн маъшу-
ка зиёда аз ошик аст ва тафовут миённ ошик ва маъшук ч
аст. кн ишкн ошик музохнр аст ва ишкн мэъшук пннхон аст.
Дао ншк ннчуннн холот бнсьёр аст...
Байт:
Зан э-отйши ншк бсш cfaax
Хошоки миф пип сузад,
Ошнкон харчен л w у штоки ч а моли дмлбаранд,
Дилбароп дер ошнкй аз от икон ошпктдранх
Бадеуччамол ба малнкзода месухт, ба дплап днл мегирнст.
аммо ба сабабн гурур, кн омни маъшука аст, танноэн менамуд.
Малика гуфт:
— Эй хохар, хостам, кн ахволи маликзодаро маъзури* 1 рои
дилнавози ту созам, кн маълум гардад. ки одамнзодн бечора аз
катан овора шуда. аз барои ту нн хама мехнатхо кашнда, чан
лар кафи даст гнрифта, чонбозихо карда, дил аз падару модару
экрабо бардошта, тарки точу тахт карда, нхтнёри галоии куя ту
карда, балки ин гадопи туро бехтар аз подшохии худ донистя.
аз чанд укубатхо гузашта ва ваъдан чамоли бокамоли туро аз
ман шуиида. днл аз хама канда, он париро ба умели ту куштз
ва маро аз дасгн у начот дода, машаккятхон бнсьер аз барон
ман кашнда, то дар нн маком омада. Дар нн муддат дар ват-
да и ман умедвор буд. Акнун чй тупа шавад, ки хилофи ваъдал
ман шавад ва хнлофи ваъдаи падару моляры ман низ шавад.
Эшон хам ваъдяхо кярдааид. Эй хохар, агар кабул накуня, мо-
ей дар казди шохзода шарманда шавем.
Бадеуччамол ба сад хаэор таклиф1 худро ннгох доштз, гуфт:
— Эй хамшнра, хомуш бош. нн сухан аз ту лонк нест, зеро
ки ман паризодаам ва у одамнзод, Харгиз парй бо одамнзол
1 Маъзрр — арз.
1 Таклиф — душворА, салтА.
72
унс нагнрнфта ва нахохад гнрнфт. Ин ха?лн фосядро аз днл ба*
pop, худрову маро бнсьёр озор мадех, ваилло днгар нахохам
омадан.
Малика хайрон монда, аигуштн тахайюр ба дандони тафак-
кур гнрифта. зор-зор дар гирьн даромад, гуфг:
_ Ряраз аз ин касса он буд. кн ахволоти у ыаълумн шумо
шавад. Чихатн шумо нн хама мехмату кулфаг кашида. Шояд
ки туро рахм ояд, бо вучудя бевафон одамизодро бннгарй,
Бадеуччамол гуфт:
— Эй хохар,
Байт?
Кам г, сухан, кн хотири дилдо? нозук аст.
Бори гухар намека шэд ин тор. возу к аст.
Не торн уир мяхкаиу не тори лустм.
Афсус аз ин ду риал л. кн бнсьер низ у к аст.
Малика гуфт:
— Эй даышнран аз чон кяромиир.
Байт:
Бсхуда сайг бар днли от, р да гои мазан,
Аявал бубнн, кн сила чн микдор ноэук аст.
Бадеуччамол гуфт:
— Эй хохар, висолн ман ба у кай муяссар шавад? Ва ди-
гар ин ки ман ба таври худ ксстам, ки суханн туро кабул кунам.
Днгар ин кн ман ба тарнки мехмони омадаам.' Дар нн пакт нн
сухан чи лоик аст?
Малика cap дар пеш апдохта, р>й дар кадамхои Бадеучча-
мол н вход а, пои уро дар дидагони худ мемолид ва буса бар
кафн пои у мезад ва мегуфт:
— Эй боку, ман хам медонам. кн ин вакти сухан нест, лекнн
ба у ваъда карда будам, ки уро бо ту хохам намуд. Умедворн
ваъда аст. Худ бехтар медонй, кн хеч бало бадтар аз умедворн
нест. Мехнатхои гузашта уро кнфоят аст. То ба холо набудй,
сабр мекард. Акнун вакти он аст, ки худро ба у намой, то ваъ-
дан мо рост шавад дар иазди у дуруггуй нашавам. бойся за-
бои дарозни май шавад.
Бадеуччамол захрханда карда, гуфт:
— Аз он душвортар фармудн. Агар паемн нн снрро ба гу-
шн падару модари ман расонанд, маро пора-пора ходаяд карл
ва днгар ин кн маро омадан харгиз нахоханд гузошт.
Малнка гуфтз
/з
— Эй хохар. вакте кн плтизомя1 худро на нуд ан кун А, туро
хямчуяяя намоям, кн ба чуз худо днгаре мутталеъ нашавад.
Бадеуччамол гуфт:
— Эй хохар, ин хаёл аз дял бардор, ки никои надорад, ки
ман худро ба у нэмоям.
Машка хар чанд саио таваччух кард. Бадеуччамол кзбул
яакард. Дар ня вакт падару модарц Малика ба наздн Бадеучча-
мол ома да, уро пурсидаыд. Баъд аз он холи гузаштая шодзо да-
ре баён карданд ва зор-зор дар гирья шуданд. хи моён дар рун
у чй гуна нягох мекунем, дуруггуй шудем.
Тонул мулук гуфт:
— Эй фарзанд, чаро ин суханро кабул намекунн? Дар хак*
ки фарзанди май цекуй карда, бо вучудн хамин машаккэг
фарзанди моро саломат овардзаст Хол о муддатест, ки лили
мэхзуни уро ба яльлаи ансол шод мекардсм, ки албатта бо ту
муяссар хохем кардан. Эй фарзанд. агар рноян маро купи, кур-
чатя му и сафеди маро пигох дорй на ризои маро хохм, худро ба
у яншон дех. ки у бубинад, сабабн обруи пири гулом гарлад.
Волидаи Малика сари худро бара vra карда гуфт:
— Эй фарзанд, агар худро наиамой. ширя сафедн худро ба
ту бнхял пестам. Дар дуньёву охдрят руа туро нахохам дидан.
Чуи сухан бад-ин чо расид, Бадеуччамол cap н вход а. ба <г>б
рафт. Хар чанд карданд, кабул иашуд, Охируламр онхо низ ба
макоми худдо рафтанд. cap ба осоиш ииходачх Малика хоб
кард. Сухан кутох он шабм навмед аз висоли Бадеуччамол ба
охир расид.~
Чуи садои афлок ба гушн хуфтзгони бистарн хок раенх cap
аз бблннн истирохат чумлаи ахлн фарогат бардоштаяд. Алал-
кусус он тозанихолп чамэнн ансол ва марками дог ба сянэн ха-
ма, яъне Бадеуччамол чашму партиен мастонашро аз хобп ноэ
боз карда, ба ншрат нишаст. Сокиёни спмннсоки гулаядом ба
сад пуртумтарок cypoxiisv чом дар чплва дароварданд, ба хур*
дани шаробу кабоб м укай яд шуданд. байт:
Нишастааид хубои ба хурлаим шароб.
Диан ошякон шуда аи хасрат кабоб.
Чу маъшука нушад мн лолагун,
Зк мнжгони ошн к ран ад селя хук.
Точулмулук бз маедяхатя волидаи Малика амр кард, кн чэ-
хорбогро оростапд, зебу зннат додаад. Саропардэи мурассае
Илгизом — вазлфадор, 5а у кд а гирнфтая. Им чо ба маъякя на Ал клр-
дан омадааст.
74
барпо карда, палосхои нстабракй густаронидэнд, Хамомлдон
чавохир аз хар чониб онехта. тахте аз чубн мурассаъ дар садр
нихода, кандилхои зарину шомаёнахон мурассаъ ба хар су ка-
тила ва болинхои махмалу суф ба хер чониб нихода ва *ич-
мархо ороста вз фонусхоя фарангй, Бадеуччамолро машшотз-
гарй карда, дар млёяп чахорбот бол о и тахт хамрохн Мали к з
ба шодкомн ба эйшу ишрат ба хурданн шароб биишастанд.
мичмар дар раке овзрданх Мутрибонн хуш нл хону ыуганниёни
фасехэабон дар пайи нагмаезрои мукайяд шуданд Чунончи, ез-
дой чангу уду конуну* аргунуну самтуру барбету гавгон «хуш
боду, нуш бод» бар фалзк печнда буд на Бздсуччамолро cap аз
бодан ноб гарм шуда, мустагркки сухбат гарднда буд. Маликн
Сарандеб ба хизматн Сэйфулмулуку Сонд омад. фаслс дар наз-
ди шохзода биншаст. Чанд чоми шэров хурданд, маликзодаро
cap аз бодан ноб гарм гарднда, ба Точулмулук гуфт:
— Ха и уз ваъдаи омадани Бадеуччамол ба охнр нараенда ва
шаби хичронн ушшоки муштокро абьёти субх надамнда ва шав-
ками фарахбахши чамоли Бадеуччамол ба гулистони хасл на
аазида?
Байт:
Чанд лар рятля иишгтам ба умчели впеол,
Чашм дар ра.ч, дили зор тариф торн хоёл?
То С а кай влъдп днхй. чон ба лаб ояд моро.
Ф^реэтзг пест, Сиг. рост, шавад дафъл малол,
Малнкзода ин абьётро хонда, зор-зор би гр ист. Точулмулук
гуфт:
— Эй фарзанди арчманд, днлтанг мабош. ки куман сабдэг
соя густурда. Хотири худ чамъ дор, ни Бадеуччамол бо чандпн
сипох камин бегах фуруд оял.
Чуи Сайфулмулук ин паёмро шуннд. бехуш шуда афтод,
Баъд аз муддате ба хуш омада. нн абьётро мехонд:
Байт:
ЭА хушлаем косил, Capi y ба мин, чй гуфтй5
Курбоки гуфганат ман, бзргу ба мам, чй гуфтй?
Исодамй нагвр ту. ё Хгврн хушплёмк?
Чокам гирифт чоме. бкрп ба млп. <?и гуфтй?
Ъогн дилам хяэои бул аз о<|:атн фирохаш.
Буи ба хор дидам, баргу бз май, чн гуфтй?
Малнкзода аз чихати шодй зор-зор мепчрист ва мсгуфг;
— Эн малик, рост мегун ё маро хурсанд мекунй?
Точулмулук гуфт:
— Эй фарзанд, сзвганд ба худо, ки рост мегуям,
7Б
Маликзода гуфт:
— ЭЛ падар, акнун маелнхат чист? Гарибу гамзада дасти
умед ба ваъдан ту зэдяам, ноумед магэрдон.
Точулмулук гуфт:
— стП фарзанд» бархез. ки Бадеуччамол бо хзмрохни Маля-
кз дар чахорбогк хоса нишаста, ншрат мекунанд. Маелнхат он
ест, кн ту хамрохи Соид он чо рзвй, ба шароб хурдзн биншннн,
шоя д кн ба павье ?ро ба ту намоям.
Маликзода шодкому хуррам гарднд, бархост ва бо Соид хам-
рохни Точулмулук дар чорбог омзда. дар саропардае бишас-
т ид. Он руз шароб мсхурдэнд, то ба пакте ки шаб гарднд
Мяшъалхо афрухтанд. Шохзода мает шуда буд. Оташи май ноб
дар днлн шохзода рехта катаротн арак бар гули рухсорн у
гзлтон мсрафт ва нн абьётро мехопд:
Байт:
Ошик ал ишрат ба чое мерасад.
То нагардад рохгум. каА ряхнамое мсрасад.
Хуни худ бар гулрухоки шахр кисмет мскунам.
Хар ки у очиэ ба чо ояд. ба чех мсрасад
Бар сари кум тагофул пестам бе кзе гарнб.
Кас ба фардедк нигохн ошнос мсрасад.
Маликзода нн абьётро хонда, аз гоятн мастиву шуря чунун
ва зурии ман гулгуну хаёли он лабн майгун чун шохчан боди
мачнун хиромида. танхо ба хар чоиибн он бог бе тамошо ме-
гашт ва нн абьётро мехонд:
Байт:
Зп бсдоди ту харфи мсхрро ному нишон гум шуд,
Кнтоби х>снро чу1 ’И нучаббат аз мнёи гум шуд,
Зи захрн 6y.ix.anac он нозаннн ошмк намсглрдад,
Туфайлй члмъ шуд чакдон, кп чон мехмон гум шуд.
Агяр пурсад касе фар до зн ахволк дкли зорам,
Бнгуедаш, кн дар бог аст, мурт а) ошьсн гум шуд.
Маликзода хиромону гззалхои мсгашт, зор-зпр чун абри нав-
fiaxop мегирист, ки шояд Бадеуччамол рух памояд ва бз дав-
лати висол мушарраф гардад. 1!н байт мехопд:
Байт:
Ба бди captsu клдат пест дар дилам ером,
Кучо равам. чи кунам аэ гл мат махи и оком.
Фнтодаам зн ватан хору зор дзр гурбвъ
Ки дндэам шудвяст чун шукуфан бодом.
Тамомн умри ман охнр шуд, надидам дсч
Гулистони Ирам кучову ер кадом. л
76
Hl униддам, кн гули ман ба бог ояд,
Намомд сабру карорам маро ба хеч анлом.
Шявлд, ки гулбупи максуд чнлммр гардад,
Кн дар кади к а кунам чои чнлааи гулфом.
Гуянд, ки малнкзода аз ин гуна абьёт хонда тарзннум мз*
кард» дар гирди бог ба фароги бол мегашт. Аммо Бадеуччамол
бо хамрохин Малика шароб мехурданд. мает шуданд. Овози
Сайфулмулук ба гушн Бадеуччамол расид, регн тафаккур лар
дилн у харошид. Дар холати масти уро бисьер хуш омад. Аз
Малика пурсид, ки:
— Ин чи овоз аст?
Малика гуфт:
— Овози он чавон аст, ки маро аз банан пари халос карда
овардааст, хамрохн падарам шароб мехурад.
Дили Бадеуччамол моил гардид. Лекнн ба зохнр таклиф на-
муда гуфт:
— Эй хохар, бо вучуде, ки ман дар ни чо бошам, уро гузош-
ган чи маънн дорад?
Малика гуфт:
— Эй бону, падарам дар наздн уст» уро дур шудан намегуэо-
рад. Дар гушэе холо нишаста буданд. Днгар он, ки аз буданч
мо хабар налоранд ва низ хочибон танн намудасм, бохабаранл.
Хотири худ чамъ дор, ки мусолиха нахохад шуд.
Бадеуччамол карор гирифт. то ба вакте, ки мулознмону ка-
ннзону малнкаро шароб гузароннда, хар калом ба хар чпниб
фурУ рафтанд. Бадеуччамол нактро ёфта, чун сарвн озод бар-
хоста ба тамошои бор баромад. Гаразн у он бул. ки бз малик-
зола чехра шавад. Овози Сайфулмулук ба гушн Бадеуччамол
расид, ки ин абьетро мехонд:
Байт:
Ба буят субхидам полон ба гултяшти чвман рафтам.
Исходам поА дар рун худу аз лепная рафтач.
Днгар овози малнкзода наёмад, Бадеуччамол бар асарн он
своз он шаби ошикгузор ба сад карашмаву ноз кадам нихода,
район шуд, ба хар чоииб сайр мекард, ба хар тараф назар ме-
андохт... Гузори малнка Бадеуччамол ба хиёбон афтод. днд ки
яке дастагул ба пои гулшан афтода, руй ба руи барги гул ни-
хода. шароб гузароннда бехуд шудааст ва зулфи анбарафшони
у парешон шуда ва сафхаи рухсори он гулъизор зор афтода, гуё
ки уро хадаф гул дар зери гулбун хирмаи гашта. Нозанин пи-
саре дид, ки хуршедн ховар уро чокар шуда, махчабвни дур-
77
ликое, кн шархн засофн у дар мулкн баён нагунчнда аа чашмн
руэгор чуннн нодируласре нлдида, ба пои гул хуфта.
Байт;
Сврвкалн гулбалан. тазатар аз суибуле,
Хуснн чвмолвш вале хеч ихлклв кеое
Гул зн вврвк бодбез, белки бед-у втрреэ,
Холимы у гаигта гул. буле а-га б булбуле.
Дид малик лэ фалак курен чавон аст ба бор,
Бахри тамошо хама карда дчаб гулгуле.
Бадеуччамолро сипохн ннгох бар он фуру рафта, рох афто*
да, бо вучудн он хама таннознву знракиву доиоя гнрйфтори до-
ми кшк шуда, муртн нхтнераш аэ ошьёни худ бияфтод, ба сад
хазор дил ошуфтаи маликзода гардид, од аэ дил кашида, ан*
гушти тахайюр ба дапдони тафаккур газида, бо худ гуфт: «Ин*
чунин бубоистй, Суде акнун надорад». Харчанд хост, ки так-
лнф куиад, гайрати пшк уро нагузошт. Ба ду зону дар такобу*
ли маликзода биншаст ва сари шохзодаро ба к а нор гнрифта,
гаркн хусни у гардида. бо остини худ пок мекард ва аэ ба&зи
рухсорн шохзода буса намуда, машаккатхои уро як ба як ба
худ такрир1 мекард, тадсину офарин менамуд, зор-зор гирья
карда, аз тарси гами худ ин газалро такрир мекард:
Бант;
Чи давлатест, кн ошик чу мох лаПкари
Ки офтоб кяшкнал шабона бар сари у.
Няхвд зспГ/И худ то тебе ба зеря cipnm,
Ба сад хвэор тамаллух шавем воклрн у.
Ба хоб рафта, маъшука бар сараш бедор,
Чн гуна шарх ди хам достонн дафтарн у.
Ба хеч кас иашавад иичунин вгиеол якил,
Магар ба ошнкн соднк, ки сид к дар барк у.
Магар б> вад шаСи кадре, кн ок игабн кал pain
Кншаста хамчу махи чорлах ба бистарн у.
Ба хар касе наша в ад нн журодн хеш тамом,
Магар касе, ми рнёзат к а шила дар раки у.
Алкисз, Бадеуччамол сэру руи уро мемолмд. Мали-сзодаро
хобн сахт бурда буд, бедор намешуд. Бадеуччам ха хайрон монд.
Ин холатро малак аз боми каерк фалак та мош о мекард ва на-
дяыони афлок катароти шабнам бар гули кзор меафшурдаид.
У ба худ нэмеомад. Ва мустабикон аэ шхшахонан малики вах-
хоб чулоб бар он хуфтан’туроб исор мефармуданд. Бо вучудз
накхат аз кайфиятк шароб бедор нагашт. Окнбат таррори са-
харгузор мехтар наенми шабраз ба амрм казову кадар биэа-
1 Тахрир — хикоят, баён-
78
зид... Бадеуччамол мехост» кн буса аз лабонн малнкзода рабо*
яд. Дар он вахт афшурданакхате аз он сунбулнстони гесун он
дилбар ба машоми чони у сахт рехт ва атри моял мухаббатро
баромехт, Чун атри рнёхй риёхин тора муйро ба димоги хушу
ндрокн у буй кард» ба фаросат дарьёфт, ки турраа таррорн кист
ва сабаби вазидани у чист*., ба масти аз хобн ноз чашм кушод.
Турран гесун мушкбун Бадеуччамол ба димоги чони нотавонн
хичрондида ва ба димоги шитиёккашидаи малнкзода расид,
буи мухаббатн внсоли дустро фахмих
Байт:
Main мн хобаш без карл, рхи гули точа дид,
Есумвну гулнетон хар ду ба хям тозя днд.
Бар забарн офтоб дид дар он шаб асн.
Тобишм хуршедро хаичу г}ли тоза днд.
Ровй гуяд, ки чун малнкзода чашми худ боз кард, сарн худ
дар зонун ёр дид, ба нн акида шуд, ки магар тобмшн курен хур-
шедро забари сари у ннходааид. Чун нек ыулохнза кард, ки си-
ратн хамон сурат аст. Мусана дид, гуфт: <Бихамдуллох, ки ак-
нун дар хоб дндам, умед аст. ки дар бедор хам бубинам».
Бадеуччамол гуфт:
— Эй одамизод, чи хабарро дар хоб дяди, ки шукрона месо-
зй, боз орзуи бедорй хам мекунн?
Сайфулмулук гнрьён шуда гуфт:
— Эй бону сурати туро ки дндаам, дар талаби ту саргардо-
нам. Харгнз нашуда буд, ки сирати туро дар хоб бннам. Акнун,
ки дар хоб дидаам, шукрона мекунам.
Бадеуччамол лаб ширин карда гуфт:
— Эй чавон, Маликаро аз дастн он пари ту начот додал?
Малнкзода гуфт:
— Бале, ман начот додаам.
Бадеуччамол гуфт, ки:
— Ин хоб нест, бедорнст, мастй нест, хульёрист. Эй чавон
бархез, ки икбол чокари туст ва бахт мадад кард, манам мат-
луби ту, чуяндан ту Бадеуччамол мебошам,
Шохзода ин сухая шунид, боз бехуш шуд. Чун Бадеуччамол
холи уро домиста буд, гесувони аибарафшони худро бар димо-
ги шохзода дошт, ба куш бозомад, бар рун махбубаш нигох
кард, боз бехуш шуд. То ба бист навбат инчунин мешуд.
Ба сад хазор таваччух cap аз эону и малика бардошт, дар
хизматаш даст ба енна мутаханиру мутафаккяр карор гирнфт.
79
Ин мнкдор куават надошт, нигох тавонад кардан, чи чои он ки
сухая тавонад гуфтан. Тарсоиу ларзон буд. Бадеуччамол гуфт:
— Эй чавон, чи ном дорй?
Малнкзода гуфт:
— Сайфулмулук ном дорам.
Бадеуччамол гуфт:
— Киссам пургуссаи худро гуй, ки ни чо чй гуна эфтодй?
Малнкзода гуфт:
— Эй бону, он чн аз ман гузаштзаст, шунидай, такрор душ-
ожкдв нест„.
Бадеуччамол гуфт:
— Надонам. ки киссал ту рост бошад ё дуруг бошад.
Малнкзода гуфт:
— Чахордах сол аст ба чихагн ту аз ватан гариб афтода-
ам, тахту точ бэр бод додаэм ва аз м’ехрн падару модар гузаш-
таам,
Бадеуччамол гуфт:
— Эй малнкзода ту маро чи манзур кунн, эангидухтар аз
мшкн ту бекарор аст ва хотирчуии у туро даркор аст.
Чуя Сайфулмулук ин сухан шуннд, хапчар аз миён нашила
хост бар синаи худ занад. Бадеуччамол фахмлд кн ошики си-
дики лоик аст, банд» дастн шохзодаро гирифт, гуфт:
— Чн хаёл дори?
Шохзода гуфт:
— Ин чн суха« аст, кн бо ман гуфтй?!
Бадеуччамол гуфп
— Маро бо ту муяссар шудан имкоп надорад, аз ин чихат
гуфтам.
Малнкзода гуфт:
— Ба чн сабаб нмкон надорад?
Бадеуччамол гуфт:
— Ман пари мебошам. ту одами. Одэмй бо пари унс наги
рад.
Ва маликзода гуфт:
— Маро мувофнк вааъи туст. Вакте ки ихтиёр созем, мат-
буъ ва мннкод бошсм, хар чн гуй хамон шавад.
Бадеуччамол гуфт:
— Маликаву падару модараш харчанд таваччух карданд,
ки худро бя он чавон намой, кабул накардам, чнхатн он ки ма
бэдо падару модари ман шунаванл, маро пора-пора мекунанд
Маро кн ин хама харос бошад. муяссар шудан нмкон надорад.
Падару модар харгиз кабул нахоханд кард.
80
Сайфулмулук гуфг:
— Эй бону, акнун чоран кор зз дасти ту барояд, маро бои;
аз ин токаг намоидааст.
Байт:
Ба юза ошикам, нзхори мехрубонй куп.
Чу мехр гари славил, хар чи метввояй. кун.
Гарнбн кун туям, бекасу асирн бало,
Раднфи мархаматя хеш мехруболй кум
Дар оф то би фнрокат ба дашти хичронаи.
Тун кумой, зи алтоф соя бон А кун.
Ба га При лутфм ту чораН гамам набвлд.
Умедвир чумойам, ба ср чояй кун.
Маликзода бнсьёр гнрист.
Бадеуччамол гуфт:
— Эй чавон, дорчанд фикр ки ыекунам, тадоруки нн кор на-
меёбам, магар як шарт, агар тавонй он чо расвдан, зеро ки дар
роли у дарьёст, ки садд бастаанд, девро за.хра нсст, одамизод-
ро чи рутба. ки тавонад рафтан.
Маликзода гуфт:
— Агар гуэаштан муяссар шавад. чи тадбнр бояд кардан. :<н
ту муяссар шавн?
Бадеуччамол гуфт:
— Агар худой таоло нноят кунад, кн аз он хафг садд биг-
зари он чоииб бешасст Марзукия ном, як чолузан аст Саъсаа
ном. Падару модари ман уро модар хондаанд. Агар ба у 1рэи
ахвол намой, у кабул кунад, у в осн т в шуда. туро ба Гулистони
Ирам ба хнзмати падару модарн ман бурда хостагорй кунад,
албагта падарам суханн ?ро нахохад рад кардан, зеро кн уро
риоят мекунад. Агар у кабул накупал, ту медонй. Худро знёдэ
тасдеъ макун, ба хеч вачк нн мурод барнаёяд,
Бадеуччамол худро нагавоннст ннго\ доштан, зор-зор дар
гнрья даромад ва гуфт:
Байт:
То хун иэшавад дар рахн ыаъшук лили tap.
КэА бор дихаядаш ба харпми карами ср.
Марлона катам нех4 кн дар нн рох хатярхост,
Гар фнкрк сврвт хает, ту бирав хеш питах дир.
Хохам, ки Гулистони Ирам з-оии ту гардид,
Якчамд бикун сабр ту бар нсши хасу хор.
Акнун днлн худро эн га и и хачр Пи кун чамъ.
Зеро ки намудор шуд он гавхаря uia'xuop.
Аз взртаи саргаштагн» русса рахидй,
Гарднд рзкиболи сняхруй магунсор.
6-Н50
81
Бадеуччамол бо малнкзода чунин гуфт. Малнкзода гуфт}
— Эй бону.
Байт:
Ба ин нужда гар чон фишонам равосг,
Кн нн мужда ocoujh чони мост.
Рсхбаре ба ман хамрох кун то маро ба садд расонад, ип чо-
ннб таваккал ба худой карда, нншооллох, аз он саддхон биёбоч
!узашта ба хизмати он чодузап худро расонида таваччухи вн
сол памоям.
Бадеуччамол гуфт:
— Эй малнкзода, сабр кун фардо руз шавад, ба маслихати
Маликаву модараш худро ба ту намоям ва эшононро миннат-
дор созам, чаро кн аз ин мулокоти мову ту онхоро хабар нест.
Саъйн бисьёр карда буданд, ман сухани онхоро кабул на карда
Судам. Агар муталеъ шаванд, озурда хоханд шуд. Ба маслихати
онхо рохбар хамрох мекунам.
Шохзода шодмон гарднда, замкни а.тэб буса дода, то ба вак-
тн субх бо хам буданд ва коми дплн хастаро аз забонн хамди
гар чихати иушдору буса мсдоланд ва розхои лила бечораи худ-
ро малнкзода ба малика ярз мекард.
Чун укобн зарннболи офтобн файзбахш сав^дадам аз иех-
роби ейпехр бярдошта гарднд. Бадеуччамол омада ба шароб
хурдан мукайяд шуд. Чун мает гарднд, Малика боз вокиаи мэ
ликзодаро дар миён оварда, зор-зор гирья мекард. Харчанд саъю
тараддуд карданд. кабул накарл, Малнкя кайрон монд. Бадеу
чачол боз ба хоби ноз рафт. Харчанд Малика сухан пурги,
чавоб и а дод. Охируламр гуфт:
— Эй хохар, аз нн беш сухан магуй, ки маро дарди cap ги-
рифта.
Вакте буд, ки модари малика ба назди Бадеуччамол омада.
нарм-нарм сухан огоз кард. Харчанд гуфт. кабул накард. Охи-
руламр гнрьён шуда, пистонхон худро бар кафч даст шрифта,
сари худро барахна карда гуфт, кн:
— Эй чонн модар, бидон, ки ман ба ту шир додэам, ба ту
хаки модарн дорам. Агар дар хакпкат сухани маро кабул наку-
нй вз худро ба у нншон надихй, моёнро дар навари у дуруггуй
гардокй, касам ба зотн покн бечун, ки шири сафеди худро ба ту
намебахшам вя аз ту хати безорн металабам, дар киёмат хам
рун туро намебинач.
Бадеуччамол гуфт:
— Эй модари мсхрубон, чй гуна нхтиёр кунам, кн нн эсрор
маълумн падару модарам мешавад, маро озор меднханд.
62
Модари малика гуфт:
— Эй фарзанд. ту рози шан, чунои нншон лчхям, кп кясе
жттилоъ наёбад.
Ба сад зорй рози карданд. Хамон замом мачлнс оростанд,
чоми май дар гардиш дароварданд.
Бадеуччамолро мвшшота карда биёростанд. Он руз ба айш
ыебуданд, Чун зохиди офтоб дар маъбадгохн магрнб муъта-
кнф гашт ва чодари шаби фаротат бар боной рамлн тараб гус-
турд... атрхо бар худ нош ид а нд, Баъд аз он ба шохзода косил
фирнстода, талаб намуданд. Чун малнкзодаро бад-он маком ра-
сояид, модари Малика баромада малнкзодаро муэайян карда
ба хиэмати Бадеуччамол оварданд. Шохзода кадам нихода, да-
роыада зампни адаб буса зада, зонун нззат так карда, ба ма-
лка cape фуруд оварда, даст бар сина нихода. истод.
Бадеуччамол хам малнкзодаро нстикбол намуда, бэр болои
тахт чой дол. Малнкзода биншаст. Чоми мухаббат дар гардиш
дароварданд, аз дасти хамдигэр куш мекардаяд, гамхо фиро*
мути карданд ва ба чои газак буса аз лабони хамдигар м ~и-
рифтанд. Ба чое раснданд, ки даст дар гардани хамдигар mi-
дохта, руй ба рун хам нихоланд. Малнкзода аз вокнаи худ так-
рир мекард ва аз машаккатхон худ ёд мекард, зор-зор меги*
рнст. Бадеуччамол низ гирья мекард. Боз малнкзода шукр ба
чой оварда мегуфт:
Байт:
Ва мэм аз чзври ту хярчянд КИ беюд равзд«
Чун рухм хубн ту бимам, хама аз ёд рзиад.
Алкисса, то вактн сахар бад-ин гуна ншрат мекардэнд.
Чун руз шуд малнкзода аз пайи рафтан шуд. Модари Малик з
гуфт:
— Эй фарзанд, фмкри васияги худро чй гуна иесозам, кн ди-
гар токат надорем.
Бадеуччамол кнссаи гузаштаро такрир намуда, гуфт:
— То ба хизмати он чодузан наравад, кор анчом намеёбзд,
мурод косил памешавад.
Хама кабулн нн .маънй карда, малнкзодаро рухсат доданд.
Бадеуччамол ду нарадевро амр кард, ки <ин одакизодро ба ка-
нори хафт садди Саъеааи чоду гузошта биёед!> Девон малик-
зодаро бар тахте нншонда, Соидро видэъ карда, уро бз Точул-
мулук супорндэ... роки гардил.
Девон тахти малнкзодаро бар cap гирифга, ба чонибн осмоп
аз
тяиуря кашилапд1. Баъл аз се шабонаруз тамоиюи чахон нарда
бя доманам кухе фуруд омаданд.
Маликзода аз девон пурснд, ки:
— Эй патера, он садд ба калом цониб аст?
Девон гуфтанд:
— Эй одамизод, аз ин кух тузарй, баъд аэ як шабонаруз ба
канорн хафт садд мерасй.
Маликзода гуфт:
— Акнун бо ман таъин хунед, ки он садд чи гуна аст?
Гуфтанд:
— Бидон, ки хафт дарьёст, мнелн дарьёи хуну дарьёи обу
дарьёи туфону дарьёи хокнетару дарьёи симобу дарьён боду
дарьёи оташ. Он дарьёхоро ба чуз худой таоло днгаре намеле-
на д, ба авчк фалак рас идя. Аз он вакте, кн он саддхоро пайдо
кардааст, мургоп аз хаво наметавонанд гуэашт, деву париро чн
кудрат бошад. Ту ха ели хом кард и.
Ин бигуфганд ва тахгро гнрифта рафта нд.
Маликзода он шабро дар ин маком гузаронид, ба тоат маш-
гул шуд... Кубайли сахари буд, ки маликзодаро хоб рабуд, хаз-
рати Хнзр... ба сари у хозир шуданд, маликзодаро дар каиср
гирифта. дасти шафкату ыархвмат бар сару рун у молила, гуф-
танд:
— Эй фарзанд, чаро кн хама гирьяву иола мекунй? Акнун
кариб аст, ки гавхарм максуди ту ба даст дэрояд ва танат аз
ин мехнатхо баросоял.
Маликзода гуфт:
— Ба гузаштаии ин хафт садд хайрон шудзам, Дурустии
маро Саъсаан чоду мекардааст. Баъд аз гузаштан у суханн ня-
ро кабул кунад, ё не. Агар кабул кунад, фахуввалмурод, ван i-
ло нн хама мехнати ман эоеъ хокад шуд,—гуфта, зор-зор би-
гнрист.
Хазратн Хнзр фармуданд:
— йй фарзанд. хотнри худ чамъ дор, дплтавг мабош, ки ху-
до... туро дуст медорад ва чамъи мушкилотн ту осон мешявад.
Аз ин саддхо ба осонй мегуззрй ва гавхари максуд ба даст мео-
рй. Бархез, калам дар рох нех!
Маликзода чашм кушод, кн хобаш бур.тааст, хурраму шод-
ком калам бар он кух выхода, рохй шуд. Баъд аэ як шабона-
руз ба фэрки кух баромал, дид, дарахтопи анорн бисьёре. Аз
он мевахо мехурд ва ба хар чомиб сайр мекард, то ба канорн
чашмае расид. Назар кард, чашмае дид, ки чун хуршед меду-
1 Ган ура пати дан — тунд ба осмом наряда а.
«4
рахшид. Чахор дарзхти взими солхурда аз чахор тарафи он
чаши в cap ба фалак кашнда, тус осмоиро сутун ниходаагд, мнк-
дорн чандин фарсах заминро соя карда. Ьэ зори хар дарахте
кмгъасанге ннходаанд, аз пустн дарандагон чун шеру палашу
гура палое густурдаанд, дар болон он календаре нншаста, кн аз
хайбати он каландар кух чун симоб дар из iпроб буд. Турфа
чащмон дар он каландар буд» ки мнелн тосн пурхун мечушид.
Амыо чабхан у нуронй буд. Мустакбали кнбла нншаста, тасбех
мегуфт.
Малнкзода мутахвйир гарднда» дар такобулн он каландар
омада, cap фуруд оварда, «мархабо!»—гуфт.
Он каландар cap аз гиребои бароварда. нигод карда, чавоб
гуфта. бархосга, «хуе» каш мда буд, кн хайлн охуе пайдо шуда
омадэлд.
Мгликзода нншаст. Каландар охусро ши и хоб карда, ба ду
ангушг ишорат фармуд, дархол он оху бнемнл шуда аз пуст ба
рокад. Матбахе берун шуда, пухта дар наздн каландару малик*
зода карор гирнфт. дар хоне гнрифта, хар ду ба нттифок гуштн
уро хурданд, устухонхои уро чамъ карда, дар он пуст ннходанд
Каландар ианорат кард, оху зннда шуда, ба каландар таъзнм
карда, ба хамрохонаш хамрох шуда, рафт.
Боз он каландар бархоста, чомн шаробк анор тайер карда,
ба малнкзода овард. Баъд аз фарогн дуову фотнха каландар
пурсид. кн:
— Аз кучой. ин чо чй гуна афтодй, ки имкони оыаданк ода
ый нсст, зеро кн ыухотира дар рох бнсьёр аст?
Малнкзода ба сад хазор иззату одоб гуфт:
— Аввал шумо гуед, кн чн гуна омадед ва чн ном доред вз
дар ян маком чй мекунед ва ин чй гуна мартаба аст?
Каландар гуфт:
- Эй чавон, маро Саъсо ибии Вохнб ном аст, аз внлоятн
Андалус мебошам. Муддати хаждад сол аст, ки... дар ин маком
кастам... ва аз хзлк мубарро1 шудаам, ба гайр аз тоат днгар
мухим надорам, Акнун, эй чавон, баргу, ки туро чй ном аст ва
чаро ин чо омадй?
Малнкзода киссан пурруссаи худро аз аввал то ба охнр так*
рир нам уд. Каландар зор-зор бигирист ва гуфт:
— Он чн ишк бар сари ту овардааст, деч касро наёварда ва
нахохад овард. Дар бобати ишкн ошикон дафтархост, лехин нн-
чунин нсст. Акнун, эй фарзанд, хама мехнатдое, кн гуэаштааст,
як тараф, гузаштани нн хафт садд зиёда аст, магар инояти
1 Мубарро — беииёк
85
хак... шавад, аз ин саддхо бягзарн, ваилло имкон иэдорал, кэ
ту аз як садд тавонй гузаштан. Агар туро манъ кунам, албат-
та, мзмнуъ памешавй ва днгар он ки машаккатхои ту зоеъ гар
дад. Хайрон ба кори ту шудаам.
Малнкзода зор-зор блгирист. Чандон гярья кард, ки хуноба
аз дидагонп у раной гардид. Каландарро дил ба дэрд омада,
гуфт:
— Эй чавон, ман туро нем омузам, ки ин хафт дарьё бипа-
рй. Ошьёни симург аст, он чо бирав, агар худо иноят кунад, ей-
мургро ба ту ошнонву мухаббат ландо кунад ва аз асрори ту во-
киф гардад ва мутасаддии гуэарониданя кн саддхо шавад,
у мед аст ба хусул ояд, ваилло чоран днгар нест.
Малнкзода замннн хнзмат бусяд. илтичо овард.
Каландар исме ба малнкзода танн карда, як камон маа се
чуба тир дод, кн шояд хочат гардад. Малнкзодаро рухсат фар-
муд. Малнкзода видоъ карда, ру ба рох ниходэ роли гардид.
Баъд аз се шабоиаруз бар баландке баромэд. Фурузя баландй
ларьёе дид, ки мавчи хунхор чун хуни сшикоя ла?ан:схтаг аз
талафк мухаббат кафт бар лаб оварда, бо вучуде, ки аз сало-
енлдои мавч запчир дар пои у андохта, карору мадоре надошт.
Хар замон чун девонагон фарьёду фнгои мебаровард, Ачаб
дарьёе дид, кн харгнз чуннн дарьё наднда буд. Малнкзода дзр
канори дарьё расид, таваккал ба хазрати чуэву кул карда, ясм-
ро хонд, бар худ дамид, кадам дар рун об и и ход а, рохй тар-
дид. чукончи дар руп за мин мерафт, дар руи об мерафт.
Чанд боди мух олиф вазид, ба малнкзода нуксон яамекард.
Дар турфатулайн аз он дзрьё гузашта, ба сохил расид. Он чо
бешае дид, ки сабзу хуррам, анвои мевахо пухта, рехта, хушк
шуда Мургонн ху шил хон ба шоххои дарахгон ба зикри малнчи
чахон мукайял буданд. Шохзода мевз мехурд ва чанд мург сайд
карда, хурда, хост, ки рохй гардад. Дар он вахт хафт г£л пай-
до гардиданд, малнкзодаро дар миён гирнфта, каедн у карданд.
Шохзода даст бар кабзаи камон карда, ба тпре рулеро бар
намин афканд. Ду гула днгар аз ду чониб харбхо рохй карданд.
Малнкзода аз банди дасти хар кадом гирнфта, харбахоро чудо
карда, аз камарбанди оихо гирнфта, ба хамдигар зад, кн маг-
зи сари эшон парешон гашт. Булони днгар бндяданд, ангушт ба
дандон газида, даст езида, аз гиребони малнкзода хостапд, кн
гнранд. Шохзода муште чуион зад, ки бар за мин афтод, сарн
уро канд. Они днгар давид, ки малнкзодаро зоеъ кунад, аз гу-
шн у гирнфта, бар гирди cap чарх дода, бар сари гули днгар
зад, ки магзн сари у парешон гашт. Баъд аз он хамду салон ху-
йб
дойро гуфта. S3 он чо баромада, рохй гарднд Вчктн пешня буд,
ки ба канорн дарьёи лугом расид. Дарьёе дид. ни знёдз аз яв
вал буд. Маликзода исмро хонда, калам дар рун об ннхода. ро-
х.й шуд. Ба миёнаи дарьё расид, кухи яэиме дид, cap бар фа*
лак кашила, куббае бар фаркн он кух сохтаанд, нур аэ он куббя
тулуъ мекард, Маликзода калам ннхода баромад, бар дари он
кубба расид, шере дид. ки cap дар остон ннхода хобидааст ва
чашмае дар буни он кубба ва чахор дарахтн хурмо дар чахор
гушаи ом чашма сабз шуда. Маликзода мутэхайир шуд, ки чй
гуна дарояд. Дар хамил фикр буд. нс я овозе аз даруй омад. кч
ой Сэйфулмулук, пет бнё, ки он шер посбоне Г ш нест!» Та«
хайюри маликзода бештар шуд. Чун шер оэоз шупнд. аз чон худ
бзрхоста, рун худ бар пои хгаликзода молмда. дар канора карор
гпрнфт, Маликзода кадам ннхода, аз дари он куббаи нур
дарэмзда назар кард, бузургворе дид. руй мустакбали кибла
карда ниш а ста, хар ду душ аз бамогуш ма.хосян ва абрувоиу
мижгон чун гули сафед гашта баркзанон. Пнрй бар кул: -и
эшон борида, пушт аз бори гами рузгори качрафгор дуто гашта.
осори нур аз чзбинн эшон хувяйдо. Аммо саалати бузургвор ма-
ликзодаро зер карда, миелн барги бед меларзнл. Даст болои
даст ннхода, салом кард, Эшон чавоб доданд. сари муборакро
боло карда, ба чопибн шохзода нигох карда гуфтанд:
— Эй Сайфулмулук. биё, довм дар орзуи ту будем.
Шохзода зонуи иззат тах, карда, шарокти одоб ба чой овар-
да, cap дар калами он бузургвор ннхода, руй дар кафи пои
эшон молила, зор-зор мегирист. Эшон сари уро дар капор ги-
рифта, дасти мархамат бар сару рун маликзода мекашиданд ва
аэ мехнати рох пурсида, оби чэшмн уро пок карда, мехрубони-
хо дар хакки у карда, гуфтанд:
— Эй фарзанд, бидон, ки ман вззнри хазратн Сулэймон
Осаф нбян Ьархнё мебошам. Дар хизматн хазратн Сулаймон
нншаста будам, эшон фармуданд. ки;
— Худой таоло чуннн такдир кардааст. ки аз Осим нбни
Суфвон, км подшохи Миер аст, писаре хохзд шуд ва аз Шах-
бол ибнн Шохрух, кн подшохи парней аст, духтаре хохад шуд,
ки акди он духтар ба он пасар аст, ба хам восял мешаванд.
Ман гуфта м:
— Эй пайгамбарп худо, ба чи тарика хохад шуд?
Гуфтанд:
— Баъд аз мехнати бнсьёр ба хамднгар мсрасапд. Он писар
ч&фохо хохад кашидан, окибат ба езлтанагу шапкат хохад ра-
ендан ьа дсманаи шодарвони у коф то кофро хохад гирифган.
87
Мач гуф'гм:
— У паризод зет ва у одампэод. хамлигарро чй гуна би*
нанд?!
Гуфтанд:
— Амр нн аст, ки ёвэрн нн кор ман хохам шудан.
Гуфтам:
— Онхо мавчудзнд?
Гуфтанд:
— Баъд аз сад сод ба вучуд мсояид.
Гуфтам:
— ё Суланмон. туморо то он вахт хаёт бошад?
Боз гуфтанд:
— Мо мурует мекунем.
Чомае тайер карда, бннобэр муъчиза» худ дар он чома ни-
гох дошта, хакикати он баъд аз сад сол якин кардаанд. Маро
орэуи Лядори ту шуд. Бад-ии сабдб худро бзд-нн чо чарср зо-
ла а м. Алхамдулиллох, ба орзун дили худ расидам, туро лидам.
Эй фарзанд, днл кавй дор. кн худо ёри туст* Матарс. каламе,
ки пеш Николай. бар кафо манех. Саъй кун, кариб аст. ки мак-
суди ту хосил гардад ва ба муроди худ бнрэей. Албагта, эй
фарзанд, Сулаймони пзйгямбар дуру? нахоханд гуфт. Вакте хи
ба матлаб раендй, дар ручъат’ маро хохй дид. ки бо ту взеият-
хо дорам.
Алкисса, малнкзода шодком шуда. гирдн сари у мегашт ва
гуфт ки:
— Албэзта, мул ^чмат хохам кардан.
Баълаху ал чайбн худ хурмое бароварда. ба обн дзханн худ
тар карда, ба маликзода доданд. бихурд. рэвшанин ачибе дар
дили у пайдо гардид. Акнун ба худ мулохкза кард, илми ходу
ил ми кол макн:уф гардида. дар за мину осмои низе пинхон на-
монд. Хама макшуфи Q гяшт. Хизмати эшон ба цой оварда,
хост, кн рухсат тирад, аз суи осмои хоне оросга дзрзамон хо-
эир шуд. Хонро боз карда, днданд, чанд гуна таом буд. Хям-
рох х\’рданл, дуову фотиха карданд, боз хон ба суи осмои рафт.
Малнкзодаро ихлосу мухаббат эиёда гардид. Эшон шамшери
дудэмас ба малнкзода дода. рухсат фармуданд. Чун маликзода
аз хизмати эшон баромада, аз кух фуруд омада, ба дарьс речи
гардид. баъд оз фурсате аз дарьё баромад. Ба канори дарьё
бешае днд. сабзу хуррам аз чзмен асмору ашчор2 буд... Малнк-
зода камон дар бозу ва тир дар камар сайр мекард ва ба хар
1 Ру^ъат — боз г э шт.
1 Асмор — мснахо; ашчор — доралтхо.
83
чонпб мегашт ва тамошо менамуд. Ба макоме расид. ки чяиъф
аз даволпоён нпшаста, бо модагулон шароб хурда, ишрат ме.
карданд. дар раке буданд на шодихо мекарданд, Чашмн малик-
зола афтод, хост, кн гурезад, то боисн ташвиш яашавад. Ногох
чашмн онхо афтод. яке аз эшон давнд. то малнкзодаро гирнфта,
гаяаки шароби худ кунад. Малнкзода дид. кн даволпоён ба сун
v меоянд, ба канорзе нншаста, ба хурданн мева мукайяд шуд.
Чун даволпоён наздик расиданд, яке гуфт:
— Эн одамизод, бархез, то туро кабоб сохта бихурем!
Малнкзода худро кар карда буд, Даволпой донист. кн кар
Судааст, кариб омада. хост, ки ба у сухан гуяд, cap дар гушн
малнкзода ниход. Малнкзода дид, кн турфа бурутхо дорад, аз
бурутя у гирнфта, аур карда, канда ба дастн у дод. Даволпой
таренда. таъэим карда рафт, ба ёрони худ гуфт:
— Ин одамизод буруткан будзаст. ба у набояд кофтан, ки
бурутя хамаро хохад кандан.
Дар кахр шуда хама чэмъ шуда, чубхо дар даст гирнфта,
ба чониби малнкзода давиданд. Малнкзода даст ба кабззн ка-
мон карда, бз се чуба тир чамъе аз он модэгулонро бар замни
афкаид, Баъд аз он даст ба пгамшери Осаф ибни Бархиё карда,
ба эшон дарафтод вз ба апдак таваччух хамаро ба катл расо-
нид. Бар сари чашма омада, дасту руй тоза карда, об хурда,
хоку хунро аз худ пок карда, пнёлзе шароб хурда, cap нихода,
дар хо’б рафт. Чун аз хоб бедор шуд, шамшер дзр хамар баста,
камон дар бозу афканда, доман ба занчири камар устувор кар-
да, кадам дар рох нихода, аз он беша баромада мерафт, ин абь-
ётро мехонд:
Байт:
Зн вилки он napft мсоялам хар руз мушкилхо,
Бнхямдуллох. ки з-нн рун мухаббат мешан ад халхо.
Ачиб саргаштвгнхо мекашам дар рохй ишки ту,
Фарсуда гэшт сабри пои мап дар тайн манзнлхо.
ГJa Соид дорад аз чонлм хабар, на подшохн Хинд.
Бад-ин рузс. кн аз бахри вафодорй чихо бинам аз дилхо
Ровн гуяд, ки малнкзода ба дарьёи ссюм расид, бахре дил,
ки хунхор. дам ба дам мавч мезад, чун раъд руррндан гирифт
ва кафк бар лаб мсовард. Малнкзода таваккал ба худо карда,
кадам бар об нихода, чун хубоб бар рун об мерафт, аз хурмаТи
он нем гарк намешуд. Бо худ мегуфт: «Кошки ии исмро дарбн-
доят1 доннстаме то ин хама лашкар гарк наш уди ва амвол бар-
1 Бидият — аввал.
89
хам нзхурдй. Чн бонд кард, кн муншян кузрят чунин рэкэм эч-
да будаэст»,— гуфта мерзфт, то ба чое раснд, кн аз васати
дарьё кухе нокеъ шуда буд* азим. Бар фарки ан кух гунба^е
дид. аз зар сохтаанд, чун офтоб медурахшид. Малнкзода тазч-
чуб карда, кддам бя доманал кух яяхода баромал. Бар он гуи-
баз расил. лил, кн гунбазе, дар надорад ва харчанд таваччух
карда, гнрли он гунбаэ мегашт, лари у мавчуд намешуд. Малик-
зода хайрои монл. Лар фиир шуд, ки чй гуна аст. Ба чое омад,
ки филе аз хафтчгм1 сохтзанд ва зангие аз хафтчуш дурустп
карда&ид. дар пуштя он фил нншаста. Мэлнкзодаро лида, дар
харакат даромад. Малнкзода хост* то кариби у омада нек
мулохиэз кунад, вакте хозир шуд, ки эангй милро дар гардиш
даровардэ, кэсдн малнкзода кард. Малнкзода хэйрон шуд. Вак-
те буд, кн мурге аз хаво пайдо шуда омад. гирди гуябазро як
навбат гзшгэ. бол бар бол зада, фярьёд баравард. Маликзода
дид. кн аз мннкори у оташ мерехт. Маликзода тир дар каман
нихсда. чупон дар мннкорв у зад, ки ба замин афтод. Чахон
сиёху тория шуда, тундбоде бархост ба тарикае, ки аз кягьахол
абр сангхо жеборнл. Малнкзода вах.м кашида. исми аъзам хон-
лэ, бар худ медамид. Оиозхон ачоиб бар гуши у мерасид. То се
соат ннчуннн бух Наэднк буд, ки захраи маликзода об шавад.
Баъд аз се соат он мвго фуру шул, чаюй равшан шуд, Малик-
зода чэшзг кушодз днл. фил мая заягя бархан хурдазст. даря
гунбаз пай.то шудласт. Бар дари он гунбэз лапхе аз фулод буд.
Лавхро гпрпфта, хонд. Дар он лапа напнштаанл, ки: <Хар бар-
ное. кн дар ин маком бнрэсм. бидон, ки ня дэхмаи Нд.х ибни
Чамшед аст, ба тилисм сохтааид. Хэр касро ин чо рох ноет, ма-
га р кяссро, ки ннгпнн хазрати Сулаймон дар у бошад».
Маликзода хуррам гардид. аз дар даромад. нззар кард, тах-
те, бар бпдом тахт рахте, бисту як злпа дорад. Бар белой ряхт
мардс хобида, чалоне буд гаядумгун* пайвастазбру, фарохснна*
кушодапешонй, кязпхайкэл, шер ан дом, сиёхмуй, баландболо ба
пушт хобнда, як ласт дар пешонй ва дастн дигар дар сипа ни*
хода. Лапхе аз фулод бар сэри у ипходз, чанд хат дар у на-
вишта: <Эй ои. кн бар сарвакти афтодаи роху хуфтан холтабох
бирасй ва ба зиёрат калам рянча кунн, бидон* кн хуккан мар-
ворид музди кадями ту Николаем* бигир, то аз сарвакти модаст-
тихй нлранй, кн чавоимарднро хол нн аст. Ва дигар, чомк ча-
хоннамои Чамшеду боргохи Чамшеду хама асосаи у дар нн хай-
ма аст, бигир, кн ба ту тааллук дорад, муноспбн туст».
Малнкзода знаки ачибе карда, лавхро монда, хуккан марво-
» Хрфтчдш — омсхия охав* сурб. мяс, калъагй, гилло. иукра аа сурма.
90
ряду коми чахопнаморо гирифта» рохй гарднд. Бов бар сарн
достони у меоем, ипшоллох таоло.
Алкисса, малпкзода дарро мустахкам карда, аз кук фуру!
омада, бар рун об мерафт. Аз дарье баромад, бар ляби дарьё
калъае дид. кн кунгурви у бар фаркп кух баробвр буд. Хеч кас
зохир набуд. Понсвду як вина дошт. Маликзода кадн-ж бар он
зииахо никода, рохй шуд, то аз он tuaxp хкбнрс гирах Пакте
дид. кн аз сафнри калъв овозе омад, кн «Чн к&ой?!»
Маликзода нигох кард, кн чих ил нерадив бар свфирн кальа
истода, бар пеши хар кадом кнтъа^ аз сайт лак ман то cat
ман—д уса д ман барин киёс буд. Деве кн аз хама мукаддам
метода буд, гуфт:
— Одамкзод чн максад дорй?!
Маликзода гуфт:
— Равандаи рока», нн шахрро дар кн а за мату нсгекком ди-
дам. касеро надидам, хостам, кя хабаре тирам.
Девон гуфтанд:
— Ин шахр Х1Э0ИШ1 хазратн Сулаймои аст. Моей нигахбо-
пен, Хазратн СулаПмон гуфтанд, ки «хазинаи мая васиби он
кас аст, кн нигинн май дар дасти у бувад»,
Сайфулмулук гуфт:
— Эй гухоштагон, нити и бо ман!—гуфта ба девон намуд.
Хамаи онхо мутеъ ва мункод1 шуданд, саигхоро паргофта ма-
ликзодаро ба калъа дзрпвдрданд ва хазпнпро ft у намуданд.
Маликзода чахор сарай дид, дар хнр сарое квштсад кони, дар
хар хонае хаштсад хучра, дар хар кучра хатлгеап кужи хнеравй
днд, пур аз зару* чавохттру лаълу фпрузаву j мурьдк марнориду
забарчад моломол. книге аз звр бар дахонн кум ьв хншг аз
нукра бар зерл кум ва сипаре бар болом хар хум пур аз зару
чавохир кпходаанд. Хонаро хозэбавдй карда, тубрвву кклъвт-
хову хамоилхои шнлшилахо сохта, аз хар чониби хона овехта ва
силоххои мукам мал мухайё сохта, боргоку саропдрдаи зшонро
дар хона тайко мондаанд. Маликзода хамиро тамошо карда,
завки нчнбе намуда, ба девон супорнд, ки:
— Нигох доред то ба вакте. кн худой гаоло хоста бошад,
гавхари максуд ба даст афтад, дили’М ором гпрад, бар тахгн
шоханшахй нишннам, он замон ин хазиивиу боргох ба ман дар-
кор мешааад... Эй девон, кадри хнзмагн шу.мэёнро кохам до-
нистан'— гуфта, видоъ карда, аз кук фуруд омада, кодам дар
би ё бон и хавляок он локэътикод нихода, рохй шуд.
1 “* тобек фарыоиВардор.
Ровй гуяд. к» ба дэрьёи чахорум расид, дарьёе дид, знёда
ai онхо буд. Иемм аъзам хонда, бар худ дамидэ. калам нодода.
бар рун об равен шуд, Мерафт, кн кнштмхо аз рун дарьё пайдо
гардид, Чун квриб расид. малнкзода дид. кн чамъс п<зангиёни
одамхор будванд, бархостанд, кн малнкзодаро дастгир кунанд.
Малнкзода даст бар камон карда, бзд он се чубатнр чамъеро
бнкушт, Баъда даст бар tcf бурда, ба чанг даромад. Се шабо-
наруэ чанг карданд* Зангнн бисьёре кушта шуд, аммо захми
бисьёре ба малнкзода расид, хун аз бадани у мерафт, суетне
дар аъзои у падид омад. Зангнён бисьёр буданд, мзликзода тан-
ко, гуруснаву мехнати рох кашлда. Хун аз хад афзун рафг. мзъ-
тал шуд. аз тан дил нолида, муночот мекард, Дархол аз руи
дарьё бузургворе пайдо шуданд, асои сабз бар даст, доман ба
занчири камар устувор карда, ба шитоби замом омада, асоро
бпр он киштихон зангихо зэданд. оташ аз он ба кнштихо эфгод.
дар т^рфатулайн зангнён сухтанд. Малнкзода хурраму шодмон
шуда пуренд, кн:
— Эн бузургвор, шумо чи касед ва чи ном доред?
Гуфтанд:
— Маро бародари хазратн Хнзрн пайгамбзр мсгуяид, ба
ном Ильёся пангамбарам. бахрхо дар фармонн ман аст. Хар
бечорае, ки дар бахр дармонад... ман 83 у хабардор мешзвзм
ва мадад мерасонэм.
Ин гуфтанд ва гоиб шуданд. Малнкзода шукр... ба чой овар-
да. ба канори дарьё расид. чазнрае дид. Дар он цазира дэрома-
да, сайр мекард, ба макоме расид. ки мори сафеде дзр лэби
чашма бетокатн мекунад, худро бар замни зила фарьёд меку-
над. Аз шиддатн овозн у вухушу туюр нуфур фэрмудаанд. Ма-
лнкзода кариб омад. дид. кн акрабе бар фарки мор чун нзнза
ламбадам неш мезанад. Фэрьёду фнгони мор аз ин чнхат будз-
аст.
Малнкзодаро рахм омада, тегро аз ниён гирнфта, акрабро
зада бар замни авдохт, чанд пора карда, морро халос кард.
Мор аз он заъфи акраб фарогат ёфта, мадхуш шуд. Муддате
ба куш омада, cap дар кадамн малнкзода ннхода, гнрдн у ме-
гаш: вя эорй мекард. Аммо аз захри акраб забонаш варам кар-
да буд. Х,ар замон забони худро бароварда каедн сухан картзн
мекард. аз кэсратн варам сухан карда наметавонист. Чун фас-
ле гузашт, ба малнкзода фахмопд. ки андак таваккуф куп, бар
сурохе даромада рафт.
Малнкзода аз меваи он чазнра х\рдз бар канори он чашма
нншаста буд, ки он мор салимулаъэо шуда бараыад, бар дума
92
худ рост истод, чун одамиен ба маликзода ба забояя фэсеч са-
лом каод. Маликзода чавоби салом дода, пфт:
— Эй хайя, магар ту чнкй ё пари ё сохир ё чоду, ки сухан
мекунн?
Мор гуфт:
— Ман подшохзодан моронэм, оллохи таоло дар тухмн моён
натичаву хоснят дода, ки чун одам иен сухан мскунем. Хайвони
тн дигарро нн хоснят нест, магар тутя, кн у аз саъйн одами су-
хангу мешавад.
Малнкзода гуфт;
— fair аз мор дигаре дар ин беша хает ё не?
Мор гуфт:
— Эй малнкзода, муддатн шаш мох аст. ки ба дасти душ-
ман гкрнфторам, падару модар вл баролару хохаронам хар
чанд саъй карданд, маро начот дода натавоннстанд. Аз фарьс-
ду нолап ман ба тапг омада. худхоро капор гирпфганд, ки маро
набянянд. дил сузанл... Худой таоло имруэ мнели ту хучаста-
лайро ба сарвакти ман расонпд, ки маро аз пн дард начат доли
акрабои ман хаиуз иттнлоъ наёфтланд. Фасле таваккуф кун,
ба онхо хабар расонам ва шодком гардонам, Онко ватанро гу-
зошта ба хар чо рафтанд. Ии чазирз, чаэкрая морон аст,
Ин бигуфт, дар болон дарахтн баланде баромэда, фарьёд
кашид. Дархол овозу фигони бнсьёр шуд. Малнкзода дид, ки
садом морон аст. баромад. Акнун наэар кард, дид, ки сад хазор
дар сад хазор мор аз чоннби чазира омадан гнрифтанд. Малнк-
аодэро вохима зер кард. Он мор мутталеъ шуда, ба хизмати ма-
лнкзода омада, гуфт:
— Мзтарс, ки нкхо бе амрн ман зарар намерасонянд.
То се шабонаруэ мор меомал, туфта морон буданд. Малик-
зода ха ирон ба морон шуд, ки нн хама мор аз кучо меочяда бо-
шанд. Тамоми чазира аз" мор пур гардид. Морон бар болои хам
афтода, ба хамдигар печнда. Малнкзода таацчуб мекард, ки ин
хама мор аз як акраб гурехтаанд.
Ллкиса, баъд аз се шабонаруэ маликзода днл, ки аждаре
пайдо шуд, ба фаркн худ точ дорад. Дар панчаи шох хиште аз
тилло нихода, бар болои хишт панч мори сафед карор гнрифта
меоянд.
Чун он аждар пайдо шуд, хамаи морон ба нстнкбол ома*
данд, уро истикбол карданд. Море, кн ба хизмати маликзода
буд, ба чоннби аждар фарьёд карда, рохй шуд. Он моронн са-
фед худро аз болон хишт бар замни андохтакд. ба хамднгао
пайваста фарьёд карданд. Баъдаху ба чоннбн малнкзода омя-
93
ла. мулознмэт кардана, утр хпстачд Маъл\ми маликзода шуд.
ми падару мопару бэродарони у будаанх Баъдаху подшохи мэ-
ров эзхрэ аэ дзхонн худ баропэр?* гуфт:
— Эй чавон. нн эахраро гнрифта' дар гарданн худ андоз*
.Маликзода чуннн кард.
Мор гуфт:
— Аз ян кнрдор максад он аст, ки мо хама, бачдаву фар-
монбардори тусм
Ва аэ сари вждар чанд торамуй гирифта дод, км:
— Ия дар бисоти ту бошад. дар хар чо мушкнле р\ А дихад.
кадре аз ни дар оташ аядоа, мо ба ту хоэнр шявем — Ва боэ
гуфт: Хафт ганчн Члмшед дар нн ччзнра хает, гааллук ба ту
дорад, кар пакте кн хохй бубяр.
Маликзода кабул кард Малики ыорон ба сурох даромах
гзъд аз муддате баромад. барги сабзе ба дахон гирифта барэ-
•зрд. бя маликзода дод па гуфт:
— Эй чавон, нн баргро иск нигох дор. ба ту фондан бнсьер
дорад.
Модамир даром 1JL, як дона гапхарн обдор баровэрда, кн
мнкдорн нор буд, бя маликзода дод Маликзода эавкн ачлбе
карда, эшонро видоъ карда, рохн шуд
Ал киса. маликзода аэ он дарьё гуэашта. ба сохял баромад,
калъае дид. муаэээму меткам Чун бал ои шахр даромад. ба
гайр аэ авратон касеро надид, тахенн1 карда пуремд, гуфтанд.
— Ин шзхри закон аст. дар ин чо мард намебошад.
Маликзода гуфт:
— Бе морд чй гуна фэрзанд мешанад?
Гуфтанд:
— Дар канорн ин шахр дарахтест аэим.он дарахтро дар ка-
нор мегнранд. аэ он хэмл хохад шудэн.
Маликзода аэ он баромада рохн шуд. ба канорн дарьёи
панчум расид. Дар лабн дарьё бешае дид. сабзу хуррам. Чуи
дар он беша даром ал, сайр мекард, аз меван он дарахтхо ме-
хурд 6.1 чое омад, ки чашмаи об мавч мезанад ва суфа бар-
бастааид аз пусти вухуш палое андохта, сурохнн пури шароб
ва кабоб ниходаанд. аммо касе ээ.хнр на меш а в ах Маликзода
бар он суфа нишаегз, аэ он шаробу кабоб хурда, аэ хумор ба-
ронах Дар он пакт яке де вон а и сарбарэхнае пайдо шуд. балач-
дни коматн 9 саду бнет газ буд ва барн синаи у чихил газ буд.
се чашм дошт, ду шох дар миёнаи ду абру дошт ва мун сари у
1 — ci хт.
В4
бе зэнчнри камар афтода бул, лунгив аз пусти даррлпда оа дан*
ри камар баста, чубдасте ба даст гирнфта» дар такобули малик*
эода расид» гуфт:
— ЭЛ одамизоди бесару сомон, натарсндй, кн дар маком i
ман омадй ва дар суфаи ман нншастай?!
Малнкзода манзур накарда, хеч нагуфт. Девона дар кахл
шуда, харба рохй кард. Малнкзода аз сари дасти у гирнфта,
харбаро чудо карда, бв канора паргофтя, аз камари у гири^г
У тез худро хам карда, аз гиребони малнкзода гирнфта, дар тп
лот даромаданд. Хафт шабонаруэ талош карданд. Малнкзода
Уро ба кундазову кашнда, сари уро *хост. ки канад. Девона
гуфт:
— Эй чавон, ман сохнб дорам, туро хохад куштан.
Малнкзода гуфт:
— Сохнб и ту кист?
Девона гуфт:
— Дар хоб дидаам, мпшопхо дорад. Чоме бар бзгал дорзл.
нигннн хазратн Сулаймоп дар ангуштн уст, Сайфулмулук ном
дорад,
Гуфт:
— Мамам Сайфулмулук.
Девона дар кадамп малнкзода афтода, узрхохй кард.
Малнкзода гуфт:
— Хамин чо карор гнр, то омаданн мам, туро ходам бур-
дан,— гуфта, уро дар он чо гуэошта, исмро хонд, бар худ дз
мнд, кадам дар рун об кмхода, рохй гардид. Ба чое омад/ки ху-
до азнме. дарае дорад. Даруии у токе дид, мура саъ ба кошнн
сохта, гунбазе дар у таъбия кардааид, овозн маю барбату копу-
ну аргунун меояд. Малнкзода мутахайир шуд, кн ин чй гуна
ишратгох бошад. Акнун омада дид, мардн паре нншяста. Ба
малнкзода салом кард. Малнкзода пурсид:
— Ин чй гуна маком аст?
Он мардн мир гуфт:
— Эй барной хунгирифта. ил макомн Лохукдев аст, яке аз
солорони Коф аст. Хаммасофн Ифрнту Самаиду» аст ва пари-
ли дар бапди уянд. Маро оварда посбонн худ карда. Бигрез.
Малнкзода гуфт:
— Эй падар, аз кучо ва аз кадок внлоят мебошед?
Гуфт:
— Мам аз аилоятн Сарандебам, яке аз вазнрони Точулиу*
лукам. Муддати дувоздах сол аст, кн дар ин бандам. Эн чавон,
05
туро чи шуд. ки дар ия чо омадй? Кадэмя одамизод харгнз дар
нч чо нарасядя.
Малнкзода киссап худро тамом бнгуфт. Он пир бнсьёр биг-
рисз ва гуфт:
— Эй фарзанд, холо кн дев дар хоб аст, бнгрез, кн эоеъ на-
гардй га аз максад бознамонн.
Маликзода гуфт:
— Ин чн гуна садохост?
Он мард гуфт:
— Садов нафири хобн нн дев аст.
Маликзода гуфт:
— Эй падар, шуморо аз банд начот днхам. меравед?
Бобо гуфт:
— Эй чавон, нмкои надорах
Шохзода гуфт:
— Эй падар, шуморо дар банд монда рафтан хубй надорад
Иншооллох, кн уро кушта, шуморо начот додам.
Харчанд манъ кард, мамяуъ нашуд.
Маликзода бар дари он гунбаз омада, днд. кн дев пои худро
бар дар ниходз. хоб к ар да аст. Харчанд куваат кард, дар кушо-
да нашуд. Охир нем хонда, ханчаррс аз мнём баронарда, ба не-
ши хзнчар кафи пои девро харошнд. Дев пои худро чамъ кард.
Дарро кушода даромзд, чун пойро боз ба дар ннход. дар ман-
кам гардид. Маликзода назар кард, деве дид. ду cap дошт, ду-
вист газ тули у буд, панчох газ барн синаи у буд, чахор шох
дошт, ба занчнря тилло нироста, эангхон тилло овехта, чахор
гавхарн шохвор дар шоххои у зпнат дода, микдори хафт ман
занчири тилло дар даври камэр устувор карда, тавке дар гэр-
дан ва халхолхои зарин дар дзету по андохта. турфа мухобот
дошт. Маликзода касд кард, кн дар хоб уро cap кандд. гайраги
мардй монеъ шуда, наърас кашид, уро бедор кард Ча:пм а>
хоб боз кард, малнкзодаро бар сари худ днд, даст дароз кард,
ки гнрифта cap канал. Шохзода аз бандн дастн у гнрифта, аф-
шурда партофт, назднк буд, ки дасташ аз шонахояш канда ша-
вад Дев фахмид, кн харнф забардаст будааст, аз чой бархост.
гуфт:
— Эй одамизод, натарсидм, ки ба макоми ман омадн?!
Малнкзода гуфт:
— Доннста омадам. Ба касдн куштани ту омадаам!
Дев харбаро рохн кард, хар ду дар чанг даромаданд Малик-
зода хафт зарб аз дастн дев иуш кард, аз сок то зону дар зэ
мин фуру рафт, лекин ба саломат баромад Дар навбатн хаш-
96
тум харбан уро калам карда, кабзаи уро рад дода. харду дар
талош даромаданд. Дувоздах шабу руз талош карданд. Малнк-
зода охир девро чанд кадам рох дэвонда, пеш кашнд, ба хар ду
зону фуру рафт. Ханчарро дар пахлун у нихода, саросарн ши-
ками уро пора карда партофт. Баъд аз он хар Ду сари уро бу-
рад. Вакте хозир шуд. кн аз хар кагра хунн у чанд деви днгар
хознр шуда, касди малнкзода карданд. Малнкзода тегро кандз,
дарафтод. То мекушт, зиёда мешуд. Бнсту як шабонаруэ чанг
мекард, ба куштан тамом намешуд, то мерафт. зиёда мешуд.
Хайрон мешуд. Вакте буд, ки хазрати Хиэру Ильёс омлданд,
асохои худ бар замин заданд, оташ‘баромэд, тамоми он девон
сухтанд. Малнкзода хуррам шуд. Онхо гуфтанд:
— Эй шохзода. баъд аз нн девро ду зарб мазан ва хотнрн
худ чамъ дор, кн кариб ба матлаб расидай. Зуд аст, ки ин мех-
натхо ба рохат мубаддал шавад. Эй фараона фарзанд. баъзе
амоиатхо дар нн чост, бузургон ба ту гузоштаанд, бигир,— гуф-
та, гоиб шуданд. Маликзода фарогат ёфт, гавхархову заичнр-
хову камари девро гирнфта ба дарунн гунбаэ даромад, рохй
накбе пайдо шуд. Дар он чо даромад, сандуке буд. Сандукро
гирнфта кушод, пнрохане баромад. хаги наништае хамрох буд.
Хатро хонд, навиштаанд, кн пнрохаин Шнс, алайхассалом, аст.
Маликзода хурсанд шуда. бусида, аз он чо баромада, пнрро ди-
да, гуфт:
— Хозири корн худ бош, кн боз ба сарвакти ту омада, туро
хохам ба маконат расондан.
Пир дуо карда, видоъ кард. Малнкзода рохй гардид. Аз об
баромад. бешае днд, басе хуррам. Он бешахоро сайр карда,
ачонбхоро тамошо мекард. Аз он чо баромада, рохй гардид.
Дар рох чахорсад шер баромаданд. Хамаро кушта, ба бешаи
шерон омад. чанд шерро кушта. соате истода, рохй шуд то ба
канори дарьёи шашум расид, днд, ки кухн азнме вокеъ шуда,
чун зумурад барк мезад ва аз хар гуна дарахтону гулхову гиёх-
хо дар он кух хувайдо буд, Чунин дарьёи азим аз чавфи’ он кух-
мебарояд. Зиёда хуррам ва марруб буд, Малнкзодаро куш
омад, чанд мургеро шнкор карда, кабоб тайёр карда, хурда,
бар тахтасанге cap нихода. ба хоб мукайяд шуд.
Казоро дар он кух горе буд, аждаре дар он гор буд. \ар руз
аждар бар он санг баромада, хоб мерафт. Ба одати маъхуд3 дар
макоми худ омад, малнкзодаро днда, ба коми худ кашнд, ба
1 Чмф— ковок, дарунхолй.
• Маъ^уд— хдмешзгй, пешка.
7—145
G7
в a fi донн ажлар андармок шуд. Аждар хайрон моих Маллкзода
аз хоб бедор шуд, худро дар нн холат дид, cap бардошга, аз ду
лабн у гнрифта, кувват карда, наъра кашнда. аждарро то ду-
маш ду пора карда., нем хонда кадам ба дарьёи шашум ннхода,
рохй шуд. Ба турфэтулайп аз он дарьё бигзашт. Чун ба сохил
расид. маргзорс дид. ки аз Фирдавс ёд дошт. Дар ои маргзор
сайр карда, тамошо мекард ва мева хурда, рохй шуд. Баъд аз
Хафт руэ ба канорн дарьёи хафтум расид, наэар кард, дарьёе
дид. он дарьёхо мавче аз мавчхои нн дарьё будээст. Маликзода
тааччуб карда, ксмро хонда, бар худ дамнда, кадам ба дарьё
ннхода, мерафт. Дар васати дарьё расид, дид. ки кухи взиме
дар он чо вокеъ шуда. Дар доманзи кух чашмае дид, ки аз Каи-
сар нншон дорад. Дар лаби он чашма дарахтон дид... бар да-
рахте мурге ошьён мекард Ба маликзода он сарчашма хуш
омада, дар дил гуфт: <Дар ин чо андак осоям. то кн рафъи ку-
ду рати рох шавад». Д мс дар он чо осуд. Хануз хоб пабурдз
буд, кн фарьёдн мургчучагон баромад. Он микдор фарьёд ба-
роварданд. ки маликзода бехузур шуд, гуфт: «Магар аз чихяти
бегонагки ман бетокатй мекунанд?» Худро капора гирифта, дид,
ки торафт фарьёдн эшон знёда шуд. Акнун кн нигох кард, аж-
даре худро ба ошьённ мург расоннда, мехохэд. кн мургчучап н-
ро бихурад. Донист. ки фарьёдн онхо аз ия чихат будааст. Ма-
ликзода бо худ андеша кард, ки <нн ошьён, ошьёнан сямурр
аст. Некуй бояд кардан, шояд ба ман нафъе расонад» гуфта.
бархоста, тиру камонро шаст дода. он аждарро зада, ба дарахт
духт. Баъдаху омада. хамрохн тер уро чанд пора карда, ба
ошьённ он мург партофт.
Дархол мургчучагон гнрифта, дар хурдан шуданд ва ба во-
лилан худхо низ аз он парчае гузоштанд, дар хаки шохзода
дуон хэйр карданд. Баъд вз он мннкор дар зерк бол кашида,
ба хоб шуданд, Маликзода низ ба фарогя бол хоб кард. Фасле
гузашта буд, кн енмурр аз шнкор бозомад, дид, кн хар вакто,
кн аз шнкор меомэд, мургчучагон бол зада, бетокатй карда, то
фароз омалани у шодихо мекардаид, имруз омал, аз фарзандо-
ни худ асаре надид. Солс як бор хамон ажлар фарзандони уро
мехурд, догхо дар днл дошт, аммо намедонлет, ки вждар мехур-
да бошад. Гумон кард, ки хар сол хамил будааст, омада фар-
вандони маро мехурдааст. гуфтв, бар атрофу чониб назар кард,
маликзодаро днд,’бо худ гуфт: «Одамизодро ба мургчуча завк
мебошадэ. Кнтъасангеро бардошта сайдхоро бар ошьённ худ лар-
тофта, каедн маликзода карда, рохй шуд. Садол боли енмургро
чучагони у шуннданд, саросема аз хоб бархоста, нигох карданд,
68
ки модарн онко касдн маликзода кардэаст. фарьёд баровар-
данд, гуфтанд: . _ ....
— Эй модарн мсхрубок, баргард! Чи дар днл дори» баргуи •
Симург овозн фарзандони худро шунид. баргашт, бар гушан
ошьённ жуд ниш а ст. Фарзанлон вокыаро ба модарн худ такрир
намуданд. Маълуми у гардид. аз кардан худ мунфанл гашта,
шукр ба чои оварда. гуфт:
— Алхамдулиллох, ба зуди маълуми ман иг л, ваилло по-
ра-пора мекардам. дар киём ат маъзуб мегардидзм.
Бадаху днд. ки ма.тикзодаро офтоб бар cap омадааст. фу-
руд омада, боли худро ба маликзода соя карда истод, то бз
пакте, ки cap аз хоби гарон бардошт. чашм боз кард, симургро
дар такобули худ дид. даст бар сила, мархабо гуфт.
Симург чавоб гуфта, пурсид, кн:
— Эи бани одам, ни чо чй гуна омадн. кн одамизод нмкони
омада и на порад?
Маликзода кисеаи худро тамом гуфт,
Симург зор-зор дар гирья шуд.
Вокиаи хафт садд ва Саъсааро такрир кард. Симург кабул
карда, мутзсаддй шуда гуфт:
— Эй барио, некуие дар хаки фарзандони ман кардй, ман
дар хаки ту знёдатар хохам кардан.
Баъдаку хафт гура овард, гуфт:
— Инхоро пуст кап.
Малнкзода «гулок пуст каид. Пустхоро пур аз об карда, хам-
рохн гуштхоп у ба гардапн симург андохт, худ низ савор шуд.
Симург гуфт:
— Хар вакто. ки дяхоии худ боз кунам камтар гушт маа як
машк об лар дахоип ман хохм аидохтан, то ба ман кувват ша<
вад. Дигар чои фуруд омадан нсст.
Малнкзода кабул кард.
Симург гуфт:
— Пари чапп маро мустахкам гир,— гуфта, бол бар бол за-
да, ба суп хаво равон гардид. то ки кариби садди аввал расид,
кн дарьен хун буд. Маликзода аз баланд рафгани симург дар
тахайюр шуд. Чун бад-оп маком расид, дид ба мавчи хун кариб
омадааст. Симург фуруд шуд. Буи хун симургро ба дик оварда
буд. Нафаси у гирнфт, ба машаккате пафас мегирифт, Малик-
зода хаирон монд. Симург ба васати у расид да хон боз кард.
Маликзода ба таъчили тамом гушт маа машки об дар дахонн у
андохт. Симургро куввате шуд, аз он сами хун бигзашт. Бар
садди дуюм дарьён об буд, бад-он чо расидаид. У низ мавц кар-
89
да» касди симурр кард, Касратн нафас, ки симурр мезад, ката-
ротн об тезборон аз бадани у мечакид. Ба васати дарье расид,
Дахонн худ боз кард. Малнкзода ба дастури собнк гушту об дод.
Алкисса, симурр аз шаш садди у бнгзашт ва ба садди хаф-
тум расид, дарьси оташ зохир шуд.^арорати у наздик буд, кн
малнкзодаву симуррро халок созад. Симурр дахонн худ боз кар-
да, ба малнкзода, ишорат кард. Малнкзода хост, ки гуштро дар
дахони у апдозад, хароратн оташ ба мушобехе шиддат кард,
ки гушт аз дасти j хато ёфга ба каъри дарьё рафт. Малякзодя
xafipoFi шуд. кн чи фнхр созад, ки симурр аз касратн гурусиаги-
ву ташнагй аз кувват бозмонда. ба рох сустн ороз карда мг-
рафт. Гуфт: <Ин хама мехнатхон ман зоеъ хохад шуд>. Аз чи
хатн нзтнрор' маликзода ханчар кашида, аз ронн худ лахтр
гуштс бардошта дар дахони симург мая як машк об аядохг
Симурр ба чанднн мехнат бигзашт, ваилло имконл гузашгаи
надошт...
Чун Симург аз он саддхо гуззшт, ба ичобати ялохй, омадт
бар куллаи кухе фуруд омад. Маликзода ронн худро барбзст
аз гардани симурр фуруд омада, уро сзно гуфт.
Симурр соате дами худ рост карда, бз худ омада гуфт:
— Эй баннн одам, дар охир чй гуна буд, кн внчуннн гршг
харгггч нахурда будам?
Малнкзода вокиаи худро гуфт. Симург гуфт:
— Эй фарзанд, аз думн ман як пар кан, ба ту нитона аз
ман бошад. Агар ба Саъсааи чоду кнссаи гузаштани хафт сад-
дро гуп, бовар кунад.
Маликзода аз думн снмурр як пар канд, ту>ли он ей газ ва
арзн он шонздах газ буд. гуё дарахте барканд ва хун аз чон v
равен гардид. Ва он лахтн гуште, кн аз ронн малнкзода хурда
буд, кай карда, гуфт:
— Бигир, бар чояш бинех.
Маликзода чунои кард. Баъд аз он гуфт:
— Эй фарзанд, аз хуни ман хам бигир дар атрофн захмн
худ бимол.
Маликзода чунон кард, дархол сихат ёфт. Симург гуфт:
— Аз хунн ман бигир ва бо худ нягох дор дар баъзе чойхо
дар ту кор ояд. Агар дар ту иушкнле пеш ояд, решав аз пари
ман бар оташ видов, худро ба ту мерасоиам. Ту фарзанди ман
шудн, то зиндаам, туро фаромуш нахохам кардан. Бирав дуоз
маро ба Саъсааи чоду бирасон. Умел аст, кн ба давлати намоли
Бадеуччамол бирясй. Дар гузяштан маро албатта лохи днда гу-
1 И зт и pop — ннёзмандЛ, эарурлт.
100
ээшт,—гуфта. маликзодаро вндоъ карла, болу пар зала, ба чо-
ниби ошьёни худ рафт.
Маликзода фасле дар он маком ором гнрифта. чанд мург
шикор карда, кабоб тайср карда хурд. cap ба осоиш нихид.
Блъд аз законе аз хоб бедор шуда, камон лар бозу оа тег дар
мн*н баста, дома и низ ба занчнрн камар усгу вор карда, кал эм
дар рох ннхода, рохн шуд на нн абьетро тараннум карда ме-
хонд:
Байт:
ГлрнСн квшяйря ими, фитола лар р<лаи.
К и рохОар иабуалд сув лустчуэ ахам
Хе зор марта&а м«нкид чувум ба рох* дуст,
Набарад дяасалав нюк. чуя гударгохдм.
Алкисса, маликзода рох мерафт. Баъд аэ хафт руз бар бл-
ландне баромад. Бэр фуруэи пастй наэар кард, чахорбог дид,
бнсьёр хуррам. гуё кишок ае аз Гулистони Ирам буд. Маликзода
аз д«рн чахорбор даром эд. сайр карда ба чае расид. ки сархзв-
*и хубе сроста ва зиннат дода, суфахон хуб тасниф карда, мая*
чахон зар ба хар чонибн хавэ ннхода. Ба яке аз он суфахо зо-
ле и и ласта, ки аз хайбати у замни дар ларза ва муи сари у та-
м ми аъзон зро пушоянда, пнстонхо мнелн дули осиё бар сари
д. ш афканда. Аэ дахому бинни у оташ шарора мезад Тули у
шаст гаэ буд ва бари синаи у бист газ буд. Гушу бинни у ба хвч
омехта, иохунхо мнелн бели дехконон шуда.
Малика* да фахмнд. кн Саъсаая ходу хамин нет. Ба сад хз-
эор таре ба одобн тамом дар такобули у омада, даст ба сина
том хард. Чаду дар айнн машгулн буд. хи овози маликзода
f j гуши у расид. cap аэ гнребоии хасл бароварда наэар кард,
кн маликзодаро дар такобули худ дид, губ ки курси хуршедн
» шар тулуъ карда. Хар ду рухсорн у чун мохи шабн чордах то-
*пи ва 1КПКК миэоч чуя лэълн Бэдахшои буд. Гули мушкни
брр сафдан рухсорн мохчабнни позамни чун турран сунбул ба
я Иржи гул бнгьёр баэеб афтода, хануэ асарк хат бар изо-
Г?п хутур1 Пакарда. Гуё кн Юсуфя пакт буд. бар сарв он эу-
/ Ахотинат раемда. Саъсаэро мухаббате ш\да. чавоби салам
’ д ва чой таил намуд ва таом хозир кард. Баъдаху пуренши
эчвол намуд. ки:
— Эй чавон. чин* ё иней ё балки аэ ммии барочэдй с аэ
мои фуруд омади, ки дар ки бог даромадай. Аэ чанд вачх ома<
т чв ту маро таачч^б меовд вне он ки хафт садд бастаам. ки
>• шмаля гуэаштаии мурр игет. деву париро чн рутба ва одэмн«
1 ^КПгР — ««Для вухм. бкжухуд ftataxtB.
101
ро чи мачол! Дуйум он ки аз харосн ман касе нахохад омадан.
Туро чй гуна шуд. ки омадй?
Маликзода зону тах карда, гирьсн гардид, киссаи худро аз
аввал то ба охнр ба чоду баён кард. Дили Саъсаа ба даря ома*
да, зор зор бигрнст ва гуфт:
— Эй чони модар, нн чафохое, ки ту кашидай вусън1 хеч
кас намегунчад. Хаёлн нн мухол аст. Аз паризоддухтар ин ха-
ма мехнатхо кашида, маро кофта омада бошй, камоли ноинсо-
фии ман бошад, ки туро махрум гузорам. Аввал хостторн намо-
ям, умед аст, кн Шахбол ибни Шохрух суха ни маро рад наку-
пал, ваилло мулки уро ба сехр хароб карда, Бадеуччамолро ба
кайди ту надарорам. пас мал Саъсаан чоду набуда бошам. Ин-
шоллох, оид ба ин чо намешавад.
Ин бнгуфт, аз чой бархост, ду шерл сафед хозир кард, бар
яке худи у савор шуд, бар дигараш маликзодарп савор кард.
Маликзода камону тиру тегу чоми Чамшеду зирехи Довудро
дар макоми Саъсаа гуэошта, мореро камчин карла, хамрох ба
чоннби Гулистони Ирам рохн шуданд. Баъд аз се шабонаруэ до*
хнли Гулистони Ирам шуданд. Маликзода хамчунин гулистоне
днд. кн харгнз надндэ ва нашнидэ.
Байт:
Лчаб фархундл чое лид, боге.
Кн чакнат дошт дар днл чанд доге...
Лзби чу чун чавонопи музаллаф’.
Кн соки хамчу лола чом бар каф.
Сухан мухтасар, Саъсаа маликзодаро гнрифта, дохили Гу-
листони Ирам кард, дар канора пои гулбуы нишопда, худ ба
хизмати малнк Шахбол рафт. Аз дари боргохн Билкнс даромад,
cap ба чоннбн малик Шахбол фуруд овард. Малик Шохбол низ
истикбол карда, чон дода, пурскши ахвол намуда, сабэби ома*
данро пурсид, ки «харгиз то ба талаб иамеомадй, чй гуна шуд,
ки моро ёд карда, омадй?>
Саъсаа киссаи пургуссаи маликзодаро аз аввал то ба охнр
такрир намуд. Дили Шахбол ба дард омада, зор-зор бнгрист
ва гуфт:
— Эй модарн мехрубои, ин киссаи мозист ё холо рост аст?
Дар одами нн хама куввату хавсала кучост? Чунин чафохо ме-
кашидааст?
Саъсаа гуфт:
1 йцсъ — тавои.
3 Музядлаф — зулфдор, нокулпарешон.
102
— Эй малнк, ишку чунун ба нн водихо меоварад.
Саъсаа чандон таърнф кард, кн малик Шахбол гокбокз
шефтан у гардид, гуфт:
— Уро холо чи кардй?
Чоду гуфт:
— Бо худ хамрох овардаам, ба канорае гузоштаам, то ам-
ри ту чи шавэх
Шахбол гуфт:
— Эй волидаи мехрубон, хамим» ки муноснб дидэн, хочатн
ба ман гуфтан нест, Фармо, кн уро ба наздн вай хозир кунанд
Ин хама мехнати рох кифоя аст, беш аз нн ннгнзорн набарад
Бадеуччамолро ба у бахшндам,
Мулознмонро пайи у фнристод. ки гирнфта бнёрсд.
Акнун шумо ду калима аз чоннби днгар шунааед.
Вакте ки парнэодро кушта буд, духтари малики Сарандебро
начот дода буд, пздараш подшохн чаэоирк* 1 Мухнт буд, хабар
ёфт, ки писарн уро одампзод куштааст, маъшукан уро бурлз-
вст, чамъе аз чннону девонро фармуда буд, кн котили писарн
маро ёфта биёред. то хунн уро ситонам. Онхо дар тараддуд бу-
данд, гирдн чахопро кофта, наёфта меомаданд, то дар он вакг
гузари эшон ба Гулистони Ирам афтод, диданд, ки одампзод-
писаре дар сахни бустони Ирам нишастааст. Тааччуб карла,
фуруд омадэнд, ахволоти малнкзода ва сабабн Гулнстони Ирам
омаданро пурсиданд, Маликзода оихоро мулознмони малик
Шахбол гуфта, кнссаи пургуссан худро тамом бигуфт. Суханро
бад-ин чо расоннд, кн дар пуштаи Исфандиёр омада, парнзолро
кушта, малнкаро начот додан, хамаро такрлр кард, Онхо дзе-
ту гардани уро барбастя ба наздн подшохн Мухнт бурданд.
Чун ба подшох мувочаха2 карданд. амр кард, ки уро дар зпндо-
нн Сулаймон андоэед, ки ба хории хору бз мехнат гирифтор
шуда бимирад, то дили ман сард шавад.
Малпкзодаро дар банд гузоред, акнун шумо аз малик Шах-
бол шунавед.
Чун мулознмони малик Шахбол омаданд, харчанд Гулисто-
ни Ирамро кофтанд, малнкзодаро наёфтанд, омада маълум кар-
данд, ки шохзодаро наёфтем. Саъсааи чоду мутахайяр шу-
да, баромада саъю тэваччух кард, наёфт. Хайрои шуд, кн бж
маликзода чн вокиа руй дода бошад. Ин хабар ба Бадеуччамол
расид, кн маликзода гонб шудааст, гиребон то ба домон чок
’ Ч азо up — чаэирахо.
1 — вохурдан, ру ба ру шудан.
103
карда, бар сару рун худ мсзад ва муи хул мсканд. фарьёду фи-
гоп мекард. Уро хабе карда гуфтанд:
— Та.хаммул созед, ки бубинем, ки паем мссбем.
Бо вучуди тасалло додан ором нэдошт. Малик Шахбол амр
кард, ки девону нариён тачассус1 кунанд, хабарн vpo ёфта бис-
ранд.
Ба хар чониб саък> таваччух мекардаид ва аз хар кас ме-
пурсиданд. Окибат аз Шабшоднн дев шуниданд. кн маликзода-
ро ба дарьёи Мухнт бурдаанд. Шахбол ибии Шохрух ру ба
Саъсаа карда, гуфт, ки:
— Эй молари мехрубоп, маелнхат чист? Дар хаки од а м изо д-
писаре, ки дар бало афтодааст, чй бояд кардан?
Саъсаа гуфт:
— ЭЙ малик, ту бехтар медонй, ки бо вучуде. ки бевафой
дпр одамизод аст, у вафо варзида, ин хама чафохо кашида, аз
точу тахту падару модару ватан гузашта. ёрону дустону лаш-
клру амвол бой дода, сарро дар кафн даст гирифта. мову туро
гуфта омадааст ва ин банди подшохи Мухнт хам сабаби онаст.
Агар Бадеуччамол аз ту намерунд, бадин рох калам нямегу-
зошт. Агар саъй карда, аз банд начот надихй. ба таънн мярду-
мн рузгор гирнфтор шавй.
Малик Шахбол гуфт:
— Эй Саъсаа, хочат ба гуфтан пест. Маро хам дар хотпр
хамин аст. Акнун чи андеша бояд кард?
Саъсаа гуфт:
— Лашхар мунодн куи. кн ба болон Мухнт мгравем. Агар
ба ёриву дустн ва осонй он чавонро ба мо дод хуб, ванлло ба
чанг уро хяроб карда, маликзодаро аз банд начот меднхем.
Ин сухан бя Шахбол маъкул шуд, чарчиро талаб карда, му-
нодй фармуд, ки ба кучое, ки каламрзвн ман аст. хама чамь
шяванд, маа аслиха ба дари ман хознр шэванд ва аэ мулукона
няъоин ман умедвор бошанд, ба зуди худро расонанд!
Алкнсса, мунодигар чуннн хабар расоннд, гуоух-гурух. фир-
ка фпрка, сад хазор-дусад хазор чамъ шуданд. Бнстучахор ха-
зор солори номни якднлан шамшерзану чянгчу би хнэматя ма-
лик Шахбол чамъ шуда омалзнд. То хафт табу pva даруну б«*-
рунн Гулнстпнн Ирам аз лашкар пур шуда. Саъсааи чоду хам
кэрнб дувоэдах хазор чодуву ахримаин шогирлонн худро чамъ
кярда, фармуд. кн схудхоро ба сурати шеру пала игу яждяр со
зед!» Малик Шахбол бар тахт биншаст. Сяъгаа бар куме гаяог.
шуд. морро камчнн карда, ляшхарн худро гирифта, ба чонибя
1 Гв^агеуе — чует»», твхмар К1рдаи.
104
дарьёи Мухит равен шуданд. Чинону парней хамрохн Шлхбпл
омада, ба се фарсах» чазонри Мухит раенлзнд. боргоху capo-
парда барпо карда, фуруд омаданд Хама чо ба чо кзрор гн-
рифта, чоми шароб лар гарднш дароварда, ба яшрат мукайяд
шуданд, То ба се шабонаруэ бад-ин ход будэнд. Баъдаху ба
маслихати Саъсаа нома навншта. Шахбол мухр карда, ба симу
тилло устувор харда, чоми шароб ба даст гнрифта, лабе ширин
карда/гуфт:
— Касе бошад. ки ин чоми маро кушал па бад-ин хизмат ну-
шал. ки номан маро бурда биднхад ва чавобе дояиста гнрифта
бяёрад?
Сухан дар дахони Шахбол буд. ки Саъдон ном деве номдор
буд, кн аз хама забардаст, уро дар такобули хазор паратен ди-
да буданд, баландин комати у яксаду хаштод газ буд ва барн
синаи у хаштод газ буд, мнкдори чахор хазору чахорсаду чнхнл-
лу чор ман гурэ дошт, хафтсад ман зирехи пушти нахзнг дошт,
яке аз чумлаи муътамндони Шахбол буд, бархоста, cape фур>д
оварда, мутасаддии хизмат шуд. Шахболро зиеда хуш омада,
пеш талабнда. шаробро ба дасти у дод. Чомро нуш карда, но-
ман маликро бар сари шох устувор карда, рухсат гнрифта, хам-
рохи дах дев ба калъан Шишопарй, кн пойтахти малики чазо-
ири Мухит аст, Самтур ибни Кахкахаи Сечашмн ном дошт, ро-
хй гардид. Чун дожили он шахр шуд, дев дар токи чнлавхона
омад. ки хафт занчир ба дастурй подшохоин собик кашпдаанл.
ба хочмбон гуфт:
— Ман аз назди малик Шахбол ибни Шохрух омадаэм, но-
ма овардаам, Занчнрхоро бардорел!
Хочибоп кабул накарданд. Саъдон заичирхоро пора-пора кар-
да бигзашт. Сари рохи уро гирифтан, хочибонро кушта, рохй
шуд. То хафтод нарадевро кушта. бар дари боргохи Самтур-
шох расид, Девон аз харосн у гурехта даромаданд. Самтуршох
пурсид, ки вокиа чист.
Гуфтанд:
— Саъдон меояд.
Вакте буд, ки аз ларк боргох даромада, даст пеш гнрифта,
дар сафи пиол истод. Чун фасле гузашт, Саъдон дар кахр шуда,
гуфт:
— Эй бздмяст, тарнкаи иззатро намедонн?!
Самтур гуфт:
“ Чой ёфта нншвн! Ба чихати ту кнро бехузур кунам?!
Саъдон гуфт:
— Хамин нуктд доноро бас аст.
105
Бар атроф нигох кард, ба курбата тахтн Самтур макоме дид,
ки солори Мухи г мэгрур пишастэ, касро манзур намекуллд,
Бадракз нбнн Азрака нам дошг Саъдон ба чонибн у равен шуд.
Девон хушвакт гардадаад, ки кушта хохад шуд. Саъдон ба наз-
ди у омада, гуфт:
— Фасле чон худро бидех то чявоби нома гнрифтан, баъд
аз он ту медонн.
Бадрака гуфт:
— Чои днгар лаёфтй, кн бар сари ман омлдй?
Саъдон гуфт:
— Кариби шох аст. Нуктае аз ин сухаии мозу у фуругу-
эошг намешавад.
Бадрака дар кахр даром ада, даст дароз кард, ки уро муште
запад. аз банды дасти у гирнфта, эур карда ба пойгохи хона
парт см}) г, чахор устухони кабургаи у бишкаст. Баъд аз он ба
чон у нишзста кн лаигар андохт, сандалй шикает. Аз чой бзр-
хоста, чунон зад, кн гард-гард шуд. Бэр сари Фармопдев расид,
У аз таре парида бархост. Саъдон ба чои у иншаст. Самтуршох
ншорат кард, таому шароб оварданд. Хама хурдэнд. Саъдон
баъд аз фа рог и таом ломан Шахболро аз шохн худ гирнфта, бз
Самтуршох дод. Шок ба нззати тамом гирнфта, ба ласти мун-
шй дод Мунши уро гирнфта, мутолна намуда, баланд-баланд
хонд, ки: «Аз наздн мо, ни малик Шахбол мебэшем. ба ту бол.
эй Сам гур били Кахкахаи Ссчашмй! Бидон па огох бош, ки
одамизодписар мара гуфта, мехнату машаккагхои бисьер ка-
шнда омадааст, лскии ба такдири илохй писари ту ба дасти у
кушта гардидааст. Окибаг хамаро рох хамин зет. акнун чи но-
ра бояд кард? Назар ба вафодорнву сэлохнятн у мехунам, хапф
бошад. ки чунпи чаиоямзрдсро дар банд каши, Хубин ту он
аст, ки тан ба рнзои худо дох, рахм бар гарнбии у карда, маро
миннатдор карда, ба зудй рухсат купи, то кн сабабн некиом ш
ту гардад, ваилло корзоре кунам, кн аз ман ёдгоре бимонад оа
хоки Мухнт бар осмон фиристам. Бехурматин у боиси бадномик
май зет. Дигар он ки ба сардорони худ эътнмод макун. Чунон
деву парнро чамъ овардаам, ки сахлтарини онхо Саъдон аст,
худро иафнреб, днда кор доннста хоханд кардан, Нома тамом,
вассалом».
Банд дар банды хама дар ларза даромад Самтур замоне
фикр кард, гуфт:
— Эй Саъдон, ман уро куштам. Акнун чи фонда. Агар гуру-
ри малнк Шахбол доннстам'е, уро намекуштам, Акнун хох аз
10в
нн чо меравад ва ё омада чанг мекунад. Лгар гардад, бехтар
бошад, дустнн мову у бархам нахурад. Ба сабаби одамизодн бе-
сару сомон худро душман кардан хубн надорад. Ман хам аэ у
нзметарсам, то чон дорам мекушам. Мухнт хам дувоздих, хазор
чазнра дорад, чандон гарданкашон хастанд, кн корзорро бако-
ранд. Аммо хайрият дар он аст, ки бозгардад. Ман хунн писа-
ри худ гирнфтаам. гунохн днгар накардаам.
Саъдон чавоби иоман маднкро гирифта. танура кашида, ба-
рона да рафт. Бадрана аз кахре кн дошг, чих и л хазор яврадеа-
ро дар васатн рох бурда, садди рох шуд. Девон бар сари у рех-
танд, ба хамдягар дарафгидаид. Саъдон фасле ба дораи ш.
шод чанг карда, хафтод дсвро кушг. Баъдаху даст ба аррап\ш-
ти наханг карда, чанг кард. Дар хар задан бнст дев-сн девро
меху шт.
Апкнсса, муддатк се шабонаруз чанг карданд. Бадрака залы-
дор шуда, ба чанд дев бадар рафт. Саъдон ба хизмгги малик
Шахбол омада, чавоби номаро такрир кард. Шахбол фармуд,
ки аэ роххон Мухнт хар кэс ба даст афтад, ба квтл расонед.
Авротро шикам пора куясд, кудаконро cap занед, рахм насо-
эед, гуфта рохй гарднд.
Хабар ба Самгу^ршох рагид. бо атрофи худ нома фмрнстод
ва ба корсозии чанг шуд, лашкар чамъ мекард. \аждах сад ха-
зор дев чамъ карда, дар сари рох кэрор гирифт. Шахбол фар-
муд, вилоятн Мухитро тохтаид. Мардумон оху фкгон каодв, гу-
рехта ба шахр ряфтанд. Свмтуршох дилдорн медод. Баъд аз
хафт руз малик Шахбол бо сипохи бекаром дар такобулк у омз-
Да. борго.ху саронардаи шоханшохй ва асосан сулаймонй бврпо
карда, карор гирифт.
Фармуданд, аз хар ду чоннб табли чанг дар садо дзровар-
данд. Пагох ба оростагни тамом хвр ду снпох дар баробари
хамдигар саф кашмданд. Баъдаху Свмтуршох бар тахт нншас-
та. девон бардошта, бар миёни осжон карор гнрнфтанд Хафт
саф бастанд. Дар сафи вввал Сумрот ибнп Аквочаи дев карор
гнрнфт. Дар сафи дуюм Шаъшаа ибнн Гилони дев карор гн-
рифт. Дар сафи сеюм Шаъбон и б ни Ифрнти Гуроздэндон карор
гирифт. Дар сафи чахорум Аръар ибии Раъдовоз буд. Дар сафи
панчум Дамдама ибнн Бусровук» дар сафи шашуы Камкама иб-
нн Сафед, дар сафи хафтум Самтуршох ибии Клхкака карор гн<
рифт.
Аз сипохн Шахбол ибнн Шохрух Шамр ибнн Авоси дев, ки
аз чумлаи эътимодии Шакбол буд, дар майдои даромада, лаъб-
хо намуда, мард талаб кард. Кутфил даромад, куш га гарднд.
107
фулоди аждарро cap канд, Милодро даронд, Чупондевро ба ос-
мол паронд. Он руз сесад тан аз лашкари Мухит ба дастн Ша\гр-
Дев кушта шуданд ва дувист сипох захмдор шуданд. Чун руз
бегох шуда буд, гашта фуруд омаданд. Фардо майдон шуд.
Шамр дар майдон даромада, мард талаб кард. Раъду Барк
ва чаидин чангчуён даромада, кушта шуданд. Осим ибни Ши-
шоди дев даромад. дораи шамшод бар Шамр андохт, кал б ома-
Да расид, дасту пон Шамрдев бишкаст. Хост дубора зарб за-
пад, Раъдони Шамр даромада захмдор шуд. Захир ибни Саъ-
дон даромада, бо хам баробарй карда, дар талош шуданд. Пон
Захир дар мушхонае фуру рафт, шикает» Хост cap канал, Саъ-
дон даромада, сари рох гирифт, Захирро бароварданд. Ба хамди-
гар чанг карданд, баъд аз он дар талош даромаданд. Саъдон
хавои уро ёфта, кад канда бар замин зад, ки нарм гашт. Им-
руз сесад параден дар дастн Саъдон кушта шудаих Сафи си-
похи Самтуршох баста шуд. Касеро эахрзи дар майдон даромз-
дан набуд. Чангро матлуба карда, ба хамдигар дарзфтоданд.
Он руз то бегох чанг карданд. Фардо дар аввали руз Саъдон
девонро давонда дар сафи аввал расойид. Сумрои сари рохи
Саъдонро гнрифта. дораи шамшод хавала кард. Саъдон дораи
шамшодро аз дастн у гирифта, чунон силие зад, ки бар замин
афтод. Уро ду пора карда, девонро зада кушта, часта бар сафи
дуюм расид, Шаъшаа ибни Гилон садди рох шуда буд, даст
ёзида, аз камари хамдигар гирифта, баъдаху дар талош даро-
маданд. Гилон Саълонро ба зонун чап кашнда буд, кн Саъ-
дон комат рост карда, Гилонро ба хар ду зону кашнда. cap
канда то як шабонаруэ чанг кард, бар сафи сеюм расид. ки
Шаъбопи Гуроздандон баромзда садди рох шуд. Харчанд насн-
хат кард, у кабул накард. То се шабонаруэ талош карданд.
Шаъбонро баста ба назди пздар фиристод, худ чанг карда —
чанг карда бар сафи чахорум расид. Аръарн Раъдовоз садди
рохи уро гнрифта, хафт шабонаруэ чанг карданд. Аръарро мис-
ли карбос да ронда, рохй шуд. Бистучахор хаэор дев, кн ба Саъ-
дон хамрох буданд, бо хамдигар чанг мекарданд. Дигарои ба
хар чониб афтодалд, зеро ки лашкар анбух буд. Саъдон шикает
дода, бар сафи панчум расид, кн Дамдама буд. Масофи сахте
карда, уро хам кушт ва бар сафи шашум расида, Камкамаро
низ дар банд кашида фиристод ва баъд аз он худро дар миё-
на зада, дарафтод. Чанги ачибе карда, ссздах шабонаруз чанг
карда, девонро кушта, аз кушта пуштахо бароварда. дар аерн
таблн злами Самтуршох расид, аламдорро калам кард. Девой
харчанд саъй карданд, ба Саъдон муковамат карда натавонис-
108
танд, окнбат ру ба хазимат1 ииходанд. Самтур харчанд фаръ-
ёд карда, касам ба Кансу Локайс дод, касе гуш накард. Сам-
туршох дид, кн рост намеояд, касе дар атрофн у намонд, хост
у хам гурезад. Саъдон дар нн пакт расида, сари рохй Уро гм-
рифт. Лррапушти наханг хавола кард, Саъдон аз бэндн дас1н
у гирнфта, уро кад канда ба хнзматн малик Шахбол оаардз,
бар замни з’ад. дасти уро бает. Ба фатху фирузн гашта фуруд
омаданд. Дар боргох бо чамен смех пиёлаи май дар гардиш
дароварда, баъд аз фурсате фармуд. кн Самтуршохро дар банд
дароварда оварданд. Малик Шахбол гуфт:
— Эй Самтур. холо хам бошад* он одамизодро ёфта бидех,
боз вилоятои Мухнт аз они ту бошад.
— Самтуршох гуфт:
— Эй малик, ба квази хунн писарн худ уро куштаам, акнун
уро аз кучо сбам?
Малик парешон шуд, гуфт:
— Эй Самтур, вакте чуннн бошад. туро ба хнзмати падарн
у мефиристонам ва суратн вокиаро мегуям. у туро хох бикушад,
хох бахшад.
Самтуршох гуфт:
— Ба чнхати як одамнзод ин хама мулкро бархам задй, со-
лорони Мухнтро куштй. хануз одамнзод мегуй?!
Шахбол гуфт:
— Эй Самтур, ман хануз уро надндаам. лекин сифати уро
шунндам, кн ба к а молоту мзколоту холотн у днгэре нахохал
мавчуд шуд.
Чандон тэъриф кард, кн Самтуршохро дил ба дард омада,
гирьён шуд. гуфт:
— Маро рахо кун. Ман уро знпдон карда будам.
Малик Шахбол ба мулознмон фармуд, кн малнкзодаро ги-
рифта биёред.
Худи Шахбол Самтурро низ ба змндон гирнфта омад, дарро
кушода даромаданд, диданд, ки пусту устухоии маликзода час-
пнда ва чашмони у дар магоки cap фуру рафта ва рангаш эард
шуда ва кувват аз у рафта. Бо вучудн оп ин байтро тараннум
мекард:
Байт;
Лап мухаббат раячхо бисьер мсбояд кашнд.
Бахри як гул мнинати сад хор мебояд кашнд.
Глнчлри максуд и-ояд то ба дасти саъйя мо,
Камчу гавеикои зн дари бор мебояд кашнд.
1 Хвэмлюг — гурез.
109
Карда дар Энидом* хичроиам ба мехнат мубтало,
Сахл боиид сад чунин з-агьёр меИ-ояд мзшкд.
Булхаалсгар ме^внаа лофн мухаббгг дар чахан.
Он длгллро зуд а и дар дор мебояд кящид.
I эр барон духгари Шахбол дндлк рянчко,
P hi in дигар хам барон ёр мгбояд капли
Ровй гувд, ки Шахболро дид ба лард омада, зор-зор бнг-
рист ва ба дзстл худ банд зэ маликзода дур карда, дар канор
гирифта, падарвор навозишхо карда ва сару по пушонид. Сам-
турро начат дод, уро хам сару по пушоннда, дар боргох ларо-
вард. Малнкзодаро дар тахти подшохи нишондэ, чэшни мулу-
кона оростанд. Чоми май дар гардяш даровэрдэ, дар пират
мукайяд шуданд. Малик Шахбол аз маликзода пурсид. кн:
— Эй фарзанд, дар чакон мурда бнсьёр аст ё зинда?
Шохзода гуфт:
— Мурда бнсьёр аст.
Гуфт:
— Чй гуна?
Гуфт:
— Онояе кн мурдванд, мурда ва зиндагон пиз хохэнд мур-
дан.
Малик Шахбол завке кард, гуфт:
— Аз хама чустгар чист?
Маликзода гуфт:
— Аз хама чустгар днл аст, кн дар турфатулайн машрнк
то марриб эамину осмонро бнгардад,
Гуфт:
— Аз хама гаронтар чист?
Гуфт:
— Асп аст, кн дар дашт агар гуш бар замин инки, аз се-
руза рох садон у ба гуш мерасад.
Боз Шахбол гуфт:
— Аз хама шпринтар чист?
Шохзода гуфт:
— Чон аст.
Бад-ин гуна малик Шахбол аз маликзода яксаду ёздах мясъ-
ала пурсид. Маликзода як-як чавобн боса вод дод. Малнк Шах-
бол завкн тамом карда, гуфт.
— Эй малик Самтур. ханф набуд, ки инчуннн одамнзодро
ыекуштй?
Малик Самтур гуфт:
ПО
•— Эй малик, мак аз холи у хабар надоштам. Акнун муталлеъ
шудам, хунн фарзаидамро ба у бахшндам.
Малик Шахбол Самтуршохро хнлъати хуб дода. внлояти
Мухитро боз ба у таслнм кард. Самтуршох муздн кадамн у ду-
воздах харвор зар ба у дод. Малик Шахбол боз гуфт:
— Мо ба ин чавон додем,—гуфта ба завки тамом чнхил
руз Самтуршох мехмондорй кард. Баъдаху маликзодаро гириф-
та. ба шодкомпн тамом ба Гулистони Ирам омада даромадаид.
Чашки мулукона ороста, чомн шароб дар гардиш дароварданл.
Чнхил рузм дигар б а дни гуна ба ншрат машгул буданд.
Бадеуччамол низ аз гамхо начот ёфг, ба шодкомнву хурра-
мй бо цамеи канизону парней шипаста шароб мехурданд. Баъд
аз чанд руз дар камин хуррамноу шодком н малик Шахбол ту-
рунче бар бозуи шохзода Сайфулмулук зад. Овози «убора к-
бод аз хар чониб баромздан гирифт. Шохзода Сайфулмулук
шаронти иззату одобн подшохй ба чой овард. баромада бар ка-
нора рафт. Малик Шахбол макоми худ ба маликзода тайн карда,
дар пани муднмн акд шуданд ва Гулистони Ирамро зннат дода,
чахортоки Билкисро оро дода шодариоихон зарин ба хар цоинб
барпо кара ва фаршхои «урассаъ ба хар су густурда. париёнро
зиннат дода, садон ом дардод. Дар хафт куллан кухи Коф маш-
хур шуд, ки Шахбол духтари худ Бадеуччамолро ба одамизиде
бахшида, туй мекунад. Аз атрофу чавоннб ба тамошо мсома-
данд. тухфахо меоварданд. малик Шахболро мулозимзт карда,
ба хар чоннби Гулистони Ирам ба ншрат нпшаста, хар кадом
ба таври худ нишот мекардаид. Парней аргунак мерафтанд ва
чннон чарогон карда, бозихо мекардаид. Аз хафтоду ду гурух
деву ахрнману даволпой хама чамъ шуда буданд. Малик Шах-
бол дари хазоинро боз карда, хильатхои мулуконаву ннъомхон
подшохона ба хар кадом медод, То шаш мохн ком ил бад-нн
мннвол дар айшу нишот буданд. Баъд аз он калонону чавонону
олимони париро чамъ карда, сухбати хос сохта, мулло Аб-
дуррахмояи чинро дар садри мачлне нишодда, чанд с’ипар зару
чомн чавохир дар наэдн у ниход ва ба хознронн мачлне низ
инъомхову эхеонхо намуда, дар соате саъд Бадеуччамолро ба
шохзода Санфулмулук акд бастанк. Овози муборакбод аз хар
чоннби мачлне баромадан гирифт. Сипархон зар бар сари эшо-
нон исор мекардаид ва атрхо дуд .мекардаид. Аз даврн боргох
то дари харам кстоланд ва чанд хазор парии дигар дар ду чонибн
рох табакхои пур аз лаълу Скуту фирузаву забарчаду алмос
ба дастхо гирифта, уду кофуру сандалу анвоя атрхо бо худ дуд
мекардаид, интизори маликзода буданд. Дар чанд чо бутчахои
ш
сэру по гнрифта нстоданд. Инчунин шавкат ба касе ру надо-
лжает. Бидон» ки нн иззату давлат мукофоти он чяфохову мех-
натхоест, ки аз сидки днд дар ншки маъшука кашнда буд. Гуф
таанд, ки„.
Байт:
То мехнати сармон зимнотой накашад,
Пургу л иашавзд доманн хар кор. кн хает.
Рохибону махруён аз чину пари лнбоси мулуконаву точи
шохй бар сари у и и хода, саропои уро ба атру гулов зам’карда,
ба чоннби харами малика Бадеуччамол бурданд, Ин абьётро
мехонд:
Байт:
Чу бастанд акдн заношаихарй.
Лар он дэч ба фархунда соат napik
Чу лкдн хумоюн так баста шуд
Ба фармони шоханша хи лолари.
Расид окнбат сун матлаб ба ком,
Зн чуръату хнмматн бахтоварй.
Пи ход аз сари скак по ба рахаш
Диля хеш карда эм чумла барн...
Чун малнкзодаро баднн шавкат расонданд, Бадеуччамол
худро змнэт дода, лнбоси маъшукона дар бар кард ва усмаи
ноэ бар абру кашнда, сурмаи чонгудоз бар дндагонн мардум-
фнреб кашнда ва хунн ошнконн чафокашро чун кино агарчи
ба даст карла, аммо поймол карда, буркай1 мурассаъ бар руй
кашнда ва доми гесу маа донаи хол бар руй нихода, сайёдвор
гушаро гнрифта. Шохзода Сайфулмулук кадам нихода» даст
бар сина баста, мегуфт:
Байт:
Маряабо» »А бутк еммиизакану хурлико»
Ба чаиобк ту забои бод ба икрому сию.
Мвркабо, к-аэ сари нхлос шуввв з-нн дой,
Кисс зеро, ки надорад камй аз «Шоху гадо».
Мархабо. полна хи кмшвари хуснй янки.
Бв ман клтофи ту, ха А хот, кучо то ба кучо.
Мархабо, еухтй чонс бв умсде. кн маро.
Ба езропардаи алтофк ту они, »й шох.
Мархабо гуимат, эй серин сардфроэм чаман»
Хеэ аз чой ба сад иоэ рули хеш нано.
Марча бо, доди дклк там» а ан моро дек.
Зн нмгохк мамвккиу зи лйбат буса рабо
Маркабо, дур фиклн аз рум 1уд буркай ноз.
То бубнпам рули максулн ту, >П днлбарн мок
Мархабо, чонм чахоман, эм 1амат сухтаам,
1 бурчав — чодар, аардд.
ИЗ
Мархабо. аз карами ту набувад хеч дало.
Мархабо, бандаам гжмзада, рурбатзадаам.
Ба хаёли ту шудам аз ватану мулк чудо.
Мархабо, хоки сари кун ту хуббулваганам,
Хуштар аз афсари Искандеру мулкм Доре.
Мзрхдбо, химмат бидмхй, км ба с ди рули ту
Тай намудам зи сари силк, рахн мехру вафи
Алгараз маликзода хар эрзе, кн дошт, маъруз медод. Баде*
уччамол аз камолн ннфнол1 ба холи шохзода мегнрнст, аз рун
гайрати маъшук худро ншохдошт мекард.
Чун сухани маликзода бад-он ча расид, мурки тамкнн аз
ошьёни сабри Бадеуччамол бипарид, чун сараи озод бархоста,
чодар аз cap дур карда, буркаьро бар гушае ннхода. ба чандпн
ишваву ноз сарфароз комат барафрохт ва ласт ба ыехроби си-
наи бекинаи худ ни хода, бо лнбосхои мурассаъ худро музэПян*
карда, чашми махмурро аз мани ноб боз карда, дэхонро ба \ан-
Да ошно карда, забонн фасохатбаёнро дар такаллум оварда,
рун чун махи анварро ба чоннби шохзода карда гуфт;
Бант:
Эй дардиандн ншки чафочу, хуш омадй,
Эй хасгадилк хачрн балокаш. худ омадй,
Сад ыврхаби чавоб, нншин дар хорами ман,
Согар аз дастн соки и мо каш, хуш омо.хй.
Аз днл тамом <03 бурун ракчхо, кн буд.
Шодй гузнн, бода бихур к-аш, хуш омадй.
Малика Бадеуччамол нн абъётро хонда, нарм кадам ба сун
маликзода ннхода, мегуфт:
Байт:
Эй мусгаманди доги балодндавм, бнй
В-эй сри баргузндаи балодндаам, биё.
Ман хам зи бахри ту чк аламхо налндваи,
Нону чйхони чавру чафодндаам, бкй,
Чун ту муккбби содики деринаам кучост,
Эй мухаллафе, ки сурати мо дндаи, биё.
Чун Бадеуччамол аз тахт фуруд омад, гнрьён шуда, мегуфт:
Байт:
Аз ватам гзшта чудо бдхри висолам, чуни?
Апдарнн рурбати дерни ба хаслам чунй?
Дил зн ысхрам би бурили, чафоро дндй,
Дили худ баста ба шамшери дилолам, чунй?
1 Ипфшм — шари.
1 Л!уздйяя — opocia, зннат ёфта.
£—1456
113
Бадеуччамол согару сурохиву шароб дар даст гирифта, пур
аз шароб карда» ба чоннби маликзода газалхонону ноэкунону
гамзакунон кадам ннхода» равен шуд ва шохзода Сайфулмулук
низ ба чоннби малика рохй гарднд, Чинону парней деворхоро
шикофта, аэ шикофи сакф тамошо мекардаид. Аммо ба хамдн-
гар кариб расндаид, пиёла аз дасти хамдигар нуш карданд. даст
Дар гардвни хамдигар андохта, буса газаки шароб карда, аз
гули рухсорн хамдигар истннчоб мекарданх Дар он вакт ма-
лнкзода мегуфт:
Байт:
Бихамдуллох, гнрифтам гавяаря максуд аз дарьё
Пас аз мехнвт гнрифта* роите аэ комн ажлархо.
Агар впдухи хичру доги фуркатро баён созаы,
Сарит гардам, магунчад шар хи ин дар хеч дафтархо.
Бихамдуллох. ба руят дидан гамдида рэпшан шуд.
Гнрнфтам кути чон аэ дурчи лаъ.пат бо мвшаккатхо.
Бихамдуллох, ба оибзсат днли гам ди да воскл шуд.
FyGopH комататро дмит бсхтар з-вфсврн дмлхо.
Бихамдуллох, ки баъд аз рннчи бехад ёфтам гвнче.
Кн бошад дар дичал нкли Сурайё з ин измят зарко.
Бихамдуллох. кашидам тамг дар ог шм чон свршг,
Кн шуд вадлн удодам бор дурр и ми Гуна гаахархо.
Алкнсса, хар ду ошику маъшук ба ншрат талошу яишотку-
нону разалхонон ба чонибн тахт омада, дар пахлун хам нишас-
твид. Сайфулмулук дар мастй ёд аз гузаштан худ карда, меги-
рист ва боз чашм кушода Бадеуччамолро дар канорн худ днда,
даст дар гарданн у андохта, лаб бар лаб. окна ба сина хамаро
фаромуш карда, чун тунчаи субхидэм дар хайда даромада, ин
абьёт мехонд:
Банг:
БиМонгардаму аз дасти Мачнун иомае дорам.
Гдхс дандам, гвхс гнрьям, ачаб дан row ас дорам.
Бадеуччамол мегуфт:
Байт:
Чн душ яст дар ду якднл сари харф боз кардан,
Судами гузашта гуфтвн. гиларо дароз кардан.
Доягону чинону пврнён хама рафтанд, хар ду ба хузур шу-
данд. Он шаб ба айшу шодкомй аз якднгар комн днл хоснл кар-
данд ва ба мурод расидаид. То се шабу руэ шохзода дар харам
буд. Баъд аз се руз худро зннат дода. ба хизмати малик Шах-
бол баромада, шароитн одобу сулуки подшохон ба чой овард.
114
Малик Шахбол чон тайн кард. Курени зарин оварданд. мэчлх-
•ода нишзст. Пиёлаи май дар гарднш дароварданд, Мугрнбону
я армас а роён дар нагмасарой мукайяд шуданд ва уламову шуа
рои чину пари кнтобхо хонда, муиозираву шеърпардоэи и? зр
данд. То бегох чуннн сухбат мекарданд. Шаб ки мешуд, мз*
лнкэода ба хязмати малика мерафт. То шаш мох бад-ин тарика
дар аншу нншот буданд.
Рузе малнкзода ба хиэматн малик Шахбол ба шодкомй ни
шаста буд. Шахбол бясьср хуррам буд, сару пои худро ба шох
зода дода, чомхои чавохнр нсор кард. Малнкзода аз чои худ
бархостз, шароитн нкром ба чой оварда, дар еэфп и пол рзфта
истод, Малте Шахбол гуфт:
— Эй фарзанд, нмруз чй дар хотир дорй?
Шохзода cape фуруд оварда, эонун адаб тэх карда, арз кзрд»
ки.
— Эй кнблаи олам, маро хавои падару модар дар cap аф-
тода. Бкдонед, ки он номуродон дар хзёлн мананд. Ман ба мар-
хамати шохи олам баидаам. Агар алтофн шохро ба махзуиони
кунчн зарму1 мукнмонн зовняи гам расонам, аз фироку ннтпзо-
ри рахой днхам, чашмн мунтазярон ба хучастапаёмн ккъэмн
шом равшан гардонам, ваилло дурй аз остоибусии эшон гуно-
хест, то а мри шоханшохй чй бошад.
Малик гуфт:
— Эй фарзанд, маро хам дар хотир хамнн буд. Дар гарад-
дуди ирсоли ту будам. Ризо и мо хам хамнн аст. Ам.мо орэу ка-
мин аст, ки шаш мох дар в плоят и худхо бошй, шаш мохн днгар
дар ни чо бошй, Мо хам фарзанд надорем, кн чойнишннн мо
шавад.
Албатта чувин шавад гуфта, хар ду бисьёр гиристанд. Ма-
ликзода ззмнин хизмат буса дода, дуои бисьёр кард. Малик
Шахбол фармуд сархангонро. кн асбоби сафар тайёр карданд
ва тахте маа фаршхову саидукхон чавохир ва тухфахои бисьёр
аз барон шох Осныу Солех ибнн Хамиду Соид ва д у стон и ма-
ликзода мухайё карданд ва хилъатхо тартиб доданд. Чуннн гу-
янд, ки чанд тукуз аспи паризод на муртони сухангуи хушнлхбн
мавчуд кард ва доноёну бузургоку надимону хакнмони чину па-
ри аз хафт куллан кухи Коф чудо карда, аз он чн шаронти шав-
кату салтанат буд, мухайё кард ва сару пои хоса ба шохзода
вмъом фармуд ва дувоздах хазор ифриту чину пари хамрох кар-
1 Зар* — ашк, об» дидд.
115
да, мая Бадеуччамол дар хавдач1 андохта. вндоъ карданд. Саъ-
саа рохбарй карда, ба макомн худ оварда, чанд рузе мехмон
карда, чоми чахоку зирехи Довуду шамшерп хазрати Осафро
гнрифтв. Саьсааро вндоъ карда, рохи шуданд, то ба макони си-
мурр кариб омаданд. Снмурр истикбол намуда, чанд руз мехмон
намуда, аснофн3 знёфат ба чо расонидв, боли худро чун шодур-
вон3 соя карда, бад-пн шавкат рохи шуданд. Ба макомн Лохух-
дсв омада, дар он чо зару зеваре, кн буд, хамаро гирифтанд ва
он пире, кн вазнри Точулмулук буд. ба чанд ифрит хамрох сох-
та, ба чоннби Сараибед фпрпстоданд. Баъдаху девон тахтм ма-
ликзодвро бардошта. рохи шуданд ва шахри занонро тамошо
карда, ба пеши морон омаданд. Малики морон баромала чуло-
знмат кард. Тухфаву хвдьяи уро гнрифта, вндоъ хардз. рохн
гарднданд. Ба калган хазрати Сулаймон расидэнд, дс? не кн
муваккали хазонн буданд, омада малнкзодаро мулозимат кар-
Ланд, ду~се р^з он чо ншрат карданд. Баъд аз он хазинаро ги-
рифта ба сандукхо андохта. боргоху саропарда, ки буд, шриф-
та. снмугро рухсат доданд, кн туро фарзандон бетокатй меку-
нанд. хар вакте кн ба таври худ шуданд, он замен хохй ома-
дан. Снмурр видг^ъ карда, ба чоннбн ошьёни худ рафт. 1Полур-
вони хазрати Сулпймонро бар серн маликзода барпо карда, ро-
Хи гарднданд Бз дахман Точ ибни Чамшсд омада, фуруд ома
данд. Чанд руз он чо буданд, Кушиши обу ош карда, ба арв* хи
Точ ибни Чамшсд дуову фотнхв карда, он чо накдинае, кн буд,
тнрифта равон шуданд. Ба макомн Осаф ибни Бархнё Фуруд
омада, чамеи пфркту мулозимонро дар доманан кух ннхода, маа
Бадеуччамол ба хизмати хазрат омада. мулознмат кард. Хазрз-
ти Осаф Бадеуччамодро напозиш карданд, чанд руз нигох дош
та, мехмонн карданд Баъд аз он хазрати Осаф шохзодаро як-
саду ёздах вас ил т карданд. шароити адлу сулуки подшохиро
теин намуда. малнкэодаву маликаро супориш карда гуфтанд:
— ЭЛ фарзанд. ин бегох дар доманзн кух карор гпред, фар-
до моро ДИДЙ хохед рафт.
Малнкзода фардо омад, ки эшон рехлат пзмудаанд. Бнсьёр
гмрист. эшонро такфин карда, дар хамон куббан кур мадфун
карданд. Се рузн дигар дар он чо буданд. Баъдаху шеру нфрмт-
ро гнрифта, равон шудзпд. Ба макомн Суфвон „бин Рохмби кз-
дандар омаданд. Jpo низ мулознмат карданд Каландар гуфт
— ЭЛ фарзанд. ал-ои шумоён бирлвсд, хар пакте, ки дар са
A Xdtchi* — тахте, гм бар фл.1 I уигтур itiux'UU
1 — ледхо, на му ах о
1 иМурвон — сарда, сарооардв. хкргох.
ле
ряри подшохи карор гнред, ба хизмати шумо худро мерасонам,
кн ии амри бузургон аст ва мадори давлати шумо ба кудуми
ман аст. Х,ар вакт, ки казо кардам, баъд аз шаш мох шумо хам
вафси мекунед.
Маликзода обн дида карда, уро таъкпд карда, видоъ наму-
да. ба сад хазор ифрит ба шавкат чоннби Сарандеб рохй шу-
данд.
Акнун шумо фасле аз Сарандебу Точулмулук шунавед. Он
вазир, ки дар банди он дев буд. маа зари бисъёре оварда То*
чулмулукро мулозимат кард, наёми омадани маликзодэву Ба-
деуччамолро гуфт. Малнкэву Соид шабистонро зннат дода» дар
тараддуди асбоби чаши шуданд. Шахрро ороста, чашм дар ома-
дани маликзода ннходаид.
Аз чои днгар шунавед. Аз хамок пэрнзоде, кн маликзода
кушта, Малнкаро начот дода оварда буд, аз духтари шохи Му-
хит фарзанде дар ишками модар монда буд. Чун ба вучуд омад,
бистсола шуд, мурдани падарашро лопнет. бетокат шуда. сипо-
хи Кулзумро гирифта, омада Сарандебро икота карда, фуруд
омад. Баъд аз чанд руз азми калъа кард. Точулмулук калъаро
истехком карда, худ бар сафирн калъа нишаста... харба тайёр
карда, дар чанг буданд. Деви бисьёре кушта шуданд. Касди
калъа, ки мекардаид, оташ мерехтанд, девон аз таре мегурех-
танд. Се руз чуннн буд. Рузн чахорум худи паризод савор шу-
да, дар баробари калъа омада. гуфт:
— Эй Точулмулук, маро ба ту коре иест. Он одамизоде, кн
надари маро кушгааст, уро ба ман бидех ва ту ба осонш нн-
шик. Агар надихн, мулкн туро хароб хохам кард.
Точулмулук гуфт;
— Одамизод ба Гулистони Ирам рафтааст. Шунидаам, ки
анкариб меомадааст, Сабр кун, вакте омад, ту донй.
Парнзод гуфт:
— Бародари уро бидех.
Точулмулук кабул иакард. Паризод дар кахр шуда, амр
к'!рд Ачроки тездандоии филсару Ахлофи шутурлабн говпою Саи-
чпби аждардами гурзгарону Сачузи раъдовоз* нн чахор бо сад ха-
зор дев аз чахор тарафн калъа гаври ачибе карданд. Точулму-
лук хайрон шуд, ки ба кадом чониб шавад. Соид бо чамъе як
чйнибро мутасаддй шуда, дар чанг даром ад. Худи малик низ
чаигн сахте карда, аз кушта пуштахо бароварданд. рост насмад.
Аз хандак гузашта, рахна дар калъа андохта, касди даромадак
казданд. Мардуми калъа турур карда, саъй карданд. ки даро-
мада натаьонанд ва аврот сархо барахна карда, фнтон баровар*
117
да, даст ба дуо бардошта, дар айнн гнрьяву зори буданд, ки аз
чониби осман ссору аломати шохзода Сайфулмулук пайдо гар-
днд. Бо дувоздах хазор ифрнт аз Гулистонн Ирам ба салтанати
тамом омада, наъра кашнда, дар майдан даромаданд, кн лар-
За дар бадани харифон пайдо шуд, Чун лашкари Кулзум ин ха-
ма лашкарро диданд. аз рахка гаштанд ва далерон рахнаро гн-
рифтанд. Лашкари Кулзум саф баста, тугхо барпо карданд.
Ма ликзода Бадеуччамолро маа хар чкзс кн оварда буд, ба шахр
дароварда, карор гнрифтанд. Точулмулук гуфт, чамеи мардумя
Сарандеб бо Сонд баромада, малнкзодаро дуо карда, сурати
холро баён карданд, Маликзода бо хамрохни Точулмулук му-
таваччехи майдок шуданд, Ахрокн тездандон даромада мард
талаб кард, Девонаи Лайс нбнн Суроднк даромада, сари рохй
уро гнрифг. Ахрок доран шамшод бар сарн у рохн кард, Дево-
на сипар бар cap кашнд. Чанд зарб аз дасти у гирифт. ёздач
зарб вз дасти худ ба Ахрок зад, у нуш карда, дар талош даро-
мяданд. Хафт руз талош карданд, девонаро ба куидазонун чап
кашнд, хост банд созад. девона кад рост карда, рро кад канда,
бар замин зада, cap канд. Фигон аз лашкари Кулзум баромад.
Дхлофи шутурлабя филсарн говпо дар кахр шуда, гавакэанон
даромада сарн рохн девонаро гнрифта, ном пурснд. Се дорян
шамшод бар сари девона зад. Девонаро чунун гирнфта, чуб-
дасте зад, ки Ахлоф нарм ба хоки тира яксол шуд. Рирев аз ду
лаикар баромад. Мардум шодй мекарданд. Газаб бар сарн Сан-
чоби аждардам муставлн1 шуда, наъра кашнда, девонаро поса-
зо гуфта, хафтсад ман аррапуштн нахангро чнлва дода, гурэн
гаронн дувоздаххэзорманй бар сари душ янхода, сари рохй де-
вонаро гирифт, афсуси девонаро мегуфт. Баъдаху арраро хаво-
ла кард. Девона тег на до шт, ба чубдаст баробарзанн мекарданд.
Хама та.хсину офарин ба девона мекарданд, Окибат девона ар-
рапуштн наханги уро зада шикает. Гурзро гирнфта, хафт гурэ
бар сари девона зад, кн то камар бар замин фуру рафг, Девона
дар кахр шуда, гурзро гнрифта, ба капорае паргофт, кад канда
Санчобро бар замин зада, чун карбос пора карда, худро ба лаш-
кар зад. Дар ин масоф дувоздах хазор кас ба даргахи чэхаи-
нам фуру рафт. Лашкари Кулзумро шикает дода, фуруд омэ-
даид. А1ардуми шахр омада, шохзодаро дуо карда, шукрп нлохй
ба чой оварданд. Шохн Сарандеб гуфт:
— Эй фарзанд, подшохндорй тааллук ба ту дорад,
Сайфулмулук гуфт:
1 МусшлД —фаре шрифта н, галаб омалан.
118
— ЭП падар, ба саъйн шумо ба максуд расндам. Маро кеч
орзуе нест.
Малики Сарандебро чахорбор буд, бо Бадеуччэмолу парязп-
Дон омада дар он чо ишрат мекарданд. Холо хам хамон чо бз
ншрат буданд. Рузе Сайфулмулук гуфт:
— Эй шох. ба хизмати шумо арз дорам.
Шох гуфт:
— Бигу.
Гуфт:
— дэмшираи мо Маликаро бо бародарам Соид банданаво-
sfi карда, ба бапдагй кабул кунед, то хар ду малика ва ду ба-
родар як чо бошэид, кар ду хохар як чо нишкнаид.
Точулмулук кабул карда, чихил руз шахрро ойин баста, ка-
лонони Сарандсбро талаб намуда, акд бэстанд. Хар ду голнб
ба матлуби худ расиданд.
Алкисса, рузе малнкзода арз намуд, ки:
— Эй шох, надари пире доштам, надонам ахволн у чн гуна
бошад. Агар ичозат дихед аз ахволи у хабаре тирам.
Шох кабул карда, тачаммулн шохона дуруст карда, Сайфул-
мулукро ба ‘чоннби Миер равона кард. Маликзода бо лашкарн
бекаров ру ба чоннби Миер карда, рохй шуданд.
Рузе подшохи Чин нншаста буд, ки даваидае хабар овлрд.
ки ииак шохзодаи Миер гавхари максуд ба даст дароварда, ра-
сид. Шохи Чин маа аркони давлат пешвоз баромад, днд, кн
аз рун хаво чун Сулаймон овози тэрако-турук пайдо шуд. омада
дар маргзоре фуруд омаданд. Шохи Чин омад. хар ду мулокот
карданд. Шох фармуд, иагмагарони Чннро хозир карда, ба нш-
рат мукайяд шуданд. Чихил руз бад-нн гуна гузашт, Баъдаху
шохозода гуфт:
— Эй шох, иштиёкн падару модар аз хад гузаштааст.
Шохи Чин тухфаву хадьяи бнлонихоя аз хар умур мухайё
карда, ба хизмати Сайфулмулук овард. Шохзода' ба хушвак-
тни тамом гнрифта, ру ба рох ннхода, баъд аз чихил руз дохнли
Миер гардиданд. Хабар ба шох Оснм овардапд, ки шохзода гав
хари максуд ба даст дароварда, маа Соид расиданд. Шох маа
аркони давлат ва чамън хурду калон хама пешвози маликзода
баромаданд. Назарн шох ба фарзанди худ афтод, аз хуш рафт.
Баъд аз соате ба хуш омада, фарзанди худро дар канор гирнф-
та, хушпуренхо кард. Шох Оснм ба рун Сайфулмулук ва Ба-
деуччамол мачлис ороста, калонови шахри Мисрро талаб кар-
данд, шахрро ба шохзода Сайфулмулук супорида. худи шох
Оснм ба гуша нншаста. ба тоатн худованд машгул шуд, то вак*
119
те кн хаёт буд. Шохзода Сайфулмулук бар тахтн подшохи ни-
шаста, ба долу алл мукайяд гарднд ва аз шохзода Сайфулму-
лук ду писар шуда. аз Соид хам ду писар шуд. Як писари худро
ба Гулистони Ирам ба хизмати малик Шахбол фиристод. Писа-
ри днгзрро ба вилояти Сарандеб фиристод. Баъд аз хафт сол
шох Осям чон ба хак таслнм кард Сайфулмулук доду адл пеш
гирифт.
Рузе аз руэко Сайфулмулук ба умарои худ ба шикор рафт,
дид. ки календаре аз суи бисбои, ба гарду хок гута хурда ра-
сид, Акнун кн пештар омад, хамон каландар бул, кн ба шохэо-
Да нем ом\хтэ буд. Сайфулмулук аэ асл фуруд омада, калан-
дарро дар бар кашида, хушпурснхо кард, фармуд таковар овар-
да, каландарро савор карда, дохяли шахр шуданд. чашке бар
рун каландар оростанд, Каландар аз он чи умури подшохи буд
ба Сайфулмулук бмёмухт ва мудлати шаш мохи дигар гузашг,
бо Сайфулмулук буд. Баъд аз шаш мох каландар аз чахон рех-
лат намуд. Шаш мохн днгар бнгзашт, Сайфулмулук низ аэ ча-
хон рахт бает ва нн хикоят аэ эшон едгор бимонд.
Байт:
Г раб. хлма хллкро ба максуд расой.
Шояд ки дар ом ъ1И«*н яке ман бошам.
Х.ИКОЯТИ ДУХТАРИ ПОДШОХН ВИЛОЯТИ КАШМИР
ВА БОЗАРГОНИ ХУРОСОН
Отклони кухану нокнлони сухан чуннн ривон; кэрдаанд, кн
дар шахри Миер ооззргоне буд, сохнбхунар, ки дар хама олам
назир надошт ва хар хислатс, ки бузургонро ба кор ояд ва чз-
нонмзрдонро шояд. дар вучудн у зохнру хувайдо буд ва Jpo
Ь«хр> । ном буд. Рузе азмн сафзр кзрд. нсъмати бисьёр ги-
рифга, руй ба вилояти Багдод ннход. Чун ба Багдод расид, дар
корвонсарой фуруд оизд Ду-се руз осонш кард, баъд аз он
ба тамошои боэор баромал Сайр кард ба дари дхконн баззо-
>с расид. днд. ки кочан баззоэ дар луконн худ ба сад хазор ху-
бй иишаста. чанд нафлр г у ломи хубр£ дар хнзматн у рост ис-
тодазид. Бехруэ калам дзр дукони у нихода буд. ки хочан баэ-
’•?| бяр па хост ва Бехр\тро уъзоэу икром карда, нншонид ва
^ро багоят риочг кард Бс\р?зро аз лзтофати чамолу мулокт>-
та у чуяив мухаббате паднд омах кн як лахза аз якднгар дур
121
намеипланд, Бзъд аз муддате кофнла аэ Багдод рохн шуда.
касди Куфа кард Бе.хруэ низ район шуд Ии чавочн баззоэл
багдодй тушае аз баром Бехруз гнрифта. то як фарсанг ба ро-
ки Куфа хамрохи у рафт. Аз ои чо бозгашт аа ба Багдод омад
Алгэраэ. баъд аз чанд гох бо кофндаи хуччоч1 ба Багдад
омад Чзпони багдодя шуннд, ки бародархоиди у низ меомада-
а г. ба нстнкболн у баромал, Бехруэро дар огуш кашида. як-
лигарро иавслишн бнсьёр карданд ва чавони базэозн багдолй
Бекрузро дар корвонсаро нагзошт, ки фуруд ояд ва дар хонан
худ бу рла, Фуруд овард. Аз он чи услубу о до б и мардумй. кн
буд, ба чой овард Бехруз аз мн кнрдори у хичил шух Чанд ру-
зе буд. ки Бехруз дао хонаи чавони базэозн багдодй бул. Боз
корвон касди шахри Хуросон кард. Бехруз низ разом шуда. ба
41 нонн баззози багдодй гуфт:
— ЭЛ барадар. икроми ту дар хаки мо аз андоза гуззшт.
Акнун часлн бнлодй Хуросон дорам яа мехохам. кн аз матон
Хуросон ба кадом чнз хотирн иуооракат кн моил аст, аз барон
ту гнрифта биёрам.
Чавоим багдодии баэзоз гуфт. ки
— ЭЙ ба рол ар. боисн таслеъ* * нашавзм, лекнн хотзгрн ашра-
фи ту бад-нц андеша мутаваччех гардндааст. аэ рад карданн
ман губор нагмрад Ат ар чун ба Миер раей. аэ барон ман як ка-
янзаки хубруе ба даст орй. хамрохи мулознмп худ. кн эътимодэт
61 у бошад. фнрнстй ё хар гох, ки худ ба ин мул к ташриф орй,
хохй овард.
БсхрУз гуфт:
— Ба чои ыиннат дорам.
Вз чаноки базэозн багдодй $ро видоъ карда, ба Багдод
омад bj Бехруз бз чоннби Хуросон рафт. Чун баъд аэ чанд
муддат дожили Хуросон шуд ва дар макаки худ карср гирифт.
ду-се рузе биёсуд. Бзъд аз ом ба худ гуфт, ки «ба максадн он
чавон баял мукайяд гарднд».
Пас хар руз порам зар гирифта, ба боэор мсрафт ва аэ дал-
лолон нншонн клниэзкя покиза пурсяда, таъкид мекард то ру-
эе мехтарн1 даллолок гуфт:
— Эй хочэ, шунидэм, ки бозаргоке аэ Хиядустон омзда ва
кэнизаки бнсьёр оварда будааст, Бархез ба каэлп у равен, бо*
шад кн дзр мнём а и кэннзоня у дилхохн ту пайдо шавад.
Бехруз бнсьёр нек аст гуфта. бархост ва ба хонаи он боэар-
1 X.VVIO4 — хочНя»
• — ташвнш, дарди сэр.
• Aftfjyrap — калом, сардор, саркор.
122
гон рафт ва хама канизоня уро бядид, макбул нашуд. Хочаи
бозаргон гуфт:
— Маро як канизаки дигар хает, кашмири, кн дар рум за-
мни ба хубин чамолу камоли латофату малохаг ва рую мую ли-
деру гуфтору рафторн у набешад ва агар наккошовн рун за-
мни чамъ шавакд, мнели суратн у твеаввур натавонанд кард.
Аммо ман бо он канизак ахд кардаам, уро ба он хае фурушам,
ки дили у хохад. Акнун ман он канизакро ба хизмати ту бпё*
рам, ту у'ро бубни ва у низ туро бубннад. Aiap канизак ба ту
майл созад, бифрушам.
Бехруз гуфт;
— Фэрмон турост.
Хочая бозаргон бирафт ва канизакро бнёлард ва ннкоб аз
рун он махваш бмгрнфт. Бехруз чун назар кард, офтоби хова-
рй1 буда, кн дар зерн ннкоб пинхон шуда будааст. Хочая бозар-
гон гуфт:
— Эй канизак, ту низ ба чамоли нн чавон назар соз ва нек
бннгар. Агар днлат хохад, туро ба у фурушам.
Ровй гуяд, кн канизак хам бар рухи Бехруз назар кард, Фнт-
нан у шуд, зеро кн Бехруз хам чавони хубру буд.
Ал кисее, он канизак шеф тан чамоли у туда, гуфт:
— Бифруш,
Наххос, яъне даллол, савдо баровард, ба хаэор дннор зари
сурх Бехруз кнмати уро бидод ва ба макони худ бурд. Шабу
руз дар парварнши у буд. Нвфе такозо мекард, кн дастдарозн
кунад, лекин — инсофро лешниходи худ карда, ккфзи ахволи
худ карда, ба худ мегуфт: <Ин канизакро ба чихати он чавони
баззози багдодй гнрифгаам ва дар кайдн худ даровардан хубй
надорад». Ва канизак ба худ мегуфт: «Хочан мо чандоне сабр
мссозад, кн то ман толнби сухбати у шанам».
Алта раз. муддате гузашт. Чун мавенми хач расид, Бехруз
азмн Багдод кард. Он канизак ба худ лаъвати бнсьёр мекард
ва афсусу надомат ба худ рох медод. Бехруз чун ба Ирок омад,
чанд рузе дар он чо карор гирнфт. Канизакро аз нштиёки Бех-’
руз токат ток шуд. Рузе ба хизмати Бехруз омада, гуфт:
— Эй обшори сарчашман хает ва эн нахли бустонн хубй,
акнун бигу, ки май чн гуиох кардаам, ки пешя назарн мубо-
ракат хор шудазм? Зеро ки дар нн муддат. ки дар хизмати ту
1 Ховар — шарк.
123
мушарраф шудэам, аз хеч вэчх нноятманд нашудан, Лекин очи-
зону шикастагонро навозиш кардан бисьёр кек аст. Магрур нн
хама мабош, хи руэгорн бемадор подшохн ба гадонву комро-
Нн Са бенавонву озодй ба бандагй табдил мекунад.
Бехруэ гуфт;
— Эй швмън дилафруз, киссан худ бо мал бигуй, то донам.
Ка низах гуфт:
— Эй хоча, бидону огох бош, proxy доно бош, ки ман дух-
тарн малики Кашмнрам ва подшохону хнсравони он диёр хама
Дар орэуи чамолн бокамолн ман буданд ва ман ба хеч кас cap
ФУРУД наёвардам. Овозан чамолн ман ба писари малики Капай-
вач расида, ноднда дил бар ёдн май барбод дод. Рузе ба вмлоя-
тн Кашмир хабар омад, ки писарн малики Канаввач ба хо-стго-
рй порам а м вол у асбоби бехаду бешуморро гнрифта омадааст.
Падарам чун омадзни у шунид, хамрохн бузургонн шахр ба
истнкболн у баромаданд ва уро ба эъэозн тамом дар шахр да-
роварданд ва дар боргохн худ овард. Маликзода чанд руз аз
касалин рох биёсуд. Баъдзху пешкаши бехаду бешумор. кн
чашмн бинаидас наднда бошад, ба падарам фнристод ва маро
хост. Ва дар билоди мо раем чунон аст, ки ладар нхтиёр ба дух-
тар монад ва хар касро, кн духтар хохад. ба хамон кас бнли-
ках Лгар духтари подшох ба гадое рагбат намояд, манъ нсст
ва ба J хуччат насозанд.
Алтараз, падарам наздн ман кас фирпегода, гуфт:
— Эй фарзанди чнгарпайванд, писарн малики Канаввач кн
сархайлн* подшохонн Хиндустон аст, туро мехохад. Акнун ча-
сов бидех. ки ту уро кабул дорн ё на?
Ман гуфтам:
— Ба хукмн шох махкумам, аммо як назар уро медидам,
баъд аз он уро чавоб мсдодам.
Каси омада рафта ба падарам суратн вокиаро бозгуфт. Па-
дарам хушвакту хурсанд шуда, рузи днгар чаши орост ва шох-
зодаро мехмонн кард. Ман дар болои мзнзар рафтам ва аз па-
си парда назора кардам, шохзодаро лидам. Алках, чавони хуб-
руя сарвкаде, мачваши бегяшн лнлкаш, ширннзабон, ороми
чон, мурмиён, пнетадахон, лабхо чу канд, абрукамон, офтобталъ-
вт буда. кн дар умри худ чунин чавонс наднда будам ба хампн
х>бй. Аммо днлам чаид’оие моилн внеоли у нашуд. Пас падарам
боз кас фнристод. кн чавоб чист.
Ман гуфтам:
’ Сархайл — сардор, пеш ио.
121
— Дар хубни шохзода шак нест. Зохнран такляр нарафта-
аст, кн чандоне днлам ба у монл нашуд.
Падарам аз гуфторн нохамворн ман шармандаву днлтанг
шуд. Вазнрн худро ба назди шохзода равона намуда, мн чаво-
бн носавобро рафта ба у бнгуфт. Чун шохзода аз вазир нн пай-
гом шуннд. ранг аз руяш бнрафт ва гирьяи бнсьёр карл Сабру
карор аз дилаш бнрамид ва шохзода cap дар кадами вазир ни-
хода, гуфт;
— с)й вазир. чоран корам бнсоз. Ба хар тарнку ба хар навъ,
ки донй. бнсоз ва агар аз дядорн нн духтар махрум монэм, знн-
дагонй бар ман ха ром хохад шуд.
Баъдаху боз вазир ба назди падарам омада. суратн вокка-
ро такрир намуд. Падарам манде аз хосони худро ба назди ман
фиристод. Хар кадом ба хар забоя сухан гуфтанд. Дили ман
нарм нашуд. Шохзодан бсчора ранчуру махчур шуда. ба бнсга-
ри беморй афтод. Хабари раичн у ба падараш расид. Малики
Канаввач чанДе аз наэднконн худро фиристод, кн омада он
писарро ба ватаии худаш бурданд. Ман аз рафтанн Ъ хушдил
шудам. Чун чанд рузе бнгзашт, шаб дар хоб дидам. ки он ча-
вон дар гулзоре ва дар канорн он гулзор суфае ва дар болон
суфа тахте ва дар болон тахт шохзода бемор хуфтааст. Чун ма-
ро днд. сари худ бардошт из гуфт:
«Эй худобехабар, наздики май бнё ва бар холн ман назарс
соз. ки аз зулму ситами ту бчд-нн бнстар афтодаам. Фардо дан
киём ат даст бар домани ту хохам зад».
Ин суханн у дар днлам таъснр кард ва бар чигарам коргар
шудг Фарьёдзанон бенхтиёр ба назди у хостам, ки равам, аз
хоб бедор шудам ва савдои у дар димоги ман рох ёфт. Сабру
хущ аз ман бирафт. Лекнн падару модар, бандаву озод, ума-
рову фузало ба сабаби он чавон душманонн ман шуда буданд.
Акнун ба чое расид, кн снрри ин вокиаро бо доя дар миён овар-
дам ва дояро аз ин сир вокиф кардам. Доя гуфт:
— Эй духтар, суханн маро rjut накардн, чунин захм хурдй.
Ман бо доя гуфтам;
— Эй волида, тадбир чист? Агар чанд рузи дигар чунин бо-
шахт, албатта чон аз колиб тихи хохам кард.
Доя гуфт:
— Хар таряка, ки донй, бнсоз.
Алгараз, ман ба доя гуфтам:
— Холо хам бошад ба шахри Канаввач равам. бошад ки
Дндорн он чавонро медпда бошам.
Доя гуфт:
125
— Бнсьёр нек зет.
Ленин ая ин корн ман ба райр ах доя аэ вялоят хеч ахяде* 1
хабар надорад.
Алкисса. бархостам. чомэя мэрдона пушндам ва бар тако-
взр2 савор шудэм ва аз вклояги Кашмир руй ба мулки Канав-
в »ч карлзм. Шабу руэ рох мерафтам. то ба шахри Канавзач
рэендам. Бар дари корвонсарое расидам, фуруд омадам. Сарой-
бон омад, аспи маро ба чое барбаст ва ба хонае налоге андохт,
Ногох лар он шахр шурищу раврое бархост. Мардум гирьяху-
нон медавиданд ва аксаре аз мардумон гиребопхои пораву пой-
хои барахна ва аксари закон муйхои бурила, хок бар cap карда,
мерафганд. Мэн аз шахсе пурсидэм, ки:
— Ин чи гарика гэвгост?
Он кас гуфт:
— Малики моро писаре буд, ки дар одам мнелн v иозукня-
холе кам ба вучуд ояд, аз ишки духтари малики Кэшмир им-
руз чон ба хак таслям намуд. Ин фаръёду ф[ггон аз ян вачх
аст. • •
Чун ман нн сухан шупидзм, худро ночор дар хок андохтам
ва об аз дида чорй карда, ба дэрборн подшох рафтам п.< дар
эйли мардум ашк аз дида рахо карда, ба канорае нишастам.
Чун соате бигэашг он писарро бэроварданд. Малику тзмоми бу-
аргону уламоэу фузало пиёда дар пеши чанозан у фэрьелку-
мои омадзнд. Чанд бор кэсд кардам, ки хаичар бэр синаи худ
замам, боз андеша кардам, кн баъд аз мурдан ззиф булэни мая
маълум хохад шуд, он ззмон лаънаткэрлэи дупьёяу охират хо-
хам шуд.
Алйараз, монанли марлум низ фарьёд карда ва аз акиби
тобути v аз дарвоза баромада, го ба дахман у рафтам. Он пи-
сарро бад-он дахмэ пиходанл вя мардум бозгзштанд. Ман бо
дилаи пуробу чигари кабоб лар он яаздпки дахман у будам. Он
руз гузашт. Чун шаб бар сари даст даромад. бо худ гуфтам:
«Эй тан, дяди, кн чн кардй ва ба теги балхун ин писарро куш-
тй Акнун як бори днгар чамоли мурдан ия пгесарро нодида. боз
аз нн диёр биравй, баъд аз ни знндагогей бар ту харом аст>.
Чун езбр кардам, ки мардум ба хоб рафтаид, май бархос-
там ва дари дахма бикшодам за ба андарун даромадам, Шамъе
дар дахма месухт ва тобутя он писарро дар болои тахте нихо-
Да буданд. Девонавор омада руи уро кушодам ва рун худ бар
• — ягона, иве.
1 Таковар — аспа бндав, аспи теэрох.
436
рун у ниходам ва дар гирья будам, ки аз он посбонон яке бе-
дор шуда, дид, ки дари дахмаро кушодаанд. Назднки май омад.
ту мок бур д, ки ман кафандузд бошам ва аз барон кумошхоро
бурдан омадаам. Он кас ёрони худро бедор кард. Хама омада
сару рук маро вахми бисьер ааданд ва дастн маро махкам бас-
танд ва пеши малик бурдввд, ки «ни бегох ин дузд ба чихвти
дуздидани кумошхан шохзода омада буд, моён J’po дастгир кар-
да овдрдем».
Малик бифармуд, то маро ба внндоп бурданд. Се руз дар
знндон ба либосн мардоне будам. Рузи сеюм, кн малик а> мо
там форнг шуд. бифармуд, то маро аз анидом биёвардаид. Чум
лай бузургоку въённ давлат дама хозир буданд. Малик ба хаЯ-
бат бар ман назар карда, гуфт:
— Эй нобакор, аз худо шарм надоштй, ки чуннн пешае их
тнёр кардан?!
Ман очизу мазлуыона ба он шадрнёр назора мекардам. на
сомони роз гуфтаи ва на киссви пургусса беён кардан доштвм
Дар дайрат монда будам. Шох чун аз ман чавоб нашнид, руй
ба бузургон харда, гуфт:
— Ин даромзодаро чи бояд кард?
Хама гуфтанд;
— Донки хар тарика укубат аст.
Алрараз, подшох бифармуд, ки дар чахорсу бурда бнкушел.
Мири гаэаби подшох маро оварда. аз як дастн мац дар ча-
хорсу овехт. Сад хазор кас ба наэораву тамошон ман омада, ис-
тода буданд ва хеч касро бар ман дил яасухт. Хамчунон тг.
шаб бикстодам. Чун посе аз шаб гузашта буд, кн ба дарго\ ’
худо дзр кола даромадам ва муночот кардам. Батд аз муночот
мехрубонин хак субдонаду тволоро бииед, ки худро дар тоб
карда будам, ки ресмон канда шуд ва ман дар замин вфтодам
ва аз хуш бирафтам. Баъд аз муддате боз ба хуш кн омелам,
бархоствм ва мерафтам. Дар мнснан шахр распда будам, ки
шахсе аз такобулам баромад ва маро саросема дид ва дасти
май махкам бигрифт ва гуфт:
— Ту якадуздй!
Ман ба у зории бисьёр кардам, ки:
— Савд'огаринсарам ва мусофнрам ва ба чихатн хочате ба-
ромада будам, рохн саройро галат кардаам. Ман capofipo дар
ни вакт нвмеёбам на саргардон шудам.
Он мард гуфт:
— Мви туро бурда дар хидмат ннгох дорам, Агар аз хешо-
127
иу хамрохони ту касе пайдо шавзд. он замой туро рухсат ди-
хам
Алкнсса, маро гирнфтз ба хонаи дуд оварх Он шаб руз
шул. Днд. ки бар ман сохи бе пайдо нашуд, далэн* об ба дзетам
бидод на гуфт, кн «бирав ва об я чох кашнда ба аспон бндех»
Ду-се рузе бад-нн укубат гирнфгор бу эм ва рузе дар фикр
шуддм Чун шаб шуда буд. кн уро гофил карда, бигрехтам ва
г} мои mi кардам, ки ин мард мутаокибн ман хохад омах Пора t
р>хе кн омздам, ба хонас рэсидам, кн дари он хона боз, яъне
кушода буд. Ба Даруни он хона даромадам ва соате хоб раф
таи. Чун аз хоб бедор шудам. дидан. ки руз шуда ва дидам. к
хонаи калоне буда ва дар пешонн ин хонз чавонеро кушта, са,г’
яз танн у чудо карда, сари уро бар сячазш гузоштаанх Ман чуь
ин холат бидидам. даст аз чони худ бишустам, ба худ гуфтам
«Ба хар такдир аз ин хона зуд бонд рафтэ, Бархостам, кн беру;*
равам, аз дари он хона кариб 50 мард даромадэнд ва бндиданд
мзи саросема нстпдаам ва ни чавон мурла афтодааст ва са
рашро бурнда, бар скнааш ннходаанд. Ин вокнаро днда, гнрев*
аз эшонон баромад ва гиребопхо пора карданд ва дастн маро
бзрбастанд ва ресмоя дар гардани май андохтаhi ва он кушта*
ро низ аз хона бэргнрифтанд ва ба касри днгарс карданд. Мар-
ле дидам дар болои суфа нишаста буд. гуфт:
— Чи ходиса руй додааст?
Ин па и чох нафар гуфтанд. кн;
— Дар фалон хона писари туро ин дузд кушта. акнуа кас-
Дм бадар рафтам дошт, кн уро дзетгир карда, инах ба наэдв
ту овардем.
Од аз ннходн ни мард баромад ва гнребон пора карда, бар
м^н дар гаэаб ннгох карда, гуфт;
— Эй бадкирдор, доло се шабонаруэ шудзаст, кн ии фэр-
злнди ман гонб шуда буд. Имруз уро ва туро ефтаанд. Акнун
бидон, кн ман ранги им шядрам ва писари ман бо ту чй кардз
буд. кн ради ба чони чавони у нохурда. чунин ситам дар хаки у
кардан за оташ дар хонумони ман апдохтай? Рост бигу, кн чй
Гуна кина ба у доштй?
Ман гуфтам:
— Эй махдум, бар ман век наэар соз, кудакеям ыусофнр ва
аз хоняи худ ба гайри пакт баромада, рохи хона гум кардаам
Ба дастн задние афтодам ва баъд аз се руз ниман шаб аз дас-
ти у бигрехтам ва хонае дидам, дараш бээ. Дар он хона даро-
1 Даля — отили чубин, кв бо ов аэ чох об жашамх
1 Гирев— фигов, фарьед.
12В
мадам ва хобам рабудааст. Чун аз хоб бедор шудам. ки руз шу*
да, баякбор назар кардам, дар пешонн хона нн чавонро куш-
та будаанд.
Ране рун ба ин чэмоа кард. Эшонон гуфтанд:
— Мучрнмро1 бахона бнсьёр аст ва нн дуэд то танбех нас-
бад. нкрор нашаэад.
Алкясса. хар ду дасти маро баста чандон тознсна заданд. кн
аз худ бирафтам ва раисро зане буда, рахмн у бз холи ман
омада. гуфт:
— Алхол камин кадар басанда аст. кн агар зиёда аз нн
зарбу лат созед, халок хохад шуд.
Ране бнфармуд, ю маро дар хонае карданд на кал иди он
хонаро худ клгох дошт. Чун дар карами худ даромад, бнхуфт
ва кал ид дар зерн cap ннход. Занн райе хамон вахт, кн маро
дида буд. мехрн май дар дилн у чо гнрифта бул. Зани ране та-
хаммул кард, то райе дар хоб рафт. Пае кзлнд аз зери сарн
шавхзр бнгрнфт ва ба дари хонае, кн ман Пулам, биёмад ва
Дарро бикшуд, Пеши ман биёмад на май дар пола будзм. Зан
даст бар пешоннн ман ннход ва ба туши ман гуфт:
— Эй писар, хотирчамъ бош, кн ман чораи корат бнеозам
ва даст дар гарданн ман кард ва маро аз хоку хун баргкрнфт
ва ба хучраи хоси худ бурд, кн касеро дар он хучра рох и а буд
ва аз барон ман чоман хобе бнёвард ва маро бнхобоннд ва ан-
Дак харироба »а шарбатс бнёвард ва cap то пои ман дар маркам
гирифт ва боз калндро бурда, дар зери болнни ране ннход. Чун
руз шуд, ране бархост ва дари хона боз кард, маро наднд, гуфт:
— Кулаки хуннн кучо рафтааст?
Мулозимонн у гуфтанд:
— Моей наденем.
Дар ин вакт занн у омада гуфг, ки:
— Эхтнмол дорад, ки у бегунох бошад ва худой тэборак ва
таоло аэ банд начот дода бошад.
Ране гамнок шуд ва бирафт. Аммо шабу руз зани ране дар
хидмату парваришя ман буд, то рузе чанд бигзашт, маро сихат
гадид омад. Шабе зани ране ба назди мал омад, гуфт:
— Эй чавонн мохпайкар, агар ман набудам, туро ба хоки
гнра яксон мекардаид. Бояд кн ин Пекин мап бидонй.
Бар вай офарнн кардам ва тазозун вайро ба чой овардам
ва гуфтам:
— Эй бону, узри ту ба кадом забои бигуям?
• Мудрим — гунахкор.
9—1456
129
Зон бнхандид ва г>фт:
— Эй чавон. максвде дорам, агар ба мур там н рэ ч и
ту домангнр хохам шуд. зеро кн тнри ишкя т - ।
наам кор кардааст.
Чун мая пн калом аз зани рапс ки изучи бо
<Дарсг, кн хакикати ман ба у маълум на вз v п тпш* г
*ан мардам вз нядоннста, ки ман нкз масли v f :
Алкисса. шабн днгар сурах и и шарюбч ну лк а та б
гнрифта, ба наздн ман омад вд забои барн п г.! ’
— Эй пясар. днгар токдтн интюорй ил « Р г
лалм. км муродн ман косил купй
Ин сухан аз V шунвдам. ранг аз рум мам б.гг f ч г а-
тавояистам гуфт. Ва нн ин косая шароб дар ггпд • / ла, г не
худи < бнхурд ва плрае бар ман бядод. Хар замен :аст яр
гарданн ман карда, бусае аз рччеораи май биде? i г и-
«вм шаб ране, кн аз хоб бсД"р шудааст. пни з. * аз и
худ дур лила ва лар талабн у баро^л: ба ’► ' *з
вар нн хучра афтода. дид, ки заин $ хамричи меч т >з
хурданн шарпб мукайяд аст Шамшер ба даст л. м
хучраро шикаете, даромад ва ба як эарбм idsmi -рп и
хзлро калам кард на баъдэху касди май жилз г >т
— ЭЛ бадфеъл, дир\з пиезрямро жтшти. боз < н
чуннн хакорвт карда, бо зани ман кабобу шпр б х гд У
ншрат карда нстоданИ
Ман забои ба дуову саном у жумюла. гуФ'лм
— ЭЙ мяхдум, май аврэтеям бечорзву аз х "yv . в
Раис гуфт:
— ЭЛ бсхнрад. акнун мехохй, ки талбне® ва чаг^ < • hi’
да, аз дастн ман бадар равй?!
Ман гуфтам:
— Эй махдум, шзмшер аз дастн худ бар замни бннез х>
ман ахволн худ ба ту баён созам.
Раис шамшер ба замин бннчод ва С г ^ipii v •» т
ва гн чн аз ман гузашта буд, билскусур баги вам) 1
Рамс гуфт:
— Духтари малики Кашмир дар ин чо чи кор к\над. г
мегу й.
Ман гуфтам:
— Агар бовар надорй. дар кабов ман назар соз.
* Aonj/h — марказ, сарчашмв. тахт-
• Тядбис — фнребу вайранг.
1 ЧарСзаб^нй — ширнисранй, суханбсэА,
130
Ва баъдаху гиребоя пора кардам ва сякая худ ба J я а му*
дам. Чун пистонн маро дид, донкст, ки ман заиф будаам.
Раис гуфт:
— Чаро дар аввал ин кол ба ман маълум накардн, го ман
зани худро накуштаме.
Ман гуФгам:
— Эй худованд, охнста бош ва накуш гуфтам, ки фасл аз
чахли худро боз надоштй на хакнкатро нафахмида. фармонн
ман набурдй, боз аз куштанн зани худ пушаймон шудй ва так-
Дираш хам ин будааст.
Пас ране бархост ва мурдаи зани худро ба чои хилааг бур-
да, дафн кард ва маро дар хамон хучра нишонд ва бирафт.
Чуи шаби дигар шуд. ране ба назди ман омах Ман бархостам
ва ба хидмати у истодам.
Ране гуфт:
— Ба сабаби ту аз зани худ чудо шудам ва хонаи ман ха-
роб шуд. Акнун бояд. ки ту бо ман боши за ман туро бонуи
сари зонун худ бисозам.
Ман а* гуфторн у хнра бнмондам ва хайрон шудам ва бз
днл мулохиза карда па гуфтам:
— Эй баргузидаи чахоа, бидон, кн иски дар дунье кардан
суннати озодагок аст ва ман самараи султонам. Дар хонаи то-
рнк маро бонун сари зонун худ кардан ин микдор хуб иеет.
Бояд ки бархезй ва маро ба чулки Кашмир ба иаздп падарам
расони ва падарам аз ту хушнуд гардад ва тую тамошо карда,
ба Дурустизу ба иззати тамом бз ту бндихад, баъдаху ман низ
туро ба шав.карй кабул созам, на нн ки каинзэквор бонуи сари
эонуи худ созй.
Раис бихандид ва гуфт;
— Маро чун тифлон ыехохн, кн фиреб бндихй. Алхол ман
Дар хонаи худ знсда аз малики Кашмирам. Агар хохам, туро
бнкушам вз агар хохам туро озод созам.
Ман гуфтам:
— Имруз асири туям, лекин ба ту нзрасам,
Раис ин сухан аз ман шунмда, дар хашм шуд ва дзету поп
маро барбаст за дар хучра андохт ва дари хучраро куфл кард
ва худ бирафт. Чун шаб ба нима расида буд, дард бар ман
зиёда шуд ва ба худ мегуфтам; «Кош маро мекушт. ки ба нн
укубат гирифтор камешудамэ. Дар ноля будам, ки таксе аэ
зерн замни накб канда. касдн хамнн хучра дорад.
Алкнсса, аз замин биемад ва ин замкни хонаро шикоф сохт
ва дар ман иазар кард, днд, ки дзету ион ман баста, гуфт:
131
Зан бихандид ва гуфт:
— Эй чавон, максаде дорам, агар ба мурсдам нарасонй, ба
ту домангир хохам шуд, зеро ки тири кшки ту дар кояунн* 1 си-
наям кор кардзаст.
Чун ман пн калом эз зани ране ки шунидам, бо худ гуфтам:
«Дэрсг, ки хакикатн ман ба у маълум на на у пиндошта, кн
ман марлям ва нэдояяста, ки ман виз мпсли у бошам».
Алкисса. шаби днгар сурохнн шаробу нуклп алвсяу кабоб
гирифта. ба наэдн ман омад ва забои баркушода, гуфт:
— Эй писар, дигар токати яитизорй на дор ям. Имшаб ома-
лаам, ки му роди ман косил кунй.
Ин сухан аз у шунидам. ранг аз рук ман бирафт, чавоб на-
тавояистам гуфт. Ва ин зан косам шароб дар гтд карда, порае
худи f бнхурд ва порае бар ман бидод. Хар замок даст дар
гардани мяк карда, бусае аз рухсорая мен бидод. Дар нн ни-
ман швб pane, кн аз хоб бедор шудааст, зани худро аэ наэдн
худ дур дида ва дар талаби у баромада, ба як бор назари у
лат кн хучра афтод а. дид, кн зани у хамрохи ман нишаста, ба
яурданн шароб мукайяд аст. Шамшер ба даст гирифта, дари
хучраро шнкаста, даромад ва ба як эзрби шамшер сари зани
х)дро калам кард ва баъдаху каедн ман карда, гуфт:
— Эй бадфеъл, дируз ппсарлмро куштй, боз ба юная ман
чуннн хякорат карда, бо зани ман кабобу шароб хурда, айшу
ншрат карда истодкй?!
Ман забои ба дуову санон у кушода, гуфтам:
— Эй махдум, ман аврятеям бечораву яз хонумоп овора.
Ране гуфт:
— Эй бехирад, акнун мехохй, ки талбне3 ва чзрбэабонк* кар-
да, аз дасти ман бадар равй?1
Ман гуфтам:
— Эй махдум. шамшер аз дасти худ бар замни бинех, то
май ахволп худ ба ту баён сотам.
Раис шамшер ба замни бинход ва баробарн ман биншаст
ва он чи аз ман гузашта буд, билокусур ба^н вамудам.
Раис гуфт:
— Духтари малики Кашмир дар пн чо чи кор кунад? галат
мегуй.
Ман гуфтам:
— Агар бовар надорй, дар кабои ман пазар соз.
1 Конун - марказ, сарчашма, тахт
1 ТдлбйС—фиребу найранг.
1 Чарбзабонй — шмрнисухаии, сухаибоэй.
130
Ва баъдаху гиребэн пора кардам ва синаи худ ба У я а иу-
дам. Чун пнстони маро дид, доннст, кн ман заиф будаам.
Раис гуфт:
— Чаро дар аввал ин хол ба ман маълум накардй, то ман
зани худро накуштаме.
Ман гуфтам:
— Эй худованд, охиста бош ва накуш гуфтам, ки фасл эз
чахли худро боз надоштй ва хакнкатро нафахмида, фармони
ман набурдй, боз аз куштани занн худ пушаймон шудн ва так-
дираш камин будааст.
Пас ране бархост ва мурдан занн худро ба чои хнлват бур-
да, дафн кард ва маро дар хамон хучра кншонд ва бирафт.
Чун шабн днгар шуд. ране ба наздн ман омад. Ман бархостам
ва ба хидматн у истодам.
Раис гуфт:
— Ба сабаби ту аз зани худ чудо шудам ва хонан ман ха~
роб шуд. Акнун бояд. ки ту бо ман бошй за ман туро бонуи
сари зонуи худ бисоззм.
Ман ад гуфтори у хира бимондам ва хайрон шудам ва ба
дил мулохиза карда ва гуфтам:
— Эй баргузидаи чахощ бидон, ки иски дар дуньё кардан
суннатн озодагон аст ва май сама ран султонам. Дар хонан то-
ркк маро бонуи сари зонуи худ кардан ни миадор хуб нест.
Бояд ки бархезй ва маро ба мулкн Кашмир ба наздн падарам
расонн ва падарам аз ту хушнуд гардад ва тую тамошо карда,
ба дурустиву ба иззати тамом ба ту бидихад, баъдаху май низ
туро ба шавхарй кабул созам, па ин ки капнзаквор бонуи сари
зонун худ созй.
Раис биханднд ва гуфт:
— Маро чун тнфлон мехохн, кн фнреб бидихй, Алхол мам
Дзр хонаи худ зиёда аз малики Кашмира». Агар хохам, туро
бикушам вз агар хохам туро озод созам.
Ман гуфтам:
— Имруз зеири туям, лскин ба ту нарасам.
Раис нн сухан аз ман шунида, дар хашм шуд ва дзету поп
маро барбаст ва дар хучра андохт ва дари хучраро куфл кард
ва_ худ бирафт. Чун шаб ба нима расида буд, дард бар ман
зиёда шуд ва ба худ мегуфтам: «Кош маро мекушт, ки ба ин
укубат гирифгор нэмешудам». Дар пола будам, ки таксе аз
зери замин накб канла, касди хамин хучра дорад.
Алкисса, аз замин биёмад ва ин замкни хонаро шикоф сохт
ва дар ман назар кард, дид, ки дзету дон ман баста, гуфт:
131
— Чи касй ва туро ба ин мянвол кн карлааст?
Ман гуфтам:
— Эй вйёри номдор, ман гуломи рейсам, гунох карда будам,
хочая ман маро ба нн азоб гнрнфтор карлааст.
Дузд омада ласту пои маро бикшод ва аз он чи дар ки хона
буд, хамаро чамъ карда, дар чодаре баста ва маро аз рохи наиб
берун бурд. ба дари гор нишонда. гуфт:
— Ман туро аз ин банд озод карлам, ту низ бо ман хамро-
хй кун.
Алкнсса, нн чодарн бастаро бар души ман дод ва худи у
пеш-пеш мерафт. Дар мнёни боэор расяда будем, ки аз пеш
машъал пайдо шуд. То ннгох каплем кн шахнан шахр буда. Нек
мулохиэа кардсм, расида омад. Хостем, кн гурсэем, дастгир кар-
данд ва хар дун моёнро бягрнфтанд ва мо хар дуро ба эиндон
фиристод, Руз шуд, шахна шароб хурда буд, шаб ки савор шу-
дааст, дар холатн масти таковарн уро лояш дар чое фуру раф-
та ва гарданн он шахна шнкастааст ва мурдааст ва моёя як
мох дар зиндон мондем. Рузе зани эиндонбон омад, дид, кн ран-
ги ман багоят эард шудааст ва ранги рую ахволи маро днда,
ба холи ман рахм хурд. Man гуфтам:
— Эй валила, тавонн соате маро ба хонаи худ бурд, то кис-
сан пургуссан худ ба ту баён созам?
Баъдаху заян эиндонбон ин суханн маро кабул карда, дастн
маро баргирифт, аз чохи зиндон ба хонаи худ бурд. Китъан
ноне ва косая обе ба ман бядод. Чанд лукмае ки хурдам, баъд
аз он а.хволн худро аз аввал то ба охнр бплокусур як-як баси
кардам. Зани эиндонбон бовэр насохт. Охнр синаи худро ба у
намудам. Якики у дуруст шуд ва аэ он чи гуфта будам. бовар
кард ва дялаш бар ман бисухт ва об аз днда чорй кард ва гуфт:
— Сабр соз, нн бегох чоран ту бисозам ва туро аз ин банд
имшаб бирахонам.
Ман бар он зан офарян кардам. Боз ба чои худ рафтам. Чуи
шаб бар сари даст даромад, дуздон бихуфтанд. Зани эиндонбон
бяёмад ва дасти маро бигрифт ва боз ба хонаи худ бурд ва
дар назди ман таом пиход ва гуфт:
— Акнун ту дил хуш дор, ки агар сарам дар корн ту равэд,
ман туро аэ ин банд халос хохам кард.
Дар ин гуфтугу будем, ки худи знндонбои даромад. Чун ма-
ро дар назди эанаш днд, дар хашм шуд. Корде дар даст ги-
рифта ба ман андохт. Дар нн вакт зани у янэ худро дар болои
ман андохт ва гуфт:
132
— Эй нобакор, ба ин занф чи дорй, ки чунин зарар ыерасо-
нй?
Знндонбон дар чавоб гуфт:
— Эй палид, ман чандин сол аст, кн хнрмани умри худ дар
сухбати ту барбод додам» холо ту нн дуздро хушруй дида, дар
наэдн худ оварда, ба корн номашруъ майл месоэй ва боз ин
дузди мардро хила карда мегуй, кн зан аст, Холо мебннй, агар
пи дузди нобакорро пора-пора карда, як кошу к хуни инро дар-
накашам, ман фалонмн знндонбон набошам.
Дар чавоби вай зан гуфт:
— Эй номусулмонн худонотарс, аэ худо шарм намедорн?!
Чаро нн тарнка’иснодсву тухмате дар хаки ман месозй?! Соате
нншнн аа саргузашти нн занро бипурс ва аэ хакикатн нн кор
вэкиф шав ва баъд аз ои нхтнёр прост, хар тэрнкэт тааддиву
эулм, кн аз дастн ту оял, хусумат нокарда бпсоэ!
Знндонбон аз чахолаг сокнн шуда, гуфт:
— Киссаи худ ба ман бигу, то донам.
Алгараз, аз аввал то ба охир билокусур аз он чи аз сари
ман гузашта буд, баён кардам. Знндонбон руй ба чоннби зани
худ карда, гуфт:
— Нек тафаххус кардан, кн нн занф бошад?
Занн у савганд ёд кард, кн заиф ва маэлум аст ва зиндон-
бон дар гумон шуда истода буд» ки ман синаи худро ба у на-
мудам. Знндонбон аз кардаву кирдори худ шарманда шуда, руй
ба чоннби зани худ карда, гуфг:
— Тадбнри ин кор чист?
Зани у гуфт:
— Холо ?з ту чуннн беадабй ба вукуъ омадааст, бояд кн та*
лофни нн кору кирдори зншти худ бисозй.
Алкисса. знндонбон ба ман узри бнсьер гуфта. cap дар кала-
ми ман ннход ва муддате маро хилмат кард. Рузе гуфгам:
— Эй бародар, хндмагн бнсьёр кардн ва ман ээ ту шарман-
Даву хичнл шудаам.
Знндонбон гуфт:
— Агар хамаи умри худ дар хизмати ту сарф соззм, хануз
кам аст. Аммо, эй духтар, агар ихтиёри хонумони худ дар хотнр
дорй, бигуй, ман туро ба вата пи аслии ту бубарам.
Ман ба у гуфтам:
— Эй бародар, аз он вакт, кн аз хонумои чудо шудаам, ба
сад хазор бало гирнфтор гардндам. Акнун ба кадом руй ба ва-
тани худ равам ва баъд аз ин хам сарн худ гирифта бнравам.
Аммо, эй бародар, ту хндмати маро бнсьёр'кардан ва дар бисо-
133
ти ман чизе не, км ба ту биднхам. Левин пн кадар соз, ки маро
(ифсуш аа сарфи ину фарзанди худ бнсоз.
Алаараэ, эиндонбон амрн маро кабул карда, маро ба бозори
подшохй бурда, ба жк вжратм мутриба ба хазор динор аари сурх
бифр^хт ва он мутриба маро гнрифта, ба шавку эавки тамом
г,а хонам худ бурд. Лехин нн ввратн мутриба чунон нагмахор
медоннст, кн мнслу монанд яадошт. Баъд аэ он дар хонаи худ
ба мнслн модарн худ маро тарбияту сулук мекард ва нармахг
ро таълим кардя, ёд медод. Дар муддати ду мох чунон нагамо
ти уро ёд шрифтам. ки мнкдори ман дар он диёр касе пайдо
набуд ва метапон гуфтам, ки ба чои дигар пайдо набошад. Хар
касе нагнан маро мсшунид, мадхушу бенхтиёр мешуд ва ян пэ-
ём ба гуши малики Канаввач расид, чаяде аз мзхрамонн худро
фиристод, то маро ба хнзматн шохи Канаввач бурданд ва дар-
ход шох бифармуд, то самоъ кардам ва дар нагмасарой даро-
мадам, Шох зор-зор чун абрн навбахор мегнрнст ва фитнаи
ман ш\д. яъне, ба сад дил ошику нигарони мэн шуд. Як нафас
шохи Капанвач бе май токату ором надошт. Як замом аз су
бати худ дур намекард. Баъдаху шохи Канаввач сохлби мэро.
яъне эвратн мутрибаро талаб намуда, гуфт:
— Ин канизакро ба чанд динор харндан?
Аирати мутриба гуфт:
— Ба хаэор динор зари сурх харидаам вэ се хазор динор
заря сафедн дигар ба у харч кардаам.
Дархол шох бпфармуд-
— Хазор дпнор зари сурх ва панч хазор динор зари сафед
маа сэру по ба нн а врат бнднхед.
Назди кони малик кнматц м:по ба зани мутриба доданд. нч
иулро бигрифт ва бадар рафт. Баъд аэ гирифтан ман дар хяд-
•1зтн шохи Канаввач чунон нагмасарой кардам, ки санг дар ди-
ли санг об мегарднд ва булбулон дар хаво ин нагмзро шу*нид.*
ннмбнсмил мсгашт, балки колибтнхй мешудянд. Чанд рузе ?-
ни война кн бигзашт, бегохй шох дар хучран хоси худ маро бурд
па ба хурданн шароб мукайяд гардид ва ман нагмасарой w
' зрдям ва шохро шароб гузароппд ва маету бехуш шуда бняф-
од. Ленин кучи шохро нома Хонум буд, аз чихати рашк гам
мозй карда, хамрохн чандин канизак омада. дар паЛн ман шу-
тянд. Чун шохро кайф зур карда, галтонда буд. май дар бол .«
'ари у нагмасарой карда нншаста будам, Хояуму каинзакон дн-
даанд, кн шох маету мадхуш афтода. ман хам дар нагмасароп
бар сари у нишастаам. вактро ганнмаг дониста, Хонуми зани
лодшох дархол чанд канизакро бифармуд, маро гнрифта берун
] 34
бароварданх Хонум дар гаэаб шуда. бифармуд, ки лат созсд.
Баъдаху каннзон маро лаги бисьёр карданд Ман дар гнрья да-
рокадам. Хонум ба чоннби ман ниток карда, гуфт:
— ЭЙ бадфеъл, ту аз ха робот ба хароботе ба хон а и ман
опадай!
Боэ дар хашм шуда. фармуд, кн каннзон маро ба чубу санг
занаид. Чандой, ки задана, аз хуш бнрэфтам, Ва баъд аз ом
фармуд. ки:
— Уро ба оби дарьё бурда андозед. ки гизои нахангонн
дарьё шавзд, сазояш ин аст!
Ва каннзон дар он шаб маро гнрифта. бар дабн дарье бур-
да. дар за араке ннходанд ва мнкдорн ду фарсам' рох дар рун
об бурда, баъд аз он ба дарьё андохтанд. Каннзон рафтанд.. Маи
аз бимн чон двсту пой ыеэвдам. Дар он хин ба ногох ба кудрл-
ти хак... тахтапора» киштй зохнр шуд. дзр ру ба руи ман омад.
Аэ бимн чон даст дароз карда, он гахтаро бнгирнфтам ва худ-
ро ба мвшаккатхо дзр батон он тахта андохтам ва дар рун
дарьё мерафтам ва хамам олам дар Назарам дарьё буд. Се руз
рох мерафтам. руэн чахорум ба нноятн раббонн гуруснаву таш-
на ба канори дзрьё раеидам ва чидду чахдн бисьёр кардам, то
ба хушкй бароиадам ва кафн поим аз чихвтн шапа хурдан
бисьёр чарохаг шуда буд. кн асло пои ман дар замни нам ел с-
тод ва ба зону бнрафтам, то ба сарчашмае раеидам То ои вакт
аз ризо чизе нахурда будам ва бисьёр гуруснаву ташна будам
ва баъд аэ он дамп обе аз нн сарчашман об курдам ва пиран
гиёхе хам ээ ои сарчашмасор бмх>рдам. то мучмал куваате ба
ман паднд омад ва ба хамон дамп хаёт шукронан хак тао.юро
ба чон овардам, то ин кн вз бимн марг растай. Пас дар сари
он чашма соаге осоям гуфта, дар фнкри хоб шудам. Баъдаху
ба хоб рафтам ва аз халокни дзету по задан дар дарьё ба сар-
чашма он микдор хоб рафтам, то як шабонаруз аз хоб бедор
нашудам. Баъд аз як шабонаруз кн аэ хоб бедор гардидам. на-
зар кардам кн чамъе бар болон сарн ман маро назора карда
истодаанд ва аз бими чон сэросема аэ чон хул бархостзм ва ба
онхо салом кардам ва дар миённ он кавм пире дидаи, нуронйь
Он пир гуфт:
— Эй чонм падар, чн каем ва ин чо чун афтодй?
Ман гуфтам:
— Канизаки бозаргоис будам ва киштин хочаи ман шикает
ва хоча ва хар кас. ки дар он киштй буд, хамрохн молн худ ха-
ма гарк шуданд. Чун ачал ба ман нарасида будааст, дар рун
тахта мондам, бо амрн хак таоло инак дар сарчашма бимон-
135
лам. Акнун шумоён хлм хакикатн худро баси союз, кн чй гуна
мардумед на азмн кадом диёр доред?
Пир гуфт:
— Моёнро, кн мебинн, мардуми бозаргонем ва касди вилоя
тн Канаввач дорсм. Чун коми Капаввачро ки шунидам. ларзэ
бар андоми ман афтод ва ранг аэ рун ман рафт ва пирро гуф-
там:
— Эй хочаи боэаргон, нмруз даст бар ломани ту мсзанам.
Зинхор маро ба вилоятн Канаввач нэбарй.
Хочян боээргон гуфт:
— Хар чи ки муддаон ту бошад, хамон тариха хохам кард
Лекнн ин пир хочаи боэаргон ва калонп боэаргонон буд, ба
суханн ман «мал кард
Алкисса, ин хочаи боэаргон маро ба вилоятн лнгаре овар
Да, хост, ки (Ьурушйд Харндоре, ки донки ман бошад. пайдп
нашуд. Ман ба хочаи боэаргон гуфта булям, кн ба шарте, к i
харндоре ба маромн табъи ман бошад. фурушй, ванлло на. Хо-
чан боэаргон ин амри маро кабул карда, гуфт:
— Ба чон мнннат дорам.
Аз камин боне дар он вллоятхо ба маромн табъи ман кягл
харидор пайдо нашуд ва маро нафрухт. Баълэху дар киштн да-
ром а дем, мулл эти се мох ляр дарьё гаштсм. Баъд аз он,6а Ум-
мой расидем ва вэ дарьёи Уммой берун омада, каелк Хуросон
нардом. Чун ба Марин шохи чахон расидем, кисмату таклярт
1'лохй коргар шуд. ман туро бидидам ва туро хостам. Ту марп
ба хазор дниор зари сурх бнхаридн. Дуои бед дар хаки мая --н
и тдшохзодаи Канаввач кардааст. Зохиран ин ки ту ба ман эът -
роз мекунн. кн ман дар хаки он шохзода кардам ва лили в?Й
маъюс шуда. боз ба вилоятн худ рафта, окнбат дар фироки
ман сухта. аз дуньё рехдат намуд. Ман хам ба вай бетархв^о
ардам ва ба сухани падару модар ва ба суханхон тамеми ег>-
|.ови давлатн падар наларомадам ва ба хоб вайро дидам ва vi-
ри ишки вай ба дил хурлам ва лнбоси мардона пушида, ба
। нлояти вай ба рузи мурдааш рафтам ва мурдан вайро днда,
^ок бар cap пошндям. Ии азобхову укубзтхон лобаъдй ва лея -
• й1 ба ман руй дод. Ин хама аз феълн бадн худ дидам ва бе-
фармонии падару модар дар хаки ман шуд. Ман ба ту cap фу-
руд меорам, ту ба ман зътнроз мекунй. Ин мукофот аэ феъ.-ч
бадн худ мебниам. Чохкандаро чох дар пеш аст. Ва акидэи м ।
»н шуд, ки писари малики Канаввач зияла шудааст, зеро кн
> Лоттсй — беспумор. беандоза.
136
ман взПро днда будам, ба сурату чамол монандк ту буд на аз
оц чи хакнкати ман буд, ба хизмати ту, ки Бехрузй мукарра-
ран1 баён кардам ва маро аз сухбати худ дур марон. Бидон,
кн киссаи ман чунин аст.
Бехруз ин сухаихон малпкаро шуиида, ангушти хайрат дар
дахон газида, гуфт:
— Ман дусте дар внлоятн Багдод дорам, бнсьёр ягонаву
фарзона, дар хаки ман некнхои бехад карда, аз ман каннэзки
сохпбчамол лархост карда, ман туро ба чихати у гмрифтаам
ва сабаб он аст, ки гнрди ту намегардам ва амонатро хиёнат
намесозам,
Канизак бпхандид ва гуфт:
— Чаро дар аввал хакикатро нагуфтй. то ман ба ту днл на-
мебастам, Дар ин муддат шайдову расвои худ кардй, акнун
маро фнреб медики.
Ва чанд рузе аз ин вокиа ки гузашт, Бехруз ба чоннби ин
канизак дастдарозиву илтнфот памекард. Иштиёк аз хад гузаш-
та буд. Баъдаху канизак ба дили маъюсу чашми пуробу синаи
кабоб ба даргохи хазрати ваххоб муночот карда, дар иола д.з-
ромала, мегуфт:
— Банданавозо, чунончи дар оташн ишку мухаббати Бехруз
гирифторам кардй, Бехрузро низ ба гами ншк гнрифтор ва муб-
талои шахсс соз, ки то донад, ки чн аз холи нн мушти пари
занфи иотавоп мегузарад.
Байт:
Гурурн хусн дорй, кадри ощккро чи м слон ft,
Плохо, мисли ман ошик шавй, то кзлри ман донн,
Лз муночоти ин канизак тнрн дуо ба хадафн нчобат раенда
буд. Казоро, рузе Бехруз аз хона баромад ва ба бозор баромз-
да рафт. Дар бозор тамошо карда истода буд, ки баякбор на-
зараш ба дукони токидузе афтод. Дар он дукон писаре дид, ба-
роят хубрую латифу зарнфу офтобталъату мурмнён, абрукамон,
дурдандон, пнетадахон, акиклаб, симгабтаб,' сарви равон, пай-
вандн чон, бодомчашм, тезхашм, охунигох, мижгонсиёх, ш’акар-
лаб, ишвагар, шухшанг, ба хазор хулку чплвасарой карда нс-
тодааст. Бехруз нек ба чоннбн он гулпнеари сунбулмуи муш-
кафшони кабкрафтор иазар кард, дил аз дастн'Бехруз бнрафт
ва ба сад дил фнрефтаи он пнеарн юсуфталъат шуда, дар хус-
ни у волаву ха Прон бнмонд...
1 Мукдрраран — такроран, дубора.
137
Алкисса, ровй гуяд. ки ишки кори кор кард, нами токяг дар
дил камоггда, Бехрузл бечора дил бой дода, карм-иарм омада.
Д-р суфаи дукони у нишаст ва мухэббатн Бехруз дили гуляй-
сарро ба чои и б и худ майлом сох г...
Чун соате гузашта буд, кн писар аз холи Бехруз зокиф шу-
да, ба забоин ширину иборатхои рангин бя Бехруз дар такал-
лум даромада. ахволи Бехрузро лурснд. Бехруз низ аз у су-
ханон сувол кард ва дар миёнви хар ду ошноии ачабе пайдо
шуд на а инея якднгар шуданд. Чун бозорн он писарн ширинлн-
ко ба охнр расид, дукони худ чамъ карда. Бехрузро видоъ сох-
та бирафт. Бехруз ба сад мехнату машаккат ба манзилн худ
омад. Капизакн баилроки корафтода мехнатн ишк кашнда буд,
зпмнан фахмид. ки Бехрузро чк Холмса бар cap афтодааст. Баъ-
даху каннззкро назар бзр чамолн Бехруз ки афтод, дид. хи чех-
рай гулгунн аргувонни у ба заъфаронй мубадлал шуда, пур-
сид, ки:
— Туро чи касзлу марэзе руй додваст, ки чуннн бссаранчо-
му ошуфтахол мена мои?
Бехруз ростиро пешаи худ сохта, гуфт. хи:
— Соате дар дукони фалон токндузписар нпшаста будам.
он писар бисьёр хубру бу дааст> Чун у ба хонам худ рафт, ман
низ ин чо омадам.'Бсхрч’з цзхори хол бисьёр накард. Як намуд
карда, мучмал гузашт. Маликам кашмирмро хурсандие дар та-
биат косил карда, ба дил гузаронид, ки «ту аз дари хона дяро-
мадй. фнлхол рухсораи аргувонни туро заъфаронй лидам, фил-
фавр ба ишку мухаббат гнрнфтор гзштзаст гуфта. встндлол1
карда будам>. Ин фикрро дар хотир рох дода. лаби зерини худ-
ро бнгазид ва гуфт: <\ак таоло подшохн однл аст. Хар кас, кн
хар он шарбат нушоиад. бннушад*
Алгараз, Бехрузро он шаб то ба руз хоб набурд. Карору
ором аэ у рафта буд. Чун руз шуд. Бехруз давила бенхтиёр дяр
дукони токндузписар рафта нишаст ва чашмн интизор дар рохн
гузорн у дошг. Аз чнхатн тасаллон хотир байтхо мехонд:
Байт:
Mvxb66<iiпаноко, мухнббам туй,
Мукаррор. мукаррар. мук аррвр бувах
Дим<м 8Т эй буи гули дустй
Муаггар, муаттар, муаттар бувад
Чароги дилат аз Ф;руги взял
Мунэввар. мунаввэр. мунвивэр бувах
Туро ломки хидмат, >й мухташам,
1 Истидлол — хулоса. нагнча.
138
Снкандар. Снкаидар, Снкдндар бувах
Туро душмане пр бумд дар чахли,
Мукашр1. мухаддар. мукаддвр бува.ъ
Ed три пмат хар ки тоб св-ардд,
Га>внфэр* гамшфар, гаэапфар «увад.
FapwCt, кн афтоааи кун ту ст.
Музлффар, музвффэр, музаффлр бупад.
Pv'3 то шаб нест чуз оху афгоидм,
Хама шаб чу шт сузонам.
Дар фнронн ту баски хайропзм,
Чун кунам чорае иамсдонзч.
Ин байтхоро хонда метода буд, ки чун соате бнгзяшт, он пи-
сари хубру пайдо гарднд. Бехруз бар пой хост ва ба у салом
кард. Писари токпдуз чавобн салом дода. ду лаъли шакарбор
кушода, чун тутй дар такэллум даромада гуфт:
— Эй гавхарн кони комро’нн. нн бегох аз чнхатн фнрокн ту
маро имшаб хоб набурд ва то ба руз чарасн3 хавасн туро не-
чунбонядам, кн ту нн бегох дар гулшзни хеш ба фарогат хуф-
та бошй ё не?
Бехруз чун нн ширин калом аз он гуландом шуннд, мургм
днлаш дар кафасн сина тапидан гнрнфт ва ранг аз рун у бн-
рафт. Писар бонозу пуришвэ гарднд, кн кору нхтиер аз дасти
Бехруз бнрафт. Баъдаху писар дастн Бехрузро гнрифта, дар
Дукони худ, дар пахлун худ ба чанднн хулку тавозуъ бнншонд.
Имруз бо якднгар гуфтушунид карданд, кп чахон чун зулфн но-
заннпон сиёх гашт, писари токидуз ба хоиан худ омад. То р\з
уро орому карор набуд. Чун руз шуд, Бехруз ба худ гуфт: «Им
канизак духтари малики Кашмир буда, бояд ки уро аз моли
чахон озод созам ва дар ннкохи худ дарорам, чаро ки вз оху
нолаи у ман бад-ин допе ишк гирифтор шудам>. Бегох шуд.
фнлфавр ноиби кознро бнёвард ва дар назди у канизакро озед
кард. Баъд аэ он кикох сохт ва дар гулистони у чун булбул да-
ромад. Мисоли гули ишки андарпечон бо якднгар печнданд
на хар ду ба ншрату комронй мукайяд гардиданд вз дарду
алзмхон маликаи Кашмир чун асалм мусаффо соф гарднд ва
кудурати дилаш эаррае дар табиат боки намонд ва чахони сж
ёд дар чашмаш равшаи гашт. Баъдаху Бехруз ба мардуми шахр
чаидин алвон таом карда, тую тамошо дод, чашки подшохона
барпо кард. Ва маликаи Кашмнрро аз тую тамошои Бехруз
бисьёр хурсандн дар табиат хосил гарднд ва ба малика чанднн
1 Myxotldap — гвмгнн, аидухгни ранчур.
1 Чарас — миг. зангула.
139
лнбосхои мутааддиду1 дебову1 атласу либосхон зарин ва бар-
гаки тамом аз чавохнру дур устоди заргар сохта ва халхолхои* *
зарину ангуштарннхон зарину ннгинахо аз сзнги киматбахо мио
ли екуту зумурад карда ва зулфхои тилло ба тамомй аз саигн
чавохнру лулун1 калои дуруст ва мурассаъ5 карда, ба малнкан
Кашмир дод на нззату икрами маликаро ба чои овард. Мали-
ка ин лнбосхои дсборо пушида, дар назарн Бехруз чнлвагарй
кард ва хусни у ба хазор чалдон зиёда гашт ва аксар дар сух-
бдти Бехруз чунон нагмасарой мекард, ки як ишкн Бехруз ба
сад чандон зиеда гашт ва ишку мухаббатн писари токидуз аз
Диля у махз гашт ва Бехруз як нафас малнкан Кашмирро па-
мелнд, нами гокат дар дили вэй намемонд, Аксар малнкан Кази-
мир вактн Бехрузро ба нагма хуш мегардонид. Дар офок дар
нарма духтари малнкан Кашмир ягона буд, фавкаш тасаввур
намешуд, Хар кас нагмаи малнкан Кашмир мешуннд. дар хай-
рзт шуда, накши девор мегашг. Баъдаху рузе ба бозор рафт,
аз барои чавони баззози багдодн каннэаки мохруе харида, хам-
рохи касн эътимоди фиристод ва ба ваъда вафо кард ва ошноин
чавонп баззози багдоднро хам ба чой овард ва рукъа нрсол
карда13, аз ахволи якдигар вокиф буданд ва худи Бехруз хам-
рохи духгарн малики Кашмир ба айшу ишрат машгул буд ва
се фарзанд аз у ба вучуд омад ва ба мусохнбатн якдигар сар-
гармн дуньё гаштанл. Чн тарз мсгузашта бошад, намедоннстанд.
I ус ки дар мухабоат Лайливу Мачнуни сони буданд ва каянза-
кц бнсьёру хпдматгорн бешумор доштанд ва моли бисьср дош-
танд ва аз дуньё беннёз буданд».
Ровй чунин ривоят мекунад, ки дар хамов вакте, ки духта-
ри малики Кашмир либосн мардона пушила, бе хабарл пала-
ру модар, хоб днда, ба внлоятн малики Капаввач ба диданн
писари малик рафта буд, малики Кашмир дар агрофу внлоят*
хо ба суропг духтари худ кас монда, ба хар чониб фиристода
буд, хеч сурог наёфтв, дар гаму андух буд. Тифоко, як руз ха-
вои падару модар ва ха вон хешону экрабову ха вон ватан ба
лили маликап Кашмир тофт, охи сард аз дили пурдард барка-
’ Мутааддид — сершумор, гуногун.
1 Дебо — шокил аъликифатн нигорнн.
• Хдлхгэл — дастпона.
< Лцлц — дур. марпорнд. гав.ир.
• Мурассаъ — бо сангхой клматбачо эиннятдода,
• Ру^ъа ирсол кардан — нома фнркстодви.
140
шид. Дар хамон вакт бо Бехруз хамрох таом хурда истода буд.
Дар хеч вакт аз маликам Kauiwi р пи феъл cap барнамсзад.
Бехруз нн охи малнкаро шунида, мутахайир бимонд. Баъдаху
Бехруз гуфт:
— Эн маликам хубон, аз замона ба ту чи руй дода, хи ян
охи сардн пурдард аз ту ба олам вукуъ омад? Лз сарат гардам
ва аз чонат гардам, нн рози днлатро ба ман ифшо соэ, ки нами
токат дар дилн ман на мои д.
Баъдаху маликам Кашмир гуфт:
— Эй ёри чонй, ман муддатм мадмд аст, кн аз падару мо-
дар чудо шудаам ва акрабову хешонро надндаам. Иштнёк ба
дил тофт, ни вокиа руйдод шуд.
Бехруз ин суханро аз маликаи Кашмир шунпд, дархол гуфт:
— Эй ёрн чонй, гам махур, кн мухнми коратро кнфоят со-
зам.
Мисраъ:
Хар чо равем в.з пан даврон ба хам равен.
Баъдаху бархост ва асбобм сафар тайёр сохт ва маа се фар-
зайду хнзматгорону каннзон ба тачаммулу шаъну шавкат иро-
да чоннби Кашмир карданд. Муддате рох’рзфтанд, ба як наво-
Хнн Кашмир дохил шуданд. Баъдаху маликам Камшнр коснд
равона кард ва малики Кашмнрро аэ омадани худ огохонид.
Баъдаху малики Кашмир нн навиди хуш аз коснд шуимд, ко-
сидро аз дуньё беннёз гардонид. Баъдаху малики Кашмир фар-
муд, ки шахрро оймн бандед. Ва шахрро ойип бастанд ва чаи-
Дин кус и подшохнву накорахову чалочинхопу чанднв сурнову
чапдин карио дар наво даромаданд. Гуё кн аз гулгулам мар-
думу аз ни нагмахо сур дамидаасг ва киёмати алохидае барпо
шуда. Ба хамим сулуку ба хамнн равнш шохи Кашмир шодиё-
на фармуд. Баъдаху малики Кашмир ба тамоми бузургоии шахр
лнбосхон мулукона пушила, ба пешвозн малика рафтанд. Бу-
зургони шахр дар акиб нстоданд ва малмкан Кашмир падарро
Дида, ннкоб бар руй кашнда, cap дар кадами падар нихода,
гнрьяву иолам бисьёр кард ва малики Кашмир малнкаро иаво-
зишу мехрубонихои бисьёр карда, бар болон фил тахте барпо
карда буд, ба хамон фил савор карда, чанд сипар зарро бар
сарн малика нисор карданд. То ба шахр ба хамим тарика раф-
танд ва каннзону хидматгоронро ба гардуна1 савор карда, Бех-
рузу се фарзандро ба хамон фил савор карда, ба иззату ихрс-
ми тамом ба чоннби шахр рафтанд ва ба шахр даромаданд.
1 Гпрдуна — 8 роб а,
141
Бехруз кн вокиаро дид ва Кашмири чаикатназирро дид, ёдк
вилоятн худ аз днл махв гашт. Бехруз гуфт; <Дар агъади соот1
мн маликаро дар никохи худ дарэварда буддам ва коре кард*-
см, ки ин маликаро ба чааони бэзэоз надодаам*.
Бехруз шу к роман худоро бар чо овард... Шох малика ро ба
хардмсдрои хосн худ даровэрд ва тахте бар по кард ва Бех-
Руз маа фарзандону маликаро дар болои тахт нишоид ва чн-
хял шабу руз подшохи Кашмир чашн оро-ст ва таоихоя гуиогуи
карда. шуъбадабозону мутаинихоро чамъ карда, бд тамоми ви-
лоягн Кашмир туй дода, ба бузургонн шахр лнбоси мулукона
маа зсп д^да ва хэзинаро шикаста, ба масокпиу фукарову бе-
вазу бечорз зари бнсьёр дода. нэвозпш кард. Ва нисфи хуку-
чети вилоятн Кашмнрро ба Бехрру ма икаву фарзандои дод.
Ifн сулукро. ки подшохи Кашмир кард, аз подшохони гузашта
кам бз одам вукуъ омада, лекнн подшох ин маликаро бнсьёр
хуб медяд. Ин мш дор сулуку разишро малики Кашмир ба ма-
лика кард. Як руз подшоху мадцкаву модараш сухбатн кос ме-
карданд. Малика саргузэштро аз аввал то ба охир билокусур
баён кард. Полшоху модари малика шунида. аягушти хвйрат
Дар дахон газиданд. Баъдаху малика cap дар кадамп падару
модар ннхода. бе ркзон шумоён кор кардам, ба ин вокпахо ги-
ркфтор шудам, гуфта, тавба аз сидки дил кард ва -падару мо-
дар аэ самими калб ркзо ва бпхил шуданд.
Баъдаху подшохро хушни табъ рун дод, чашн орост ва Бех-
руэ маз фарзандону хули подшох маа модари малнкаву худи
малика ва муга и низа нон и Кашмнрро хозир карда, сухбати хос
барпо карда, мурэннён дар нагыасаром даромедапд па зако-
ну каиизони харам дар хамон чо чамъ шуданд ва чанднн таомя
ал вон и гуногун хоэир карданд ва муга нн иен дар нагя^'зрой
ранг рехтзнд. Дуд ба фалак мепечид. Баъдаху дар хини таом
хурда истодам малика гуфт:
— Густохиву бесдзбн мешэвад. як чнэ дар хотир дорам, арз
нзмоям.
Падару модар гуфганд:
— Ба чон мшимт дорем, гуед, шунида шавад.
Баъдаху малика гуфт:
— Мак хам аз нагма кэмтар вукуф дорам, ба наэдн шумо-
ёя камтзр нэрмвсарой купам, боз ризонн шумоён чи шавад.
Падару модар гуфтанд:
— Бирраъс ва-л-айн. хушнк вахт аст, бнсьёр хуб аст.
1 Л свад и соот — нектарин соат 13 соатко.
142
Баъдаху малина таъакмя падару модарро ба чой оварда.
ба и шт иски тамом дар нагмасарой даромад. санг дар днлн санг
об шуд ва яндалебон шунида, мисоли мурги нимбисмил тапн-
дая гнрифтанх Подшоху моларн малика ва хар кас. ки ба ха-
мов сухбат буданд. зор-зор чун «бри нанбахор дар гирья даро-
маданд: Баъд аз фэрогн сухбат подшоху модари малика аэ чои
худ бархсста. бепиону бенхтнёр мпслн осиё аз атрофи малика
гаштан гнрифтапд. Баъдаху нишаста, сапону дуои малнкаро
гуфтанд. Подшох дархол хафт снпэр эар ба Бехруз маа сару
по ва ба малика либосхои харкри зарпн ва сару pvft ба дуру
чавохиру лаълу ёкуту алмос мурассаъ карда ва ба фарзандонн
малика пнчунян лнбосхои зарин маа аспу лачомн зарандул. нн-
гянахо ба дуру чавохяр мурассаъ карда ннъом кард ва аксар
падару модари малика сухбатп хос карда, умр ба хушиву хур-
рамп мсгузарониданд. Баъдаху падару модари малика мегуф-
танд:
Байт:
Чн хуш б0Ш1Д. ки бгь.т яз нитизпрн.
К и нстохе рас-яд ёрс ба ёре.
Ба муроду максадн худ раем да ид. Окнбат шлрбатн ачал аз
ин дори бемадори нопойдор ну ши да, молу амвол бо днгароя
гузошганд. Ва фондам ин хпкоят он аст, кй бар хусн гарра на-
бояд буд ва дар подшохнву арчмандн такья набояд кард ва
Дар корхо таъчмл набояд кард, то пушаймон нагардн. Таамму-
лу тахаммул кардан кори окллои аст ва бар мяскмнон ра\м бояд
хурд, то дар дуньёву охнрат туро хуб ёд созанд.
Байт:
Ба давлат мвнозу бэ чехлят манол.
Ки ни хар дуро зуд бошад завал.
Хамим ист раемн сорок дурушт,
Гвхе пушгн эн ну гаке эин ба пушг,
Рубой:
Я и руз шрифтам зн гулистон як гул,
Мон дам рлфтэм чвмлн ба ласти бу лбу.ъ
Руэи дигараш гузашта дидвм гулро.
Не бвргп гул ясту не садом булбул.
Ку сарн игохонн влолатрняоч,
Ку сарн Исклндаря ноэукчнзоч?
Ку гулу ку бглбулу ку бустон,
Ку маю ку мутрмбу ку дуоген?
Эй сроку дустони ман. авкотн умрро зоеъ насозед ва умри
лурузан бемадорро ба ого.хй гуааронед. Хазор рахматн хак бар
мардуми век бод!
143
ХИКОЯТИ ВАЗИРОНИ подшохи ГАЗНИН
ВА ПИСАРУ ДУХТАРИ МАЛИКИ ДАРЬЁБОР
Цар хнкоятхо овардаанд, кн дар внлоятн Газннн собик бар
ни полшохе бул боофарнну шохапшохи бекарину хнсравн рун
эамнн. Ба аркони дзвлату аъёни хаэрат дар бустонсэрой нншас-
та буданд ва харнфони окнл хозиру наднмони фоэнл нозир, аэ
хар боб сухану аэ хар чнэ хпкоят мекарданд. Подшох руй ба
вазир карда, гуфт:
— Эй вазир, мудлатест, кн маро савдое дар димог афтода,
кн касе та вона д. кн ба чнлду чахду чолокй казон худой аэ худ
дур гардонлл.
Вазнри рзвшандпл бнхандил ва гуфт:
— Эй амнри руэгор ва эй додгарн комкор, хар кнро ин сав-
ло дар cap бувад, у хамсшз поймолн гам бувад, хамчунон кн
ман шуда будвм.
Подшохи дарьёднл гуфт:
IM
— Кисели ту чун будааст?
Вазир гуфт:
— Малоле ба хотири эшрафн аъло рок наёбад. аз ин саргу-
эаштн пуршур ман бигуям.
Подток гуфт:
— Х.ар чп дар хотпр дорй, бигуй.
Вазнп гуфт:
— Эй малик, бидон, кн ман писари ранен внлоятн Бялх Су-
дам ва падарам неъматн бехисоб дошт. Чун ман аз модар ба
вучуд омадам, маро ба доягон супурд ва Фаррухзод ном ниход
па доягон маро ба сад парвариш калон карданд. то ба хашт-
салаги расидам ва ба мактаб фирпстодапд. Лар муддати се соя
чзмеи нлмхо хосял кардам, ки дар бплоди Разиин микдори май
касе салохият и а дошт. то рузе падарам аз дуньё ба хонаи охи-
рзт рехлат нямуд ва хар чи аз чумлан дуньё, ки дошт. бо ман
гузошт, Чанд рузе ба мотами падар будам. Баъд аз он ба айшу
жират мукайяд шудам.
Шабе аз шабхо дар хоб дидам. хи аждэхое cap баровард.
чунончн хаПбати у дар енфат рост нэёяд. Дахон чун чахоне ку-
шода, тетя дандонхо ба хунн халк об дода. Маро аз замни лар-
рабудй ва порае дар хаво бурдй ва ман нигох кардаме, дар зе-
ри пой оташп азим афрухта будй, маро дар он оташ андохтй ва
он оташ дар ман афтодй, то маро бисузад. Ного.х боде бархост
ва маро аз мнёня оташ даррабудй ва бар сари кухе бурдй. Ман
дар сари он кух хайрон бимондам. Дар ин вакт морн азнме ди-
дам, кн аз сурохй берун омад, касдн ман кард ва ман аз бими
у дар гуров дароиадам ва мокро дидам, кн аз осмои фуруд
омад ва маро Дар канори худ гирнфт па шере аз кух фуруд
омад ва маро аз канори мох гирнфт ва фуру бурд. Чун ин хоб-
ро дидам, ларзида бедор шудам. Ранг аз руи май бнрафт вэ
бар худ гуфтам. кн осори ип хоби ман чй буда бошад? Чуи руз
шуд. муаббиронро1 талаб иамудам ва хоби худро ба онхо баён
кардам. Муаббнрон гуфтанд, ки чанд рузе аз шахр ва аэ мир-
ная мардум дур бош. кн ин хоб далелп парешонист. Ман аз ин
гарика гуфгорп муаббнрон андешанок шуда, бо худ гуфтам, ки
ман нн казоро аз худ дур гарлонам ва чораи ин иукта бисозам
Дар берунн шахр боге доштам, ки аз Фнрдавс хуштар буд ва
дар он бор касри ряфее сохта будам, бархостам ва дар он бог
рафтам ва хамрохн худ хеч кас набурдам ва дар он каср со-
ате нишпетям, малолам гирифг. Аз он чо фуруд омада, гнрди
1 Aff/ci66up — тгьбиргарн хобх,о.
10—1156
145
он богро сайр карда мегаштам. Анвоя мевахоэу гулхои рант-
ранг лар ин бог пайдо буд ва дар миёнаи бог wpre лидам, ба-
юят бузург, Ба хотирам раснд, ки он мургро бппграм ва чанд
р^зе, кн дар мн бог ботам, ба у маш гул танам. Алгараз. рег-
ионе пайдо карда, як сари ресмон кадка карда, лар сари рохн
он мург мондам ва сари днгарн ресмойро лар миёни худ барбас-
там ва порам дона ннхолам. Ман дом нншонндам» ки мург ги-
рям. худ дар дом афтодам.
Алкгсга. мурр донаро ки лил, омада катам дяр допран дем
ниход. Ман ресмон баркэшидач, хал на н дом дар пон мург аидар.
мон шуд, зур карда дар лэрвоз даромад, Харчаид таваччгх кап-
па. дар замин пои худ тахт кардам, рост насмад вз маро дарра-
буд, бз чоннби отмен бурд. Цян даст дар ресмон маткам каэ-
дам ва ба худ мегуфтам: «Эй нолон, ту купону еяйёдй кучо1
Хостй, ки кззо аз худ дур купи, худ дзр дом зфтолй!»
Дар пн андеша зз бело ба поен нлзэр картам, днтам. кн зя-
мин мнелннуктае лар назарам зохир мешуд. Чашчп худ пушяда.
зябок ба зижри хактаоло боз карлам, чазярае дядям, кн бузург
сад хазор тарахти мсвадор лар он чо буд, лекпи дар миёня он
дарахтон дарзхте бул, кн сад газ ва аз хама боло. Мург омада
лар болоп хамон дарахт питает ва май дар пон у овехта будам.
Чун хол чуннн лидам, охиста пон худ дар дарахт нмходам га
ресмон аз миенн худ бикптолам вя дар зери он дарэхтон фуруз
омадам ва мевахо аэ ин чазнра бяхУрдям ва чэшчзхои обн хуш
лидам, ки числу мояанд иадопгт. Дар он чазнра муннсу хам-
да ме надоштам. Чуи шаб шуд, сад хазор чопвар аз дарьё берун
омада. дар кн чазнра мегаштаяд, Маро вахм голггб омад, бар бе-
лой дзрахте бзромздам. Нлтанонпстам хгфтая, чапо ки дар хоб
чокваре ба дарахт баромэда, ба ман зарар расо.чад гуфта. аз
дарахт фуруд омалам. Руз шуд, аз мнёни ин дарьё кнштне ба-
ромад ва калии анбух дар он киштй буданд ва тахте дар он
кнштн нихода буданд ва дар белой тахт писаре чун мох нишас-
та буд. Чамъе аз маллояон vpo аз он киштй берун оварданд ва
дар зеря дарахте, кн ман будам, оварда ниша индана ва гуф-
танд:
— Эй маликзодаи пурхунар. оп чи падарат гуфта буд, туро
ин чо овардем, бояд ки дил хуш дори ва шаробу нукл дар нч
сандукхо ннходасм, хар гох, ки хокй бихур. а мио дэх руз ба
танхои сабр кун, то он ки муначчимон бад гуфтаанд, аз толен
ту берун равад ва рузи ёздахум моён биёем ва боз туро ба хиз-
матя падарат бубарем.
Писар гуфт:
146
— Фярмон шуморост.
Он кавм кама баякбор бар киштй нишастанд ва руй ба
Дарьёбор ннхода бырафтанд. Ва он гулписари мохруй дар нн
чазнра танхо дар болои тахт нишаста буд. Ман аэ болои дарэхт
Уро наззора карда истода будем. Баъд аз муддате, писар аз чон
худ бархост ва атрофн ин чазираро бкгашт. Баякбор чашмаш
бар ман афтод, бнтарсид ва ранг аз рун у бнрафт. Ман аз он да-
рахт ба зер фуруд омадам ва ба он бузургзода хнэмат карлам
в а гуфтам:
— Эй маликзода матарс ки ман дам мнелн ту одамизодэм.
Пас он писар, ки аз ман ни сухан бншннд, гуфт:
— Эй чавон, чн каей ва аз кучой ва дар ин чазнра чун аф-
тодй?
Ман забои баркушодам ва хар чн бар ман гузашта буд, аэ
хоб то бсдорй хамаро ба у шарх додам. Он писари латнфниход
аз вокиан ман мутааччиб бпмонд ва уро гуфтам:
— ЭЙ бузургзодэ, холи маро доннстй, акнун аз ахволи худ
ба ман хабар дех, ки ин чамоат киён буданд, ки туро дар нн чо
гузошта, худхо рафтаад?
Писар гуфт:
— Эй бародар, бидон, кн дар мнони дарьё чэзираест, ки ба
пзнчох фарсах тулу арз дорад ва дар он чазнра подшохе мебо-
шад, ки бузурт ва ман писари у мебошам. Чун ба вучуд ома-
дам, падарам неъматн бнсьёр ба дарвешон дол. Баъд аз он му-
чаччимонро бихонд аа толей маро бидиданд ва муначчимон
ранчя таквнм кашида, устурлоб дар баробари офтоб ннхода,
зерорхо бндоннстанд ва надари маро гуфтанд, ки ин фарзандп
ту ба толей кавй дар вучуд омадааст, Лекнн дар синни дувоз-
дахсолагй уро киронн ааим руй днхад. Агар аз он халос шавад.
рун замннро бпгнрад*. Пядарам аз ин кор мутахайир бимонд.
Алгараз, дар нн муддат падарам маро парвариш мекард, тп
бад-ин сол расидам. Акнун вакти кирок аст. падарам бифаомуд,
ки маро дар нн чазнра оварданд, чаро ки дар ин чазлра одамн-
зод нест, то ин кирон аэ толей -ман берун ояд. Он чамоаг, ки
хамрохи маллохон омада, маро дар ин чо мопда рафтанд, ончо
умарои падарам буданд. Х,акик.атн ахволи май ин аст, кн шарх
додам. Агар туро дар нн чазнра намсдидам, мукаррар халок
мешудэм.
Пас ман гуфтам;
— Эй шохзода. агар хотират мушавваш на шавад, то омада-
ни пздарат ба чнхати ту ман дар хизмати ту бошам ва вакти
туро хуш дорам.
147
Шохзода гуфт:
— Бнсьёр нек аст.
Алкнсса, муддати нух шабонаруэ ба у хам рох будам. Рузи
чахум маро дар сахро фиристод, фармуд, кн «порая себе биёр».
Рафта аз миёнаи чазира порам себе бнёвардам. Шохзода сари
худ дар канори ман ниход ва ман себро покнза карда, дар наз-
ди у бимондам. Шохзода гуфт:
— Калам-калам карда, ба дахонп ман бняндоз.
Пас ман ба фармудаи шохзода себро бар сари корд гирнф-
та, ба дахоня у меандохтам, то баякбор дар айни себ хурдан
атсан бузург дод, нуги корд дар халки у рафт, кн аз паси capain
баромад ва чон ба хак таслим намуд. Чун нн суратн ход биди-
дам, девонзгй бар май муставлн шуд, сарнагун бияфтодам. Чун
мурги нимбисмил метапндам. Акл аз ман бпрафт. Чун ба ход
омадам, гиребони худ пора кардам ва pvfl дар пои шохзода нн-
хода, зор-зор менолидам ва бо худ мегуфтам, кн <зихн бахти
бад, ки кучо омадй ва ин нозанянпнсар аз кучо омад ва халок
шуд!»
Алгараз, он рузу он шаб на хурду на хоб кардам ва рун мо-
там бар замин месудам. Днгар руз чун офтоби оламгоб баро-
мада буд, ки дах киштй аз дарьё падяд ва мардумн бнсьёр дар
он киштнхо нншаста ба хушвактии тампм меомаданд, то ба кв-
нори дарьё расндап! ва бар рун замин баромэданд ва дар зери
хамон дарахт, кн шохзода хобида буд, бнёмэданд,
Алгараз, ровй гуяд, кн ян малики Дарьгбор буд хамрохи
умзро ба дндани писаря худ омада буд Чун дар зерн дарахт
расиданд, ки чоман ман дарила ва шохзодаро днданл, кн дар
*ок афтода ва чон ба хак супурда. Малики Дарьёбору умаро,
кн ин хол бндиданд, гиребонхо чок карда, гирев аз ин чамоа ба-
гомад. Хама хок бар cap мекарданд. Малик бонг бар ман зала,
гуфт;
— Эй харомзолам баднажод. ин пнсарро чн гараз буд, ки
уро халок кардй ва маро дар оташи хичрон сухтй?!
Ман забои баркушодам ва гуфтам:
— Эй шох, агар сад хазор тир омадй, май дар синаи худ ра-
но доштаме, кай рааои он доштам, кн хоре дар кафн пои ин маз-
лум мераснда бошад. Ва ахволн худ ба шох бозгуфтам.
Малик бнфармуд, кн маро лар банд карданд вя гуфтз
— Аввал тахкики нн кор бикунам, ту фарзанди маро агар
кушта бошй, сазо дар каморн ту бндихам. Агар туро гунох ма-
ма
бошад, бегунохни ту маълум шаяад, туро аз банд начот ди* .<м.
Пас шох бнфармуд, мурдан писар дар киштн андохтапд па
маро бо худ хамро\ бнбурданд ва рун дар хок ниходзнд. M.t
лик ва он чамоа хун аз дида чорн карда мсрафтанд ва ман д •
огашн фироки навнмхол месухтам. Чун ба канорн дарьё расн-
дакд, ки чазирае, Дар он чазнра сад хазор кас, хама ба айшу
та раб буд, дар ннтнэорн шохзода буданд. Чун ба нн маком раси*
данд. ин мардумро аз вафоти шохзода хабар шуд, шодин эшон
ба там мубаддал гашт. Малик бнфармуд, ки тобуте бисварданд
вз он писари навннхолро дар тобут-андохтапд ва ба шахр мс-
бурданд ва маро дзету гардан баста, хамрохи у мебурданд. Хар
кас, ки маро дндн, сайгу чуб ба чоннби ман рохй кардн. Бад ин
аломат ба сарои малик бурданд ва маро банд карда, писари
худро, яъне шохзодаро ба хок супурданд. Дах руз малик бо
мардуми чазнра дар мотами фзрэандн худ буд. Баъд аз он ма-
ро фармуд, ки аз зиндон бисред ва маро аз зиндон биёварда ва
малик гуфт:
— Эй золим, рахм нахурдй, ки чмгаргушан маро куштп ва
маро бад-нн дор гирнфтор кардн?!
Ман аз дида об чорй кардам ва гуфтам:
— Эй шох. касам ба худой хаждах хазорн одам, ки маро
гукохе нест ва дар куштанн фарзандн ту саъй накардаам.
Малик бо бузургону ба арконм давлату бз умарои худ гуфт:
— Ба нн мард чн бояд кард?
Эшонон гуфтанд:
— Эй шахриёр, ичозат дек. то уро пора-пора куном.
Дар чавоби онхо малик гуфт:
— Ба тарозугохи адл баром, то гунахкориву бегунохни у
дар он чо маълум гардад.
Ва мардумон гуфтанд:
— Фармоп турост.
Малик Дархол canop шуд па маро ба адлгох бурдагд. То ба
канорн дарьё расидем, дар канорн дарьё сайге дидам, ки афзун
аз панчох газ боло рафта ва миле аз фулод дар болои он санг
устувор кардаанд ва дар сари ом мил занчире овс.хта буданд ва
мнелн паллаи тарозу дар у махкам карла буданд ва касро дар
он палла мсниханд ва оби дарьё чуш задй ва дар харакат дар-
омадй ва ба он палла расидй ва мохнёи аз дарьё пайдо шуда,
уро бнхурданди. Агар он кас бегунох буди, ба у особ нараендй.
Ба хикмат хамнн тарифа тарозу дуруст карда монда буданд,
хаку нохакро чудо мекард. Ачаб тилисмоте буд ва хар кас, ки
медид, аклаш хайрон мемонд.
149
Алгараз, малик бифармуд, кн паллан тарозуро пеш овар-
данд. Аввал ишорат кард, кн филсро оварда. ба сад мохнат лап
тзрозу ниходанд ва рахо карданд. Чун паллан тарозу ба чой
карор гнрифта буд. кн обн дарьё дар харакат даромад ва чуш
мсэад. Кам-кам об бело мерафт. Ман набора карда истода бу-
дам. Дар як лахза камин тавр филро обн дарьё ночнз кард.
Малик ру ба чоннби ман карда гуфт.
— Акнун рост бигу, кн холи ту чуннн хохад шуд.
Ман гуфтам:
— Эй нюх худой таборак ва таоло хокнми адолат аст. гпо-
яд ки маро окибат кн тарика кнемат карда бошад, Ростй рнзоя
хак аст. Худон таборак ва таоло хар чи хохад, хгмон мешавад.
Алкисса, малик ишорат кард, палла пеш оварданд ва маро
дар он палла яишонданд ва рахо карданд. Малику умарои у
ва чумлаи маодумон назора карда истодэ буданд. Ман умед аз
чон бурила ва дил ба март нихода, бо дидаи намяоку синаи
гамнок нишаста будам, ки об дар чуш даромад, лекнн карвби
хуфтан шуда буд. Ногох дидаи, ки оби дзрьё ба ман наздик ра-
< ид ва ман калимая шаходат мсхондам вз нлзорз мекардам, ки
камин замон лукман мохиси хохам шуд. Дар ин вакт шахсе
cap аз об баровард, ки ман харгпз чуннн сурате дар одамнзод
наднда будам ва он мард сарн бузургу рун фароху бияни да-
поз дошг ва бист газ аз об берун шуд. ха муз мпёнаш дар об буд.
Даст дароз кард, ба кудрати оллохи таоло аз дэрупя паллая
тарозу маро бигрифт ва ман аз хайбатн у аз акл бирафтам ва
бехуш шудам. Чун ба хуш бозомадам, худро дар мпёня киштй
дидам ва аз он шахе асаре надидам. Мутааччиб бпмондам ва
чудойро ба иомхои бузург ёд кардам ва дар он киштй нигох
кардам, дидам тахте пихода ва бар он тахт аз дебок румиву
махмали кярмизн курпахо пушида ва шахсе дар болои оч тахт
хуфта ва ходиме чанд дар атрофн у хоб карда буданд. Чун му-
тефаккир будам, баякбор дастн худ дароз кардам ва чодар аз
руи он хуфта боз кардам, духтаре дидам. ки дар умри хул чу-
иин нозаннне ба нн чамолу камол наднда будам. Дэр назарн
1ввал дилам аз даст бирафт ва вола бямондам. Ба худ ^гуфтам,
кн «ин духтар одами бошад ё пари?» Дар руи нн мохр\ й назора
мекардам, Бо нн хама дарду алам худро натавонпстам нигох
дошт. Окибат бусае аэ лаби шакарбораш бидодам. Он мохрух
аз хоб бедор шуд ва бар чои худ нишаст ва маро днд, дар руи
худ остин баркашид.
Ман аз чон худ бархостам ва паздн у дар хизмят бнистодам
КО
ва забои ба дуои он хуршедталъат баркушодам. Он дурснрншг
маро пфт:
— Эй чавон. чи касн ва ин чо чй гуна афтодй?
Ман гуфтам:
— Мзрдеям гарнб ва сохибвокиа.
Духтар гуфт:
— Сэргузаштн худ бозгуА, то мсшуккда бошам.
Аэ он чн мансубае, кн аз яввэл то ба охнр ба ман pvA
буд, бнлокусур ба хядмати он мохи днлхох баён кардзм Дух*
тар мутахаЛнр бнмонд ва гуфт:
— Ин киссаи ту аэ чумлан гврнбхост. Ачмо ту акнун гуш
ба ман дор, то мехнэтя худ бо ту шарх дихям.
Ман гуфтам:
— Пноят нэмоА.
Духтар гуфт:
— Бидону огох бош, ки дар ми дарьё чазнраест хуррэмтзр
аз равзап ризвон ва дар ин чаэнра шахрест багоят обод ва п
шохи он шахр падэри ман аст ва снпохи у аэ муру малэх диода
аст ва падарн ман муддатн мзднд дар орзун фарзанд буд. Пас
аз интпэорн бнсьёр ман дарвучуд омадам. Падарн маро хабар
карданд, кн «ба шумо худо и таоло фарзанди очизас это кара».
Падарам гуфт:
— Орзун мо бо ризои худо хамрохн натавонад кард, чяро
ки та май мо писар буд. Дархол маро ба доягон супурданз. то
ба ин хад рэсидам.
Алгараз, рузе аз рузхо падарам ба сахро ба шикор машгул
гашт. ногох ба амрн оллох дар мнёни ши кор гох гаваэне дид
Падарач, дар дунболн гавазн асп меронд. то гавазн аз чэ:пм
нопадид гашт, Падэрамро хнрс намегузошт, кн бозгардад ва то
шаб аз кафои у бирафт, то ба канори чашмае расид. Дар он чо
аз таковар фуруд омад ва биншаст. Чуи посе аз шаб бигзашт, а»
баробари у оташн нуронке падид омад. Падарам бархост, днд.
ки оташ шуъла мезад. Ба худ гуфт: «Рафта аз ин оташ хабпге
гирамэ. Чун порае рох бирафт дар мигни ин беша иморате дид
буэург ва оташ дар он иморат месухтааст ва Сиёх ном зангии
нфритдидори девшакл дар сари оташ дид, ки нншаста. чомн ша-
роб дар назди худ нихода, ду говро дар оташ кабоб карда меху-
рад ва дар баробари он ифрнти баднамо як аврати чун млхн
шабн чахордах нишэста» хар ду дастн ин аврат баста ва куда*
ки дусола дар канорн ин зан буда ва зор-зор чун абри навбахор
мегнрнст» Падарам ин вокиаро дида, дар тааччуб бнмонд. Чун
151
он Снёхн зэнгй аз хурлани шароб фориг цгуд, наздикн у ома-
да, гуфт:
— Эн санам, даст аз саркашй бидор ва ба ман бо сари ва-
фо бош! Агар сари вафо надошта бошй, ба азобу укубат бо ту
муомилат кунам, ки хамаи мардуми олам ибрат гиранд!
Дар чавоби вай ни аврат гуфт, кн:
— Чанд руз шуд, ки ту маро ин чо овардай?
Спехи зангй гуфт:
— Дах руз шуда бошад»
Зан гуфт:
— Агар дах соли днгар дар дасти ту ба азобу бэ ситам ги-
рпфтор бошам ки туре аз ман мурод хосил набошад!
Снёхн зангй аз гуфтори ин мохруй барошуфт ва хашмнок
шуда шамшер баркашид. Падарам бар камин истода, завал
го ба охир ин суханхоро фахмид. Падарам бо худ гуфт: «Эй
дарег, кн чуннн мазлуме дар дасти золими Сиёхи зангй кушта
шавздэ. Ин бнгуфт ва хашмнок гашта, як чуба тир дар хонаи
камон ннход ва бар синаи он Сиёхи зянгин баднажоду бадшакл
зад, ки аз пушташ парен гузашт. Снёхн зангй бар замни аф-
тпд, чон ба малики дугах супурд ва он занро чашм ба падарам
афтод, забои ба дуо кушода. офарин кард. Падарам пуренд, ки:
— Эн аврат, чи каей ва аз кучой ва дар дасти золим чн гуна
афтодй?
Дархол нн зан омада дар калами падарам бняфтод ва гуфт:
— Эй бузургвор’! рузгор, бидон, кн дар нн назднкй чамоае
сахронишнн мебоша д ва сархайлп он фирка шавхари ман буд
ва ин зангй сорбони мо буд ва савдон ман дар днлн у будааст
па доим дар каминн май буда па ман гофил аз у будам, то ша-
бс маро ба ин писар танхо ёфт, маро бидуздид ва ни чо биё-
вард. Акнун маро касди куштап дошт, худо ба мехрубонии ху-
да ш туро ба ман расонид ва вакти ман нарасида будааст ва дас-
ти золим аз мани мазлум кутох кардй.
Падарам он вокна кн шуннд, дилаш бар вай блсухт ва он
занро маа писараш дар маркабн худ савор кард ва иномн у дар
бозу карда, рун худ ба шахр ннход. Субхдам ба дорулмулукк
худ расид, нн занро ба сарои худ даровард ва ман аз нн вокна
мутталеъ шудам» Падарам ба ман сурэти хол бнгуфт ва уро
хамрохи фарзанди у тимор мекард1 ва муяодй мекунонд, то ка-
сс ба таяабн эшон биёяд. Муддате бигзашт, хеч кас эшоиро су-
рот накард ва талабгор пайдо намешуд. Писари он занфа бу-
1 Тимор кардан — парвардаи, гамхорагй кардан.
152
г шул Падарам ?ро бл чои худ валиачдп хеш карт, пптшо^Л
* тасарруфя у ни ход, худ ллр куичи чонлкоче бя тоат иуклб
шуд Муддатн tuniu сол у дар тачти сллглнлт нишаст пл мя
। уро аэ рох бароварда, бя у мат.кул kap.vin. ки агар мс»
кн подточи туро мусаллам лаяла. малики Дармборро би
о.
Он харомэода ба г у фтор и он клпм надари маро бнкушт гл
дм май кард. Мвн бо нн доя на катион ба хонан ваэири пл
>ам гурсхта бирафтам пл ои ваэири рввшаиэамир аэ холи
< вокиф шуд. Маро бо хямроктг канн юн дар хамом нимсн
б дар ктшн ямиюид ва дар нн дарьё рахо кард на гуфт:
— Ту ва наздн нн харомэодя бирав. баъд аэ он ман фикрн
ЭИ ИН нопок созам. Хар гох км дафъи ни бало карлам, туро
viM талаб кард Имруэ лях табонаруз аст, ки лар пн ларь» и
юён саргардом мсгардлм. то ми злмон. кн туро днллм Шар
вокнаи ман нн аст. ки бо ту |уфтлм.
Ман аэ гуфтори у мутахаПир бимондам пл гуфтам:
— Эй маликам хублн. ягар ризом ту бошад. бандявпр дар
«мети ту ботам на каылрн банда!н бар мт ни худ бандам
Ва духтари нскяхтяр забои ба ялф'н чун тмин ф всех.забои
июля, гуфт:
— Эй чяпон. агар бо якднгар ходару блродар бошсм, чй гу
бош ЭЛ?
— Млн гуфтам:
— Ат ар маро ба бандагй кабул соэй, то зяпла ботам, дар
лозимати ту мебуда бошам,
Духтар ризо шуд. лскин дояву кяиизакои дар хоб будянл
гъд аэ соате аэ хоб бсдор шуданд ва млро бнднданл, ллр та
чуб бимонданд. Доя аэ духтар лурсид. ки:
— Эй фарзанди ба чои пайвянд, ин чавон кист ва аэ куче
ip ни чо омадааст?
Он мохи дилхох аз он чи ат ман шунидэ буд. ба японои б
фенл баен нямуд яя дояву каннзон хамя хушвлкт шуданд
п ман таъэимн малнкаро ба чой ояардам вл гуфтам:
— Эй бону, ту духтари чавон, млн низ чавон. Хавой наф <
р дуй моем хам голнб аст. Агар навъе шяпад. ки бяПни мл-
Хмахрамият мешудя бошад, бисьер хуб мешяввд.
ухтар гуфт:
— Фармон турост.
Пас дар мн/ни ману духтар ичоб кабул шуд.
Алкисса, дах руэн дигар хакрохн чшонои дар киштй длр
ини ом дарьб бнрафтсм. Руэн Ьдахум ба канори дарьё раси-
>Б1
дем, шахри азим намудор шуд ва нарду им он шахр хама зан-
гй буданд ва ин шахри зангиёни одамяхор буд. Дар нн вахт ка-
риб хазор нафар аз зангнён хама силоххо пушнда, дар кпштнхо
нншаста. рун худ ба мо оварданд. .Ман низ снлохн худ дарпуши-
дам ва ба эшонэн охангн цанг кардам. Он духтар бнфармуд. то
дояву чумлан кэнизон лнбосхои мардона пушнданд ва аз дару-
нн кнштй ба зангиён чшгги бисьсре кардем ва чанде аз марду-
ми зангнро ба тир захмдор кардем ва чанде днгарро бикуштем,
аммо хар соат баоихо мадад мерасид. Он кадяр кнштй омяд,
кн тамомн атрофн моёнро бигнрнфтанд. Харчанд нпгох монар-
дам, канори ин снпоху киштнн зангнён намедидам ва снлохн
занпин аз чад афэун знёда гашт. ба музохим1 кардан очиз ома-
дем. Окнбатулзмр умсд аз чоки ширин бэркандем ва ман дух-
тарро пфтам, ки:
— Эй малнкан хубон, кори мо ба охир расид. Акнун ту аз
манн гариби мустаманд розй бош.
Он мохи дилхох зор-зор чун абрн навбахор дар гирья дзр-
омад ва аигуштарине дар дастн худ дошт, аз дасгк хул берун
кард ва гуфт:
— Ин ангуштзринро дар дасти худ андоз. Агар ту злндз мо-
нй, ин ангуштарпн аз мац ба ту ёдгорй бимонэд, хар гох кн нн
ангушгаринро бини, маро ёд кунй.
Маро аз нн гуфторп у оташ дар ниход бияфтод ва ашк аз
дядагоии мзе! чорг шуд.
Алгараз, ангуштарпн аз у бнгрнфтзм ва дар дасти худ ан-
дохтам ва чанг мекардам, то он руз бигзашт ва шаб шуд. Он
шаб то субхдам бикушидам. Кор бар мо сахт шуд. Ногох ба
амри оллох абре падид омад, баркеву туфоне пайдо гардид То
рафт шнддатн хаво зиёдгар шуд. Чунон барк частан гирнфт.
кн хама киштнхо лар як coat оташ гирифга, бисухт. Ба чуз ма-
ну он духтар, кн дар рун тзхтае эинда бимзндем, тамомн киш-
тиённ зангнён хахга мунхазнм3 гаштанд. Аз шарофати баракоти
нн ангуштарпн, кн дар у нсми аъзам кзндэ буданд, аз хосняти
ин исм мо хар ду зннда бямоидем.
Алкнсса, ба сад хазор мохнат, баъд аэ се шабонаруэ бз ка-
нори дарьё раснда. берун омадем ва тане чзнд аз зангнён бнё-
маланл ва хар дум моёнро бнгрифтанд ва ба назди к и малики
худ бурланл. Назар кардам, дидам, ки як бэлнажол зэчгии ся-
ёхруе гиребон чок карда бннсгодаэст. Чун моро бидкх бэнг бар
мо зада, гуфт:
1 MvJOfaJv (ж*рл«к) — болошт**. огокдойй 1,
< — г) реэ<ж nipoMUi.
1S4
— Эй иобвкороя, шумоён чй гуна ыардумед, кн вз шумнл
шумоён писарам ба чандин хазор мард ба оташи сойка* бису
таид.
Ва ман ба у хкзмат карда бигуфтам, ки:
— Эй шахряёр, мо мардуми бозаргонем ва хар ду барода-
рсм ва мардуми ту бо мо касди чанг карданд. Мо очнз омадем.
Дар ин вакт солкае пайдо шуд ва мардуми ту ва чамоае, ки
дар киштни мо буданд, дама бнсухтаид ва мо ду бародарро
ачал нарасида будааст, кн ннак омада, ба чамоли чахоиорон
ту мушарраф шудем.
Ман дар ян гуфтугу будам, кн нарда бзрдошта гарднд, ка-
риб панчох нафар канизак берун омаданд, хама чомахо пора-
пора ва рун худ харошида. Лехин зане дар мифш эшон буд, ки
аз нблис бадтар ва кадам пеш ннхода гуфт:
— Ин ду тан боне Шудаанд, кн писари ман халок шудзаст.
Хама ба сУи мо ншорат карданд за нн зншгру гуфт:
— Хар дуро бар ман бпднхед, то ман ба а зобе ии.хоро ку-
шам, ки мургони хавозу мохнёня дарьё ба х ли эшонон бнгнрь-
янд.
Малик хар дуй моёнро ба у супурд ва ин зншталъат рун худ
ба чоннби канизон карда, гуфт:
— Инхоро барбандел’
Дархол каннзон ба фармудап у ямал намуда, дзету гардани
моёнро баста бурданд ва дар хонае андохтапд вл дари он хо-
наро аз болои моён куфл карда, рафтанд. Чуя соате бигзашт
он пнразоли зиштруя баднажод аэ дар дар мад ва дар наэдн
моён бнншаст ва бонги боханбат бар мо зад, кн:
— Холи худ чн гуна мебияед?
Ман гуфтам:
— Эй маликаи хубоп, аз нн бадтар дар руэгор нгбошад.
Гуфт:
— Маро аэ ин ду чавон, кн хастед, кадоми шумо дусттар до-
ред, то ман шуморо халок насозам ва неъмат дихам ва озод
кунам?
Ман аз чон худ бархоста, ба сад забои дар таърифп у даро-
мала, гуфтам, кн:
— Мисли шумо ёри нозанин, ки мо ду тавро ба хизмати худ
ланч бинед, зихй шарвфу саолати мо!
Чун си иблисталъат, кн ин калом аэ май шуняд. ба хушвак-
тнн тамом аз наэдн моён бнрафт ва посе аз шаб гузашта буд,
1 Соицо — сзарахш, оташак, барк.
1Б5
ки боа овози кушо.танм лар биёмэд. Чун лар кушода шуд. он
зап сарн шавхари худ дар дасти худ гирнфта, аз дар даромад
вз дар пешн моём бнгэошт ва гуфт:
— Аз барон хотирн шумосн сарн малики чазираро бурндэм.
Лчнун аз кас матарсед ва ба фароги хотир даст дар гардин
м1н дароред вз хочати ман раво кунед.
Ман гуфтам:
— ЭЛ малика, про имшаб сабо бояд кзрд, чаро ки фзрд-з
яз куштани малик or ох шаванд, агар фитнас нашавад, мо бо
и хуш дароем ва аЛшу ншрат созем, Агар ин замой ни кор бн-
кунем, фардо дар гавгои малик моей бо худон худ муночот на-
тдвопем кард ва шармсор мешанем,
Зани зангнн снехн бадиажод гуфт:
— Фармон шуморост.
Аммо дар хнкоят чуннн овардаанд, ки сарои малика дар чя-
зира ва дар канори дарьё буд ва нморатн v аз сайг буд вз дар
возаи у аэ фулод буд ва аэ шахр дур буд.
Мо ду тан бо у хамрох дар он чо нншаста будем. Мардум
аз куштани малик хабардор шуданд. Гирев баромад. Хама до-
нлетанд, ки малихро нн малъуна куштааст. Дар нм вахт кариб
хазор кас аз енпохн у дар гаркн охану фулод туда бнёмадэид
вл касди эн сарой бикарданд. Моён силох дарпушидем ва дари
срой бэрбастем ва бар белой сароЛ баромадем ва дзр рун
гномон ба шаббад тиру мнлтхк бнмондем ва бияндохгем вз
нагузоштем, хи яке ба гнрди ин сарой гардад. Чун шлб бар са-
р; даст даромад. мардуми шахр на сяпоху гайраху ба оромго-
* л худ рафтанд- Ман ба ин эаин зангн гуфтам:
—> Моей ба даруни кн сарой чи кор хохсм кард? То меравэх
к ф бар моён душвор мешяаад.
Ин малъуна гуфт:
— Гам махуред, ки нн саройро ба чоннби дарьё дарсст, км
хамя пакт кнштн дар он дар бастааст. Аэ он чн неъчате ки дар
хона аст, ба даруни нн кнштн бннлдозем ьа биравем.
Мэн гуфтам:
— Чуннн бояд кард.
Алкисса, мукаррар бад-нн хардом ва бэрхостем. дари хазн*
ная малика бнкшодсм» зяру моли бисьёр ва аэ чумлаи журок
низ ба даруни кнштн чой кардем ва хар се тан дар киштй даре-
нием вз бод бок бар s кашидеи. Дар нн взкт боде бархост ва
клштии мо чун тир мерафт. Чун субх дамида буд. ки аэ ом ча-
зира ас а ре зохнр нзшух Шукри жудоро ба чой овардем. Ии
ыалъуна гуфт:
156
— Акнун саогат ёру нкбол руй намуд, аз нн бело халосй
ёф1ем. Холо вактн он аст, ки комн днл ва муроду максуди ман
аз шумоён хосил шавад.
Ман гуфтам:
— Эй малика, рост мегуй ва бнсьёр мяшаккат аэ барон мо
кашидн, Вахт аст. ки ба хизмати ту мукаЛяд шавсм.
Ва ман ба духтар нттифок карда, уро ба пушт хобонндем,
аз сари у духтар бнгрифт ва аз хар ду пояш ман махкам бигн-
рифтам ва ба дарунн дарьё радо кардем. Ду-се рута хурда, чои
ба молнии дузах супурд. Пас моён ба муроди дил кнштй бирон-
дем. Дах руз рох рафтем, рузн сздахум аз баробарн мо сохиле
пайдо шуд. Кнштиро дар лаби дарьё кашндем ва бар дарахте
бубастем ва худхо баромадем ва маргзоре дидем, ки аз бихишт
хуштар ва аидалебону чонвэронн дигар ба хазор магма хонда
истодаанд ва гулхои рангоранг шукуфта нстодааст ва чашма-
хои об дар болои сабзаву себарга чорй шуда истодааст ва ме-
вахон алвон пухта истодааст. Порае сайр кардем ва дар сари
чашма дар сояи дарахте хар ду нншастем ва чизе, кн аэ хур-
дани доштем. бихурдем ва соате дар хоб шудем. Баъд аз заме-
не ман аз хоб бедор шудам. дидам. ки то карибн сесад савоо
гирди моро гирифта, нстодаакд. Пекин дар мпёиаи ин сипох. як
чавони мохруи парипайкаре бар мо ду чашм духга буд. Ман
духтарро аз хоб бедор кардам. Духтар чун бедор шуд, назараш
ба нн пнеар, ки афтод, ранг аэ рун у бнрафт ва ларза бар ан-
доми у афтод. Ман аз тагйнри у ханрон бнмондам ва аз у пур-
сидам, кн:
— Туро чаро ин хама вохнма голнб омад?
Духтар гуфт:
— Ин писарро. кн дидй. медонй, кн у кист ва мо боз ба ку-
чо афтодаем?
Ман гуфтам:
- На.
— Духтар гуфт:
— Ин шахри падари май аст ва ин пнеар, ки дар назари ту
нстодааст, у падарн маро кушта буд ва касди ман карда 6va.
ки ман аз дастн у гурехта будам.
Ман ба духтар гуфтам:
— Хотнр чамъ дор, ки акнун туро бад-нн либос иамешино-
сад.
Дар ин гуфтугу будем, км он пнеар моро пурсид, ки:
— Шумоён чн касед ва аз кадом дкёр омадаед?
157
Май бархостам ва хнэмат кардам ва дуои лояку санои му.
во фи к. кардам. Баъд аз он арз кардам, кн:
— Эй шод, мо ду бародаронем ва падари моро дар киштй
сойка пеш омад ва бо оташн барк бнфст. Мо хар ду бародар
ба хасби такднр дар нн чо афтодаем.
Он чавон чуи суханн фасохату иборати мо шуняд. гуфт:
— Шумоен лоикн бозаргонн нестед ва шонстаи хизмати ман
бошед.
Ва ман таъзнмн у ба чой овардам ва гуфтам:
— Агар муноснбати мулоэямат буда бошеы, бандагонатро
банда бошем.
Пас ишорат кард, бар моён ду таковар мархамат намуданд.
Ман гуфтам:
— Эй шахриёр. киштии мо дар лабн дарьёст.
Малик панде муътамадиённ худро фармуд. кн:
— Рафта, аз он чи молу неъмат. кн дар киштй бошад, ба
чахорлоён бор карла, ба шахр барсд.
Ин хизматгсронн у низ рафта, чумончи амр карда буд, ба
такднм расоннданд ва моёнро дар сэром худ хучрае бндол. кн
хама р\э ману духтар дар хизмати у будем ва шаб ба хтчргн
худ рафта, даст дар тардани якднгар мекардем ва мехуфтем
Аз ин вокпа чанд рузе бигзашт. Шабе нн водшохпнсар хобн
ошуфта дида. ннмаи шаб аз хоб бедор шуда, аз хвадя хобн худ
гнрди нн сарой гардяда, ногох ба дари хучраи моён расида ва
дари хучраи мо боз буда, чун нигох кардэаст. кн ману он санам
даст дар гардапи якднгар андохта. чун шнру шакар ба хам
омехтаем, маълуми у шудааст. ки май марду днгарн мо зан, да-
ри хучраи моро куфл карда, рафтааст. Чун руэ шуда, вазнрн
равшанзамирро талаб намудааст ва гуфтааст, кн:
— Ин ду чавояи гариб. кн лан бэ хизмати худ озардэзм,
ба ман гуфтанд. ки мо ду бародаронем. Имшаб ман хобн шу*
ридае дидзам ва аз сиссати он хоб яахуфтам ва гнрди сэроП
мегардпдам. Ногох ба дарн хучраи эшон рзсидам. эшонро хуф-
та дидам. Чук нек назар кардам, якен у марл буда ва днгарн v
зан будааст. Акнун мехохам. ки ту ба назди он бадкешон раф-
та. аз холи эшон хабаре гнрй.
Ва моёнро аз нн вокна асло хабаре на буд. Кариби субхдзм,
кн аз хоб бедор шудам. наздикн лар расндам ва дидам, ки дар-
ро аз берун махизм кардаанд. Дар нн андеша будям, кн овози
дар омада, дари хучра боз шуд. Вззир ба андарун даромзда,
бнншаст ва моенро хам биишоид ва гуфт:
— Эй фарзандон, шумо, кн касдя хоб кардед, чаро дарро боз
15В
мондсд, ки ин пагох малик омада, шумоёнро хуфта дилааст из
я\ин донпстааст, кн ту мард ва он зан буд а па маро тялаб кар
ла гуфт рафта нек тахкнк намой, зеро ки нн малики мо бнсьёр зо-
лим аст, то ба халде, кн морп подшохе буд, кн дар олам ба кеки
амчун у одами набуд ва кн писарро оварда. дар тахтв худ ни-
шона ва ин бздфеъл харомзодагиро ба чои пвард. подшохи моро
би к у шт ва мо дар дасти нн золим гирифтор момдем пл малики
моро духтаре буд ва аз дасти ин харомзода чун мохи лар мег1
монда аз чахон овора шуд ва ман лар талабн у хзстам ба чиха-
ти он ки бо бузургони нн шахр ахд кярдзем, кн агар духтари
малики мо бозояд, пн бадфеьлро нест’гардонсм т * он духтарро
ба чои падар ба подшохи нншонем, чаро ки ни зулмн у дар хаки
подшпху фукаро кардааст, дмлхоя ннхо сярд аст ва ба нобуд
шуданн ин хурсанлапд.
Духтар ин харф аэ вазир шунид, бархост ва ба назди вазир
омад ва гуфт:
— ЭЙ ягонаи зэмон. он духтар. кн падараш подшохи шумо
буд. макам ва ту маро аз дасти у ба дарьё дар кнштй андохта»
рахо кардй.
Пас духтар дар бахрн сухан даромада, аэ с рн у он чи гу-
зэшта буд, аз аввал то ба охнр билокусур ба вазир баек карл
Вазир аз чои худ бархост ва cap лар пои малика ниходз. гуфт:
— Эй малнкан нодируласру дяврон, дар ха май олам туро
мечустам, акнун худой таборах ва тяоло туро ба ман расонид.
лекнн ин бадфсъл дар бан ли озорн шумоён аст Лммо шммоё i
дил фориг доред, км пахуст бнрэвам ва уро аз кахр фуру ни-
тонам ва низ нмшаб мачмун бузургони ня шахрро аз холи
шумоён огох кунам ва аз у баргардем ва мукофотп ппдаратро
аз вай снтонем ва туро ба давлату нкбол дар тахт бяншонем.
Ин бигуфт ва бархост ва бя назди подшох рафт ев гуфт:
— Эй шахрнёри контор, хотири отири худ чамъ дор, кн ах-
воли эшонон боздонистам, ки яке у мард буда ва як? дпгаре
чан будааст. Маи бз марди у гуфтам. кн: «Чапо бо малик дурур
гуфтй?» Мард гуфт: <Ин канизаки ман аст ва уро бнсьёр дуст
мсдорам вэ ба чои мардаш нигох мсдорам, то кн касе аз у та-
маъ насозад*.
Аэ ин гуфтори вазир маликро дил форик шуд ва фарогати
тамом хосил гардид ва ба хурданн шароб мукайяд гардид. Баъ-
даху вазир аз назди у берун рафт ва бар таковари худ савор
1 Мег — абр.
159
гардид, чамен бузургону умарорэ, кн давлатхохи падарн мэли
ка буданд. мулозимат со.хга, омаданп малнкаро бар хама маъ
лум кард, Чумла шодмон шуданд ва гуфтанд:
— Малмкан мо кучост?
Вазнр омада дзр ниман шаб духтарро дар тяковаре савор
кард ва маро низ бар эспн днгар савор сохт ва ба наздн бузур
гону умарои давлат бнёмадем. Ин мардум, ки духтари полшо*
хи худ билндэнд, хама cap бар замин и и ход а. забои ба офарнн
уушоданд, Духтар гуфт:
— ЭЛ дустонв чонй, падарам бар шумоен хаки бисьёр л
рад. вафои он хукук ба чоЛ оред.
Лэ хама гиреа баромзда, таъзими малнкаро ба чоЛ онардл.
ггфтанд. ки:
— Б а чон минват дорсм!
Фнлхол силох дарпушидзнд ва охаиги сарон он харомзод,
гярданд. Чун бэр дэри сарой v рагиданд, мардуми снпох баяк
б >рагн хама фигов бароварданд, Малик дар хоб буд, capocewi
аэ чомаи хоб бархоста. ба берун рафт, кн аз ни гавго хабар
тирад, фнлхол уро дастгнрн карда, ба наздн духтар овардзнл
Духтар бифармуд. кн:
— ЭЛ чаллод!
Фнлхол чаллодоня азракчэшмн бохпЛбат хознр гашта, cap
аэ такая у чудо карданд. Баъд аз он духтар ба сарой падали
' л рафт ва дари хззинаро бикшод ва зару зевари бисьёр б1
мзнру ба снпоху бузургону умарову гаЛрлху бндод. ки хам
аэ духтар хушвзкт шуданд ва дар нактн пеку ба соагн иек vn •
дзр тахтн подшохн бнншонданх Муддате дар тахтн салтанзг
нпшаста. ба доду адл мукзЛяд буд. Р\зе аэ руэхо духтар чаш <
проста, чачей бузургони шахрро талаб намуд. баъд аз фарогн
сухбат зз кафон плрла гуфт:
— ЭЛ бузургон. нн бддбахт аз он чи бар падарам ва бу
vih карда буд. чазон худро ёфт. Аммо маълуми хэмаи шумоё i
б.'да бошад, кн ман аяратсям муштн пар ва чок ман дар кунч »
х >на х\б аст, зеро ки ухлан подшохн дар гардами ман аст мэ
лээпм аст. ки ба хар балу нек сухан созам вл инро ба худ pan *
нэдорам. Маслихат он аст, ки шавхзрн маро бз подшохЛ каб)л
кчиед
Буэуртон гуфтанд, кн:
— Хар кас. кн ба хамс£хбагии ту шояд, бисьёр неку хИ
аст Моём бирраъе вэ л-вЛн кабул кардем.
Пас дзета ман бигрнфт вз дзр тахтн салтакат бмншокд
точи хусрави бар сари мам к к хох Муддатм маднд дар адодат
160
будам. ки ранят аз ман хушнуд ва сипох аз ман розй буданд.
Баъд аз он маро дар хотнр орзуи вэтани худ афтод. Ба духтар
гуфтам. кн:
— Эй маликаи хубон, маро дастурй бидех, кн ба вил тяти
худ рафта, чанд рузе дар он чо мсбуда бошам.
Малика гуфт:
— Ман аз ту чудо нашавам ва бо ту хэмрох разам вз хар
ду муддате он чо бошем. баъд аз он бозосм.
Чун бад-нн шарт карор додем ва касди вилоятн худ кардем,
вазирро талаб намудем ва наёбати1 вилоятро ба у супурдем.
Маликаву ман зари бисьёру канизакл бешумор гнрифта, дар
киштй бурдем ва дар киштн даромэдем ва руй ба рох ннхода.
дар рун дарьё меомадем. Чун кариб бад-нн чазнра раснда бу-
дем, кн киштии мо шикает, тамоми хидматгорон тарк шуданд
ва ман ба нн зану чаиде аэ каниэон халос шуда. бад-ин шахр
омадем на ту ба камоли худовандй маро бандам аэиэ кардн ва
маснади вазорат ба ман додй. Лекнн дар нн муддат дар орзун
он Судам, ки шох як бар ахволн маро пурсад ва аз афту хезн
дуньё ба ман чнзе гуяд ва истнфсор* кардн ва киссаи банда ни
буд. ки аэ аввал то ба охнр саргузашти худро ба ту шарх до-
дам. Бихамдуллох, ки охир ба муроди худ расидам.
Алкисса, малики Разннн бнфармуд, ки нн хикоят дар дафтар
навиштамд ва хар гох хотнри мубораки у хостн, он хикоят дар
наэдн у хондй ва аз ни дек тон пандхо гирнфтн ва ин вазирро
сарфароз кардн.
Баъд аэ чанд руз малики Разннн ин хикоятро ба падару во-
лидаи худ баён кард. Эшонону чумлаи хешон хама муттахай-
ир бимонданд ва тамоми мардуми вилоятн Разиин аз хакикати
у вокиф шуданд ва уро талаб намуда, ахвол пурсиданд. Вазнр
аз аввал то ба охир ба шарх баён кард. Хама аз холн у мутта-
леъ гардиданд. Ровй гуяд, кн малики Разиин рузе аэ рузхо ру
ба чониби вазир карда гуфт:
— Ту марде чахонгаштан, мехохам. ки ба вилоятн Балх
рафта, нн саргузашти худ ба малики Балх маълум созй ва уро
бад-нн фасоиаи худ хушвакт дори, чаро ки дар миёнаи ману у
нхебати бародарист.
Алкисса, вазнр ба расми элчигарй ба вилоятн Балх омад. нн
хикоят ба малики Балх бнгуфт. Малики Балх ба сад чандонн
малики Разиин вазирро навозит кард.
1 Няёбат — иомбй. чодншиийе
Истифсар — пурсиш.
11 1456
161
Алгараз, вазир чанд год ба внлоятн Газннн омада рафтй ва
боз ба внлоятн Балх омадй. умри хул ба нн таркка ба cap бур-
ли. Окнбат аз нн дуньён фони бигзаштанд. Подшохону вазмрсн
хама дуньё ба днгарон гузоштанд ва орзун дуньен фониро ба
серой укбо1 бурданд.
Рубой:
Дуиьвро чи чои беи фо мсбинам.
Худро sr глриЛоин худо мебинлм.
Iliixce лид хм, п моли Корги дор 11.
Дар ХОИЛ и охмрит гадо мсбимам
Сад хазор рахматн хак бар марлуми нек бод!
1 >Хбо — дхр хи чо ба млънол охи риг.
ХД1К0ЯТИ ШОХ, САЛЦУК; ВА ШОХЗОДА ДОРОБ
‘Овардазид, ки дар вилояти Хинд подшохе буд, Салчук ном,
дар тачаммули шадриёриву вомдорй бисьёр веку, лашкари бе-
кароку кишвари бепоёку хазоину дафоини пур аэ ганчу гавхар.
хакямоии донншмзнду вазирони иисанднда, амиронн бо баду
нек расмда дошт. Ва он шодро писаре буд, Дороб ном, нехуат-
вор, сутудафиол, хубкнрдор, зсборуй, фариштахуй, модчабин.
Байт:
Шучову далеру писандндаху»
Чу Хотам ба даду дмхиш. тозару.
Он шохзода шабу руз бо хамсолонн размии хуррамисаршор
умр ба cap бурдм<
^Рузе падар ба шнкор баромада, фарзандро ба чои худ ни-
шонда рафт. Дороб чун парвонае, кн гирдн шамъ бигардад.
1М
К1сри пддарро посбонй мскарх Салчукро каниэе Суд, хи куф-
Р« аулфаш каманди гардани диндорон. лаби лаълаш чошни.
бахшн днли бемороя.
Байт:
Чу лудфмв белил ммчир б in л ад,
Нмгщаш ба бело! шаышгр балдах
Катал ттг, ба лисп* со и л ьаюро.
Залах тирм тцмат ба та^дир, баллад.
Шохро бо ин каниз мухаббати тамом буд. vpo саромадя та*
моми харам карла. чамаро мпикодн* 1 у гарлокнла буд. Салчу •
ро вазире буд. кн тухни мухаббати у дар замкни дил кошта, бо-
ри гаму андух бардошта.*
Байт:
Яяг лар цюхроти лшк асос товтаи лорах
Ба шатрамчм мучаббат раяг аз рул болтан лорах
Ва ои кдннэро низ бл он наэаре буд. аз холи у хабар дошт.
Вакти худро ёфта гушаеро гнрифта. бодан ноб мемушидаид.
Ласт ба гардани хам доштанд, ки Дорпб аз камине берун омад.
ои ду тавро ба су pare, ки буданд. муойнна* дид. Лэ кнрдорашон
чашм пушил ва гуфт: <Ик навъ кнрдор дар замоиа бнсьёр аст.
Агар *шононро бикушам. ин сухан машчурн рузгор хохад шуд
ьа сабабн парешонип порае хохад гарднд. Агар сабр созам, ки
ба падар нэхор начоям, падарам чаэои инчоро хохад дод. аммо
худ аэ па решай и берун нахохад омад. Пас нихон доштани ин
роз нем? бошад.
Байт:
Г*л пари маЛкада гуфтам, ки «чист роки лачот?»
БИЗОСТ ЧОЫЛ МАЮ гуфт «роз П . (11МЛВЛЯ.
'"Аз он чо хомуш даргуэашт. вазир бо каннз донистанд, ки
Дороб мушохидан нн роз нлмуд7гУФтанД:
— Якин ки бо падарн худ изхор хохад кард, шох моёнро
амон иаднхад. Дар нн кор андеша бояд кард.
Каниз гуфт:
—ЦП ох маро басе дуст медорад ва аз суханн ман намеба
рояд. Фнкри ин корро ман намоям ва ба шох туям, кн фарзанди
ту каедн ман карда буд. ба мехнатс аз дасти у халос гаштам. v
Ту ки падарй. чй мсфармон? Он вакт уро анида нагузорад. хер
’ — иахд.
1 A1>ci<Iur<a — айнаВ'
164
ду тан халос ёбем, бе газанди рузгор зиндагонй созем.сАгар
шод бо ту, кн вазири, машварат созад, ту хам гуй, ки ин наэъ
фарзандро зннда магзор» ки сабабн бадномин ту бошад. 7
Хар ду тан ба хамим мукаррар кардэнд.(Дороб хабаре на-
деннт, Вакте кн Салчукшох аз шикор ручъат иамуд, каниз ги-
ребок чок карда, ба хизмати шох омад,)дар кадамаш афтодз»
гуфт:
— Эй малик, бидон, кн фарзанди ту шаб омада дар
хонаи ман даромада, маро дар огуш кашнда, мехост, ки ко-
мн дил хосил созад, ба фиреби бисъёру мехнатн бешумор аэ
чанги у халос ёфтам, Харчанд гуфтам'. ки модарн туям кабул
накард. Инак вазир гувохи ман аст.
Шохро олам ба иазараш смеху торнк гардид. баромада вэ-
зирро талаб кард.} Вазир гуфт:
— (Дар он вакт маро низ гуфта буданд, ман уро аз харам
бароварда будам.7
Баъд аз он якни карда, либоси сурх дар бар карда, бар
тахт биншаст^ Доробро фармуд, то дар хизмати у оварданд.
Чаллодро виз талаб карда, ба у супурд, ки cap аз тани у чудо
созад. Дороб харчанд савол кард, чавобе нашнид} Шох гуфг:
— Эй бадгухар, туро чи ёро, ки ба канизи ман, кн туро мо-
дар аст, дастдарозн кунй?!
Чандон ки муболига кард, харфаш ба чое нарасид, Чаллод
уро гнрифта бароварда. гуфт:
— Пой ба чоннби охират дароэ кун ва пой дигар аз дуньё
кутох кун.
Ончунон кард, аз зиндагонй дил барканд.{Чаллод тег тасма
кашнда. атрофн сари уро мегашт. МардумЬн афсус мехур-
данд, илочи худро намеёфтанд. Салчукро хакиме буд ба хнк-
мат доно ва ба сухан тавоно, табъи салиму зехни мустаким
дошт.З
Байт:
Лоно ба хар днёр аэизу му кар рам аст,
Лаьиат бар он диср. ки нодон бувад азиз.
ЬДоробро ба он ХОЛ днд, ба худ печида, аэ кайфияти хол пур-
енд, гуфтанд/уЪллодро гуфт:
— Даст кутох кун то он вакт, ки ман бирасам.
Ба зудй худро ба хизмати шох расонид, замкни убуднят бн-
бусид, гуфт:
— Шохо.
Байт:
166
Гам аз гарлишл р?згорат мзбод,
З-андсша лар дил губорат мабох
Агар дар днлн подшодом гаме,
Гкрешон кунад хот при o.iawv.
[Подо, умрест. ки cap дар остонн продают пиходззм, шаб/
руз дар хнзматат чун баидагон нстодаам, ба дуом давомл дап-
лати шох умр ба cap бурдаам, харгиз хилофи рой аэ бандлгн mv-
шохида нанамудаам. Холо дар берун дидам, ки шохэолан ола-
миёну пнсандидаи дилу чонро чаллод мехохад. ки cap аз тал
чудо созад, оламеро мотамсаро гардонад. Фарзанди худро куш-
тан аз шохон ба вукуъ наёмада. Биё аэ чурмя у даргузяр, ки
вакте пушаймонй фонда надорад.
Чандон ки таваччух кард, фонда набахшнд. Ночор чавоб
дод, ки;
— Дар иклими ман набошад, касе чизе надпхад. Баъд яз
ин коми уро касе ба забои натирал.
{Хлкпм аз хизматн Салчукшох ручъат намуда, шохзодяро аэ
эсрп тег начот дода, ба чоннби бнёбон фнристод. Он бскаси бо-
длив саргардонй ба танхо рохпаймой пеш гирифт, ба чое орому
карор надошкд
Байт:
Гирдбоди дашгу гардя бссару соыопням,
Мясраи барчастан девоии сдргардоиням
Дар он даштн бссарупой мехиатхо кашнда, днд, ки оламро
карору рузгорро мадор набуда. Вой бар он кн дар ин дуньси
фоии днл басталнд. худро фнрефгаи у кардааяд. окибат ба гаф-
лат мондаанд ва мурдааид ва хасрати бисьер бурдзапд.
Байт:
Лавхн мазорхо хама слрбаста номтост,
К-аэ ©жират ба кардумн дуньё, навиштаанд.
Эй бехабар аз холи бесарупоён, соате гушн хуш дор.ЪУирс
шуд, ки дар куи бекарорй ба олами бетобн рузгорам мегуза-
рад^Умра^<ба зоенву бекэсн сарф ёфт. На аз ёр хабареяу на
аз дкёр асаре. Надонам хокам аз кучост аа обам аз кздом ларь-
ест, сирнштам аз бахри чист» ки фитанам ба чое иамерасад, ка-
се сухэнам нвмешунавад.
Байт:
Наш уд кабулн ту харгнз фнгону яории ио,
Ба млатм ту, ки аэ хад гузашт яории мо.
Хазор сол ба хору ха эон расид. гуэашт.
Самар млдод ияхолп умсдаорим мо,
166
Алгараз он писар муддатп маднде гили сиёх хурда. бекбу*
дй ба корн худ надида, дилаш ба дард омада) бннолид, ки...
ногох се нафэр каландари чахонгарди хомуннавард аз чоннби
бкёбон ба хузурн шэхзодз(Дороб омада дар пахлун у нкшзстз
сухан дар мнён андохтаhaJ гуфтанд:
— Эй чавон саргузашти моей бнсьёр аст. Ту баён кун. ки аз
кучон ва танхо чарой?
СДороб киссаи худро ба шархе/кв гузароннда буд баён кард.
Он бесару поёнро дидаву дил ба у бнсухт.)Яке аз он ми -н гуфг:
— Чахоигардкн маро панчох сол шудазст. корхо карда та-
аччубдо дкдаам. ба хубй зиндагонин ман бигзашт. Сурмзн су-
лаймонн дорам. уро ба нн шохзода биднхам, акнун бо у бошад.
Аз чаПбн худ бароварда ба шохзода дод ва гуфт:
— Хар гох ки нн сурмзро ба чашм баркашй хеч кас туро
набинад ва ту хэмаро бинй. Агар шун ба чашм бозиамой.
Шохзода дар багал кард. Днгаре гуфт:
— Ман нсмн хоб медонам, агар касе инро хонда ба касе да-
мад, он касро чунон хоб рабояд, ки то рздди уро нахонад, хар-
гиз аз хоб cap набардорэд, то киемат чунон бошад.
Исмя хоб чунон таълнм дод. Уро хам шохзода ёд гирифт.
Дигаре гуфт:
— Ман чизе иадорам, аммо дар вилоятн Сарандеб дидазм.
хахимон хонае ба тилнсм барпо кардаанд, хар кас медарояд.
наыебарояд. умрест ки чунон аст. Эй шохзода. тамаъ дорам, ки
агар ту равй шнканандаи он тилнсм ту бошн. Инак ту донй.
Шохзодаро видоъ карданд. рохн худхо пеш гнрнфтанд.
Алкисса, шохзода роли вилоятн Сарандеб дар пеш гирифт,
манзнлу карохил тай мекард, то бад-он вилоят расид. аэ дар-
воза даромад. акнун намедоннст, ки хонаи тилнсм дар кучои им
шахр бошад.ьНочор аз бакколе пурсид.|ки:
— Эн бобо хонае ки хакимон барпо кардаанд, хар кн меда-
рояд. намебарояд.^дар кучосг?
Гуфт:
— Псштар биё.
\ Дороб пештар рафт, дасти уро гирифта, силие бар руяш зад.
ки накш баст.|Пнр гуфг
— Мунодй кардаанд, кн кар кас нн хонаро ба мусофнре су-
рор дихад, уро тороч кунанд. Мехохй. ки маро ба тороч дн\й?
Агар тол ибн, дар талаб бош, хохй ёфт.
Аз он чо бигзашт. баъд аз тараддудк бнсьёр ба чое расид,
ки хонае, бар дари хона суфае. бар болои суфа карде нишаста.
Ба хизмати он мард омада, салом кар-у Он кард чаэоб дод,
167
Гуфт:
— IЭй фарзанд, аз кучо меон?^
Шохзода гуфт:
—(Аз внлоятн Хинд меоям, ба тозагн дар нн внлоят дохял
шудаам. Шунидаам, ки дар нн чо хонае буда, мехохам, ки мне-
ли мардумон ман хам дароям.|
Он мард аз чоП бархосп Доробро дар огуш кашид, навоэншн
бисьёр кард,| гуфт: '
— Эн фарзанд сабаби кишастани ман он аст, ки мисли tv
писаре доштам, \оло муддати як сол шудааст, кн дар ин хона да*
ромадааст, асаре аз v пайдо нест. Харчанд кн уро манъ кар-
лавм, рост наёмад. Акнун ту фарзанди кун, тамомн а м вол и
худро ба ту супорам, худ гушае гнрам.|Ин хаёлро аз хотир дур
гардой, ки бнсьёр касон даромадаанд, хабаре аз онхо пайд>
пест.
Харчанд наспхат кард, шохзода кабул накард. Ночор гуфг:
— Ту медонн,
\Дороб он мардро видоъ кард.,Гуфт.
— Агар аз фарзанди ман хабаре ёбй, бо май баргуй.
Шохзода кабул карда, дар хона даромад, дар миёни хо-
на омада биистод, дид хонае, заминн уро руфта ва чнда моя-
даанд, аммо тамомн махлукотро ки аз пашша то анко дар ча-
хор девори у накш кардаанд. Фасле истода, хост, кн барояд аз
дари хона асаре наёфт. Ба кар девор ки мерасид, сараш ба де-
вор меёмад, Доннст ки ипхо, ки даромадаанд, рохн баромадан
наёфтаанд, аз гуруснагн ба халокат расидаанд. Аммо аэ усту-
хони одами асаре пайдо пабуд. Дар ин хайрат мегашт, дар ми-
ёнан хона лавхе днл истода, бар он лавх навнштаанд, ки: <Эй
касе, ки лар нн хона дарой, умели баромадан нест. Дар ин чп
давоте ва калами муй мондаанд, каламро гнрифта яке аз ин
чонваронро кн лар ни деворхо хает бар лавх накш кун, кудра-
ти парвардлгорро мушохида намой. Ихтнёр турост, ба хар сура-
те, ки хохй>,
Шохзода каламро гирифта бар девор назар кард, сурати Де-
веро днд.|Хамон суратро бар лавх накш кард, Хануз тасвирро
тамом накарда буд, ки хамон сурат дар чунбнш даромадлБа:* i
аэ тамом шудан хамон дев ба шохзода таъзим кард ва’гуфг:
— Муборакат бод, ки ин тилисмро ту шикастн! Бидон, к и
хакнмон ни тилисмро ба номн ман баста буданд. (Хар кас м*’-
даромад. сурати дигар махлукотро мекзшид. хамон сурат
девор чудо шуда, уро мехурд.|Хсч кас сурати маро накэшида.
168
1 Давлат ба ту ру оварда будааст, Акнун ба хар чо ки мерэвн ва
хар ин фармой, ба хнзмат истода ам.
Дороб ба дар назар кард, дарро боз днд.) Мехост барояд. ба
хотираш расид марле, ки бар дар истода аз фарчандаш хабао
гуфта, маро ба хангоман мардумон нямсмонал.^Сурмап сулай-
моим ба кучо кор ояд, гуфта дар чашм кашид.|Девро гаир аз
шнканандаи гнлнем касе намедид./Хамрох аз дар баромаданд.
Дев гуфт:
— Эй шохзода, касди кучо лори?
Гуфт:
— Касаи Хинд лорам.
Дев гуфт:
— Рох дур аст, бар пуштн ман савор шав. туро дар як соат
расонам.
Дороб бар пуштн дев савор шуд. Гуфт:
— Чашмн худро бипуш,
Шохзода чашмн худро пушил. Гуфт:
— Боз кун.
Боз кард, худро ба дарвозаи вилояти Хинд дил. Худойро
шукрн бисьёр кард, баъд аз он пиёда аз дарвоза ларомада ме-
рафт, хеч кас уро намеднд. Баякбор аз пеш филе баромад, ки
дар пуштяш хнма1 буд. Шохзода гуфт:
— Хуш намеояд, ки худро ба канора гирам.
Дев гуфт:
— Ба ман фармой.
Пеш гула шт а аз тангн фил гирнфта, бардошта аз белой са-
ри шохзода гузароннда. ба канорае эндохт.Мардумон дидаяд.
ки фил бар сакфи чахорсук баромада ба канорае афтод. Хама
цайрон шуданд. Фарьёдаз мардумон баромада буд. Ва днгар ду
кас пахлуи хам мерафтаид.|Дев яксро ба ин чониб ишорат кард,
днгар ба чоинби дигар хар ду афтоданл. Аз чой бархоста бе
хамлнгар дарафтоданд. Яке мегуфт, ту маро афшурда партоф*
тй, днгар мегуфт, ту кардй. Касс раенда, гуфт:
— Эй срои, дар нн внлоят тааччубе пайло шуда а ст. Фил ба
хаво мепарад, мардумон худ ба худ меафтанд. Аз хам халос
шавед, тавба гуфта. худро ба канора гирсд.
(Мардумон хайрон буданд. Шохзода ба хар хона медаромад,
дар хар чо духтаре буд. тасарруф мекард. Фигон аз мардумон
мебаромад, Харчанд посбоноп мсниходанд, тупу туфапг меан-
1 Хила — хеэум.
16J
дэхтакд. фонда нанекард | Билохнр ба фнтон омаданд. фарьёд-
купон пеши Салчук рафтанд вэ гуфтанд:
— Дар нн внлоят шурн ачнбе nafao шуда. кн хар киро дух-
тарест тасарруф меёбад. Ту шохи. фнкрн мо соз.
Салчук ба танг омад. Билохнр гуфт:
— Эй ёрон. душмане бошад. ман аз шумо дафъ созам.-Ии
балое, кн кас уро надонад. маро чн гунох?
|Хэма ба корн худ хайрон шуданд. Дороб ба хонаи вазир
омад, ки интнкоми худ бикашзд, чаро кн сзбаби мусофиратм
шохзода у буЛ Вазир духтари худро ба хонае пннхон карда,
посбонон гузошта буд.)Аз дар даромад, ба хонаи духтар омад,
ки ба гушае нншаста. дар ба рун гзнр баста. Ба пеши духтар
биншэст. даст ба синаи у ниход. Духтар фарьёд кард, посбонон
хабар ёфтанд. ба хпзматаш давнданд. То духтар ба худ мечун*
бид, ки корн худро кард. Бо падарэш хабар бурданд, парешон-
Хол ба хизмати шох Давид, такрири ход нзмуд.)гуфт:
— Шохо, мисоли млн вазирон хастанд. духтароин ншон бз
чо истода на донам нн бэлоро бо мэн чи душманнст.
Шох дар тазаб шуда. гуфт:
— Агар уро дастгир кунанд, ман худ бикушам. ба днгар
иагзорам!
Хама мунтазир мебуданд.Щороб мехост, ки аз шахр берун
ояд.(д?я гуфт:
— Эй шохзода, ганч дар вэЛрона буда. Пар нн хароба дух*
таре дидам. бо либоск мач.хул. аммо ба хуси яктои вакт.
Худи шохзода ба хаволин у даромада. духтаре дид. руй чун
курси камэр ва хуршсдн ховар. хусне бисьёр латиф. Дар нн муд-
дат харгнз зеботалъате ба ни нозукм мушохида накарда.
Байт:
Нозукй офармдз баданэт,
Риги чок юза буввд пира канат.
Бар баста ба cap санг меборад.
То гмрифгаст насиби да манат.
Дороб гуфт: <\айф бошад, ки бо нн некуруй ба дастурй дн-
гврон мулокот созам. Дар пахлун у нишастэ, дастн уро биг-
рнфтДОн духтар фарьёд баровард. ки ой модар. касе дастн
маро гнрифтааст»/ Модараш бетобй of оз кард, ки кн балоест
кв дар шахр машхур шуда аст,( Дороб чашми худро шуст. Пи-
разам назар кард, шохзодаро дид. ки дар пахлун духтар нн-
шаств, таъэнм ба чой овард^гуфт;
— Эй сохибзодаи ман. курбонат шзвам, инак духтари ман
кавизи ту.—Худ аз хона берун омад.
ПО
/Шохзода днд, ки лнбоси сабзе дар бар, каллапуш кнз сабз.
дёвро<гуфт:
— Метавонн лнбосе овардан?
Дев таъзим кард, баромада танура кашид.
Ровй гуяд. ки духтари подшохи Фаранг аз барон худ лнбо-
се фармуда буд, ки мачмуя у дар пусти чахормагз чой мешуд
либосро тайёр карда, худ сару тан шуста, мехост, кн пушад,
дев уро бар чанг даронарда ба хизмати Дороб овэрд.
Назм:
Абруи ту мсхрн оламорой,
Чун’мох эи парда руй бинмой.
Чун турран ту шнквстахолем.
Бар холи шика ста гон ту бахшой.
Вакти шохзода бнсьёг хуш шуд, девро гуфт:
— Таоме бнёвар.
\ Дев бар сари чахорсу омада. дуконн бирьёнпазй буд, бар-
рахои бнрьёноо болои хам гузоштан гнрифт.|Мардумон хайрон
шуданд. Кали пешкор дошт, дид, ки баррзхо баромада ба хаво
мераванд, даст андохт, як ангуштв дев ба дасташ афтод/Фарь-
ёд кард, кн:
— Корн худ кардам, чизеро гирнфтам. Бар ман ёрй днхед’
Дев уро гирифта ба хаво шуд. Кал гуфт:
— Касе аз пои ман гнрад, кн пурзур бошад.
^Днгаре аз пон у бнгрифт, уро хам ба хаво бурд. боз дигвгс
аэ пон у гирифт.|Ба хамин тарик дувоздах кас кагор шуда ба
хаво мерафтанд?
Кал фарьёд баронард, ки:
— Ерок кори худ созед. ки ман cap мсдихам, чаро ки то ые-
равад, баландтар меравад, он вакт кор кабохат мешавад.
Гуфтанд:
— Акнун ба хар сурат нагзор.
Хэрчанд гуфтанд рост наёмад, бнлохир ангуштн девро cap
дод, омада бар болои хам афтоданд, се кас бимурд. нух каси
дигар маъюб шуданд. Кал болои хама афгода, аэ чой часта бар-
хост, гуфт:
— Алхамдулнялох, ки ман саломат мондам.
Устодаш дашнзмн бнсьёре кард, аммо фонда надошт.
| Дев пеши ионвое омада мехост, ки нон гирад, кал ба нонво
хнссаи худ гуфта нншаста буд.^Кал гуфт:
— Акнун ба ту омад.
Нонво гуфт:
Щ
— Хуб шуда.
Ноне кн дев болон хам моид, нонво панч-шаш кони днгар
бигзошЦДев нн одамнятро аз у днд, ба шохн худ лаъле дошт
ба нонвон андохт, дар чанби у омада афтод. Кал днда буд» кн
бархост, ба ноивой дарафтод, кн ин лаълро хунбахои мардуми
кушташуда додааст, ман мегира.^ Хар ду дар чанг шуданд.
Билохнр суол мссозем гуфта, пурснд, ки:
— Ба кн додай?
Дев охиста гуфт,
— Ба нонво додаам.
Кал домони худро дошт, гуфт:
— Ба ман хам чизе бидех.
| Дев сохкбмутонба* 1 бул. фулуси носарае* дошт, андохт. Кал
дида, парешон шуд, лашном додан гирнфт.рДсв гуш наандохта
баромада рафт. Аз ионной даъвое карда, порае дирами уро гн-
рифт. Дев ба хизматн шохзода омада, таомро бигзошт, ба хубиву
хушн таомро хурданд.Шороб он шабро дар он маком ба айш биг-
зароннд. ахд кард, кн кар гох бар тахт нишииам, бонун сарн зонуи
ман ту бошй. Баъдаху аз чой ба хонан вазир омад, сурма ка-
тила буд, дар пахлуи духтари вазнр ниш аст, дасти уро биг-
рифт, \Боз фарьёд аз у баромад. Вазнрро хабар карданд, кн ха-
мон балое кн омада буд, акнун боз омадааст, Вазир сароссма-
вор псши духтар омад. Шохзода сурма аз чашмн худ шуста
худро ба у намуд. Вазирро оташ дар ниход афтод, мардумони
худро фармуд, шохзодаро гнрнфтанд. гавгокунон ба хизмати
шох рафтанд, нн хабарро расониданд, ки нн хама бедодй дар
ин шахр карда фарзанди ту будалШох дубора дар газаб шуда,
фармуд, ки дар миснан шахр бнкушед, мардумонро мунодй ди-
кед. ки ба тамошо оянд. Чунон карданд. Салчук худ баромада,
сандалие монда, биншаст. Току равок мардумон чамъ шуданд,
ки чое намонд. (Шохзодаро даст баста, оварда ба падар ру ба
ру карданд^ Хукм кард, ки уро бубаред ва бнкушед, кн халоик
рахой ёбанд. Чаллод оварда ба мислн аввал нишоинда атрофи
уро мегашт, тегро тасма кашнда истод] Аммо дев бетобй ме-
кард, кн ой сохнб бифармой кн тамомн мардумн нн вилоятро
ба катл расонам, туро аз ин балия начот дихам»у Дороб кабул
намекард на мегуфт:
— Эн патера, чн кор дорй?! Дахле насоз, ки ту намедонй.
Г Дев саросема хар чо медавид, илочн худро намеёфт» Бисьёр
бетоб буд, то он вакт ки чаллод мехост, ки тег бар сарн Дороб
1 Со^ибмутоиба — шух.
1 Фулуси носара — пули кхмарзкш.
1Т2
Фуруд оварад, исмн хобро хонда ба суп чаллод дамид, чаллод
бйяфтод/Мардумон давиданд, уро гирифтаид ТХарчанд мекар-
данд. ба'худ намеёмад. Ночор ба канорае гузбштанд, дигаре аз
чаллодон пеш гуэашта, гуфт:
— Уро арвохи пнр зад. чаро кн фотнха нагнрпфта, такбир
нагуфт.
У даромада гузаштагони худро ёд карда, фотика гнрифта,
чеши Дороб омада, атрофн сари уро гардид, мехост ки тег фу-
руд орад, исмн хобро хонда ба у хам дамид, бияфтод. Мардум
хаЛрон шуданд/Дитарепо оварданд, у -хам низ бияфтод, Дигар
аз чаллодон гурехтанд/ Якеро таъкнб карданд, омада пахлуи
кухнадузе нншаста часам мехурд, ки ман чаллод нестам, балки
шогярдн кухнадузам. Шуре дар миённ мардум афтод. Баъд аз
он шохзода аз чой бархоста ба овози баланд нсмн хобро
хонд, ба иардумон дамид, хама халонк дар хоб шуданд. Онко
ки дар болои ток нишаста буданд, афтоданд|Дороб ба хнзма-
тн падар омада, охиста ба гушн у хонд, аз хоб бедор шуд, фар-
чандн худро дар баробарн худ днд, бокнн мардум хама cap ба
хоб ннходаанд, дар зорй даромад?]Дороб гуфт:
— Эй падар, гунохн ман чн буд, ки хукм ба куштан кардй,
ваэнрро халос додй, аз ман суоле накардй, гуфтй дар иклнмн
ман набошад, касе чнзе надихад, бо вучуле кн гунох аз ватеру
каннэи ту буд ва маро кеч чурме набуд? Харчанд девона бо-
там, имкон дошта бошад, кн ба каннэи ту дастдарозн кунам’
^Агар якни надорй, вазирро хамрохн каниз талаб нацой. Исми
хобро хонда ба гушн вазир дамид аз хоб бедор шуд.Жанкэро
аэ харам ба хизмати падар овард, гуфт: '
— Бояд кн ростн пешаи худ созед, он чи гузаштаро такрир
бисоэед, ин хама халоикро аз хоб бедор созед, вагарна то кнё-
мат двр хоб хоханд буд.
Байт:
Ба мячлисе, кн хярмфок зи бодая хак мастанд.
На фас задй ту чу ойииа, бо ту дар бает ан д.
Эамяии хона оАмяагт, чарх баланд,
ФитодагЯ ба яаф оаар. кн саркашои пастанд.
Хзтпо натачан днлхастагои, ки хамчу хнлол
Зи худ бароиада ба офтоб паймстапд.
Хаиух хобу м1м чахоми^п воквет.
Гунов ыабар ня ах ни каем ыурдагоя растаил.
Ин зу тан ба чуз ростй чора наднданд. гуфтанд:
Эй шох. чурмн мо буд.[Хар ду бо хам нншаста будам,
шохзодаро наэар афтод, ба фнкрн худ дармондем.^э нн чнхат
173
хар ду иттифок шуда. бо ту арз намудем, то п фчтная ту а ион
ёбем.(ркнбат кори ш эмо да авч гирифт, ба гайр аз росгй чор'а
иадидем.7
(Аммо Салчук баъд аз нстнмон ин калом Дорюбро дар ofvui
кашида, узрхохй кард. Он ду таиро ба катл расэяядаих Доэоб-
ро дар тахт нишонид. худ гушагярй пхткёр кард. Дороб дух-
тарн пиразанро дарами мухтарами худ сохт. судаймонзор ба
аэчи иззат подшох иву комронй кард, пи дос гон ёдгор биманд^.
ДИКОЯТИ СУЛТОН САНЦАРИ мози
Овардааид, ки судтони боднёнату хпсрави боамопат султон
Санчарп мознро коида он буд, кн кавоилу зобнтаи1 мамолнкро
худ ба чой овардй. ба днгаре нагузоштй. Чунончи, шабхо ба су-
рати Шабраос тамоми кучаву бозорро гаштй, дар рузхо лнбосн
каландарй дар бар карда, дар растяну бозор нишастн, то кар
касе эулму таалдй бисозад, худ ба назар дида, чазои уро медодй.
Твмоми зиплагониро ба ин тарнка ба cap бурдй. Рузе ба сари
суфан бнръёриазе нишаста. тамошо дошт, ки ногох назараш ба
калаидаре афтод. чавонн мохрун ба хусн зеборёй, писанднда-
хуй, хи аз зидани чамолн у нури басар2 афзунй ёфти. Аммо хя-
тн сабзе дар пешонии у намуд. ту гуй доге аз дили у cap каши-
дз, у он к л мупги гам аз дили водим злами у берун омада, бар
1 Коноиду зобма — корхох кншвэрдорй.
* Басар — чашм.
175
носияи1 у накше баста, яъне кист ки чуннн догсро тоб та вон ад
озард. Султон он чавонро ба хизмати худ хонд, гуфт:
— Эй чахонгард, бз сурэги ту касе надндаам. Туро чи бар
ин дошт, кн ин л и бос дар бар карда ва аз дуньё даргузэштан.
Байт:
Кушоди корн худ натвок тамаъ аз сшно кардан,
Кучо похул тавомид аэ ангушт во кардан.
Бэ истинно гузаштан аэ чакон ©сон намебошая,
Бу вад душвор мтън рох вз пуштн по кардан.
Чавон охе кэшид ва гуфт:
— Эй каланлзрсуратн бегонаснрат, доги .маро тоза кардн. Ту-
ро чи кор буд, кн аз ман нн суол кардн? Ду-се руз шуд, ки дар
ин шахр дохнл шудаи. Холо ум ре шуд, ки биёболгардй пешан
худ кардаам. корам ба чое нараснд, дардам таскнн наёфт, бал-
ки афзун шуд. боз чарохатамро намакзадй. Офарин бар ту бод!
Султон гуфт:
— Соате ором гнр. суоли маро ба ростй чавоб гуй, ки аз
дуньё чи фэхмндан ва тарикаи рузгорро чи мулохиза кардай.
Он чн дндай, баен кун.
Чавон гуфт:
— Кмссан ман дуру дароз аст ва хнкоятя май чонгудоз аст.
Байт:
□суда шабе бошаду хушмахтобс.
То бо ту хикоят кунам аз хар бобе.
Аммо султон гуфт:
— Манзнли худро баргуй, ки шаб бо ту кас хохам фнрнсто-
нам.
Каландар каландархонаро ном бурд. Султон бнрьёнгареро
гуфт:
— Имшаб хонаи ту хохам омадан.
Бирьёигар хонаи худро бнёрост. асбоби нозу нсъматро му-
хайё сохт. Султон дар он чо карор гирифт. Баъд аз он фармуд.
каландарро биёред, Чун каландарро хознр оварданд, омада на-
зар кард, султонро дид, кн бар тахт нпшастааст, дигарон ба
хизмат нстодаанд. Доннст кн малик будааст, тэъзимн уро ба чой
овард. Баъд аз он нчозат дод. ба макоме биишаст. Анвон таом
хознр карданд, баъд аз таом мардум гуша гирнфтанд.
Султон гуфт:
1 Носи я — руй.
176
— Киссаи худро баек кун.
Чавон гуфт:
— Ту хам аз тахт фуруд ой, ё маро дар пахлун худ чон дех.
Байт:
Знхй снккан кимиси сухан,
Кн як чзв дар у нсст чои сухан.
Гнромй кунй га в хари одами,
Гиромнтарин чавхарн одами.
Алкнсса, султон аз тахт фуруд омада, бар болои маснад
хамрохи чавон бинншаст. Гуфт:
— Шохо, бидон ки падарам савдогар буд, дуньёи бнлоннхоя
дошт. Рузе маро ба хизмати худ талаб карда, гуфт: «Эй фар-
занд, мехохам, ки туро дар ин сафар хамрох барам, неку бади
рузгорро намоям, баъд аз сари ман зоеи накашй, аз ухдаи худ
берун ой». Таъзнми падар ба чой овардам. Гуломонро фармуд,
ки рахтн сафар бзстанд. Хамаро ба хизматам амр намуд. Аз
шахр берун омада, рохи биёбон дар пеш гнрифтем. Чанд вакте
вилоятхо тай кардем, рузе кофила рох гум карда, дар макоме
фуруд омадем, шаб дар он чо ором гнрифтем.
Кнтоуттарик? худро бар корвон зада, мардуми бисьёреро
куштанд. Саросема аз хоб бархостам, назар кардам, падарро
кушта дидам. Худро бар таковаре гирифтам, ба чоннби биёбон
роки шудам. Як руз рох рафтам, ба шахре расндам. То ки ба
дарвозаи шахр омадам. дарро мазбута2 карданд. Харчанд фарь-
ёд кардам, касе нашуннд. Ночор худро ба канора гирифтам.
Пуштае буд. бар болои у баромадам. ба зери санге дар хоб шу-
дам. Шабн зулмот буд, аз харос хобам намебурд. Ба ногох на-
зар кардам, аз деворн кальа шахсе, бар даст шамъс, фуруд
омад, ду тайн дигар хамрохи у буданд. Мукаррарам гардид, ки
ннхо дуздонанд, амволе аз шахр гирифта мехоханд таксим со-
наид. Наздикн ман омада, бар сагонае даромада, баъд аз соате
баромада рафтанд. Баъд аз баромада рафтани онхо бархос-
там, даруни сагона даромадам. Ба хар чониб даст андохтам.
ки шояд чнзе меёфта бошам. Ногох ластам ба чое расид, фарь-
ёде баромад. гуфт:
— Эй ноинсоф, хануз бо ман чи дорн?! Акнун бигзор!
Гуфтам:
— Он касе, ки ту мсгуй, ман наям.
Ба овози хазин гуфт:
• Хитоуггарик — рохэан.
Мазбут— баста, махкам.
12—1456
177
— Агар мставонн, маро аз вн маком шрифта ба гушае бур-
да, ба мулозиматн ман бикуш. Агар снхат ёфтам, эихй саодати
туст ва агар мурдам, корн хэйре дар руэгор карда бошй.
Дон нотам, кн нотавоне менамояд, аз он чо бардоштя, ба
пуштн худ устувор кардам. Вакти субх аэ дарвозан шахр дя-
ромада, ба кучае мерафтам, даре дидам бо хок яксон, донистам.
кн манзнлн бсвазансст. Халка бар дар задам, пиразанс берун
омад, гуфт:
— Чй к а ей?
Гуфтам:
— Мусофирам. панохе мехохам.
Марп ба хонан худ дзровард, гуфт:
— Дар нн чо бош.
Худ капора рафт. Гплемро аэ лушт шрифтам, парна аз р\и
кор бардоштам, днлпазнре дидам, ба хубн току ба зебой яго-
нан офок.
Байт:
Кали ту сурма к л шал лидав тзманнпро.
Ллбн ту об диол чоми сад Маеехор •
Ачаб нлбошвл, вгар дар мхмббати Юсуф,
Л у бора ишк чавонн ди л ад Зули й лоро.
Маро нозанпннн у аз чой рабуд. Охе кашндлм, гуфтам:
— Эй дури садафи хубн, ва эй гавхари кони махбубн, туро
чи афтод, чаро рутгорат ба нн холат опэрд?
Аз дпл охе кашнду гуфт:
— Эй чавон, агар снхат ёбам, рози ман маълумн ту хохя.т
шуд ва агзр бимирам нн роз пинхон монад.
Бехтар тэфаххус кэрдвм, захми хорде чанд дар аъзом 9 буд.
Хуин vpo макндэм, мархзме ннходам. дар мухофнззтн v вштн-
юл намудам. Рмз бл pva ахволи уро заб>н меефтлм. Бнлохир
бо ман гуфт:
— Эй чавон, то кай мехнатн ман каши ва рохдтн ман нйбн-
нн? Туро чнэе омузэм. ба дон амал куй.
Гуфтам:
— Фярмон бардорам.
Гуфт:
— Бидон, ки дар нн шахр хакнмест, скибзтн мэрнэонро хуб
медоиат. балу некн эшонро хуки месозад, аммо ба хар чо ив-
меравад. Агар мушти заре дорй, наздики $ Р**» гнрьяву зори
огоэ кун, шояд уро рахм ояд, хамрохи ту ояд, маро мудоФнэат
кунад. Гуй. хи бародари ман аст. дар рох дуэдоя vpo захме за*
данл. мш"ни куштагон андохтанд. ман $ро аэ он чо ёфта. бар
П1
пушти худ андохта овзрдзам. Бубни, ки чи хукм месоэад. Агар
умгди начат дарам, борг, мехнати ту зоеъ нагардад па агар
умели начот пест, машаккат нзкашй. ба таари ман бигзорй, бз
xokv хун танам, ба зорни зор чон днхам.
Бант:
Нашуд кябулн ту каргиз фигону зорки ылк,
Ба 1шати ту. кн аз хад гузашг харин ман.
Хлзрр сод бахору хлзон расиду гузашт.
Самар имел подали у не дворни май.
Баъдаху аз чон бархостам ва бар' дари хаволнн он каким
расидэм. мардумро дидам. бар дари v саф кашида, интизорй
иебурданд. Баъд аз муддатн маднде баромад. Тачаммулн бись-
ёр дошт. Х,ама дар пнонаш афтоданд, ман хам дар кагор будам
Аввал ба дарборп подшохи раендем, у курни ши шохро ба так*
дим расоннд, баъдаху ручъат намуд. Дар кадамаш афтолам.
холи дялн хешро кзхор намудам. Сузамро Самаре буд, бар ман
назар кард, гуфт:
— Кадзм дзр рох нех, завал ба кулбаи ту расам, баъд аз
ои ба хар чо кн хохам, завам.
Хэмрох ба хона омада, бар чехраи у назар карда, се хабро
бар дасти мая ход. гуфт:
— Якеро бидех. то бихурад, якеро дар аактн хоб бидех. ди-
гареро аввалн пагох бидех. Баъд аз он хар чн ру днхад, бо ман
хабар дезе
Худ баромад. Пахлун он оромичон нкшастам, яке аз он хаб-
ро додам, мувофнкн гуфтан каким кардам. Аввалн пагох гуфг:
— Эй чавон, мзро халочо бар, ки такозо дорам.
Уро гирифта ба козае бурдам. Маро овоз дод, омада гириф-
там, ба чэяш гузоштам, рафта макоми уро дидам. тамом хун
гузашта. Ба худ гуфтам: <Аз касе. кн ни мнкдор хун содир ша-
вад, харгиз амон нахохад монд», Дили пурдард ба сун каким
рафта, киссаи уро намудам. Гуфт:
— Хотир чамъ дор, ки акнун сихат хохад ёфт, чаро ки хуни
У дарук гирифта буд. Доруе, ки ман додам, хамаро берун овард,
акнун начот ёфт.
Шодикуном ба хона омадам, Гуфт:
— Эй чавон, аз хурданй хеч дорн?
Андак таэме оэардам, уро тановул кард, чехраи уро рав-
шан дидам, Баъд аз он руз ба руз бехтар мешуд, то кн тамом
сихат ёфт, худро ороиш дод. бнишаст ва чамолаш мушохнда ме-
кардам, орои сухан надоштам, то ки гуфг;
179
— Эй чавон, медонам, ки орзуе дар дил дорн, аммо ду-се
рузе сабр кун, кн ман аз туам. Ту мехнати маро бисьёр кашндй.
дигар он кн дилэм низ шефтаи туст. Гуфтам:
— Эй нодиратуласр ва замок, бар рузгор зътимоде нест
ва гардишн фалакро мадоро не.
Байт:
Гулрухон бар сари хоклм чамане сохтаанд,
Чамане бар сари хунннкафане сохтаанд.
Ба галат хам наравад чоиибн Мачнун Лайлн,
Ошик ин бахт надорад, сухане сохтаанд.
Ба дар сурат сабр авлотар аст, гуфта, ночор сабр пеш гн-
рифтам. Дар он муддат, кн аэ хона берун меомадам, маро чу-
худе аттор мусохиб шуда буд, кн хар руз пахлун у омада мени-
шастам, маро ба хонаи худ таклиф мекард. Дар нн мукадднма
хайрон будам, ки шаберо ба куши у чй гуна гузаронам. Азбас-
ки дил моилу ннгаронн у буд, дурнро мехнат ва соатеро машак-
каг мепиндошгам.
Рузе ба эн дклбар изхор намудам. ки: — Чухуде бо ман му-
сохиб шуда, аксари адвняро1 аэ у мегирифтам. Холо чанд руз
аст, кн бегох маро ба куши худ таклиф менамояд, аммо аз чу-
доии як бегох дат хайратам, кн чй гуна тоб орам.
Он дилбар ханда карда, гуфт:
— Агар меравн. аз се бегох зиёда набошй.
Аз нн чихат бар ман ханда голнб шуд. Гуфтам:
— Дар хайрати як соатам.
Гуфт:
— Аввал ба ман каламдону когазе бяер, коре дорам, бзъ-
даху ту донй.
Когазу каламдон овардам. Калам бар даст гирифт, чизе на-
вишт, сарбсмухр карда, ба дастн ман дод ва гуфт:
— Ба дуконн чавохирфурушон бурда, бар дастн рост аэ се
дукон бнгзар, ба дуконн чахорум нарде махосинсафедн боло-
кадн нуроий нншаста, бар дасти у бндех. Хар чн бо ту биди-
хад. гирифта бяёр.
Алкнсса, когазро гирифта бурдам, бар дастн у супурдам
Мухри уро дида, чоннби ман таъзнм ба чой овард, сандуки хур-
де бар дасти ман дод. Ба мехнати бнсьёре ба хизмати у овар-
дам. Калиде аэ чайбн худ берун овард, куфлн сандукчаро бик-
шод, пур аз чавохири киматй буд. Порае бар ман дод ва гуфт
— Аввал рафта хаволие бихар ба хар кимате, ки бошад, аз
1 Адвия — да я охо, дорухо,
160
вачхн дуньё сэрфа насозй. Днгар гуломоиу канизон гирнфга,
хар канизеро ба гуломе дода ба хона биншонй, Баъд аз он ма-
ро бурда бар он хавалй нишонй. днгар ту донй.
То хафта мачмуьро саранчом кардам. Палосхон иску ба
хар хона афкандам, малнкаро оварда ба хонае нншондам. У
гуфт:
— Акнун ба хонан чухуд рзв.
Пахлун дукони у рафтам, боз бар ман таваччух кард, гуф-
там «Хуб».
Руломеро ишорат кард, дар соат ду таковар хознр овард.
Хар ду савор шудем. то ба куши у рафтем. Хавлие дидам. бнсь-
ёр неку. гуломони зарннкамару аспони тозинажод. Аз нн вачх
хайрон шудам. ба дил гуфтам: «Маро хам лозам аст, ки уро ба
хонан худ барзм. дар хонан ман хандахо хохад кардан.
Вайт:
Хонан дил шуд аз гирья кардан хон чашм.
Оламе аз рафтавн сслоб вайрон мешавад.
Алкисса, ба хона даромадам. палосхои неку ва нозболипхон
хуб нвхода. Бнншастам. Муганиие чанд хознр омад. хама мохрун
зухрачабии. Чоми шароб лар гарлиш дароварданд. Чанд чоми
шароб нушидем. сархо аз бодан ноб гарм гардид. Муганннён
дар нагмасарой мукайяд шуданд, Олами асбобн бсхабарй дар
миён омад. Гохо кн чашм кушодам, шароб дар гулу, лаби соки
ба ком дидам. Ба ин ахвол фуру рафтам, гумонам, ки шабу ру-
зе гузашта бошад. Субхе аз гузаштани умр пурсндам, гуфтанд.
чихил руз шудааст. Беихтиёр аз чой бархостам. рохн хона дар
пеш гирифтам. Вакте даромадам, кн малика бисьёр магмум1
нншаста. Забои ба таънам кушуд, гуфт:
— Эй булхавас, ба сахл вачхе дил аз ман бардоштй. мукай-
яди дигаре шудн! Хорро бо гул. андалебро бо зог, бодаро ба
аёг. дудро бо чарог баробар доштй!
Байт!
Мард бояд кн б аду иск зн хам бншносад.
Варна дар зерн фа.так нокасу кас бисьёр аст.
Дидам, ки бисьёр кохнд. cap дар кадамаш ннходам, узри
он хостам, гуфтам:
— Эй писандмдаи днлу дида. курбонат шавам, агарчи дида
бо днгарон аст, дил дар кайдк зулфн лурчини туст.
Байт:
• Магму* — гаи и ок.
181
Ба сахро до ла, дар махфял чарогам,
Ба хар су par, хи кастам, бо ту догам.
То он вакт умрам дар одами бехабарн гузашт, маъзур дор.
Ба мехнате аз дялн у баровардам. Баъд аз он дурнро талаб
накардам.
Байт:
Афтодаам ба дастн буте, к-аз гурури хуск,
На мекунад дыок, на rap медихад маро.
Ва чанд рузе аз ян мнён гузашт. Рузе он санами зеботалъатн
<аропо назокат ба суяы наэар кард, гуфт:
— Эй чавон, он чухуде, ки чзхил руз ба хонаи у мехмон бу-
ди, ба куши худ тяклиф намссозн? Хуб аст кн ту хам знёфате
созй.
Гуфгам:
— Эй махбубаи днлу дида, хонаи уро бнсьёр неку дидам,
аз омэлани у маро шарм меояд.
Гуфт:
— Пн хаёлро ба хотнр рох мадех. Уро гирифта биёр, асбо-
би знёфат ман мухаё созам.
Ба мчозатн он сарви суман яаздики чухуд рафтам, ба хона
гаклиф кардам. Гуфт:
— Бегох хохам рафт.
Хар ду бо хам нишастем. Намози днгар гуломе ду таковар
хозир хард, якеро ман савор шудам, дигареро рафики ман, ба
чоаяби к£ш мерафтсм, ки ба дарборе раендем. Мардумон бись-
р буданд. аммо карибн хаволии ман буд. Мехостам, кн гуза-
рам, гулом гуфг:
— Фуруд ой, кн хамил манзнлн фирдавсоин аз они густ.
Фуруд омадам. Хама ба суям давпдзнд, эъзозам ба чой
оварданд, рох cap карданд. Аз ин вокна мутахайнр будам. Ба
хона даромадам, ки палосхои некуе афканда, канизонн му-
гааддид1 ба хизмат истода. Хамрохи рафик нишастам. Шароби
ноб дар гардиш дароварданд, нагамоти рангии месуруданд. Уш-
шокро навое бек аз он набощад. Аз садои захмая торн танбури
казни дили ростниходон дар пардаи бекарорй чанги чун мнж-
гони бутони фнтнаангез дар синаи бедилоя чо карда, ба нвяма
конуие ёфта. Булбулони ширингуфтор худро расоннда, шжхдн
ноб ба коми озодагон чаконнда. Даф чун гуломонн халкаба-
гуш мустаиди хизмат истода.
Байт:
1 Мутааддид — фаровоя. бнсьер.
!62
Аз дэф чун садо кай тавон гашт дур.
Бу вад хизмати пусгиушон эарур.
Чунон базмк ороста дидам, ки пари рзшк бурдй.
Байт:
Он ки худой давлате хохад дод,
Ногох зн сакги хора берун оял
Хар ду дар бистари зар карор гнрифтем. Он шаб бэд-он си-
фат бигзашт. Субх cap аз хоб бзрдоштам, асаре эз мардумон
надндам. Харчанд фарьёд кардам, свозе нашнкдаы. Аз чои бар-
хостам, назар кардам, рафикро дидам сарашро бурила бар си-
наи у мондаанд. Палосхо ва он чи асбобн хонаро бурлаанд. Бз
суи малика давилам, асаре надндам. Хар касе, ки буд, не кн аз
у вокнаро суол кунам. Аз хаволй берун омадам, саворонро ди-
дам, кн мсомадаид. Аз аспон фуруд омаданд, таъэнмкунон ба
хизматям расиданд, гуфтанд:
— Муборакат бод, кн бонуи пардаиишини карами мухта-
рамро ба ннсбатн ту карданд. Офтоб аз гнребонзт сэр бара-
вард, мохи чахордах дар орушат чо гнрифг. Рамат ба шодмо-
нй, дилат бо ободй мубаддал шуд.
Байт:
Ели рухсоры туро дар днл ннхон дореч мо.
Дар дили дузах бнхишти човидон дорсм мо.
Либосам дар бар карданд, тонам бар cap карданд. Бар та-
ковар рокиб гаштам. Бо эъзози тамому эхтнроми бнлокалом ба
дарбори подшохи хозир оварданд. Мурури мардумон знёда гар-
дид. Аз он чо ба хизмати шох бурданд, ки бар тахт нншаста
Маро дид, дар огуш кашнд, навозиши бисьёр кард, гуфт:
— Акнун ту фарзанди ман хохй буд. Духтари худро ба ту
бахшидам. ки у улчаи ту будааст.
Дар пахлун худ нншонид, вазнронро гуфт:
— Асбоби туй мухайё созед, шахрро ойнн бандед, хар кас
пайн маишати худ гирад.
Дар ин хангом мардумон ба хизмати шох расиданд, забои
ба дуо кушодапд, гуфтанд:
— Эй малик, бидон ки аз вилояти Зангбор элчй омадааст,
мегуяд, ки ха мин соат шохро курниш карда ручъат менамоям.
ки фармудаи малики ман чунин аст.
Ночор элчиро талаб карданд, таъзими шохро ба такдим ра-
сояида, хадьяе, ки дошт гузаронид ва баъд аз он номаеро ба
1S3
дасти нм суптрд. Мухр аэ сари нома бардоштаид, диланд, кн
навнштааст: «Аз наздккн ман, кн малики Запгбооам. ба наздн
iv бод, эй Сулаймоншох! Бидон, ки туро духтари нскахтаре чу»
чохи шаби чахордах дар зерн парда будзаст. Маро фарзанлест
ба чон баробар, балки аэ чон бехтару хгбтар. гоибона тавсифи
* ро шунида, тирн ншки он нозпзрвард лар синаи фарэлндам ба
кори чо гирнфта, рузу шаб бекзрорй дорад. Лэ он чн дуньён
кн фиристолаам. гнрифта ба зуди он чямнларо фирнстонн, ва-
илло мулки туро ба хокн тира яксои хохам кард, он духтарро
ба ясирн ба дзет хохам даровард. Бокн нома тамом, вассалом*.
Хама аз нн сухан лар хайрат шуданд. Шох аз умарои худ кин*
гош талаб карл, гуфтанд:
— Хайрият дар он аст, хи духтари худ билнхй. ни члвонро
ба дуньёву инъом сарфароз намой.
Квбули ни маънй намуда, дар фнкрн фирпстодэи шуд, ма-
ро узрхохк кард.
Байт:
Фллзк ду ери муалфнк ба хам рафик иакард,
Фи гои зи клчравнхпк чдрхи качрафтор
Баъд аз се руз ороми лили маро дар чаофан злриигор н»ь
шонидвнд ва ба сун Заигбор фирнстоданд. Касе аз холи мг i
напурсид. маро ба ёд наёварл. Фаромушии рузгору бсрахмии
марлумро мулохнза кардам, фигон аэ дил баромал Чун дуди
ох ба худ печидам, аэ каср берун давилам, дидам. кн малнкаро
дар маофа нншонила, мехохэнд, кн рохй шававд, Гярьён. ашк
аэ лида резон бя канорае истодам. Зангне маро дид. гуфт:
— Эй чавон. вилояти Зангбор хамрохн ни лашкяр мсрави.
кн туро ба шохэодан худ махрам бнеозям?
Гуфтам:
— Бале.
Маро таковаре бахшнд, хамрохй кофила мсрафтам. гою
лар бегохкарнбя маофа меомадам. oboih гнрьяи малнкаро иг-
шунилам, ман хам мегнрнстам.
Байт:
Кврл ба чоиу Аким > гуррям чо'юиж чую.
Ласта машшоте влояй такая •> тома чудо.
Барк жар чоми твоя орки фсжуе афтая.
То ба кай шамъ чудо cfiaiy вараоиа чулА
Ба ин тарика рок тай намуда. ба вн.юати Зангбор раендаяд
Аэ дараоэа док ил шуданд. хар кас паи коре гирифт Малякарп
дох или двери шохй карданд Маи худро аэ асп бар эамии тариф
1Й4
там, ба зери касрн малика хаволие дидам, омада халка бар дар
задам. Пиразоле берун омад, пурсмд:
— Чй касй?
Гуфтам».
— Мусофирам, мехохам маро панохе днх»1
Ба хонаи худ даровард, гуфт:
— Эй чавон, имшаб акди шохзода аст, мехохам он чо равам
Маро духтарест, ки гайр аз у фарзаиде надорам, ту имшаб рафи-
ки у бош, ки туро низ фарзанд гуфтаам.
Азбаски оташи билонихоя бар дилам чуш мезад, гуфтам:
— Эй модар маро хам бо худ бу б эр. Орзуе дорам, кн сухбат-
ро бубинам.
У гуфт:
— Ту девонай?! Уро касри шохи мсгуянд, посбонону дарбо-
нон дорад, касеро бе ичозат намегузоранд. Туро чй гуна мебурда
ботам?
Ман эориву гирья мекардам, билохир гуфтам:
— Эй модар, бо ту чавохире бидихам,— гуфта, аз багал муш-
ти чавохир баровардам. дар пеши у ниходам. Чехрааш бикшуд,
ханда кард, гуфт:
— Эй фарзанд, лнбоси духтари маро дар бар гнр, чодари уро
дар cap афкан, хамрох рохн шав. Ба хар сурат туро гирифта
меравам. Бидон, кн ман шохзодаро шир додаам, модарн риэони
у мешавам. Касеро орое нест, кн маро манъ созад.
Хамон замон маро пеши худ нншоннд, орияте карда, калла-
пуш бар сэрам нихода, руймоле аз болои у устувор карда, сина-
банде баста ва ннмтана пушонида, чодаре бар сэрам, никобе бар
руям кашида, рохн шуд.
Байт:
Ба дуньё1 талон охират сфтаи,
Ба эар панчаи гвери нар тофтан...
Ба дуньё тавонй, ки акбо’ хари,
Бихар чонн ман, варна хасрат барй.
Алкисса, хамрохи ои пнразан дар он каср баромадам. Хар
кас суол мекард. мегуфт: «Ии духтари ман умрхо буд, ки орзуи
омадан дошт, ман уро манъ мекардам, имшаб шаби мурод буд.
гуфтам у низ бо муроди худ бнрасад. Аз нн вачх овардам»,
Порае аз канизон маро дар огуш кашида, буса мекардаид,
руямро меднданд, таърифн хуснам мекардаид, м'егуфтанд:
1 Дунъ£— молу пул гуфтан аст.
* — охррат.
185
— Эй иодар, духтари мохруе дошгай.
Бад-ин дол дожили харам шудам. Хар кас паи коре гирифта
буданд. Ман мегаштам. то ёфтам, ки маликаро ба калом хона
нншонидаанд. Хамрохн порае дар он хона дэромадам. малика
болон тахт нншаста, чодар бар руй кашнда, cap ба зсну фуру
рафта, калнзон атрофро гнрифта. Охи пурдард аз днл баркашн-
дам. Бе куши бар днлам зур озард, бз машаздат худро ннгох
доштам.
Назм:
Дил фишурд. аммо иишонн логи у дар сила моад.
Зар ба горят рафт, нэнши спкка дар ганчянв моад.
Нури шямъ аз хэсрати руяш ба куштаи хан чар афт,
Равшанй дар аардаи фокус чун ойика моид.
Ба хар чоыгб назар кардам, кн шояд макоме ёбам, Дар пэА-
гахн хона n анзаре дидам. худро ба мехнати бисьёр болои ман-
зар гирифтам. Дар он чо беихтнёр мебудам, то o:t вахт кн овози
гавго баромад, канизе баромад. ки аз'хона берун оед, ки шох-
зода меёяд, хамаро берун месвард. Баъд аз замоне домодро бз
хона дароварданд, дидам ки зангнн снёхчехрае буд, ки аз дида-
ни у раъша дар андомн одами афтодй. Гуё девнажодест, кн су-
ратн одами ;орад. Чунон мает буд, хи ба хар тараф майлн афто-
дзн мекард. Уро бар тахт дар пахлун малнка бзроварданд. Кз-
ннзонро фармуд, кн аз хона берун оед. хеч кас дар нн наздипй
набошад. Хама аз хона берун омаданд. аз чой бархост дарро
мазбут карда, пакту» малика баромада нишдст. даст дар гарда-
ни у карда мехост,’кн ныкоб аз пеши руяш дур кунад. малика
ыагзошт, бар pyft кашнд ва гуфт:
— Эй бадгухар, аз ман дур бош’
Аз ин кирдор дархам печид ва гуфт:
— Басе хубон дар орзун сухбати мананд, муяссар нэмеша-
вэд, ту маро бадгухар ыегун! Чазов ту дигар аст гуфта. ба унф1
пеш кашнд. Малнка даст бар синап у зада аз худ дур кард. Ди-
гар токаташ намонд, силие ба рун малика кашнд. ки миелн на-
бутар муаллак зада аз болон тахт афтод. Фарьёд аз дил барка-
шид, кн <эй Косим, кучой, ки маро бо ин хол бубннйГ» Нами то-
кат намонд, худро аз болои манзар бар замин гирифтам. ханчар
аз инён кашнда бар синаи зангй задам, кн аз пушташ баромад.
Сараш аз тан чудо карда, бар синааш нихода, дастн маликаро
гирифтам, гуфтам:
— Аз чой бархез.
1 Унф — дурушгв. самтй.
Бархост, маро дид, дар хайрлт шуд гуфт:
— Кучо буди?
Гуфтам:
— Чн кор дорн?1
Хамон соат ба гнлем печндам, дар гцшп! худ шрифтам, а
хона берун ома дам. Дидам хар кас ба саргарлоннн худ гирифт»
ранд, аз каср фуруд омадам ба хонаи пнразан дохи л шуда. гн
лемро аз пушти худ бар замни ниходам, он мохро берун овар
law, Гуфт:
— Эй Косим, маро хоханд сфт. Чи фикр дар хотнр дорй?
Гуфтам:
— Хар чн руй днхад, хар ду тан ба тзкднр бнспурдсм.
Дар болохонз баровардам. Имшаб даргузашт. Чун руз шуда
буд, хар кадом аз канизон бар дар омада, ?рое надоштанд. ки
дароянд. Баъд аэ таъхнрн бнсьер да ром ад панд, шохзолан худро
кушта дида, аэ духтар асаре иэёфтаанд. Шуре бархоста, бил»
кир ба шохи худ нн вокиахоро гуфтаанд. Лэ рохн парешонн гн-
ребон бар тан дарида, хукм кардааст. кн ба роххо кас монед, ба
тамоми хонахон шахрро кованд, то насбанд нагузоранд. Вакте
буд, ки пиразан рую иуй кандэ пеши май омад ва гуфт:
— Эй мухаддар. доннстам, ки нн корн туст, аэ хонаи ман хо-
ханд ёфт, на туро а мои днханд, на маро. Холо ки вакт аст, туро
бар дасти мардумон месупорам, худ амон меебзм!
Гирьяву зори огоз кардам, суд надошт. Днлашро ба дуньё
поил дидам, мушти чавохкре пешаш ниходам.
Назм:
Бе зар сухане кунад агар сехр.
Сехри сухвнаш асар надорад.
Гвр хочнн сад ха юр Кжъбвст,
Клъб1 аст касс, кн зар надорад.
Шукуфтагне бар чехрааш мулохнза кардам. Гуфт:
— Коре шуда, акнун надомат фонда надорад. Хуб аст, кн
ман бар дар посбонм кунам, ки касе ба хонаи ман наёяд.
Руи хунолуд бар дар гнрьёну бнрьёи буни дар бнншаст. Хар
кас уро мсдид, афсус мекард, ки ба ни пири афюда бисьёр ыуш-
кил шудааст,
Биё, хи бе ту дмллм чанг бар фалак дорад,
Ба нолас, ки фано кардапи ыалак дорад
Фиреби синаи пурдоги булхавас нахури.
Ки чун китобн галат нуктахои шак дорад.
1 Каъб — коми шахсе, кк ба гадой машхур будааст.
)В7
Дар кн сарофат1 мебуд. то он ки тамомнн хонахоя шахрро
кофтанд, асаре насфтанд. Навбат ба хоная пнразаи расид. ме-
хостэнд дароянд, ба хар кадом дарафтод, «ки болои сухтаи ман
нзмак мепошед, боа хонан маро мекобед! Хеч кас фарзанди худ-
ро, ки сабабн зиндагонни у бошад. мекуштааст?!» Ба навье ча-
заъву фазаъ пеш гирифт, ки хамаро рахм омад. ночор баргаш-
таид, аз такопуи хонан у гузаштаяд. Шодмон аз дар даромад,
ба эшон муждагонй дод.
Шукри рузгор ба чо овардем» чанд руз дар он чо будем, то он
кн гавгои мардумон фуру нншаст, он вакт гуфт:
— Эй Косим, биё худро ба мулкн днгар нашем, ба факру фо-
ка умр ба cap барем, ба висолн хам хуш бошем.
Байт:
Мэнам, кн шухран шачрэм ба кшк варзидан,
Мл нам. кн дида няслудаам ба Сад дидам.
Чафо жунсм, маломат нашем. хуш бошсм,
Кн дар шзрнатм мо куфр эст рамчндан.
Ба хар мэйкада гуфтам, кн чист рохн начот?
Бихост чоме маю гуфт тоз пуши дан.
Суханхои уро ба чог кабул кардам. Вактро ганимат дониста,
ду аспн тозннажоде гирифтам ва либоси мардн мухайё кардам,
силох н,13 ба даст овардам. Худхоро бз як сурат оросга. саллае
бар сари у гечида, дар камар шамшер устувор карда, обу озука
бар таковар^н бор карда, шоме худхоро аз дзрвозан шахр берун
гирнфта, биёбон мебуридем. Дар рох аз он чонй чэхон пурси-
дам:
Байт:
Эй бойся зкндагоиии мак,
Умри ману шодмпнни ман.
Дардн ту мусохибам шабу руз.
А иду хи ту ёри чоннн ман.
Баргуй, кн сабабн захм хурданн ту аа бар пушта бурдану куш-
тани чухуд ва эъзоэ карданн маро падарат чй буд, ки аз ин
вачх губоре бар днлам истода.
Гуфт:
— Эй чавон, бидон ки ман духтари малик Сулаймонам, чу-
нон ки маълумн ту гардид. Бар дарунн харам бо чамъи канизо-
ни худ мебудам* Чухуде ки уро кушта буданд, гуломи хоназоди
падарам буд. Уро падарам ба чухуди хакиме шогнрд дод. У илмя
хикмат омухта, чунончи китоби <Таврот>, кн тамом аз илми хик*
• Сарофат — фикр.
188
мат сухан карда, у вз хнкмат бахрвн тамом дошт. Аз нн ваш
ман уро ба дуконн атторй нншонндам, ки тамомн адвияро гириф
та тайер созад. Он хама давлат, кн дидй, ба воситан ман ба у рул
дода ва у дар харамн мухтарамн ман буд. Падар дар хиэмап
ман амр намуд. Ман амр кардам, ки рузе як шиша шаробн ноб
аз барон май биёр, кн нушида, cap аз бодан ноб гарм кард,
нишоъро ба дарачан олй расоннда, машгули тамом гарднда, уыр
ро ба бегами ба cap барам.
Байт:
Бе бода мабош, то тавоий.-як дам.
Аз бода шавад аклу днлу дин маркам.
И б лис агар бода бих^рдй як дли
Кардй ду хаэор сачда пеши Одам.
Рузе кн шишан шароб меовард. аз бодай ноб сарам гарм гар-
зид. Ман танхо нншаста будам. шаробро пешам гузошт. забои С ।
газарруъ кугода, гуфт: «Эй малнкан хубон, аз сарат гардам, <?и
мешавад, кн маро аз васли худ комьёб гардонн. Умре шуд, кя б л
чавон ту месузам. аз оташн ишки ту дар нзтнробам. то кай розн
худ пинхон дорам, туро аз холи ман хабар нест. Ба ошкору ннхон
по ман назаре кун, агар туро гушан хотнре бошад, давлати васл
муяссар аст, наняло нмкон надорад. Худ окнлн, бехтар медо
нй»,— гуфта, дасти маро гирифта, мехост кубла * 1 созад. Вахша,
карда, дасти худро аз чанги у чудо кардам. Азбаскн таъбам ко
чид, касам ёд кардам, кн туро ба падарам гуфта, пора-пора ме-
созам. Аз ин вачх камари кини ман бар миён баста, хамрохн ду
рафики худ омада. чанд захми кордро дар аъзон ман зада, мур-
ла мукаррар карда, ба пуштан гуристон дар он шабн тор бурда,
дарунн сагона партофта буданд. Худой таоло туро бо ман расо-
ннд, аз махлака начот додй, мнннат бар ман ннходй. Акнун кани-
зи туям, хар чо. ки хохй, хар навъ, ки бошй. Баъд аз он ки ба он
сухудбача мусохиб шудн, уро ба хонаи худ таклиф кардй, мви
бо падарам кас фирнстодам, уро пеши худ хондам, кнссан худ
памудам. Маро ба ту бахшмд, хонаи маро аз барон мехмони ту
биёрост. Чун мехмон овардн, днданд, кн хамон гулом буд, аэ ин
вачх уро бикуштанд ва туро падарам талаб кард, мехост. кн ма-
ро ба ту бидихад, ки зангй кас фиристод. Падарам илочи худ
наёфт, ба у дод. Чун хак ба чоннбн ту буд, боз насиби ту гарди-
дам. Акнун кадам дар рох ннхода. баманзиле расида, макон ги-
рифтем, ороми дили бекарорн якднгар бошсм.
Ба ин снфат таковар мерондем, то ба чое расидсм, аз асп фу-
1 Лубля —- 6Jca.
169
руд омада. аспро бо ман дода. худи у акнбн санге рафта, мехост
тахорат шнканад. овози фарьедн у ба гутам бнрасид, ки ой
махрум маро гнр. км аз по афтодам». Вакте расидам. ки уро мо-
ре захм зала, мехохад, ки бар шикофи санге дарояд. Давида рд-
сидам, пеши малика омадам, кн бетобй дорад. Харчанд бетокатй
кардам фонда надошт. окибат чон ба чон оф ар ни супурд. Фнгон
аз дил кашндам, гнребон бар тая дарндам, аспонро ба чоннби
бнёбон рахо кардам, сари худ ба сайг задам, хун чун Чайхун ра-
ной гарднд, парной ян надоштам. Асарн он — хати сабзн бар пе-
шоннн ман мои да аст. Ии хамон дог аст, ки дида, дубора тоза
кардн. То марг аз днли ман берун нахохад гарднд, балкн баъд
аэ влфотам низ бокист.
Байт:
Хок гэрдндем. мераксад хануз лфгонн мо.
Хум шикает, аммо намереаад маАн чушоми мо.
Тухматн к их к, аэ шяхидомя кзаас дур аст, дур.
Роэмши хук рафт иг в ракг аст дар маАдонн мо.
Султон Санчар уро на вози ши бнсьёр карда, насихзтэш дод
ва гуфт:
— Аз нн лнбос берун ой, хар чи лили ту хохад. биди хам,
ба хар сурат ходи, тасарруф дар моли ман созй.
Гуфт:
— Акнун хакикати дуньё ба ин макшусЬ ’ шудзаст, ки сарое
беш нест. Дил аэ ин дорн фони бардошгаам ва аз расму равнши
р^агор гузоштаам, пуши уро бе нош надидлэм. рохати уро соатс
баш нафахмидаам. Мардоне, кн дафтдри эйемро му тол на кар-
даанд ва гардиши давронро мулохнза намудаанд, гнрди у ншр-
дкдаанд...— гуфта хуе аз днл баркашида. аэ хлзмагя султон бе-
рун омад. дубора ба назараш. надаромзл
1 Макшуф — куш ода. кашф.
ХИКОЯТИ ШОДЗОДЛИ ФОРС, КИ ОХИР
УРО КАЛИ БОГБОН НОМ НИХ.ОДАНД
Аммо ровнсни ахбору нокнлонн осору шнрмнсуханонн рузгор
чунин овардаанд, км дар рузгори Мозн 1 подшохс буд дар мулки
Форс, овозаи адлу доди у дар чахон рафта буд. Номи он подшох
Азнзулмулк буд ва fpo писаре буд, коми у Мацмдулмулк, багоят
сохибчамол буд, чунон ки дар он ахд Юсуфн сони буд. Харгиэ f
5е никоб аз хона бурун намсомад. Хар ки уро бидидн, аз заму
марду пиру чавон, чумла хайрони хусну чамолн у шудандй. Вв
хар хунаре, ки подшоконро ба кор ояд. аэ хату саводу улуму му-
чу му нард бохтану шатранчу тир андохтану ил мн мусикй начав-
гон бохтану гуйбозиву ыайдондорй, чунон ки дар ахди худ наэяр
надоит Хар гох ки оханге соз кардй ва суруде огоз ннходй, 3?д-
ра аз фалакн сеюм пузул кардй, гуш бар чангу овози у ни ходи ва
1 Afoad — Гумита.
1BI
lap созе, кн у сто дон и олам тасниф кардааид, чун чангу барбату
уду анкону ыуганнню камончаву копуну танбуру аргуиун. бад*
инхо бнбояд тавонистй задан ва овозе дошт. кн дар куллн олам
ба хушпи овозн у каси днгар и а буд ва бар чагонмардн то багоя-
те буд, ки Хотами Тойро дар назди у бахил хондандй ва шабу
руз ба айшу ншрат маш гул будй.
Рузе аз р^зхо нн шохзода азми шнкор кард. Чун аз дарэозаи
шахр бурун рафт, ду чавонеро дид, ки бо хам сухан мекарданд
Шохзодаро чашм бад он ду чавон афтод. соате таваккуф кард
ая гуш бар суханн эшон ниход. шуннд, ки яке аз чавонон ме-
гуфт. кн:
— Бор худо?, чунин сурате бэр олам офаридай ва днгар хар-
гнз бо нн хусиу малохату хубню таровату хунару шучоату чавон-
мар дню сиховат ере дар олам кл.е нншон на дор эд.
Он дигар гуфт, ки:
— Хамчуфтн ин чавон хеч кас нашояд, илло Фахруннисо.
духтари подшохн Я маш
Шохзода чун ин сухан бвшнид, руй ба ходим кард, гуфт:
— Рафта нв хар ду чавонро ба мехмоихоиа фуруд овар, таз-
му днлдорй бянмо то омаданн ман аз шнкор.
Ходим дархол эшонро ба ме.хмонхона овэрд, то се руз эшонро
дилдорй кард, то шохзода аэ шнкор боэомад ва гуфт:
— Он хар ду чавонро. ки ба ту супурда Суда- , бисвар.
Дархол ходим бирафт ва он ду чавонро ба хизмати шохзода
гнрифта овард. Шохзода ншорат кард, то хонсолорон таом овар-
данд ва назди ду чавон монданд ва таомро хурданд ва дастхоро
бишустанд. Шохзода руй бад-эшон кард ва гуфт:
— Эй чавононн локвза, аз кадом мамлакатед та чй гуна ич
чо а^.,дед ва он ки ман ба ШИКОр мсрафтам. шумо ба май
нигох Мс:ардвд ва чизе мегуфтед. Дар боран ман чи чнз мегуф-
тед?
Он ’Гвонон замннн хидмат бибусиданд ва гуфтанд:
5й худованд. мо аз шахри Яманем, ба воситан тичорат
’’зд-?н ч0 афТОдаем ва он руз, ки шохзода ба шнкор мерафтанд.
4,12S ки нукси шумо бошад. бар забони мо нагузашт. нлло он кн
гУртем: «Худой сурате чунин бнёфарид. ки дар куллн олам хеч
к*с хамчуфтн у назсбад ва набошад». Ва он чавони днгар гуфт:
*4агар духтари шохи Яман Фахруннисо, ки дар он билод хамсн-
фату наэнру монанд надорад бо хусну чамолу хунару илму ка-
нол».
Шохзода гуфт:
— Шумо уро дидаед ё сифати у шунидаед?
192
Чавонон гуфтанд:
— Эй шохзода, кнро захраву ёрон он бошад, ки бад-он чс
бирасад!
Шохзода чун ин сухан бишннд, мургн хавон духтар дар ди-
лат ошьёна кард ва оташн ишкя духтар шуъла баровард. Дар-
соат бифармуд, то мачлиси бззм бнёростанд ва сокиёни снмик-
соку бодахон равок бо овози пуртумтарок ба гарднш даровар*
данд. Шохзода чавононро шароб дод. Чавонон замннбусн кар’
данд ва шароб мсхурданд. Чун давре чанд бнгзашт, шохзода
барбат бар канор ннход ва суруде огоз кард ва гуфт:
Бай*
Нишастлм дар гамлт чоно, гирифтвм кунчи млйхоиа,
Шикастам тавбаяу тякво, маям дпрлсх ба паАмона.
Mtxyp бори геми дунь?. ба эухд лндпр макух даъво,
К и товтхон бемвънй хама бсдвсту афсонв.
Бинех аэ даст саччода, эм мак бнстон яке бола,
Агар марднву сюда, даре дар рях ба мврдома.
Макам дил дар худо баста, бузеро мубтало гашта.
Ба ншкаш ошно гашта, чудо аэ хешу бегоня
Чун шохзода ин газалро тамом кард, гмрев аз мардумн вхля
мачлис баромад ва таърнфхо карданд. Баъд аз он шохзода бн-
фармуд. то ду даста хнлъати гаронмоя бневарданд ва дар пешн
он чавонон бннходанд. Чавонон бархостанд ва заминн хидмат
бнбусиданд ва хилъатро бнпушнданд вз хамчунон шароб мехур-
данд.
Шохзода, чун сархуш шуданд, чангро баргирифт ва дар ка-
нор ннход ва дар навохтан даровард ва ин газалро мсхонд:
Буто, сарво, ба чашмн май чуионй,
Кн нскутяр ЗН МОКИ ос мои н,
Сифотат чун шумпдам, чон бидодам.
Дкламро rap паку домй. ту домй,
Мам аз ту руй баргаштан надорам,
Ту гар хохм ми баргардй, ту донй,
Хиёлат ранча гардад гах-гах охпр.
Кн то чонам биёбад шодмомй.
Чуц шохзода ин газалро тамом кард, pvfi ба он чавонон кард
ва гуфт:
— Шумоён аз шахру вилояти худ хабар днхед.
Чавонон хидмат карданд ва дуову самой шохзода ба чо овар-
данд ва гуфтанд:
— Эй худованд, омаданн мо бад-ин цониб сабабн мушохидан
чамолн бокамолн шумо буд,
13—1456 * 1О1
Шохзода чун ин суханон бишнид, бекароршуд. Чун давре
чанд шароб хурданд, оташн ишки шохзода знёда гашт, наздик
буд, ки чомахои худро пора кунад. Пас шохзода ишорат ба мех-
мондор кард, то он чавононро ба мехмонхоиа бурда ид. Худ тан-
до дар хонаи торик рафт ва ин газалро огози хондан кард, ки.
|- Ишк пайдо гашт, пинхон чун кунам,
Кор шуд душвор, осон чун кунам?
| Дилбаро нодида чонн ман бнрафт,
Знндагонй бе дплу чон чун кунам?
Пой дар гил дорам аз ишкат, ду даст
I Хает зери санги хнчрон, чун кунам?
t • Хар касе гуяд маро ишратгузин,
Ман днгар ншрат бад-нн сон чун кунам?
Чун шохзода ин газалро тамом кард, буньёди гнрьяву зори
ниход ва зор-зор мегирист ва чомахо пора-пора мекард ва хеч
одамро дар наздики худ намегузешт. Ахволи шохзода руз ба руз
бадтар мешуд ва хамнишинони шохзода пеши падараш рафтанд
ва хикояти шохзодаро арз карданд. Шох чун хнкояти писар шу-
нид, саросема аз чои худ бархост ва ба назди писар омад. Писа-
рашро дид, ки cap ба зонуи андух ннхода ва об аз дидагони худ
меборид. Шох харчанд сухан кард, хеч чавоб нашнид. Фарьёд
аз ниходи падараш баромад ва гуфт:
— Эй чони падар, туро чи шудааст?! Ахволи худро бо ман
бигуй, то ман бидонам ва фикри кори ту бикунам.
Харчанд падараш гуфт, шохзода чавобаш надод. Шох гирьё-
ну зорикунон аз пеши писар рафт ва надимону амирон ва хамни-
шинони шохзода ба наздики у рафтанд ва харчанд хикоят кар-
данд, чавоб нашуниданд. Пас эшон низ гирьякунон аз пеши шох-
зода биёмаданд ва подшох вазирону надимону амиронро тала-
бид ва гуфт:
— Эй дустон, фикри куд^1й дар бораи Мачидулмулк фармо-
ед, ки ман токат надорам ки уро бад-ин тавр бубинам ва чан-
дин кас ба воситаи у аз хобу хур бозмондаанд ва модараш наз-
дик аст, ки худро халок гардонад.
Вазир хидмат кард ва фармуд, ки то файласуфе биёварданд
аз илми нучум медонист ва устод буд ва хикояти шохзодаро бо
у гуфтанд. Файласуф чун толей шохзодаро дид, соате дар худ
ФУРУ рафт. Батд аз соате cap бардошт ва гуфт:
— Бидонед ва огах бошед, ки шохзода ошик. шудааст ва па-
рипвйкаре дида, дил аз даст дода. Мебояд рафтан ва дилхушй
мебояд додан ва бигуянд: «\арчи хотири отири шумо мехохад,
хамон навъ бикунем ва як сари муй аз гуфтаи шумо cap напечем
195
ва максудн туро ба чар тирикс, кн бошад ба ласт орсм», бошад
кн розн худро ошкор созад. Баъд аз он кн шохзода ходи худро
ошкор созад. кори уро ба нтмом расонндан осон бошад.
Чуи нн сухан аэ фаАласуф бишннд. шохро бнсьАр хуш омад
ва уро дилдорй кард на гуфт:
— Туро мебояд ки бнрапй ва ахпилн шохзодаро маълум ку-
й.
ФаАласуф ангушти хндмат бар чашм ниход ва бархост ва ба
хнзматн шох ода омад ва аз хар боб хнкояте гуфт. Шохзодаро
аз хонаи торнк берун овард ва уро ба хаммом бурд ва гуся ху-
нон и д ва чомахои га рои моя ба шохзода тшонндва карор хард
бо подшохзода, кн хар чн салохи у бошад аз он сир надихй ва
максудн Уро хосил гардони. Пас файласуф шохзодаро бардошт
ва ба хнзматн падар овард.
Подшох чун пнсарро бн днд, шод шуд. бнфармуд то садака ба
факирон доданд ва бандш про озод карданд фаАласуфро хилъат
додана. Тамомн умароэу пмзро буннёди жирату шодн карданд
ва он руз ба аЛшу кшра’т ба cap бурданд на шаб ба охнр расид.
Шохюда бархост па псшн падар даст бар снна бннход ва ба кас>
ри худ рафт, то бз руз шароб бнхурд па дар хаёлн Фахруннисо
пн шлбро ба руз овард. Рузн днгар бархост ва ба хнзматн па*
дир омад ва химии бнбуснд, дуову саном падар ба чой овард. Пэ-
дар руй ба чоннбн пнеар кард ва гуфт:
— Эй иурн дидан падар, хуш омадй ва чн мурод дорй, то ба-
ровлрлм.
Шохзода гуфт:
— Эй худованд, муродн камтарн ман он аст, кн маро дасту-
рй дихй, то чанд рузе ба сафар ранам, кн днлам багоят танг шу-
да.
Подшох гуфт:
— Эй чони падар, дар нн вакт ба сафар рафтан натавонй, ча-
ро кн вактн рафтани ту нсст ва днгар он ки маро кай днл ме-
диках, кн туро аз худ дур кунам.
Шохзода гуфт:
— Фармон шохрост, аммо бз хама ход маро дастурй бояд
дод ва агар подшох маро дастурй намеднхад, ман худро халок
кунам.
Подшох ба фпкр фур? рафт ва бо худ гуфт: «Лгар уро рухсат
накунам, мабодо кн худро халок гардопад, баз.д аз он пушаймо-
ни суд надорад». Пас руП ба пнеар кард на гуфт:
— ЭЛ фарзанд, чанд рузе маро мухлат дндн ва сабрро кор
190
фармой ва бо чамоате, ки ба эшон эътнмоде бошад, туро ба са-
фар хамрох бяфристам,
Шохзода кабул кард. Подшох вазнрону наднмону хочнбонрэ
талабид ва супориш намуд ва зоди 1 сафарро омода карданд. Ип
корхо мухайё шуд» шохзода ба хнзмати падэр омад ва рухсаг
талабид. Подшох фармуд, рулому каннзаку чанд хиндибачагон
ва зарн бнсьёре бо лашкариёи бидод ва подшохэодаро хамрох
кард. Модару падар писарро вндоъ карданд ва зорнкунон боз*
гаштанд. Шохзода рун ба чоннби Яман ннход ва равона шуд вз
нн рубонро мехонд.
Рубои:
Афкаид ба суят фалам» пир млро,
В аз даст бншуд чорак тадбир маро.
Бингэр, к и чй гуна мекашвд шахр ба шахр,
Занчнрклшон шзхнзн тдкдир маро.
Шохзода ин рубонро бихонд ва ру ба рох ннход ва манзнл
ба манэил мерафт то ба маргзоре раснданд. Шохзода гуфт:
— Ин чо мебояд фуруд омадан. Сабзахои хубу гулу райхо-
нн бнсьере дорад,
Ваэирон гуфтанд:
— Эй шохзода, нн чо на чои маком кардан аст. Аз барон он
ки ин замни маконгохн шерои аст, мабодо кн шикаете ба шумо
расад.
Шохзода гуфт:
— Боке нест.
Алкисса, дар он чойгох Фуруд омаданд ва иадимон ба таом
пухтан машгул гардиданд. Чун буи оташ ба машомн шерон ра-
енд, дар хамон соат кариб панчох шер аз он чоннби беша бурун
омаданд. Чун шохзода чунон ки шеронро днд, аз чон худ бнчает
за силох бар худ рост кард ва бар асп савор шуд ва як наъра аз
чнгаргохи худ кашнд, кн шерон саросема гардиданд ва бар чон
худхо би истод анд. Шохзода тег аз ннём баркашид. Иогох як ше-
ре чун кухпорае аз мнёпан шерои бурун омад ва касди шохзода
кард ва пэнчаи худ кушода, омад, ки бар шохзода эанад. Шохзо-
да худойро ба ягонагн ёд карда»., як зарб чунон ба шер зад, кн
ду таксами баробар шуда бар замни афтод. Бокин шерон зарби
онро бидидэнд, хама р/ ба гурез ниходанд. Шохзода аз асп фу-
руд омад ва дунболан шерро баргирифт ва катион-кашон ба наз-
днки ёрон бурд. Чавонмардони лашкари шодй карданд. Вазиро-
ну наднмон хама дар пои у афтоданд за гуфтанд:
1 Зод — туша.
197
Чашми блд аз руэгорн шохзода дур бод, Акнун нчозат ме-
Хохем, кн за ин шерои нишонае бардорем.
Пас шохзода нчозат дод» хар як нишонае баргирифтанд.
Шохзода дар тафакхур афтод ва бо худ гуфт» ки «вакти он аст.
ки аз гушае бурун равам ва салохи корн худ бичуям, чаро ки
наро кор афтодааст, на эшонро». Пас шохзода сабр кард, тс
шаб бнгзашт, бархост знн бар маркаб ниход. чунон ки хеч касро
хабардор накард ва бар маркаб савор шуд ва бирояд ва рох ме-
рафт, чунон кн то субх бндампд, бксту панч фарсах рох рафта
буд. Чун мардон эллссабох бархостанд, шохзодаро надиданд.
Рирен аз тамо н лашкарисн баромад. Фарьсду зорй бэркаши-
данд ва чалу рост мелапнданд, шохзодаро мечуетанд. То мулла-
ти дад руз чустучу мекарданд, аз хеч чой наёфтанд, окнбэт наа-
мед гаштанд. Лу вазир,ва тамомнп лашкар снёкпуш шуданд
ва pyfi ба ваглнн худ бозниходаид. Чун ба хнзматн подшох ра-
сиданд. чум.та гиребонхо чпк карданд ва бар cap хок рсхтанд ва
ба дари хонзл шох чамъ омаданд. Подшох чунон ошубу гул гута
бишннд. гуфт:
— Зуд биг^ед. кн чи вокиа шудааст?!
Вазирон забои баркушоданд ва ахволи шере, кн лида буланз
шохзода кушта буд ва нопайдо шуд 'вп шохзодаро ба тамом эр-
зя доштанд. Подшох чун нн сухан бншнпт. охе блчашнл ча точ
аз сари худ бияндохг вз бар сари худ хок мепошид та бар хек
биншаст ва ахли чарам ба якборагй хок бар cap кардан т, гкрья-
ву зориву фи гон баропарлаид ва гамомнп зхли мамлякат гирь-
якуиону чомэдзрон ба даргохи подшох Алпулмулк хознр гар-
дпдапд, То як хафта фигону нолнву хурушн мардумя шахр бз
Лйук. мераепд, Баъд аз он подшох сархаигони худро бэр атрофу
чавоннб равона карл, ки магар аспи шохзодаро маълум кунанд.
Ровисни ахбору нокилони осор чунин рнвоят кунаил. кн чу г
шохзода аз он чо бнрафт, он шаб то ба руз рох бнгэшг Чун оф-
тобя ховар ба амрн малики довар cap аз даричаи Об бурун
овард, шохзода соате дар он манзил фуруд омад ва маркаби худ-
ро ба сахро cap дод вп худ замене бнёсуд, Чуи офтоб гарм шуд.
бархост на ба маркаб савор шуд вл рохи Яманро дар пеши худ
гнрифта, мэнэнл ба манэнл мерафт на Шабу руз рох тай мекард,
то ба шахри Яман раенд, ша.хре дид ба гонги хубн на хушу хур*
рам, неку ороста. Дар он соате, ки ба шахр расид, маркяби худ-
ро ба бозор бурда фурухт ва зарн аспро ба ниённ хул бярбасг
ва ба корвонсарон рафт ва хучрае бигрифт ва хама руз гнрдн
1&8
тир мегврдил вй тамошо ыекарл ва дарвешжро зар метод ва
бар гарибиву бекасиву бар ошнкни худ мегнрнст ва нн газалро
мехонд:
Байт:
Гами чонон маро бсмор кар даст,
Кн нижи у маро чун хор к а рдест.
За mini хар б*ло о<д. буСлшам,
Хаоди дил чунек бемор кар даст.
Шохзода нн байтхоро мехонд на дар ишкн он санам месухт ва
мегудохт. ки иогох як руэе хочибон мунодй карданд, кн <вой
бар он касе, ки аз хонам худ фардо берун ояд ва ходнмони ма-
ликам офок гарданашро бизананд!> Пас ахли мамлакати Яман-
ро маълум шуд, хама дар хонахо рафтанд вэ дархо ба руи худ
бастаид. Шохзода ба днлн худ гуфт: <Хар чн бодо, бод. Агар чои
бояд дод. бидихам ва як назар дидоря духтари нскахтарро бу-
бпиам ва ин газалро бнхонам, ки
Гар вшам дар сари в а фот cape.
Сам бошал ааману мухтаслре.
ЗА. км касдн калом мо лори.
Сабр куи. то бу била мат ила ре!
Mvtnihp на дар смфотк туям.
Апл дор вы ба калри дуд кадаре.
Ха Аратам дар сяфот бечуп аст,
Кмн масал офмрмда длр б а шаре.
Л угг дорам, ки хькя пот шагам.
То маг ар бар тарам кума гуире*.
Чун шохзода ин газалро тамом бархонд, баъд аз он бо худ
гуфт: «Хар кас аэ чонй худ тарсад, у ошик. набувад>. Дар нн ан-
деша мебуд. то вакти субх баром ад. Духтари подшохн Яман
охаигн бог кард ва шохзода бархост ва чоман кухнае бнпушид
ва дар сари рохн духтар омада, биншаст. Чзндон ки аз пасу пе-
ши худ и и год мекард, одамнзод пайдо на буд, аэ тарси духтари
шохи Ямая. Пас шохэода бо худ гуфт: «Зихй корн пурхатар. ки
ту пеш гирнфтай» ва зор-зор мсгирмст ва нн газалро аз сари
дара мехонд:
Байт:
ГоАгом банд* uvitw он санами с ям я яро,
Он нас оря чу гули сарм бутояя Чяиро.,
« * в1 в|1Гу Р>11И 11 П'ЛУ IM lopocaiir,
^ут. лкр он мраа як (он Параямро
Дм мшип ба бершнмч и куштаап ызк.
Мир, яб дуст. ММ)Ш джлшудм шкжяиро.
199
Чун шохзода ин газалро мехонд, ки сарханге бад он чо ра-
сид» ки шохзода нстода буд. Тег баркашнда, бонг бар шохзода
зад ва гуфт:
— Ту калом бадбахти тирарузгорй. кн рахм бар чони чавони
худ надорй?!
Пас оханги он кард, кн тег бар шохзода закад. Чун видики
шохзода расид он чамолу латофатн Уро бидид» гуфт: «Даре? бо-
шад чунин чавонеро халок кардан». Гуфт:
— Эй чавонмард, бар ту рахмам омад. Бархез ва то пой до-
рй« бигрез ва худро ба гушас андоэ, ки хамни coat духтари шохи
Ямзн бо сархангон мсрасанд ва ба дасти эшон халок мешавн!
Ин бнгуфт ва аз шохзода бнгзашт, Шохзода мутахайир бн-
монд ва ин газалро буньсд кард:
Байт:
Кй дихад зн р< и ?рй хабар ннгорн моро?
Кй ба рад хнконтм чп, кй бар он сана и. худорс?
Ба ман оварсд, охнр. халаре хи хокн куяш.
Кн бар рахн ту эн днда, мают тутнсро.
Хабаре фнрнст моро ту зи рун раччат. эй ёр,
Чу мамсгу чэрй. г»П мох. кн бубмиамат ликоро.
Хама шаб ду лида хохам. кн ба р)Ъи ншткекат.
Ки магар наем ми зулфат ба ман оаарад саборо.
Чун шохзода ин газалро бихонл, снпахсолоре бо амрк шох
расида буд, бонг бар шохзода зад ва тег баркашид. ки бар шох-
зодэ занад. Чун наздик расид, чамоли шохзодаро дид ва рахмаш
омад. Гуфт:
— Эй чавонн хушсурат. маро бар ту рахм омад, аз нн чо би-
рав, к и м а бод о халок шавй.
Ин бнгуфт на даргузашт.
Шохзода интизорй мскашнд ва нн газалро мехонд:
Байт:
То хабар дорам аэ у. бсхвблр аэ хештаиам.
Бо оучуле н мам овоз насял, кн манэм,
Пирахянро бмларям дам ба дам аз гоятн шавк«
Кн »>чудлм хачя v гашт, ман кн пирахакам.
Эй ракнб. нн мма’тундй ба манн хаста чаро?
Барманам днд», ки ман диля аз у барылкапам.
В ар хаинн суз б\вяд бо манн мнсккн дар гур.
Хок агар пок канй, сухта би»Ш кафвнам.
Гар ба хун ташнай, ин а к сари млн, боке нест.
Ки ба фнтрокн ту бех з-он ки бувад дар баданам,
Мярду зли гар ба чафо карланн ман бархезлнл,
К и бигардам зя вафон ту, на нардам, ин замам.
200
ПЬртн вил аст. хи мардум бвгуреэаид аэ тир.
Тир-вр австк ту бошад. мижа бярхдм казанам.
То шу и идам сяфвтн он да ха к и ширннат.
Бими'оп ест. кн шуре ба чахон дарфиганэм,
Чун шохзода дар газа л хопдан саргарм шуда буд, кн ходиме
л рраснд ва тег барахка карда, кост, кн уро халок кунад. Чун
ЧГ1ПМ ба рун шохзода андохт, бо худ гуфт, ки «хайф бошад ки
чдпоне б ад-ин хубнро чалок кунам». Руй ба шохзода кард ва
гуфт: 4
— Эй чавон. бархез ва ба гушае бурун рав.-ки далок нашави.
Маро бар т;, рахм мсояд.
Шохзода нн газалро буньёд кард;
Байт:
ЭЛ дилу чонн ошикоп шсфта шуд барон ту,
С* рмяи чашмн д у стон хоки дари сарой ту.
Маркими чонй хастагои лаълн хаётбзхшн ту,
Домн дили шикает агой турраи лилрэбок ту.
Дасти тухй бв д в ргв кат ом ад вам умедвор.
Лутф бнкун, арчи найм дврхури мархлбон ту.
Орзун май вз чахон, диданн рун млхмшвт,
Рух бииамо, ки сухтам, дилу чон фндон ту.
Чгн шох >да нн газалро тамом кард, ногох каннзаконн дух-
тар дзрраендднд, шохзодаро диданд, кн чуя сарвн озоде. Бар ча-
мзлу кзмолн у хзйф хурданд, кн малика мерасад, хукм мефар-
мояд ва нн чавиив мохталъатро халок мекунад. Ин бнгуфтанд вз
лэргузаштанд. Ногох духтар бо чэнднн каннзаконн днгар дар-
расид аз бар зстаре нншаста ва чодаре бар cap гирнфта. Шохзо-
ди чун наза бар чамолн духтар андохт, наъра бнзэд ва бехуш
афтод, Хоишс л каедн шахзпда карданд, духтар бонг бар ходи-
мон эах ки <нн чавомро маёзоред. кн аз мо бятарсяд!». Ин бн-
гуфт ва бигэашт ва апр&тон дар белой бомхо буданд, фуруд омэ-
данд ва об ба руи шохзода заданд. Чун шохзода ба хуш бозо-
мад, фарьёд аз ннходаш баромад ва нн газалро бунъёд кард:
Байт:
Лидор мечвмояву пэрхеэ mhcvmI.
Бсэори хеш лвр or в ши мо тез мсиуиА.
Чуи гн баТтро бихоид, бархост. бо днли биръ^ну чашмн гнрь-
ёиу полон ба хгчран худ рафт ва хазор динор баргнрнфт ва руй
ба бог ннход. Чуи ба дари бог расид як мардн пиреро дид бар
даря бог иашаста, Салом кард ва гуфт.
201
— Боги духтар)! шэхн Яманрэ ба ман намой, то тафэрруч*
бикунам.
Пирамард гуфт:
— Ин аст, фааммо духтар дар бог а. т. Бирав дар гушае бнн-
шин ва бнсьёр мае. кн мабодо халок шавн. Мулозимонн духтар бе-
боку хунрезанд. Имруэ бирав, то духтар ба шахр равад, он гох
биё, то туро ба гашти бог барам,
Шохзода гирьён шуд на заре, кн ханрох дошт, дар пеши бог-
бон ниход ва узр хост ва бозгашт ва ба хучраи худ бозомад. Ам-
мо духтар ба шахр рафт, Шохзода бархост ва ба дари бог рафт.
Пири богбон уро икром кард ва гуфт:
— ЭЙ чавони хубруй, холи ту чист?
Шохзода гуфт:
— Киссаи ман дуру дароз аст, агар блгуям, дилат хун гар-
дад
Пас пири богбон дастн шохзодаро бягрифт ва дар миённ бог
бурд ва пешн аёли худ бнншоид ня бпфармуд. то таом овардаяд
ва дар пешн шохзода бмнходанд. Чун чнзе аз таом бихурд. пнр
хазор динар, кн шохзода овэрда буд, дар пеши зани худ фуру
рехт ва гуфт.
— Ии хэдьян ин чавон аст.
Зани богбон шод шуд ва гуфт:
— Эй чонн модар, ахволн худ бозгуй,
Шохзода гуфт:
— Эй модар, ман чавони гарибам, орзу дарам, кн духтарн
шохн Яманро бубннам. Аз барон он ба хизмати шумо омада-
ам, то малнкаро як назар ба ман намоед. то чон дар пои шумо
резам. Агар орзун манн факир барнасяд, худро халок гардонам
ва xvhh ман дар'гардами шумо хохад буд.
Йирн богбон в а аслаш гуфтанд:
— Эй чонн модар, мн кор мушкил аст Мабодо ки мо чумлэ
халок гзрдем.
Шохзода чун нн сухан бишннд, ох аз ниходаш баромад ва ин
газалро буньсд кард га гуфт:
Байт:
Эи кял гуэашг чулой VMCHH мп, дуст,
Бис. би\ кн гулами туям ба чои, дуст,
Бисоз бо мапн мИСкнкм мотавснг, эй чон,
Бубахш бо мажг мискиин нотзаон. дуст.
Бис. гар ба чухой чалоие хароб куий.
Ба хуки банда ягяр ташлал, халол, эй дуст.
» Тафарруч — тамошо. сайру гашт.
202
Fsmh ту даст бгровзрда хунн чашм а и рехт,
Макун ки даст барорам ба аинкор, »й дуст.
Зн доги ишк чунонлм. ки агар ачал бярасал
Ба шаръ аа ту сито и ля хунбако, эй дуст.
Хазор сол пас вз хокн ман чу бвргузари.
Зн хок наъра барорам, кн «мархабо, »й дуст!»
Чун шохзода ин газалро тамом кард, зани богбонро днд ба
шохзода бисухт ва гуфт:
— Эй чонн модар, агар бар як назар розп дасти, ман уро ба
ту намоям. Аммо метарсам, ки тамаи днгар накупи, баъд аз он
кор душвор гардад. Акнун тадбирп у чунон аст, ки чун духтари
шох ба бог ояд, чодаре дар сари ту кунам ва туро бар он чо ба-
рам, то ту мушохндан у купи. Валекип, зппхор. аклатро кор фар*
мой ва ба чонй худ яа ба мо чабр пакуни,
Шохзода хуррам шуд ва гуфт
— Ин тадбир хуб аст. Ман ин розро пушнда дорам.
Ва аз сузи дил нн газалро буньёд кард:
Байт:
Биё. ки хоки дарят кури чашмн рмшанн мост.
Филон чо.чу твнат чону дил, ки дар танн мосг.
Зи и in кп рун ту ли.тро наснхэге кардам,
Бис бу бин лили моря, кн кунун дар танн мост.
Кабутарн дн.тн мо чун аснрн ншкн ту шуд.
Ба буи ввели ту хохи дарат нмшсмани мост.
Дар ир4> и рухат дида бас ки хук резал.
Миснн хун хама шаб то ба руз масканн мост.
Аммо шохзода чун ин газалро тамом кард, он пири богбон бо
занаш шохзодаро тасаллй доданд ва гуфтанд, кн:
— Эй фарзанд, ахлн худро ба чой ор ва сабр кун, то худро
ва моро расво накунн.
Шохзода ангушт ба чашм ннход ва тахаммул кард ва руз ме-
шумурд, то духтари подшох ба бог омад, ПиразаЕ! чодаре бар са-
ри шохзода ннход ва аэ рохй днгар бнсвард ва дар баробарн
духтар*дар паси дарахте бнншонд ва худ бирафт. Ва чун шохзо-
даро назар бар чамолн духтар афтод, аз хол ба холе мубаддал
мешуд ва ин газалро бо овози хазии охиста мехонд ва одн пур-
дард мекашид ва мегуфт:
Байт:
Хабар аз ишк надорал, ки надорад ёре,
Дил иахонанд, кн сайддш накунад дндоре.
Чон ба дндорн ту як руд фидо хохам кард,
То днгар бар накунам днда ба хар дндоре,
Май харом аст валекии ту бад ин нависи мает,
203
Hiryjopa, кх IB пуштат Cipim дуизьЬе.
Fxrx хшк омаду Пихов ixrip им бхеужт,
СРиие fcxju Hi fiofl барорад жор*
Xi6ip*T мест, кв жалка >x гамат даДроплиц
Ери афтода чи доиаж. км бмяфтжд воре.
Лммо чун соате баромад. духтар сархуш’шуда, бифариуд, то
чучлаи соэхо бневарданд, Духтар даст дароз карда анкоро бар-
гнрифт ва соз кард ва гаэал огоз кард, Чумлан булбулонн чамам
дар хуруш омаданд ва дили Шохзода ба чуда лзромзд. Им байт-
ро мехонд:
Байт:
Мастину оспиккеу шошну твбжяор.
ЭЙ ту бажор ёфте, по •> ч^ман mikjul
Чун духтари шох ин гдзалро тамом кард, точи гавхарнигор аз
сари мубораки худ дур андохт ва касабн мнерп аз cap бияфкаид
вз пешоиаи ха мчу и очу зулфн чун сочро барахна кард. Шохзода-
ро бнм буд, кн худро халок кунад ва хазор наъраи бехудона би-
ззнад Лммо худро ба хазор хила чу чавонмэрдй ннгох дошг Чун
соате баромад. духтари подшох ба раке даромах Каннзакон аи-
ко меда дан д вл нн газалро мехондацд;
Байт:
Г>и шлккржлнл!, км бар жеш даяоне дорад.
На лили мо, кл лили жалки чахоне дорад*
Ба тамошом 6»v>py чамжиаш дочат мест
Хар кн лар хона чу ту сараи районе лорах
I арах ом аст. ки вакте Судане мегукл.
Барна мафяум маганий, км законе дорад.
Духтари шох чун порае бз раке даромад ва шароб бар дух-
тар асар кард, каннзакон гуфтанд. кн «ба}»хезед то дар об бнм-
шинем».
Бнфармуд то футам гнлонй бневарданд ва духтар дар качар
печида ва чома аз тайн ха мчу сим бархашнд ва дар хавз фуру'
рафтанд ва об мгрехгэнд Шохзода назора мечард. хар замон ди-
гаргун мешуд ва аз холе ба холе мсгардпд ва ин газалро мехонд:
Байт:
Манам, ё раб, лар ин аввлат. кн рун ёр мебикам.
Насимн дуст меёблм. чамоли ер мебпнвм.
Замни буемдмм якчинд. мехмат дидаам, акнун.
Фэрози сирен енминвш гули пурбор ыебпплм.
Ачаб дарам эм бажти хеш, хер дам дар гумои афтам,
Кн местам с ба хоб андар рухн днлдор ыебяиаш.
♦ Чн тоат кардаам, с раб, ки нн подош мссбам.
204
Чн аз ман дар вучуд омад, ки ин микдор небннам.
Чу хнлмг ёфтам, з-нн пас нахохам шамъи кошона,
Твмэннои бкдештам пест, чун дидор мебкиам,
Чун шохзода нн газалро тамол кард сабру карораш намоид.
Тарсид, кн нэгох расво шавад, бархост то бурун равад. Аз мфо
ногох чашмя духтар бар зане афтод, кн чодаре дар cap гнрнфта
буд ва мерафт, боне бар каннзакони худ зад, ки:
— Он чодардардушро гнрифта бнсре^^Агар аз мо набошад,
ха мчу нон дар хавзн об ан дозе д.
Каниззкон бндавидаид вз дасти‘шохзодаро бигрнфтанд ва
бар лабн хавз оварданд. Чун руяш боз карданд, чамоле диданд,
кн аз мох сабах бурда.
Пас каниззкон фарьёд бароварданд, ки:
— Эй маликаи чахон, ин мзрд аст, кн 63 макру хила дар эе-
рн ин чодар пнихон шудааст.
Духтар бнфармуд. то рссмоис дар гардани вай карданд ва чу-
бн бнсьёре бар вай заданд ва уро ба хориву зорнн аз хар ни та-
момтарс ба даргохи шох бурданд. Шохро'аз он ход огох кар-
данд, Гуфт:
— Вперед, то бубннам, кн ин кадом бадбахт аст, ки бар чонн
худ рахм накардзаст.
Шохзодаро пеши шохи Яман бурданд. Шохи Яман руй ба
шохзода кард ва гуфт:
— Эн бадбахт, магар аз ман намегарей, кн ннчунин бадфеъ-
лй кардй?!
Шохзода cap дар пеш анлохт ва хеч чавобе падод. Шох бонг
зад бар чаллодони худ, кн:
— Гардани ин бадбахтн тирарузгорро бизан!
Чаллод филхол дасти шохзода бнгрифт ва ба рун натъ1 овард
ва per бирехг ва чашм и вайро барбаст ва тег баркашид то гарда-
паш бизанад ва сараш аз тан чудо кунад. Пас вазирн шохро дил
ба шохзода бисухт ва бар пой хост ва гуфт:
— Эй ш чи ’олам, хикоят аз банда кабул кунед ва баъд аз он
хар чн салохн давлат аст, ончунон кунед.
Шох гуфт:
— Бигуй!
Вазир гуфт:
— Эй шохи чахониён. ин сухан беш аз он аст. ки уро ннчуннн
снёсат фармоянд, Бпфармо, то уро ба зиндон баранд ва фардо
мунодй кунэнд. то тамоми халкн шахр бидонанд, Баъд аз он нн-
1 Нагь — палоск чэрмнн. кн бар он сари и^чкумоиро бураид.
205
ро ба дор биквшанд ва мунодн кун а ид, ки «ин сазои он кас бо-
шад, кн бар карами подшох чашмн хиёнвт боз кунад» ва хамчу-
кои то се руз бгр дер бигзоранд, то ибратп халк шавад.
Шохро сухия вазир багоят пнеандида омад, бифармуд, го
шохзодаро ба зиндои бурданд ва банди гарон бар пояш бшш
данд. Шохзода шукрн кирдугор ба чой овард, ки ба як феъл bi
куштан халос ефтам. Аммо аз бнсьёрни чубе, ки аэ каниэакои
хурда буд, тамоми аъзоя вай дард мекард ва хоб намерафт ва аэ
наври рузгор дар зяндвЬ нн шеърро мехонд:
Байт:
Зн чэврн чарку зулмн лахрн бедох
Бп фзрымам, кн бар ман нсет фзрьёх
Блраш бедодм май вз бяхря руяш.
бндодам vwpy айшн хеш бар бол
Ба фары'дам хамеша рузу шаб з он,
Набуддм як замок аз бахти худ шох
Чу яфтол нн дидам дэр ломи чачраш,
Г.аменоллм ih васляш мскунам ёл.
Магар аэ ёдн еаслаш як замоае.
Дндам гардад зн дастн хачр озод?
Худовандн ахбор чуннн ривоят мекунад, ки чун ними шаб ту-
да буд... шохн Яманро дардн шикам пайдо шуд. Фарьёду хуруш
дар саропардан шох афтод. Харчанд табибону хакнмон муоляча
карданд, давопазир нашуд. Охнруламр, содоту машоих хознр шу-
данд, то даст ба дуо бэрдоштанд ва зари бисьёре ба салака ба
дарвешон доданд, Шох фармуд, то тамомии зиндоннёнро озод
карданд. Шохзода низ дар миёии бандяён озод шуд ва подшох
аз он захматя дардн шикам халос ёфт. Пас шохзода руй ба хуч-
ран худ овард ва куфля дари хучраро боз кард ва донае чанд
чавохир бардошт ва pvfl ба cvh бог ннход ва аз шодй ин байтро
мехонд:
Байт:
Дмлбаро три ту фарсуд дялу чонй. маро.
Чист зад б при манн хяставу хнч.ронм маро.
Мэн зн гам сухтаму хила иамедонам чист,
То хабар гардад аз нн вокиа чононн маро.
Охир, эй ср, чн бошад кн зн холн манн зор
Назаре мефиканй холн парешони маро.
Чун шохзода ин газалро тамом кард, дар бог рафт. Зани бог-
бонро дил ба шохзода бисухт ва гуфт: -
— Эй чонй модар, худой табора к ва таоло донад, ки аз он ру>
боз дили ман дзр гамн ту месухт ва менолидам. Алхамдулн^лох»
206
ки, эй чонн модар, акнун аз кушта» халос ёфпЪ Сари худ гнру
бирав, кн мабодо бори дигар ба бало афтн ва ба воситан ми дух-
тар чони шнрннн худ бар бод дихй.
Шохзода ян сухан бишннд. бннолид вэ дурдонахои киматй,
ки хамрох дошгй, дар пеши зани богбон ниход ва р\й бар замин
ниход ва дар пон лмрамардн богбону занэш афтод ва гуфт:
— Эй модар, ба ризом парварднгор, ки фчкре дар боран ман
бнкунед, вагариа, худро халок мекунам.
Пири богбомро дил бар шохзода бнсухт.* Аз бнсьёрнн гнрья-
ву зорй, ки у мекард, пири богбонро рахме омад. Гуфт:
— Эй фарзанд, биё то туро ба кабутархона барам, то омада-
ни малика, то ту уро бубипи ва дардат порае сокин шавад.
Шохзода чун аэ пири богбон ин сухан бишннд, худро дар кас-
ту пои пири богбон андохт ва офарнн карда, бнсьёр шод гардид,
Чун вакти омзданн духтар шуд. пири богбон шохзодаро ба ка-
бутархона бурд ва бнншонд, ки ходнмонн духтар даррасиданд вэ
фаррошон об заданд ва фаршхо густарониданд, баъд аз он бурун
омаданд. Пас хаё-хую садом суруд гуфтаци канизон бархост.
Шохзода аз дарунн кабутархона ннгох мекард, чашмаш бар ча-
моли чахонорои духтар афтод, ки хамчун товуси мает мехиромид
ва меомад. Шохзода чун духтарро бнднд, бими он б)д, ки худро
халок кунад ва ни газалро мехонд ва мегуфт:
Байт:
Эй ту. парнчгхрл. надонам эм кучо мсой,
Одамимхда набошад 6а чунин :<е6ож
Рост хохи на миоласт, bus пин ион дор и,
ХаЙф бошад ки чунин р\А 6а кас нлнмой.
Бар ман вз чанрн ту харчанд чафо мсояд,
Хуштяру хубтяр яилар назлрлм меой.
Бе рухат чашм надорам, ни чахомро бннлм,
Чора баъд аэ ту надо рам ба чуэ аэ эебой.
Янтаре нест, кн мехри ту дар у бояд бает,
Хаячунон шукрн ту гужм, кн адйзи мой.
Подшохзода чун ин газалро бнхонд, духтар чун сад хазор
хирмани гул дар мнёни чахорболншт карор гирнфт ва каннза-
конро фармуд, то мачлися базм бнёростанд. Чун даст ба шароб
бурданд. Зухра» фалак овози нушонуш бар замин расопнд. Шох-
зода андарунн кабутархона нншаста буд ва мушохидаи он чзмол
мекард ва ба чои ашк хун мерехт. Ба ногох духтар дасти булури-
нн рангннн худро дароз карла, барбатро шрифт ва бар канор
ниход ва овоз баркашид, ки булбулонн чаман дар фигой даро-
маданд ва нн газалро буньсд кард:
Бант:
207
Ндна* ндж&дхбру жялбар
Ли гофян лдбллдб к л гц* слгар.
\лг»ифо май, эй г-ин ат ной холК»
Чи хуш .'^плд, нгдр гордая мчиссар
Члхани бсмфо бо Бас МИЙЯМЦЦ
\прал**ц^л( ба ич.пн ч*ц:ч бингер
Г*Яч5нх ка^ряноя as pin чск<,
Шатал дан xvh. ftwnyw ои яй-кли хялбар.
|>я мвпи «н.й бияглр, то ня гц-радид
Нжспби хеш Дороет Сикнплир.
Чуя духпря нюх пн гамлро тя*. v карг фзрь^ду флгоя рз
«х.пж мяцляс барсмяд. Кяяазакояу для гон хамя баякбораг* фи*
гои &арвырдзяд ва лар поя духтар яфтодянл. Шохзода няиик
буд, кн чонн худро курбоя кунад яя боз духтар чанг дар канор
гяргфт яа ян газалро’огоз кард;
Ба Ат:
Баппывд ан гулзор боли бадорЛ.
Вйсиар НЛЙЛ йрппокЖ, ки лори
Чаняи as ки ом от ни там рей,
Сабо as кн смог ни co.w0F
Ли гуямалакомнау сад гум ханжа,
Ля булвулмбонйу год гуна аорв
Зичй mil наргис, ки бо умри штох.
Гчзсфм inaM р> » аар пго\«ре
Хичил ип в буи афт м р<иш. и ни асп
Кн cap бАрк'ьнос-раа а» шар«сорй
Хамгхост сапсан, кн * >раш бикохад,
Влигкигн мбонат намс дод^рй
Маю кип г erv xtr’Kl H мхэлфкк.
Кастро, кн ботах. алчи бахтъдрй
Чуя жухтгр ия газа-ро тлмлм клрц, бо-. т я<шля<ш бар фа-
лак мграфт яа дхктар хар лахза оме мсяаяохт яа суркле мсхонд
м шохзэжа гглс ах мекард. геле ялвха «екарж яа ая тахту бахти
ля Ж бааш моомат яа жаслаш хама ия буд. хи рязе Вошла, кн ня
духтаря яекахтар бо мая ба рук ияоят ояд Шодяодж дар ин фик
ру аядеша буж. ки духтар фар уд, то чол осомя яяжохтаял »а
духтар ба <х.ояш машп.т шуд Шохложа харчанд мсхост. кн авмо-
ня ооояш кулаж, лсло хобаш ламеомад яа шаб хама шаб аори мо-
кард да абьНхо мсхояд, то руэ шуд яа духтар ачмж рафтая кард.
Шох.яода чул дмясг. ки духтар аэмл рафтая дорад, оде бар
кашяд ха ня фу бодро хонд:
РубоХ
P»fT< ту*' W*TM»Cf «•₽»* •r.'MWX
bt муяяет «миуспр Ы|»|Э чара,
КЙ
Рухсораи лолэзор бурдй ЗН блрям.
Бо дидаи ашкбор кардй норо.
Чун шохзода ин рубонро бнхонд, бехуш шуд вз афтод. ГЪг
духтар савор шуд ва канизону ходнмон ба тамомй чун аэ бог бу-
рун рафтанд, пирн богбон гуфт:
— Эй фарзанд, чонй ман бисухт. ходи ту чист? Мабодо ки ка-
док шавй.
Шохзода гуфт:
— Эй пир, хеч одамнзод ба холм ман мэбод!
Ва нн рубонро буньёд кард:
Рубой:
Ба сярву гул китарам бе ту як замой, >й xjcr,
Гэиё. ки бэзрахоин аз ину он. эЛ Д)СТ.
Га хе эи шавки ту хуршед ошквр шавад,
Га хе зн шарм и ту зсри замни никои, эй дуст.
Чун шохзода ин бантхоро бихонд, занн богбон псшн шохзода
омад ва гуфт:
— Эй чонй модар, чй гунай?
Шохзода гуфт:
— Эй модари мехрубон, дармонн кори мэн бикунед, вагарнз
худро халок мекунам ва хуии мак дар гардани шумост.
Ин бигуфт ва‘ дар пон хар дуяшон бняфтод ва дар хок мегал*
тид ва аз сузи дил нн газалро мехонд:
Байт:
Шахре ба ту ошнкакду ман низ
В-ар бохта оям чону тян нит.
Дил к\штзн он камолн вбруст.
Чуи бурдаи он лабу дачам uni.
Имруз туй дар нн замена
Аигуштнамои млрд у зан низ.
Харгиз накунам т>ро фарому ш,
Гар бошачу мурдя дар кзфан низ.
Чуруи мани хастадил чй бошад,
Инак сару дор бо расам низ.
Хамчуи дили ман хазор дил беш
Афтода ба эулфя дар ши кай мнз.
Нири богбонро дил бар шохзода бисухт на гуфт:
— Эй чонй падар, беш аз нн зорй макун. ки коре барон ту
.андешндаам. Он чн ба хотнрн ман омадааст, ба ту бигуям,
Шохзода гуфт:
— Аз барон худо бнгуед, кн токатам ток шудааст.
Пирн богбон гуфт:
14- 1456
209
— Дарчони ту он аст, кн му-: сари худро гирех кунй ва ши*
кзмбзн гусфандеро бар cap каши ва худро ба зохир кале созй, то
• зр ки туро бииад. илтифот наху над ва хар киро ту хохй, бнвй
ва хар касе. ки ахволи ту аз ман пурсад мегуям, кн шогирдя ман
а т Вл дар ин боб азизе панд байте гуфтааст:
Байт:
Ошик бошй. ба кеч коре нарасй.
То гам нахурй, ба глмгусорс яарасй.
Чун чуб ба эерн аррз то cap яаяихй,
Харгнз ба сари зулфн нигоре нарасй.
Пири богбон гуфг:
— Ошик чунин бопад, ки cap ба рахи махбубя худ бозах,
В а шохзода дасти пири богбонро бибуснд в^ гуфт:
— Эй падар. рахмат бар ту бод. ки ин тадбир сахт некуст.
Дарсоат пири богбон ба саллоххона рафт ва шикамбзе харид
ва дар бог даромад на шикамбаро вожгуна кард ва бар сари
исхзода бякашид ва Снгзошт, то хушк шуд ва чунон сохт, ки хеч
кас надоннст ва мардум пнндоштанд. ки афраъ ’1 а г ва агар, чу-
нончи, пеш аз ин кас уро дяда будй, чуи ?ро бндиди, бознашниох-
тй. Пас кабои кухкае дар барн шохзода кард, Шохзода хуррам
шуд ва руй бар пири богбон кард, ки:
— Xoiaie ба ту дорам.
Пир гуфт:
— Бифармо.
Шохзода гуфт, ки:
— Сози маликар-* гехохам, хи бин возам ва хотирн худро хуш
гардонаи.
Богбон гуфт:
— Калом соз мехохн?
Шсхзода гуфт:
— Хар хадом бнёрй. мензвозам ва худро бад-он машгул ме-
созам ва гами гурбат иегузаронам.
Ва пири богбон рафт ва чанг о бардошта озард ва дар пеши
шохзода бар замни ниход. Ва шохзода чангро дар канори худ
гирнфт ва ончунон бннвохт, ки пири богбону занаш гирьен шу-
данд.
Пас шохзода ин газалро буньед кард:
Байт:
Дар он нафяс, ки бимирам, дар орзуя ту ботам,
Бар он умсд ликам чои, кн хокн к>в ту бошам.
1 Афраъ — кал.
10
Ba MiiMie, u дарояхл шохлдояя ду олаи,
Йазяр ба eja ту дорам. аулом! р?я ту бошвм
аАа бядхшт яая?шам и дат соки а ряааоя.
Маро ба бода ча хочат. ха мат р?а ту бошвм
Чун шохзода ин газалро тамом кард, погод аз казо писаря
вазир ба ши кор мерафт ва гузораш ба даря боги подшох афтод.
овози чанг ба флаш расид. £уломеро гуфт:
— Хуб тафаххус бикун ва бубни, кн овози чанг аэ кучо ме-
ояд.
Гулом бнрафт ва маълум кард ва хабар боэовард, кн овози
чанг аэ дарунн боги шох мсояд. Писари вазнр руй ба тарафи бог
кард. Бо гуломону мулозимоя чун ба дари бог расид. пири бог*
бон омад ва салом кард.
Писари вазнр чавобн салом боздод ва гуфт, то дари богрз
боз кард ва пнсари вазир аз маркаб фуруд омад ва даруни б г
даромад. Ва чун бар лабн хавз расид. калеро лид, кн бар лаб.|
хавз нншаста ва шишаи шароб пеши худ ннхода ва пнёлак ш г
роб мснушад ва чанг менавозад ва нн газалро мехов эд:
Байт:
Муддате шуд. кн эн лиллор иадорам хабаре,
ЭА насини сахарй, суя дараш кун гузаре,
Чун бад-он манзн.ти ылймуиу муборэк бирэсй.
Ал сари сидку сзфо к>н ба чамодаш нэзаре.
Арз кун холн дклн каста, кн шабхои дароз
3-он ки харгнз начашндэм зн внсолаш шякаре.
Гох ба рахмят ба ман. эй мох. наэар мсиакуий.
Кн кунад сун мани хапан бедил ня tape?
Асарн лутфн ту бояд кн маро дарьсбад
Пеш аз он к-аз манн дилтанг наёбн асаре.
Чун «кал» ин газалро тамом кард, пнсари вазир пеш омад вл
бар хамдигар салом карданд. Писари вазир пуренд, кн-
— Эй чавон, аз кучо меой ва дар ин чойгох чаро мебошй? Мо
мехоетем. кн ба шнкор равсм, овози хуши шумо маро сайд кард.з
овард.
Шохзода гуфт:
— Эй худованд, ман марди гарибам ва бекасам вз дар бог-
L бонн бнсьёр ласте дорам. Чанд рузе шудааст, кн дар хизмати пи-
рн богбон мебошам.
Пнсари вазнр гуфт:
— Имруз барон хотири ту аз шнкор бозмондаем. Аз барок
мо навозите кун.
Шохзода гуфт:
2Н
— ЭЙ худованд, маро чн захран он бошад, ки чое кн ваэиро-
у а мирон хознр бошанд, даст бнчунбонам ва раке кунам.
Писарн вазир чун кн суханн уро шуннд, бисьёр хушаш омад
ва дар инёни созандахо писаре буд сохнбчамол, бифармуд, то у
чангро дар как р гирифт ва ин газалро бихонд:
Байт:
Тввонгэрнву чзвоняву нижу буя бахор,
Шаробу сабзаву абруву чашму рун ннгор.
Шароб хурда, дпгарбсра ншрат аз cap гнр,
Ки бог тоэягй аз cap гирифт днгар бор.
Ба сабза гуфтам: «Човид зннда бошй», гуфп
«Се мох беш намонам барон мардумн ср».
Чун мутрибн писари вазир ф. еле бннвохт ва фурудошт кард,
баъд аз он шохзода рубобро соз кард ва нн газалро бнхонд:
Байт:
• Шнкоят дорам аз чоку чавонй,
Кн хитрон мест завкн зиндагоий,
Бил одам дил ба бан ди чонй ширин,
Кн бетоном чи кор ояд чавонн.
Самой нолахои эор дорам.
Маю сокй. енришки аргувопк.
Тявои маълум кард аз обн чашмам,
Ki дар лил оташс дорам ннхонн.
Туро бо мая, на мед омам, чи афтод,
Намепурсй, нахояхву надонн.
Пас, писарн вазнрро ном Шачсулмулук буд ва мутрибе чанд
хамрох дошт, кн хар як худро мусаннифе 1 медонистанд, хуруш
аз ннходи он хама баромад. Баъд аз он аз пирн богбон пурсид,
ки:
— Чанд гох, аст, ки нн кал дар хиэмати шумо мебошад?
Гуфт:
— Як мох шуд, кн дар пеши ман омада.
Пас Шамсулмулукро ду чашмаш бар «кали богбон» монда
буд. Писарн вазир гуфт:
— Эй пир, нн кал лоики богбонй 'нест, балкн лоикн базмн
пол ш о хон аст.
Шохзода чун аз писари вазир таърнф иичунин шуннд, днгар-
бор чангро бардошт ва дар навохт даровард ва нн рубонро би-
хонд:
Рубой:
1 Мусакмиф — эчодкор. эчодкуианда.
212
To » барам бнрафтй, эП нурн кар ду дида,
На аз ту хам хабар шуд. на и дили рами та,
Рузе, ки хохй омад дар роли им балокаш,
То хуни тоза бинА бар хокк рох чакида.
Чун писари вазнр аз «кали богбон» ин рубоиро бишннд, гуфт:
«Боракаллох!» ва фармуд то як даста хилъат оаарданх Писари
вазнр дар бар гирнфт ва баъд аз он берун овард ва ба шохзода
дод ва у бо мутрибони Шамсулмулук бахшнд ва зарро бнпошид,
то мутрибони писари вазир хамаро баргнрифтанд. Шамсулму-
лукро бнсьёр хуш омад: «Ин кал ба чуз подшохи дмгаре бар cap
надорад. Дарег агар сари вай муй доштн!»—мн бнгуфт ва cap
няхода дар хоб шуд, то субх бндамнд, бархост ва бар маркаб си*
вор шуд ва руй ба шахр ниход ва назди падар шуд ва гуфт:
— Эй падарн бузургвор, дируз ба шнкор мсрафтам, чун ба
пеши бог расида м, овози чанг шунндам ва пири богбонро гуфтам,
то дари богро кушод. Чун дар бог шудам, калеро дидам дар ла*
би хавз нншаста ва шишан шароб дар пеши худ ннхода ва чанг
дар канор гнрифта менавохт ва мехонд ва то умрн ман аст, надн*
даам ва иашунидаам. Таърифн у чн гуям, хар созеву олате, ки
мутрибон доранд, хамаро бинавохт ва овозе дорад, ки мургро аз
хаво фуру меоварад ва чуду сахояш дар мартабае, кн хнлъату
кеъмату зар, ки медодамаш, хар бор гирнфт ва берун овард ва
ба мутрибони ман бахшнд. Шеъру истеъдод ба мартабае, ки ка*
се бо вай бахс натавонад кард,
Писари вазир «кали богбонро» чандон таъриф кард, ки пада-
рашро хаваси дидани кал шуд. Бархост ва ба хизмати подшох
омад ва арз кард, ки фардо ба тамошои бог меравем. Дарсоат
фаррошон ба бог рафтанд ва обу чоруб карданд ва фаршхо би-
густароннданд. Чун руз шуд ва шох оханги бор кард ва ба бог
шуда. дар болои маснад бнншаст ва мачлис биёростанд ва мут-
рибонн хушовоз рудхо соз карданд ва сокиённ симннсоку бода-
хои равок. бо овози чангу чагона ва пуртумгарок ба гарднш да-
ровзрданд ва махбубони хушлкко ба самоъ даромаданд, шохи
Яманро мутрибе буд, ки уро Хайн мутриб туфтандн, дар ахди
худ беназнре буд. Чун мачлис гарм шуд, шохн Яман Хайро би-
фармуд. то барбат бар канор гирнфт ва бо овози хазнн нн газал-
ро буньсд кард:
Байт:
Чуи андалеби дклшуда аз субх то ба шоы,
Бар буи ёр иола чу ман мекунй мудом
' Айб аст пола бар дням ушшок з-он ки хает
Бе руи ёр знидагй бар ошнков харом.
213
Дер флсли яаабдхор назар куя fa суя гуд
К-а ивой мели вт «ст маро. дод хосу ом.
Шот и чем ан мнем шабе чум ба богбон.
Хар суб хлам бадар шавад и об «ими сиём
Булбул аабоя ба мадхати гулшаи жушода буд.
Ав чвврв дола теги аабои бар ииёмн ком.
Гар ошикй. чун >к гамм хачр Аилкашои.
Бннеоз чангу барбату баргир ауд чом.
Чун мутрнб ин газалро тамом кард, шох бисьёр хушхол шуд.
Баъд аз он пирн богбон ба шохзода гуфт:
— Эй писар. имруз подшох барон ту ба бог омадааст. Бар-
хез ва ч< май кухнае. кп дорй бнп£ш ва як табак гул ба хизмятл
подшох бар, то туро назар кунад ва махрам шавй.
Шохзода бархост ва гуле чанд рангораиг бичнд ва табакро
пур кард ва ба хизматн подшох бурд ва замиан хидмат ба лаби
адаб бибусид ва назар бар камин ннход. Шох назар андохт ка-
леро днд. Аз богбон пурсид, ки:
— Ин чн кас аст?
Пирн богбон гуфт:
— Эй худовандм рун замин, ин шогнрдн ман аст ва дар бог-
бонн даст дорад.
Вазир гуфт:
— Бифармо. то самоъ бмкунад,
Пирк богбон ишорат ба шохзода кард ва шохзода пешн м ут-
ри бои рафт ва чахорпора бн.стад ва барбати мутрибон рост кард
ва чунон ракоей кард, ки тамоми ахли мачлне пнеандидаяд. Пэг
Шох <кзл*’ро пеши худ талабид ва бо дастн худ шароб дод. Шох-
зодэ замин бмбусид ва пиёла бнетад ва бин.шнд ва дар ыиёна
мутрибон рафта бнншаст. Шох руй ба вазир карда, гуфт:
Калн пурхунзраст.
Вазир гуфт:
— Эй шо.хи олэмпанох. чуннн шунпдаам, кн кал илмн му ск-
оро нек мсдопад.
Шох фармуд, то рубобро ба дастн <кал> доданд. Шохзода би-
стал за дусоз кард ва ин газалро буньёд кард:
Бант:
Ман чй дар пои ту резам. кн худро наб} вад,
Сар на чнэсст. ки шоистаи пон ту бувад.
Хуррам он руй, кн дар пси ту бешад хама умр.
Ин набошад ыагар он вакт, ки рои ту бунад.
Зарря-зарра хама аъэон мани мискннро,
Кн на он зарра муаллак ба хавон ту бувад.
То туро чой шуд. зй сараи равен, дзр дяли ман,
Хеч касро набувад он ни ба чои ту бувад.
214
Чун «казн бдебвк» нн газалро таком кари бух, кн «Вора-
каллох» аз тамоми начла: баромад. Шох р>А ба скллк богбон»
кард ва гуфт:
• — Хеч соэи днгар иегнвонй нзвогг>
Шохзода хизмат кард ва гуфт:
— Хар кадом. ки шох бнфармоявд, бннооззм
• Шох бифармуд, то ча-trpo ба шохзода доддид Шоха >дд овоз
баркашнд ва ин газллро бихонд:
Байт:
Хар Ш1б лили мам чунон впКчлл,
К 11 с?м аалам шм бис ил
Сал аирный лил arap mu еибр
Ь»грч ту ба як миом б* i >их
Ту m'ihh Mftiril купит чукм>
ЗА чону xiMNi, чу чфм бис их.
Дар отава ч-mi *пнаи бис мм.
То &а<р дар он ммгн бесулих
Чун шохзода ан газалро таком кард, шах руй бз вазнр кард
ва гуфт:
— Ман хяргнз овозе бад-ин хубй иашунндззм, Длрег, агар
пн кал набути!
Бифармуд то як ласта хктъат бо хазор дпнор ба мин «кали
богбон» ннхода нд. «Калн богбон» эдмннн хплма г бибугид па би-
стад ва чумтлро ба мутрнбоин шд бахшнд (1 i чум 'з хама дус-
та «ха лш богбон» шуданд.
Шохзода чун саргарм шуд, анкоро дзр капор ннход ва ни
газалро хонд: ‘
Байт:
Зятя. чун picjFH калит сир» гашпА чу f ллоид,
Чафая fiei’- п Лар ouiiikohii iva иикюсивт
Зм кдчрм рун ту молам Ли лаб |чсад оаир,
F»i»co> бо мали мнч-хмин псп руэс чаял
Умели висли ту итбоошам. исири гвмат
Би як ненхзнси сир« зулфи ту шудям лар бяил.
Чун «кали богбон» пн бдйтро хонд, шохи Я мая би 'р тп рмф
кдрд вл фармуд, то як даста хплъзтн хос ба «кал» дод ва « лл
дуои чокдароэни шохи Ямам ба чой оизрд ва баз тамоми чшгь
втяоро ба мутрибом бахшнд, Шох дар саховати шохзода му гаач-
чнб блмонх Ишорат кард, кн:
— ЭП кал шатрзнч метавояй бохт?
Гуфг
— Ля да кс медонам.
Шох фармуд то шатранч бнёварданд ва надимеро фармуд, ки
дар шатранч бохтан хамто надошг, ва «кал» буиьёдн шатранч
бохтан кард.
«Кали богбон» шатранч мсбохт ва ин газал буиьёд кард:
Байт:
Ан хяд гу.этгт чудой миённ МО. эй дуст.
Чн члря созяыу впхасрато. новая.юч.’
Блл~оп расид. кн з-ин киссаам бнбонд кард
Зн дасти гдрдиши чирхи кабудн чочаси^х,
Чи асптоэ!? ба мо мекунзд дар нн вред,
Чи кардаам. ки паям мам ян чурмн худ огох.
Ба пли фили гамчм мскунпнду мстарсам,
Ки дам if.i моя чу фарши изгнрадаы пого.х.
Хазор чора кунам, то руке ба ласт opav.
Ми бод бар сэрам ояд ба кии, бикубад шох.
Чй гучмпт. ки чи бо боэ мекуиад тиху 1.
Чн гунмат чи бо шер мскукэд рубох,
Ки дид ойинлллре ду оПина бар ласт,
Ниход коми яке офтоб. дигар мох.
Чун шохзода ин газалро тамом кард ва надпми шохро мот
кард, шохи Ямал ках-каха биханднд ва бад-у офарин кард. Ва-
знр гуфт:
— Эй шохи олаг, шумо низ бо кал як даст бибоэсд, ки бознн
шохол навън дигар аст/
Шох «калро» гуфт:
— Биё то як даст шатранч бозем.
Шохзода хизмат .рд ва гуфт:
— Эй шох, ман ломки он паям, ки ба подшох шатраичбозн
кунам.
Шох гуфт:
— Боке мест.
Подшох бо шохзода пеш омад ва буньёдн бохтан кард. На-
лимов гуфтанд:
— Холо аз шох шатранч хохад бурд.
Шохзода аз аклу дониш, ки дошт са.хв мсбохт, то шох «кали
богбонро» мот кард. Шох фармуд. км то хазг.р дмнор ва як даста
хялъати мулукона бпеварданд ва бо «кали богбон» доданд.
«Кал» замкни хндмат бнбусид ва эхтиром ба чей овард ва хилъ-
атро боз ба надимони шох бахшнд ва хазор динор зарро ба пири
богбон бидод ва i уфт:
— Шохо. нн пири богбон устодн май аст ва лурматм устод
бар шогирд г оч и бу /озим аст.
1 Ти^у — кэбк,
216
Шох дар аклу фпросату кнбсати шохзоля хайрон бпмоид ва
вазнраш гуфт:
— Чунон меиамояд кн нн чавонн асл аст, ки аз он чн.хат бэ
Ханзи хунархо оростааст.
Шох пурсид, кн:
— Дабнрй медонй?
Гуфт:
— Филчумла.
Шох фармуд, то давоту калам орарллнд. Шохзода бистад ва
ин рубонро бннвишт:
Рубой:
Эй накопи сахову чуди каром, •
Кнблан офтобу фахрк умам.
Тнрвгуи хосндат химчун давот,
Сарнагун бод душмана? чу калам.
Чун шохзода ин рубонро бннвншт, дар хнзматя шох бурда
ннход. Чун подшох он хатро бидид, бар вай офарнн кард. Ваэи-
рону на ди мои даст ба даст мегярдониланд ва хайрони xani шох-
зода шуда буданд, ки калсро бо нн хунархо чи кор.
Шох гуфт:
— Дар саворн, эй кал, чмзе медонй?
Гуфт:
- Эй шо.ки олам, дар хеч хуиар нест, ки дахлс надорам. Ам-
мо мапкуфи махаласт, кн чунон гуфтаанд, ки:
Фард:
Дило чой бохтои лвъвип или доне, кн fp ох л.
Шаиад маълум коре хлр Лисе дар пакти кор ояд.
Пас шох руй ба вазир карл ва гуфт:
— Ин кал ломки богбонй нест.
Вазир гуфт:
— Эй шохи чахон, ин кори богбониро худ кабул карлааст.
Шох фармуд хар сол дах хазор дннор на се дзета хилъати хуб
лростан мулукона ба у муайян карданд, ки ба «кали богбон» бн-
днханд. «Кал» замни бнбуенд ва гуфт:
— Шохо, хасудон иогох хасад бараид ва хгаро дар бог нагу-
•орапд.
Шох фармуд, кн то шамшеря хосан шохро ба «кали богбон»
диханд. Пас руй ба «кали богбон» кард ва гуфт:
— Хар кн туро бягуял, ки аз бор берун рав. ба хамнн шам-
икр, ки туро додаам, гардакаш бизан,, агарчн фарзандону дил-
бандонн ман бошанд.
117
Баъд вз он шох пири богбонро талябид ni супорнши куллн
ба лнрн богбон кард, вл худ сааор шуда ба шахри худ рафт.
Ходине пешн малнка омад, чзндон тэърифи <хал»-ро дар хиз-
мати малвха кард» кн духтар нодяда ошики > гардид. Пас мали-
ка ходями худро талабид ва ахволи мачлнси падараш аа «кади
богбон>-ро пурсид. Вл ходим чавоб дод, км:
— ЭЙ малика, бнсьёр шоху шохзода ва малику малнкзода
лидаам. аммо нп хунлрхо. ки нн «кал* дорад, хеч подшохзода нн
тарш;л хвдрхо надирал А«пл.\ дар бобн мутрибй тамом дет ва
мутрибони падаратро f ушмол дода, хеч кас бо у як фаел натаю-
инет, ки бнпвоэал ва хамаро хорнч кард. Дуюм. ба нарду шат-
рзнч хама иаднмонн шохро мот кард. чунон кн Ляйлочро ‘ шарх
медод. Ссюм, бар хату кл там хамаро устод буаад вэ чунон ки бо
Кувватн нянчи бармнобэд аа (чахорум). чавон мариш у ба мар-
тзбзест, ки Хотами Тойро бахил мехоняд. Пзнчум, ба хубруй он-
чунон эст. кн офгобу мохтоб пешн руяш хлчнлу шармсор аст аа
хчнуэ гули рухсорваш ва сабзан хатн члмолаш ношукуфта ва
сабззи бустони гулистони нзорэш кодлмндэ, чунончн, шоире дар
нн боб гуфтааст:
Банг;
Д1 пи мятнарви
Мвлонксургге тонугтгбе,
К я ба ид в* лндаявш сутяг паба шва,
Вучуди порсоёиро шиксбе.
— Эй малнкан хубон. оп чп дар енфатн кали богбон гуфтам.
ап хазор яке буд ва хар чн дар шлъягг у бнгуянд, хазор чан юн
аст.
Чандоне гуфт. кн духтар яоднда ошнку нигарони шохзода
гардид. Чун шаб даромад, хазор хаёлу хавас дар дили духтар
бархост, ба мартабае, кн токатлш ток гашт. кн натавон шарх
дод. Чун руз шуд. духтар бархост вз ба хизмати пэдари худ рафт
вз нчозаг 'талабид. кн смаро хэвасн бог аст. Чанд рузе маро
рухсат бидихед» ки хоткрам мушзваш аст*. Шох духтарро дасту-
рй дод. Пас мунолмгэреро талаб карданд ва фнрнстодзнд, ки то
муиодй кунад. Муиодигар мулодн карл, кн <вой бар он касе. ки
фардо дуконн худ рост кунэд ё аэ хонааш бурун ояд. Малнка бз
бог хохад рафт!*
Рузя дигар духтар бархост вэ бар маркаб савор шул. Чунон-
ки одатя у буд руй ба суя бог нпход ва асбобн анш мухаё хард
1 — коми яхтяроъкуняядаи бамп шзтраик.
2Z8
еа дар мнённ чахорболишн эарбафт такья зад ва анкоро берги-
рифт ва ин газал ба сузи днл огоэ кард:
Байт;
Лиле шимзста, муру«пат бувад. ки боэдлмд,
Kfi боэыедяхад ни и^ствмандро дили реш?
Main духафтв асире шрифту дом намонд.
Ду кофта гашт. кн «1 вай хабар надирам бел.
Ра мн л нс. кя мл аз хештлн хабар лора л.
На аэ маломатм ха.тку на аз пасикатн хеш.
Чун духтар ин газалро тамом кард ва чашм дар рохн «клан
богбон» медошт, ки богбон нав аст. влбатта ба хизмат хохад буд
ва «кали богбон» сабре меиамуд ва нлтнфот ба холи духтар и а-
мекард ва хуш нити лета буд ва пиелан пуршароб дар пешн^хтд
ннхода буд ва шароб мехурд. кн пяри богбон бадон чо расид.
гуфт:
— Эн фарзанд. бархез. кн духтари шох бз 6of фуруд омада*
аст. Табаке гул Фичи и ва ба хизмати духтар бирав вз худро биг-
зарон. кн мансубаест иск нншасгэаст.
Шохзода бархост ва шоду хуррам гашт ва хамчу кабин дарй
мехиромпд ва ба гул чилаи мсрафт, кн ногох ба сабзззоре расид.
гуфг: <як дам осоиш кунам, то як мяртабае хушьёр гардзм ва ба
хизмати духтар ранам».
Пас замене дар сабэазор бихуспнд. Чун соате бигзашт ва
<кал» наемад. духтар бо доя гуфт:’
— Эн доя, бархез, то ба гашт равем из соате бнгардсм, баъд
аз он ба чов худ бозоем.
Доя дарсоат даръёфт ва гуфт:
— Эй малика, соате сабр куп. то май ба гнрди бог бнгардам,
мабодо бегонае дар бог бошад. Баъд аз он шумо ба гаштн бог
бнравед.
Пас доя бархост аа ба чустучуй афтод. то ба шохзода расид.
бнкшаст ва дар рун шохзода медиа ва салавот мефиристод ва
мургн днлаш ба парвоз омад на днл аз даст бидод па соате н«
дар рун шохзода нигох кард. Шохзода аз хоб бедор шуд, днд,
зале бар болянн у нпшаста буд, Шохзода бархост ва бар доя са-
лом кард. Доя чавоб дод ва гуфт:
— Эн чавон, ту чй гуна раъной. ки духтари шохи Яман ба
бог омздааст, ту форнг нишастан?! Бархез ва як табак гул бичин
ва ба хизмати маликаи офок биёр, то туро назаре кунад ва чизе
ба ту бахшад.
Шохзода гуфт
— Ба чашм хизмат кунам.
'19
Пас шохзода бархост ва камари хндмат ба гул чидан бзрбаст
»а як табак гули хафтранг ороста бич ид ва ба хидмати духтар
бурд ва бар духтар салом кард вз табаки гулро пешн малика
бар замин ни ход эа дуову сано ба чо овард. Духтар дар чамолу
камоли ? яигох мекард вз мушохидз ыснамуд ва аз зери буркзъ
мегуфт бо худ, ки «чзмд дяли мардум бибурдй. ивах кале омад
ва туро сайд кард». Шохзода аз зери чашм дар духтар медид,
дар лятофату мэлохзту нозукип у хайрон шуда буд ва ин газал
мегуфт:
Байт:
Имруэ му бора каст фолам,
К-афтол itД1йр бэр он ч эмо дам.
Алядмд хулой осмонро,
К-лктар, бурун омад аэ ваболаы ’.
Хобсст мдгар, кн ыенаыояд,
Бо пиша хамим дихад хайлам?
К-ин бахт набуд хеч рули
В ИИ гул впшухуфт хеч СОЛШ
Имруэ биднлам он чи дил хост.
Дня он чн блмн г бдр сигалам* 1.
Днгар чн тдваккуф эст аэ эём.
Чун иэдрн гамом шуд чн.тэлам.
Чун шохзода нн газалро тамом кард, духтар бархост. чун то-
вусн мает хнромндан огоз кард. Бо тамоми доягош ходнмону ка-
ннзакон ба кутки коса и ШОХИ Ямам рафтанд. Савдон ншкн шох*
зода дар лили духтар афтода буд, рун ба доя кард» гуфт:
— Эй доя, мсхохам, ки калн боебонро аз наздн к бубинам вз
овози хазпни уро бишнапам.
Доя гуфт:
— Сахл бошад.
Бархост ва дар поши шохзода омад ва гуфт:
— ЭА чавонмарл, духтари шох енфати мутрибнл туро шунн-
дааст, мехохвм ки барам па сазе чанд дар хнзматн малика бин-
возй ва »оэ баркашн, то бншнэвэд.
<Кал» гуфт:
— Блрраъс ва-л-эйн.
Бархм. г га хэмрохи доя дар зери кушк омад па биистод. Доя
бар кушк баром ад па бо духтар гуфт:
— Он чи фармудй, ба тэкднм расондам.
Духтар як буркаъ аз чамолаш барзидохт аа яки днгар бнг*
зошт ва фармуд то «кали богбонро» бисвардвнд.
। — эушпорк. сдхтй.
1 Сигал — андеша,
220
Пас <кзл» даромад вз хидмат кард ва биистод. Духтар ишо*
рат кард бо доя. ки уро биншои. Доя уро биншонд ва гуфт:
— Созе бинпоз,
«Кал> ангуштн кабул бар дида ннход. Шохзода рубобро аз
ниёнаи созхо баргирмфт ва соз кард, бкнвохт. то малика бо аад
гушу хуш мешунид ва шохзода ин газалро огоз мекард;
Байт;
Эй ви рашки б$и вулфат мушх хор.
Нури хуршед аз чаиолат шармсор.
ЭЛ вя руяг туррви гулбарг тор,
Сузя ишкат ошкконра гамгусор.
ПКрише ан л. ар банк одлм иамоид,
З он ду чвшмн ннммастя пурхумор.
Зулфи ыушкннат зи мушки тар хуш аст»
Хоки рях шуд нофи охуи татор
Парда зон рухсоран худ боз кун,
Пас ннгак кун дар ямину дар исор
То набили ошнкац дар хою хуй,
То бубинй бедилоиро бекарор.
Чун шохзода ин газалро тамом кард, духтар фармуд, кн то
чангро бннвозад ва ба макомн «Хусайнн» ан газалро бихонд.
Байт;
Мзн кй бошпм чу внсо.ти ту там л пно дорам,
Чн хаёл аст дигпрбора чн слядо дорам.
Худ гирифтам. кн зи инн.и ту бимирам сад бор.
Коми днл хост ан лэ лгьли шумо мсдорам.
Гуфтан чон ба чн лрзад. ки зиёне дорад,
Чн кунам дуст, кн ман чону тан он чо дорам.
Анси хуршсд. кн бар хок фитад, бокс нес»,
Кн ба дил орзуи он каду бо.то дорам.
Ту тавоий. кн зн ман руй никои медорй.
Ту мапиндор, кя май даст зи ту бардорам.
Чуи шохзода ни газалро тамом кард, хуруш аз лили духтару
доя ва каннзакон баромад. Духтар бад-нн буд, ки чоман худро
пора кунад ва наърае бизанад. аммо худро нигох медошт. Пас
духтар аз гоятн сузе, ки дар чигар дошт, даст зад ва буркаъ а,
чамоли бока мол а ш дарандохт.
Шохзода чун он рую муй биднд. бими ом буд, ки сад хазор
иаъра бизанад ва худро халок кунад. Духтар канизакро гуфт.
анкоро бнёвард, буса дод ва пеши малика бар замни ннход яа
малика анкоро баргирмфт ва дар канор ннход ва бупьёди дилра-
бой бннвохт ва нн газалро дар «Хусайнн» бихонд:
• Ямину Ч'Ор — Ч«1|у рост.
221
Baftn
Офарн/ги худой бдр чонат.
Ки чн ширин лябасту дакдоиат.
Кар кнро гум шудааст Юсуфа дид»
Гу бубин дар чади аанахдокат.
То кай ия бустони рудойЯ,
Гнлв аз дасти буггонбонат.
Булбулонем як на фас би гзар,
То бмнолсм дар гул истом ат.
Гар казорам чафову чавр кувй,
Дуст дорам хазор чандонат.
Чун духтар р.п газалро бихоид. шохзода назднк буд, ки худро
чэхор пора кунад, фаръёду зорй баровард. Духтар дигар бор ан*
корэ аэ каюр бар замин бияиход ва чангро баргнрифт ва чаи-
дин газалхои ошикона ба суи шохзода ишорат карда мехонд вэ
асрори ыухаббати худро ошкоро сохта чангро бар замин ниход
аз ишарат б-р лодэода кард, ки:
— Мех охам. ки шумо фа еле навозед.
Шохзода ангушт бар чашм ниход ва чангро баргирифт ва дар
пеш ниход вэ охангя навохтан кард ва чунин бинвэхт, ки иаздик
буд, ки духтар бехуш шавад ва ин газалро бихонд:
Байт:
Моро бнхншт сухбатн ^ронн хяицам аст,
Дялорм £ри номутлносиб чаханнам аст,
Хар гах кн лар яузури азизе ба cap барй,
Дарьсб к-аз каетн чахон хосил ом дам аст.
На хар кн гушу чжшчу да кон дорад одам аст,
Бас девро кн сурати фарзанди одам аст.
?Сзргцз ба хеч низ чу сурат нвхурдпеч,
Илло бад-ои ду |рн муяофпк. кн дар ха v аст.
Думьё дут асту ММ азнл ясту дни шариф.
Лекнм рафик бар хама, чуэ ин, мупаддам аст.
Чун «кали богбон» ин газалро тамом кард, духтар дар фнкр*.'
андеша фуру рафт ва бо худ гуфт, ки «харгнз хеч касеро нн в •
кии пеш наомадаагт. Чаро кн чэнднн подшохону подшохзодах
ба талэби ман омадааяд вз хама молу чахонро фидо кардан i
на хеч кадомро кабул накярлам. то окнбат ба доми кале афтэ
ли. Кошки бар сараш муй буди ва низ бидонастям^ ки аз к у-
пост ва писарн кпст>. Ва духтар дар ня бахр гута хурда ва фур
монда буд. то лахзае баромад, аэ шароб хушхол шуданд. Духтар
ба доя пшорат кард, то «калзнро бар тахт нишоиданд ва вргу
чун эздзнд. Духтз*1 бнетзд ва оиизохт ва нн газалро бнхонд;
Байт:
222
На он шаб аст кл бо мо бахоив двргунчад,
Хаднсхол лариау фасона даргуичдд.
Замена махрами асрори мо нахохад буд,
Замок чу ысгузврад. кай имена даргупчвд
На ончунон ба ту машгулям. >Л бнчншти дил,
К и рлтлн бодав у чонгу чагона даргупчвд.
Ншдоти ншки ту дар чонн банда чвндон аст.
Ки гарчи шар хм дороэвм, ба нома даргуцчад
Чун духтар нн газалро тамом кард ва аргунуяро б?са дод вя
ба дастн «кали богбон» дод. шохзода Отстал ва бо хамон соэ, км
духтар менавохт, бунъёди нэвохтан кард вз нн рубонро бнхонд:
Байт;
Кунуи хи р<й намудй. им банда р:-й мап^'ш.
Кн дар ханом ту мондам, чунон хи д<т ба чуш.
Махи духафта хуршед nip апдар бар,
Агар ту мает Ларон шабешм дар <и)ш.
Чун шохзода мн рубонро тамом карл, духтар ласт зал ва чо
ма бар тан чок кард ва фаръёд баровард ва дар богини худ зор
бнгркст, Шохзода чун духтарро бад-он хол дид, нн абьётро би-
хонд:
Байт;
ХоЛВ нырул бИХИШТ ВОТ. КН Ч0ИОИ ни ЧОСТ,
Гу Снканлор, ки талаб, об и хайаом нн чост.
Хечатн шамъ надорсм ба шабхон дароз,
Ваг.тн айш аст. нм он кали дурахпюн мн чает.
•Чуи шохзода ни рубонро бнхонд, эамвнм хил мат бибуенд ва
берун рафт. Духтар чун днд, ки шохзода берун рафт, об аэ дида-
гон фуру борида, нн хасбулхолро бнхонд:
Байт:
Га худо, вгар бимнрач кн дил а» ту барн ашрам,
Бирав, эй тсбпб, аз cap, ки лава иамепазирам.
Хама руз бо зорнфон ианншасталву хубо»,
, Сахаре бирав эй пешам. хи ба чаи расид чояам.
Чуи духтар ин байтхоро бнхонд, cap ннход ва дар хоб рафт.
Аз он чоннб шохзода биснад ва бар дабн ха из бнншаст ва рубоб
дар бар гирифт ва нн сурудро бнхонд:
Байт:
Бвкушлд ба зору зурй сарн зулфн мушкрднгош,
Нанндам зн даст ни бор, агар опарам ба чаигаш.
Сари зулфн у бнгирам, лабн лаълм у бибусам.
Ва мурод, агар ивтарсам зи ду чашки шухм inonraui,
Чу масти худ хичоб пз neiu бардошт.
Бо умедм он кн ttfau швкар аз дахонн та иг ид.
223
Be «одаода ее суру а ба»мд м мр вуа фурб рафг. аа copay*
вул Ва lyirep eye at вэбо met бедор wtI бафареуд *• • •>
«ебиро mb oei*>Mei аа с» во? «удам •* Ва «at? pfi »<*
МВД
Чуе pil ба вв.-ро м оаард ота« дар i«wia дл’ар •♦**>
•a fa ovaiaaa v л вчдба • »т» ’«Г• • а«жу lyaiy ему там
а угг ар м«а авале б-мбоо» бу а Дооро таеаб вара аа гуфг
« Клав ввр^а tia Bi Ao* atveoat:««
Дуатар б» дм дар вааму а овемода будаоа Ва беев аа м
вводом ова аа воб 6» гр «уд вмаавга, аа мелоад моуувм дар
Ад» act Ва чуа ваше «>д ее дуттар бе натр рофтаасг. »о
рееу вола баромрд аа т»*ро бар мем еад аа вор евр Д трест
аа аа? ферма eataaa occftr аа оагуфу
Габт.
Чуе «еб Жаровад дм ауатарро «ад ав cap ба меуе вофее
ay? eetoaaory аа дар аватжа фуИ Р*Ф’» •• бвв<1* **«•-
мад
Дм гу фу
— М ауро удава амад про м ат масс, аа пава евааа
»Mi) А/ар ром МрК бо аао / р «аба Bp М <ос|В. М бо воа
бар «а вор «.аба ааааое
Дувмр аал аурдараа аа а«4оа «м борввава во гуфг
— М оодар. «а по*, аа аопфтаоае бвагар ас» аабм а*Р
а вам аовВааа <ар агг м аа гуфтам м гу»м «ера аааарав
Дам два сумм агв Чуе алл аа дата рафта аа ву»»е ома аа-
ре боуааеогоа Воаж аб аодаро ба мо боро*а\ аа оао бор аа
ае баабм «ом «умел Тедборе ааа боа ед еатороа «адм м-
Дм ем ее ауеаар ее гу*а« *♦•••< *••*. •• бГ**ар <• »бр
««сарм «ум Дгоуврр* амамамо оо гуфг __
— М «ем «адар ам евро гура Ват мао. вам П сабура
еар фа/мВ. м амааота адм ДаеВм аем оемро «ома
И. бмуфт м Сармст м а» *в боу*«м •• руб бо ба» ••
ни 6of ба канори хавз расид «кэл»-ро днд. ки бар лаби хавз пи-
таете буд вз кадэхи шаробс дар пеши худ ниходз буд ва шароб
мехурд. Ва доя охнета омада дар паси гулбутае биншаст ва нн-
гох мекард ва дилро тасаллй молол кн ногох кал шикамбаро а)
сари худ берун кашнд. Доя чунон днд. ки муи мусалсали анба-
рннро ба дуру марпорнд мукаллал * 1 чун мушку анбэр, кн агар
фуру мегузоштй. то соки по мера иди ва чун рахо кардй, то пош-
или по мераепдй. Чун доя он холро бидид, соате аз хуш бнрафт.
Чун ба хуш бозомад, хазор бор аз он ошиктар гарднд. ки аввал
буд ва бархост дузднда аз 'юг берун омад на рохи каерро пеш
гирнфт. Шохзода чун зулфн мусалсалро дар зерн шикамба пин-
хон кард, дар фирокн малнкан ифок ин газалро огоз кард:
Байт:
Знхй саодатн ман. гар ба биг ой боз.
Ду хафтз шуд. кн намебикамзт, кучон боз?
Агар туро гамм ман нест. ин ачаб нвбвад,
Ман аз ту даст иадораи, ту бемфш} бах
Ханой 6df чу дузах нзмоядам бс ту.
Гнлэш бяхншт шавад. чун зи дар дарпп боз.
Касе, кн хол надоиад, маломатам гуяд,
К’ЯЗ мн ха вон тлбнат маро маёбн боз
Аммо чун доя аэ ахволн шохзода хабар ёфт, бо худ гуфт:
«Хеч мужда бех аз нн нест. кн назднкн малнка равам ва уро аз
кали богбон хабардор кунам». Нас назднкн духтар рафт на ах-
воли «кали богбонро» арз кард. Чун духтар нн сухан бишннд, ка-
рору ором аз вай бирафт ва бмм буд. кн худро халок кунад. Доя
гуфт:
— Эй чонн модар, сабр кун, ки маро ба хотпр чнзе мерасад.
кн нн чавон подшохзодааст, овозаи хусну чамолу камолн ту шу-
нида. омадааст. Ни корхову хунэрхо хама кори подшохэодагон
аст.
Духтар гуфт:
— Эй доя, пас тадбнри кори май чист?
Доя гуфт;
— Эн чони модар. сабр кун.
Ва ин байтро бихонд:
Байт:
Ишк вэрпктам хн.тофк рохи ахлп дошил аст,
Тнфл хурмо дуст дорад, сабр фармояд каким.
Духтар нэтнроб мекард. Доя гуфт:
— Эй духтар, тадбир он аст. ки ходимеро махрам фармон.
1 ЛТуколлсм — пкроста, оро дода, дурзхш дрд*-
15—1456
то Справад ва шаб кали богбснро бисрад ва ах воли уро камохак-
ка бндонем ва бсздонем, кн ин пустро барон чн пушида ва дар
cap кашндааст за максудаш аз ин чист?
Духтар чун аз доя ин твдбнр шуннд, бисьер хуш омад, дар-
соат ходимсро, н чаш Екут буд, талабид. У хизматгорн дсрина*!
малика буд на эътнмсдн куллй дошт. Уро сару пой дод ва дилдо*
рии бисьёр дод ва гуфт:
— ЭЙ Екут, бирав ба боги шох ва дар на чо кале хзст, шогнр-
ди пирн богбон, мегуянд дар нлми мусикй бисьёр доност. Марэ
хавас аст, км аз ван чанд чнзе ёд тарам. Баъд аэ намозн шом би-
рав па уро гирнфта бнёр, чунопчн хеч кас надоиад.
Екут замни буса дод, гуфт:
— Фармон маликарост»
Пас шом шуд, Екут бар мариаб савор шуд ва руй ба бог нн-
ход, бнраснд. Пирн бсгбон бар дар нпшаста буд. дид, ки Екут
ларранд ва пирн богбонро салом кард ва пир чаваб дод ва бар
пой хост ва тзъзпм намуд ва гуфт:
— фуруд оед.
Екут гуфт:
— Мачоли фуруд омадэн нест вз кали богбонро, ки шогирди
туст, мехохам.
Шохзода дар 6cf шипаста буд, днд, кн Екут дарраснд. Суро-
хин шароб пеши худ ннхода буд ва чанг мензвохт ва нн рубонро
мехонд:
Рубой:
Бе ту, эй чемы u сабр нздардм пафосе,
Нест чуз турами пвдухн кагорам хавэсе.
Моидалм бар дари умели ту \mjhct табох,
Бо умсде, ки дихзд вдели ту борам няфгее.
Баъд аз он ки шохзода ин рубонро тамом кард, ходим салом
дод. Шохзода чавоби салом дод ва гуфт:
— Чи кор ва чи хндмат аст?
Ходим гуфт:
— Шогирди пирн богбон шумоед?
Шохзода гуфт:
— Бале,
Екут гуфт:
— Маликам хубон шуморо тэлаб кардаэст.
Шохзода ангушт бар чашм ннход ва бархост ва савор шуд.
бо Екут, руй ба хнэмати малика ннход. То ба дари харамн дух-
тар расиданд, Екут пештар ба хнэмати духтар рафт ва гуфт;
-— Эй малика, кали богбонро свардаам.
22е
Малика пшорат ба д я кард. ки <уро бнёрэ.
Доя чун ба хизмати шохзода расид, бар вэй салок кард ва
дагташро ба даст гирифт вз дар харамхона овард вз ба зери лаб
механдид ва нн бзйтро мехонд.
Байт:
Мужда. эй дал. Kit ер бодом ад.
Ба шорой яум^р биэомвд,
Сад изоро’1 слпос *nupu.
Кн бндндим. км ер бозомэд
Чуи «кали богбон»-ро доя би'элрд, духтар пшорат кард, то
хону таом бнезарданх Шохзода cap дар пеш андэхт ва чизе нз-
мехурд ва дар арак гзрк гашта буд. Духтар гуфг.
— Пеш бнншин на таом бнхур.
Шохзода аэ духтар ин сухан бишнкд. уро маълум шуд. кн
эшон ахволи уро маълум кардаанд. хушднл шуд на чнэ хурдан
гирифт. чунон кн духтару доя дар таом хурданн шохзода хайрон
шуданд ва дар одоб нигох доштанн шохзода. Хонсолоромхон гн*
рифтам д. Духтар забои бар кушод ва гуфг:
— Эй писар. ба хаки камин нону намах, рост бигу, ки аэ ни
харакат мадсудп ту чист ва пуст чаро дар сари худ кашндан ва
асли ту чист?
Шохзэдз гуфт:
— Эм духт-’р, чн мегуй?
Духтар гуфг:
— Инак, ки мешунаая.
Шохзода чун доиист. кн розлш пшкпро шудааст. забои бар-
кушод ва ахволи худро бэр эшон арза д «д. .и аввал то ба охир
хар чнз аз сари у гузашта буд. Гуфг:
— Эй малика, ом чн аз кшки ту кашидам. хайхот кн шзрхт
он натвонам кард ва ин пуст аз барон <. пр кашидам. Акнун, ал-
хамдулнллох. ба дидори муборакат мушарраф шудам.
Духтар чун аз шохзода пн сухан бишпцд. чун гул бншкуфт ва
ишорат ба доя кард, ки як даст хидъатн гаронмоя бневард бо
кулоху кэмарбанди мурассаъ. Доя дархол блрафт ва он чн ма-
лика фармуда буд. хозкр гардения. Пас шохзода бархост ва
хнлъат бнпушид ва камар дар миён бает ва точ бар cap ннход
ва бар тахт карор гирифт, Аммо он чомаи кухня ва он пустро ба
доя супурд. ки «инхоро нигох дор, кн охир рузе ба кор ояд». Пас
малика бар шохзода хар замом нигох мекард ва он хусну чамол-
ро мушохида мекард. ки яки у сад чан дон шуда буд. Ох аз чони
духтар баромад ва хазор бор аз он ошнктар ш, да буд, км пас би-
фармуд, то пироб оварданд ва мачлне биёростанд ва ба айшу
227
яифат майн ул шуданд ва махбубонн латифу бод эхо и зарифу
чимхои шариф ба ёронн хариф дардоданд ва мутрибони хушнаво
овозхон пурсадо огоз карданд.
Шохзода рубоб дар бар ниход ва дар навозиш дароварда, ни
газалро мехонд:
Байт:
С йод 1 т £ру нкболвм карми вст,
Кн ере чун ту бо ман мм ниш мн лет.
.Магар шуд члшмк бажт аэ хоб бедор.
Ки дидам чашмн хоболудаи ер,
Tvpo мебинаму бовар нждорлм,
К и ни дввлвт рлсонал pyiropan
Шахта дар opjywr чон бидодвнл.
Сарсм! бар хака К) кт cap ни код а ид.
Расах васлог гадберо мухол вст.
Бале, допам, км ми фурсвт чи ход аст.
«Магар мостин мо вэ хаб б)даст,
Дор он холат хлёлат рах нам ухает.
Чун шохзода ин талро тачюм кард, духтар рубобро бнетэд
ва рубобро буса дод ва бэр канори худ ниход ва ин газалро
буньёд кард:
Байт;
Туй баробари мак £ хаёл дар катарам,
Ки ман ба темен худ харгнз нн туман набарам,
Чу нлтммос барон!, халок боле нест.
К\пост тнрм б.’ло, гу би*. хи ман силарам,
С) чан бигу, к и бегом а пешн мо кас нсст.
Ба гаЛри шачъ хамим соаташ а бон бибурам.
Мигни мову ту чуэ пира чаи нахохад монд,
Днгар хнчоб буд. то ба диманаш бмдарам.
Чун малика ин газалро тамом кард, лавре чанд пиёлан ша-
роб гардой шуд ва мэстон гаштанд ва хнчоб аз пеш бардошта
шуд.
Байт:
Чу мастй худ хнчоб аз пеш бэрдошт,
Хи рад рохн внеокн хеш бардошп
Пас хар ду даст ба якднгар карданд ва ба хурданн меаахон
ширин машгул гаштанд. Аммо ипхзода халолзодагн ба чой ме-
овард. ба бусу канор аз малика хушнуд гарднда буд ва ишрат
мекард. ки ба ногох овози кусу садои табл баромад.
Шохзода аз духтар пурсид. кн:
— Ин чн гавгост ва хою хуи наъран шермардону нахангон
меояд, маро маълум гардонед.
Дояи малика гуфт;
228
— Эй шохзода, бндон па огох бош, кн пн хою хун подшохн
Матрнбзамнн аст, ки ба чангн шохн Яман омалааст ва лашкэ-
ри бисьёр бо худ оварда в а як мох бош а л, кн шохн Я ман низ я ро-
ки чанг мекунад.
Байт:
Рузи члнгасту чанг бояд кард,
Тарки ном ус у или г бояд кард*
Шиками гопу пуштн мохнро
Бар сари нрй>а ранг бояд кард
Шохзода бо малика гуфт, ки:
— Хеч гам махурсД'Кн нмруз корхо бнкунзм, кн мардонн
мард майдондориву саворн вз муборнэа аз май бнемузанд вз
хазратн иарвардигор муродамро аз пн барорзд.
Ин бнгуфт ва ишорат ба доя кард, кн:
— Он чоман кухнаи мэро бнёнзред ва як ласта сплохи мар-
дона ва як маркаби хуб, то берун рзпам ва бо ин лэшкаргох кор-
зоре кунам, кн бозгуянд.
Малика чун нн сухан бкшнид, шохзодаро лар багал гирифт
ва сару чашмашро бнбусид ва ишорат кард, ки то маркабонн но-
миро ба xy vpH шохзода оварданд, Шохзода маркаби хуберо аз
ммёнк маркабонн днгар пнсаидид ва ба дасти худ знн бар у ни-
ход ва тайгу зертанги маркаб ба тэнг баркашид ва бар китволи
у барнншаст ва чавшзн дарпушид ва кулоххуд бар cap ннход ва
чилу чахор пора великан мардй бар худ рост кард ва буса бар
сару рун духтар зад ва азмн майдон кард.
Чун руз равшан шуд хар ду лашкар руй дзр рун якднгар
оварданд ва сафхо баркашнданд ва мардони мард азмн майдон
карданд ва шохзода аз тапафн лашкари шохи Яман харбу зарб
оханг кард. Чуи дар миёнзи майдонгох даррасид, даст ба гурда-
гох баровард ва як тантанаи нзъра аз чигаргохн худ баркашид.
кн бимн он буд, кн кардан афлок аз хамдпгар пора шавад ва дн-
ям шермардони майдон биларзнд ва чигарн сархангон аэ фигону
нолаи саъб бидарид. Шохзода чун ба мисни маърака расид, пн-
ёдас чанд аз он лашкари душман рун ба шохзода оварданд,
Шохзода тег аз ннём баркашид ва руй ба пислагон бнёвард. Чуч
бо эшонон бнрасид, якеро бар камар зад кн чум хнёри1 тар ба
ду ним кард ва якеро бар гардан зад, ки саращ хамчун гуй дар-
рабуд ва якеро дар зери багал зад, ки сару дасташ бияндо.хг.
Пнёдагонн днгар чун он зарбн даст билнданд, гурезон шуданд ва
хазимат бар эшон афтод ва шурнше дар мксни онхо пайдо гар-
1 Хи?р — бодиркнг.
229
дид. Чун дашкаря шлют Яман он дастбурду муборнзвро бвдн-
дянл. мутзаччнб бимолдакд аа гуфтанд. кн.
— Ин члвоие, кн длр майдан аст, ое кадом шермард аст. км
ин марди карда истодалст?
Охир чун маълум карданд. кн ни <гпи богбон будааст еа * •-
барро ба шохи Яман индрдлнх кн кн чавонн шердил. кн май-
дпндорй мекунад кали богбон аст, кн пнак лпшкарк душманро
бар хам шикает, шохи Яман шод шуд ва мзрчабн худ пеш бл-
роил. То шохзода наздики шохи Ямин бнрэспд, аэ маркаб пягдз
шуд ва рнкобн шохрп бнбусил. Шохи Яман над сару рую чашми
шохзодаро бибуенд. Шохзода баз охаигн «андон кард вл аэ лаш-
кари шохи Магриб мубориз хост. С а но ре аз калбя лашкар бе-
рун омад чун Снкандар, иомп . Кашон марде муборизу пахлавой
буд бо созу яроки тамом. б нг бар <кзлн богбокэ зад ва гуфт
— Агар марли, пой дор. т*> i ро ла гбурдс иамоям, кн аэ хеч
муборнз надндд бошй!
Шохзодаро г-пип гзйрат кор кзрл па камонн очкабэан
обьергуша ал кирбон1 бар» «нард. тире аэ тиркаш баркашнд ва
наърпе бизад оичупон кн шоирс гуяд:
Байт;
Б ГМ I ИЛИ! 1ГЛ1Й UUGHpO flj Л ICT.
Ба ‘гармм гдааш aitxip оаард шлет.
Бдроверл тире ба па Лион чу об.
Ничола хлр v чахор пдрри у к об.
Чу буен л поЛкпя сараигуштк у.
Г\ хар кард ад интриг аупгти у
К айкни} хам эм дар жжмои чон билод.
Ту г у и им хор. in hi модар надел.
Каю г)фт г ару квдэр гуфт дех.
Фалпк гуфт а и ан, itb.uk гуфт их!
Чун Каш он аз пой даромзд як муборпэя дигаре чун кухе бе-
рун омлд. бар млркабн гароимояе сааор ва дзете силохн мардоиа
бар худ рост кзрдз ва найзаи фулодй бар курраи маркаб ннхода.
наздики шохзода омад ва бонг бар шохяода зад ва бар якднгар
дярафтоданд. То карнб шаст х.г.гла ми нн эшон раду балал шуд.
Окнбат шохэоларо оташи гайрат бпчунбид, найзаро ба гнрдн са-
ри хул бмгардонид ва чунон лаъбу ловбиро ба чей оварда, бар
мнени муборнэн магриби зад, кн карнб панчох газ аз пуштп мар-
каб дур афтод. Шохи Магриб чун он хангома бпдид, дар хаш.м
шуд ва бонг бар маркабл хннг1 зад ва ба майдон дзромал.
1 Кирбон — тиркаш. Ин чо бл наънин гилоф оыадааст.
’ Кинг екфгд
230
Ва чунин гуянд* ки шохи Магриб марле бул. ки а* мардоич
чвхонаш ханда омадй на ба руэн изоф бо «пир мард мукоб.- ’
будй, к л* • бар Шо • 1 ' »*ч । на гуфт
— Хар ки маро дон ад, донад па хар хм маро надонад, шмн<
сом помп хеш гзрдоихм Мании подшохи Магриб, ки мардон*
олам фи марди ат май 1янзнл Акнун лахза* пойдорй кун* » i
то эарбн дасти мардони мардро бубхмн
Чуи шохи Ямам шохи Магрмбро дар миёкк майдон днд* км б >
У шом ла дар дам оиихгя шуда* гуфг
— Бз худом аиа ва чллл ». агар кали богбон шохи Мягрибро
б ии ф. а над ьа халок куияд, маликзра ба иней бя пай дихяи
Шохи Яман дар ни сухан, буд, хи шоктодя ыаркабро бэр । 1
гехт ва terpo хиичу натраи об бякашид на к.л» ди сари шоки Мл
риб кард. Шох смпар дар tap кашнд вз аз бич чун мухра* дар
ри кпэр пиихои шуд
Шохтода чумой бэр сярлш тад* кн силар бя ду ним шуд Шо-
ки Магрнбро снпараш вз зарби шамшерн шомоля билирид nt
теги шохзода фуруд омад на бар мяркаби шоки Магриб расид.
сари маркабаш бз дур вфтод Ы1 шохзода хост км бан сяраш би
7О1ЭД ва уро даст бнбан.тад* кн иявкароми шохи Магриб сари
маркаб хашндаид* шохи Магрнбро савор карданд Шохи Maipu*
дар хашм шуда тег баркяшид яа бар болои ар бурд* ки ба шох
ода занял. Шохтода снпар дар cap кашнд на эарби шо'И Mai
рибро рад хард вз ни шок аз кабзалш бншкл' т. Шохи Магриб
чуя днд. км гегаш шикает* даст ^ад на гурзро ai харбуси' эии
бтркашкд ва ба кахр рафт* ни гурзро бар сари шохзода эанзд
аа ба ход иксом ниыояд, Чун гурэ дар болои cap бурд, км бар
шохэода залах шокюда it-ри блгали шохи Магрнбро лолй дид.
тггм хиндиро зери багали шохи Магриб мд оичунон ми ям дас-
тмш бо хямр ии сарзш дар хок афгод. Лншкари лодшохи Mai
риб чуи бмд ндзмд, ки ПОДШОХИ зшои куш га шуд, бмяхбор хяилз
бар шохэола онлрданд Аз нн тараф шохи Ямлн маркаб дар ми-
и з майлои г на дашкарн шохи Ямал яз чой бичулбиданд и >
ба хямдисар бирехтянд. Ляшхяри шоки Магриб баякбор руй би
тяэимяг ннходдид ва лашкарм шохи Ямам мебастанд ня мскуш
пил на ।->рат иекярдэнл на «клли бозбои» иаьразаяону ыардеф
какой дыр г зфс/И ляшклри Мз риб мерояд ва мегохт. Ляшкари*
|*н <ал-аиом ал-амон»- xyfoi мегаштаид на мег/фгаид. Ila-
шохи Ям hi ямоиашон дод на хама дар нон шохи Ямал афгодалд.
Шохи Я'яак лашкзри4Нро бубзхшид на ба «кали богбон» расид
ва ах--Bin гуфг;
1 /Омрбус — к|два >им*
fit
— Эй кал. рахматн худо бар марднву мардонагии ту. кн та-
момн лашкари Магрибзаминро Танко хазнмат додн ва офарнн
бар ту бод ва бар марднн ту!
Пас лашкари подшохн Яман чандпн ганнмат зз лашкари под-
шохи Магриб гирнфта буданд, кн ба васф’ бэён ро т насяд Пас
шохзода чун аз чанг фориг шуд. пнёла га шт, дар веши шохн
Ямам омад ва рикоби шохн Яманро бнб>сид. Шохн Яман уро дар
багал гирифт ва сару чашыашро буса дод па умароэу вуззро вз
аркони давлату аъёин хазрат, хама бар вай офаринхо карданд.
Баъд аэ он ампрону ваэкран рун шнфоат бар замин ннходэнд
ва гуфтанд:
— Алваъдату дайн — ваъдаро вафо. Суханн худованд яке бо*
шад?
Шох гуфт:
— Бале. Чуи ба шахр рдеем, кори уро бисозсм.
Чуи ба шахр расиданд. шох бифармуд. то тамимн шахрн
Яманро ойнн бубастанд ва дар бозорхову махалхо мутрибону
чангиён ба айшу ншрат мегу ароинданд Як мох чун хафта ба-
ромал. Хагнбону козиёнро талаб карданд ва малика Фахруннн-
соро ба шохзода акди ннкох бастанд ва неъмати бешумору молн
бисьёр ннсор карданд ва салака ба ятимонг мустахаккон1 до-
дана. Баъд аз он хамон шзб малик? Фахруннисоро ба шохзода
доданд. Шохзода то як мох аз харамсаро бурун наёмад ва бо
малнка аншу ншрат ба cap мебурданд. Баъд аз як мох бурун
омад ва дар хндматн шох рафт. Шохн Яман шохзодаро эъзозу
икром кард ва эхтнром намуд ва фармуд. кн як ласта хилъати
гаронмояи подшохона ба шохзода лушоннданд. Пас шохн Яман
бифармуд, то мачлнен базм биёростанд ва ба шароб хурдан маш-
гул шуданд. Пас дар аснон базм ва нхтялот руй ба шохзода
кард ва гуфт;
— Эя фарзанд, ахволн худро ба мо бнгуй. кн аз кучон ва аз
калом мардумн ва ин чо чн гуна афтодн?
Шохзода гуфт:
— Маро дастурй дех, то ба хаммом равам ва бозоям, баъд аз
он ахволн худро дар хнзматн шох арза дихам.
Шох бифармуд. то ход и мои таштс ва офтобаи зарин биёвар-
данд ва колинчан зарбафтн абрешнмй баргнрифтанд ва дар хнэ-
матп шохзода ба хаммом бурда ид.
Шохзода чун сару танн худ бишуст ва мунсари худро бофгт-
яу тофта аз хаммом бурун омад, як даст чоман мулукона бипу-
1 — мухтоъ
232
шнд ва точи мурассаъ бар cap ннход ва камари каёнй бар мнён
барбаст ва бар маркабн хиси шохи Яман савор шуд ва ба хвзмэ-
ти шох омад, Чун шохи Яман рую муи шохзода бндид, бархосг
ва бо тамоми надимону ампрону вазмрон истикбол карданд, то
шохро салом кард. Шох чавоби салом боздод ва дасти уро биг-
рифт ва оварда дар пахлун худ бар тахт биншонд ва гуфг:
—• Ба хаки он худое, ки моро бар ту ба хам расонидааст, ки
ахволи худро ба ман бознамой, то маро ахволн ту маълум ша-
вад, ки аслу насабн ту аз кучост.
Шохзода хи дм ат кард ва гуфт:
— Эй шохи олам, ман фарзанд» подшохи Форсам ва коми
май Мачиду л мул к аст,— ва ахволи худро аз аввал то ба охир
ба хизмати шох арза намуд.
Чуи шохи Яман ахволн шохзодаро маълум кард, дигарбора
шохзодаро дар багал гирифт ва сару чашмашро бибуснд, Амп-
рону вазирону касоне, кн мукарраби шох буданд, тамоми бнёма-
данд ва дасти шохзодаро бибусиданд ва зар нисор оварданд ва
бар сари у рехтанд. Шоки Яман днгар бор бнфармуд, ки то шахр-
ро ойин бастанд ва чихил руз ба апшу ншрат маш гул шуданд.
Ва баъд аз он шохзода баъд аз як сол ба хидмати шохи Яман
омад ва ичозат хост, ки <ба шахри Форс мсравам, то двдори па-
дару модару дустонро бозбгнам. Агар шох дастурн днхад днгар
бор ба хидмати хазратн подшохи олампанохн анчумсипох бозо-
ямэ, Шохи Яман ичозат дод ва бнфармуд, то ярок» шохзода би-
гиранд ва дувист руус аспи тозй маа зпни зарин ва сад шутури
нар дар зери чихоэ кашида нд ва сад каннзакн румнву чнниву ха-
башй биёварданд ва дувист руломн хочасарой ва аморие аз чуби
сандал рост карданд ва ба дебои румй аз ззрп сурх мурассаъ
карданд ва камар аз зари сурх дар гнрди аморй кашиданд вз
дурдонахон киматй дар у нмшонданд ва ба муддатн як мох чум-
лан корхоро сохта гардониданд ва муначимонро гуфтанд, то ру-
зи иск нхтиёр карданд ва малика Фахрмнннсоро дар махдн за-
рин нишонданд ва азми рох карданд. Шохи Яман’бо тамоми
лашкар савор шуданд ва як манзнл рох бо шпон бнрафтанд.
Баъд аз ои видоъ фармуданд ва бнсьёр аз фнрокн фарзанд гнрь-
яву зорн карданд ва бо дили сузон бозгардндаид.
Ва аз он тараф аз шохзодаву маликаву хидматкорон шупа-
вед, кн чунон кн руй ба шахри Форс ниходанд, шабу руз рох ме-
рафтанд. Манзнлу марохнл тай иамуда, ба сархади Форс раси-
данд ва подшохи Форсро хабар доданд, кн шохзода Мачндул-
мулк ба саодату ба саломат омад, Падари шохзода хуррам шуд
ва бо тамоми ампрону вазирон ба нстнкболн шохзода бурун ома-
233
дзпд Чун ба хам распдапд, пн5дв гэштанд, Шохзода чун ба
наздики падар расид, аз маркаб фуруд омад ил пои падарашрс
бнбусид ва мэдари шохзода чун ба аморл расид. пиёда гашт ва
ходимон домокн аморпро баргирнфг 1 <д то дзр аморн рафт. Ма-
лика Фахруннисо чун модарп шохзодаро днд, бархост, хндмат
кард ва дасташро бибусхд ва модари шохзода уро дар канорзш
шрифт вл тару чашмашро бнбусид. Баъд аэ он санор шуданд. то
ба дари шахр раснданд. Падгрл шохзода хукм карда буд. ки
шахрро ойнн бубанлзид ва оАнн хуб баста буданд. Чун ба шахр
даромаданд, ампрону пазирон нчоэат талабиданд ва хам дар он
мачлис подшох ангуштарннн худро ба ангушти шохзода бнкард
ва бар чон худ бар тахт бнншонд ва эмиром муборакбод гуфтанд
вз подшох ба савмиа рафт ва ба нбодат... машгул шуд. Чун ваъ-
дэи хактаоло расид ба чаворн рахмат пэйааст, Мачядулмулк
муддати чанд юл подшохн кард ва аз малика Фахруннисо фар-
зандон шуд. 7 ва эшон низ аз хокдонн фано ба дорулбако рехлат
карданд. чунончи, нн хнкоят аз эшон ед гор и бнмонх Гуфгаакд,
кн
Байт:
Кар км омад ба чакон, ачли фамо кокад буд,
Ом к и поямдаву бокист. худо хохад бух..
ХДКОЯТИ МУЗЛФФАРШО-Х ВА ГАНДАМЕДРИ ПАРИ
Назм:
Хосил аз катък амал «з банда дуиьс расгвн «гг.
Ришта чун куток шзвад, форир зи квАдм срзжн «ст.
Дар губсрх сына доги ишк месолм никои,
Хамчу игар жри хокнствр чарогвм рмшан «ст.
Мардро бнсьёрии лутфи мура&бн душман act,
Абр чун тугим Горо.г кард, барки хнрмвц «ст.
Хар кучо дидам сокибдавлате даррсш б\Д.
Дасти дехкои rap ту хи бошад, зл тулм афтода и «ст
Ин кадар «идешаи роси фано аз бахрв чист?
Бастанн рахт «з чакон, рахтк сафар барбастан аст,
Монд а тайко орзумандм сводят гаштэем,
Шаыь лам аз завкн шамшсрат саропо гардам «ст.
Сухансанчопи гулистони нуктасарон ва шерозабандони 69с-
токи днлкушой бад-ин ойин тазвичу тазйин намудааггд. ки дар
внлоятн Рум подите буд, ннонн тасдяраш бар сари тавсанн
231
сабзхннги фалак расида ва камаидн тасарруф дар гарданн руз-
горн саркаш эфканда, аз бимн оташи шамшерн баркосорзш
бодро закраи он набуд, ки ба мухолнфат бар рун гул вазад вз
•11 дайбатн синонн чонситонаш куввэтн он надошт, кн бар руи
хок кач тавонад рафт.
Байт:
Зн адлаш м<* н мазлум он сахврго^
Фаромуш кард тнрандоэни ох.
Ин шохро писаре буд, ки малики камари дар айём парда-
доре мислн он зеботалъат бар рун кор иаёварда ва модари
дахр дар махди рузгор чунон некухус бо ин хубй напарвзрда.
Байт:
Ба шярпнй мллоххтдасУгохе,
Ба мулкн xyGpju подшохс.
Дар айёмн даалатн падар шабу руз бо хамсолону хамхо-
лон ба ншрат машгул бул. Шох аз барон писарн худ мере би-
ло намуда буд, ки cap бар фалакм нилгун кашнда, чанд дар ба
хушкиву чанд дари дшар ба чоннби дарьсбор. ки хар дар ку-
шояд, дар одами хастй тамошое намояд. ки губоре дар хотпрв
ойннааш намокал.
Рузе он шохзода даре, кн дар тарафи бнёбон буд. боз кард,
каландаре ба наэараш даромад, кн шнтобон ба шахр меояд.
Касонн худро фнристод, кн он чахонгарди хомуинавардро пс-
ши ман оред аз ван суоле кунам, аз равншц рузгор ба ман
хабаре дихах
Хнзматгорон давнданд ва назднкн каландар раснданд. паё-
ми шохзодаро расониданд, кн туро талаб иамудааст. Он бе-
сару по забон ба такаллум кушода, гуфт:
— Ин л и бос аз бахри он дар бар кардэам, км аз хукумати
халк1 халос бошам, кассро бо ман коре набошад.
Байт:
Калакдарваш зя шарми бенавоихон будя худ,
Задам хусву берун рафтах аэ шяхри вучудн худ.
Кифоят нест корн ху дна р «стоя ои чи мсбурлам,
Камони хэлка беиор аст аз глйби сучуди хух
Харнфон яагузоштанд ва ба хизмати шохзода оварданд. Ка-
ландар аз дар даромад. шохзодаро бо ин хусну чамол мушохи-
да кард, бенхтиёр ба таъзимаш кадам пеш нихода, дар хаки
у дуои хайр кард. Шохзода низ мзрхамаг аз хад зиёда наму-
> Ин чо халх маъшш «офарндв» дорал
236
да, уро шпионила. аз асбоби неъмат он чи буд, мухайе сохт,
чашнн мулуконае орост. Баъд аз фарогп сухбат гуфт:
— Эй чахонгарди хомуннавард, дар нн сайру саёхат чн фах-
мндай ва аэ та мошон олам чй кайфият хоснл кардан? Гадон
дар баробари шохн гуфтаанд:
Байт:
Маро тлрки талаб сэрыоян сохябкулохм шуд,
Ки качнули галон вожгун шуд точи шохй шуд.
Инсонн бемаърнфат хайвонсст одамсифат. Саре, кн аз сап-
до ход ист. гнрлуест1 бемагз. Дялн аз андеша холй, хубобесг
бар рун об. Чашме, ки ашк нафишонад. онинасст хубу знштро
нздонад.
Байт:
Мнёни эокндоин хушк камтар ахлн дил бннй.
На пр чо устухоне хает, магз андлр мигн дорад,
Каландар гуфт:
— Шохзода, дар хаки ман шаронтн мсхрубонй ба чой овар-
дй ва дар махфнлн фирдавсмакоян худ бор доли, бидон, ки
муддатн сн сол нет, ки ба саёхат умр ба cap бурдаам. тачрн-
бахо хоснл кардаам.
Байт:
Мзрдн хнрадчпнлн хуиарпешаро,
Умр ду бор аст дар нн рузгор.
То ба икс тачриба омухтн,
Ео дигаре тачрнба буран ба кор,
Р\ с бо чамъи корвонй ба рохе мерафтсм, рохн мухотнра1
буд. Мардум дувист руз ором нагирнфтанл, баъд аэ он ба чое
фуруд омжданд. Ман ба канорае рафта ба хоб мукайяд шу-
дам, хобам рабудааст. Вакте чашм кушудам. кн хама рафта* *
анд, нимап руэ шудааст. офгоб гармп карла. Саросемаахвол аз
чой бархостам Регн равен буд. пан корвон бархам хурда. Но-
мер ба «лрафе равен шудам ва рох мебурндам... То сё руэ рох
рафтам, корам ба халокат расид, аз чон даст шустам, умели
начот надоштам. Ба хангома бар хоман реге баромадан, на-
sap кардам, чах рбоге намудор шуд. Худро ба хазор маша’ккат
бз чахорбор ра. нидам. макомн фарахбахш дидам, чашмн бн.
• — чормаг!
• Л1,«о>кр« — итарион.
иандагони рУ’згор дар зери фалаки дазвор чунин сзрэаммне му-
шохяда нанамуда.
Байт:
Дар кн бустои хар бзргн сабзеро. ки мебанЯ,
Лгар бар хеш лсчэд. гунчаи д- i рсзавонал шух
Худоро шукр кзрдэм, аз алв ни мевзко мехурдам, то шаб
бар сари чанг даромад, мургн зарпня офтоб аз шохсорн Су-
райё худро бз кафаси арзй наших зоги киргунн шаб худро аз
домани фалак берун овард. .худро бар болои чзноре ки дар ат-
рофи хавэе буд, кашидам, ба хоб cap ниходам. Вакте нзззр
кардам, ки аэ чоннби биёбон ажлархое пзйдо шуд. ки аз хай-
баташ замни меларзид, ду чашмн чун машъзл афрухта, олд-
меро ба нафасн худ сухта. аэ зари чахэрбог даромад. бар да-
рахте. ки ман будам. сари худро дар зери эн дарахт кяхох, ду-
ма худро аз атрофн хавз гардгшидд, саррэ болои дум нпхода.
дар хоб шуд. дайрони кори худ будам. кн акнун аз нн чо чй
гуна начот меёфта бошам. Шуипда будам. ки аждархо чихил
руз дар хоб мсраэад. Бад-пн аидешз хзбам рзбуда. Вакте
чашм боз кардам, кн аждархо рафта аст. Аз дарахт фуруд омз-
дам. оэоэхои зчаб ба гущам раснд. Дар хайрат будам, чамъе
омада маро гнрифтэнд ва гуфтанд:
— Туро чи хад мсрасад. кн дар пн манзил на дам нихй!—
гуфта. гнрифта рочй шуданд. Аммо кэсеро намедндам. Ба кас-
ре баровардаил, дар хонае дароварданд, ки овози нагнан дил-
пазнри ширин ба гуш мераснд. Овэз баромад, ки:
— Сур.ма ба чашм и у кашед, нн макомро мушохида кунад,
Чиэе дар чашмн ман кашнданд, чанд катра об аз чашмн
ман фуруд омад. Чашм кушудам, мачлпсе дидам, аруси гстй
аз огози* чилвагарй то хангоми пирй бо нн эр ост а г и тасавэур
накарда, Хонае чун дили сиддпкон мунзввэр нз макоме чун
оинан ошиконн ба васл расвда ва тахте пур аз снм. дар бару
атрофн у хурснфатоп нншаста... Дар псшгохп хона наэар кар-
дам, хурликое дидам, ки кайфиятя хубн аз хубони одам рабу-
дй, мусаввари маъпй сурати хубнро дар олами хок ба ин та-
роват нанамуда, ки то бннандагон ангуштя хайрат дар дахан
гнранд, забои аз таърпфп у косир ояд, ба олам тахрнри баб-
ин у натавон корд.
Байт:
Дар он мачлис, ки вз частй рухат токатгузор вфтад.
Агар шамън твчвлла чилва афрузлд, ба кор афтах
Зн звхмн мвчари алмсс пах.ту ыекунад холй.
Чи хс о нард, агтр карат ба ммжгонн дароз артад?
Июни мдн хамон аэ чашмн бечорп ту иебояд,
К\ чо дардл мухдббатро Массло чорасоэ афтад.
Аз дидапн у даст аэ дил дедам ва ба нпгохе пушт бар де-
ворн хайрат нлходам, оташ дар дидам афтод, дуд « днмогам
баромя.т. Чун маро ба пн халат днд, лаб ширин кард, гуфт:
— Эй саргашта, баргуй, дар пн холат чарой?
Байт:
Аэ кучо мерзей, даёли Ту чист?
Ин чн ход аст. муддаои ту кнет?
Гуфтам?
— Саргардоне Судам, рох гум карда ба нн чо афтодам.
Гуфт:
— Туро, фармонм, кн ба води и оболони бурда гузоранд,
бар миёпп мардумн худ зпндагонл кун»
Ох зз ннходам баромад. Гуфтам:
— Хуб он аст. ки дар заЙли бандагон бешам, аз пн маком
берун наёям, ки аз знндагй бахрае нэхохам ёфт.
Гуфт:
— Эй бехудагэрд, харгнэ зиндагонин ту дар ин маком рост
наёяд. Сари худ rup, сомон талаб кун.
Харчанд зори кардам, фонда набахшнд. Ба девнажоде фар-
муд. ки уро ба иклнми одампён бурда гузор.
Фарьед баркашнда гуфтам, ки:
— Эй бемуруввэт, чэро дар хаки май зулм иекупй?
Байт:
ба кучо равлм, жи дардат чн даго хунау, чи чора.
Чнгзри мабоб дорам, ди ли сад хазор пора.
Билсянр фармуд. кн:
— Суратн маро бар когаз накш карда ба у бндихед, кн вз
барон тасалло бо худ нигох дорад.
Когазро бар мзп супориданд, маро аз манзнл берун оввр*
данд, гуфтанд:
— Йн розро бо кас магуй, кн туро амон нахохем дод.
Деве даст бар камарам эад, маро ба внлоят оварда гу-
зешт. Харчант атрофн гчамро гарантам, ин гам аз днлам бе-
ру н наёмал. Аз бскарорй чун енпанд ба чое карор наметана-
нам гнрифт.
Байт:
139
Ц|икахтии дялдыро белол мгшниосад.
Кллрк ситаиклдонрп Фарход мгшкнослд,
Дорал Инги хм ошкк нкснри оилюн,
Чдшыйг бд юти хлр кас афтод. мсшиносах
— Ба бнёбонхову бешзхо гардндам. суд надошт. Ба ин
яилоят аз бекарори расидазм, маро ба хизмат талаб нзмудй,
камоли мархамят дар борли ман кардн, аэ он чн дидаэм суол
карай. Ин аст покилп ман, кн мешумзян.
Шохзода сурэтро талаб кард, гуфг:
— Ичозат мздодазнд.
Ба таврам нагузошт, суратро гирифта боз карт, чамоле
дид, кн аз хоигс тур, тамом нхтнёр аз даст дод. Тири миж-
гоня хадангэш ранчо дар чонаш фиганл, охе кашид, аз хуш
бнрафт...»
Дар ин хангомэ буд, ки гирдбоде омада, каландарро ра-
буда. сууд карта, бз фалакн кабул баромада рафт. Дар нн
вокна хайрон шулзнх Шохзода дар фикри кори хеш хайрон
бимонд.
Байт:
Ишкро сабр му хал аст, ииокгир шэвад.
Кй шхнпдаст мястом кафаси шер шавад?
Харчанд андеша кард, нлоч наёфт, ба гайр аз тэмошон су-
рат коре намсдоннст, Марлу мои дар тадбнрн кораш дармон*
данд.
Байт:
Хз юр хлйф, кн гэрфн fivTOHW раыго вест,
Дур>за умр. кн имруз хает, флрдо нест.
Окнбат бз занчирн чунунаш кашиданд. Днданд, ки да вое
надорад, насихаташ карданд. судманд наёмад. ба нхтиёрзш
гузоштанд.
Шохзода Музаффар cap дар биёбони чунун ннхода. аз их*
лимн падар берун рафт, фирокаш дар чонн м у ш г око и монд.
Байт:
Агар васлаш муяссар шуд, умели эистан дорад.
Baj apua дар гамаш чон меднхзм нмруэ ё фардо.
Дар бнёбоигардй умре ба cap мебурд, аз максудк нопайдо
хеч асаре пайдо набуд. Ашкн иадомат аз дида бирехт, бар
хоки ноумедн бияфтод, ба даргохи козиюлхочот ба нала да^
ромад... кн аз гард л рох календаре пайдо шуд, пеши шохзо-
да омада, аз каЙфняти ахволаш пурсид. Музаффаршох саргу-
зашти хеш такрир кард. Гуфт;
ИЮ
— Хамрохи ман рафик бош, туро ба манзнлн максуд ра-
сонэм ва аз ин свргаштагн рахопам. Шохзода бо нн паем cap
дар пани у ниход» хар ду рохй шуданд. Каландар дар мнём
сахтй оварда, ба рафтор даромад. рох мсбурид. Баъд аз
дад табу руз бар болои хомаи рсге омада истод, гуфт:
— Эй’ Музаффар, хеч мелонй. кн туро аз барон чн нн чо
овардаам? Ин макомро биёбони Саргардон мегуянд, касе аз
нн чо берун иатавоиад омадан. Ман мсравам, днгар ту донй
Музаффаршох харчанд фарьёд кард, ки «аз ин кирдор чи
матлаб дорй?*т хеч нагуфт, дар рох даромад. Шохзода хам
аз акнби у мерафт, Ханда карла мегуфт,
— Ту бо ман хамрохк наметавонй кард.
Калам тез нихода аз назарн шохзода дар соате пннхон
шуд. Шохзода дар миёнаи биёбон таихо монд, чашмн ашкфм
шопу дили пурхуруш мерафт. Ногох назар кард, дарахти чн-
нори солхурдае дид, cap бар фалакп камарй кашнда.
Байт:
Бз соки врш соки у ха могут,
Фалакро хемчу тнфлон баста бар душ.
Лэ у говн замин дар додхокй.
Зн реша шохан куллоби модЯ.
Шоххои У хушк шуда. бар сарн он дарахт ошьснае, бар
болои ошьёна мурге ба сурати зог, аммо бузургмннкорн сур-
хи тезчанголе. Чун шохзодаро дар зерн дарахт дид, аз ош »-л
параоз карда фуруд омад, чанг дар кзмарн шохзода зала, бар
ошьёни худ бурда гузошт. Фасле cap дар миёни бол кашнда,
баъд аз он cap бардошт, гуфт:
— Эй ода мн зол, туро худой таоло туъмаи ман карда буда-
аст, кн нн чо афтодан. Фнлхол аз ту пештар сайде хурдаам,
аз хоб бархоста, туро хохам хурд ва nopae cap фуру бурд.
Шохзода дил ба марг ширин карда истода буд, соате на-
зар кард, аз чоннби биёбон чамъе аз саворои пайдо шуданд,
лнбосхои сурх дар бар, туфангхо дар бозу афканда. Дар зери
дарахт омада, и вони аспон кашиданд, гуфтанд:
— Эй чавон. ин чо чй гуна афтодй? Худро аз хамон чо
афган, мо мегирем.
Шохзода назар кард, рохе дид, кн имконн начот надорад.
Харчанд саъй карданд, кабул нафармул. Ночор дарег гуфта.
рафтанд. Шохзода пушаймон шуд, кн чаро худро напартоф-
там, шояд мегнрнфтанд. Дар нн афсус буд, ки боз чихил ча-
вони сафеднуш пайдо шуда. дар зерн дарахт омаданд, чила-
ви таковаронро кашиданд, гуфтанд:
И-1455
241
— ЭА чавон» ни чо н мо псштав к а со и гузаштаяд?
Г уфп
— О ре.
Г\фтанд:
— Онхо чн гуфтанд?
Гуфт:
— Гуфтанд, кн худро афган» мегнрсм, кап напартофтат
зарег гуфта. рафтанд.
Имхо низ саъЛ карданд» кн акнун худро афган, мо метя-
гем. Днд, ки никоим анида монлан надорад, кабул наяамуд
Ночор тирхо андохтанд. кариби ошьсик зог расида буд. хи
паАкоНн тнр об шуда, бар замни рехт. Афсус хурда, гузаш*
таил.
Боз шохзода пушаймон хурд, кн бонстй худро мепартоф*
там. хар чи руА метод. Дар нн тафаккур буд, ки боз чихал
чинонн сяёхпуш пайдо шуданд, омада гуфтанд:
— Худро афган, мо мегирем.
Шохзода гуфт:
— Аммо нмкон надорад.
Гуфтанд:
— Гайр аэ моём акнун касе начохад омах туъмаи эог ходи
шуд. Бидон км моги аз чинен пармзозем. Ии юг чодуи одами
хур аст. кувватн мо бо у намсрасах Агар парааз соэем, то
кариби ошьёнлн у мстапоием рафт, аммо харе ли бар ошьёни
v баромалап на до рем. Агар ту худро афгани, хаауз як заръ1
рох фуруд номада, пдрвоз карла туро мегирем.
Шохзода гуфг:
— Пас птрвоэ кун ед. ман бином.
Яке ал эшинон бар Солон тэковар истода калам бар садри
знн зала, парвоз карл, то каркбн ошьён расид. баъд аз он
рафта бор чои худ карор гирифт. Шохзода чашм пушила,
худро ра.хон кард, хампн микдор д нпст, ки дзете омада дар
камараш рас и д, аз хуш бирафт. Баъд аз му хвате ба хуш
имад, длр бнёбоне афтода. Бзрхоста дар рох даромада, ба чое
• мал, ки дарахте, дар болов дарахт кабутаре нншаста дар
хониш мукайях Назар карда истода бул, кн чавоне бэромад,
клмоне дар бозу ва тире лар мнён, тохта меояд. Нззднкн кв’
бутар расид. тир дар камон пайваст. ба чоннби кабутар ан-
дохт, дар синаи кабутар зад, ки паром гузашг. Кабутар дар
замни бияфтод. Б нёбо про то камари одами оташ фуру гв-
Зиръ — масофан рох.
242
рифт. Аз мнёни оташ кдбутар пэрвоз карда баромад, ба чон
худ нншаст, боз ба хоннш мукаПяд шуд, Замане гузашта буд
ки чавони сиёхпушс пайдо шуд, мклтике дар даст, ба чон.-
би кабутзр андохт, бар синааш расид, бар ламин афтод, Бнё~
бонро хун то кэмарн одамП фуру гирифт. Шохзода то камзр
дар хун гарк шуд, Кабутар аз мнёнаи хун парвоз карда бар
шохаи дарахт баромада лишает. На аз оташ гаэанде ва яа
аз хун зарзре расид. Аз ин чо даргузашт, ба парешонии та-
мом дар рох даромад, бар холи хеш гнрья мекарду мсгуфт
*Надонам чн машраб1 аст хубонро, кн чун дардмандеро зо-
баста ба камандн болобаландии хеш донанд, оПннн чафов-
бевафой пеш оранл. Фалакро бо мэн чн кипа буд» кн ба доги
хичронам мубтало кард? На маро аз пасли махбуб хабаре вз
на уро бо ман аз рохй мархамат cape, Надонад. ки ахволн
ман чист ва capгардонням аз бахрн кист. Вакте буд, кн чин-
ниёи аз паям медавиданд, ба гардам намераенланд. Сузи дн-
ям калом сухтачон буд, кн нытиком аз мап катил, ки биебон-
ро поёне пест, ин водиро манзнл гум аст.
Байт;
[Пиква аз хзшмат балом чони мардум мешовал,
Хомунги аз сухбатн лаълат такаллум мешавал.
Шухи бепарво, дил аз мо бурдай, гофил набош,
Иц гухар меэфтлд аз дасти туну гум мешавад.
Баякбор иазар кард, чахорбоге днд, кн аз фпрдавс шпион
медод. Ба таваччуди тамом омада даромад, ба хар чониб мс-
гашг, аз алвоки мена мехурд. Чун шаб шуд, бар дараме бз
ромада дар хоб шуд, андеша дошт, кн ба ногох днд, кн аж
дардое аз чонибн биёбон омада дар чахорбог даромад, бар
хавз расид, ба дастуре, кн каландар гуфта бул, ба хоб рафг.
Шохзодаро дар дил тахаррук даромад ва хаёл даетонн оташ
дар миёп андохт. Ба савдое он шабро ба cap бурд. Чун руз
шуд, аз дарахт фуруд омад, бар лабн хавз нстод. Чанд пакт
буд, ки ба гайр аз гиёх чизе пахурда, дид, ки мохиён бар да-
руки хавз бозй мскуианд. Корде аз мнён баровард, ки навъе
карда мохнеро ба корд зада гирад. Вахте бул, кн ба наэараш
мохие даромад, аэ хад афзун суратн дилпазнр дорах Корд-
ро аидохт, ба халк,и мохй банд шуд. Бар даст гнрнфга, мс-
хост. кн шикани уро пора созад, дид, ки аз чоннби биёбоч
савора тохта мсояд, фарьёд мекунад. ки сдаст нигох дор! .
Соата таваккуф кард, дар пеши шохзода омада, силлне дар
• Маш раб — тдбъ. табиат.
2(3
руяш кашнда. мохиро аэ дастн у гнрифта дар хавз партофт,
гуфт;
— Билон кн агар мохи мурла бошад ту хамрохи харба’
худ бархам хохн хурд. Кон таи мохи он аст. ки хар гох хи
мирзд, бар рун об мсбошад.
Вакте буд ки ба рун об истод. Он савора tcf аэ мисн ка-
тила, мехост. ки дар миённ шохзода завал, кн бар ду ннман
баробар кунад. мохи худро дар зери об кашнд. Tcf дар ниём
андохта. аспро савор шуда. ба чоннбн биёбон рафт. Дар хавз
аэ мохиён асаре намонд. Вакте буд. ки овозе баромад, кн:
<11н хунгирифтаро гнред. ки кори ачибе карлааст». Порае ра-
спалял ба шохзода дарафтоданд, гнрифта рохи шуданд. бар
болои касре бароварланд, бз хонае дароварданх овозе омад,
кн «сурмак суд эй монй дар чашмн у кашед». Дар чашмн у ка-
шлдаид, Чун чашм боз кард, макоме днд. ки чамъе аэ баро-
даропи махру нншастазпд, хама парсшонахнол. Аз пешгохн
хона назар кард, дид. ки он махбуба, кн солхоя сол аз барон
у саргардон дар биёбон мегарднд, дар болон тахте нншаста.
аэ хялкаш хун рохи шуда истодааст. Ба тарафи шохзода нв-
заре кард, гуфт:
— Эй чавон. бисьёр камбахт будан. Баъд аз машакквти
бисьёр. ки ба ин манзнл расидй. аввал маро захмн корде за-
дй. Ин чн ход аст туро, кн пеш гирифтй?
Шохзода дар хайрат афтода гуфт:
— Агар медонистам. ки ту буди, албатта. кордро бар си-
наи хул мезадам, харгнз ин кор намскардам.
Фарьёд аз днл баркэшид. Он пари гуфт:
— Эй чавон. нн аф₽они ту фонла на дорад.
Ба леве фармуд, ки нн чавонро гирифта бурда ба чое гу-
зорел, бубннам, ки чн холат бар мо ру хохад дод.
Дев гирифта рохи шуд. Харчанд зорй кард, ба чое на-
расид.
Байт:
На камин мсзлнал ом на игу л и ханлон аз ман,
Мекашад хор дар ни бодня домом а) май.
Куирки рсхтаболлы ба панохн кй ракам?
То ба кэй cap кашад он саран диромон аз ман.
Шохзодаро гирифта дар мнённ дарьёе бурда гузошт, кн
дар он чо на кадэмн одами ва на калами пари расидааст.
Музаффаршох бо дили кабобу чягарн сухтаву синаи аз ота-
1 Харба — дслкха.
244
ши дурй афрухта дар он чо бимонд. Чанд рузе нолону гирь»
Ц мег я шт ва мегуфт:
Байт;
Гирифт злицыдм дил сяпеяри гардоиро
Сафири фоятян ман гудоят кяйюнро.
.Зн су jh синяя Яъкуб шикаяяо дорам,
Ки дар чудоки Юс>Ф султ Каньопри
Бв МЙраим. кн ЗулзАхо чаро зп рошк нямурд,
Ки дод opaw Юсуф фу руг энидаиро.
На макраме кн рози днл гуям ва на дамдаме ки розу да-
вои дарди худ гуям» на маро аз эиндагн бахрае ва на аз ха-
• т — саммрае На медпнам чи одамам ва на аз кадом ола-
им Хаетам ба нодонй, рузгорам ба хайронй, пешаам ба сэр-
гардою даргуэашт. Рузан —шаб, нурам — зулмат, хохишам
хунн чигар. шншан аАшам бэр санг, пон рафторам ланг*
БаАт
Хеч гоя дасгам б« домомаш нагярдид ошио.
Э1 мушббят. юи бяр cap бод таьсири туро.
Корни ба чое расид, ки аэ куепагу рэфгор бозмоид, Бз
чое омад, кн хонае. Даруви хона назар кард, нарде нншаегз,
махосии сафед, ми ж гои сафсд. cap дар гирсбони андеша фуру
бурда, Муэаффаршох даромада салом дод. Пир тааччуб кард,
гуфт:
— ЭЛ чавон, аз кучой ва дар ин маком чй гуна афтодн,
туро ки овзрд>
Шохзода ниссан худро аэ аввал то ба охир тамом кард.
Парро дил бисухт. Шохзода гуфт:
— Акнун ту кассам худро бозгуй. кн дзр мн чо чн мекунй
ва пеш авт чист?
Гуфт
— ЭЙ чавон. бидон, ки мо ду бэродарем, як бародар он
чомиби дари ва ман ин чоннби дарьё мебошем, контри пок
хар вддоми моро ба хнэмаг дыр кардадст. кн дзету мамотл
одамиёиу парнён ба дастн мо ду бародар аст* Хар гох кн па*
риэоде аэ модар та аллуд кунад. бояд кн уро ном кихад. Но-
ми ) бар нн кога^хо. ки мебини. навишта мешавад. мам мег
донам, кн паразоде аэ фалон внлоят ба одами вучуд омада-
аст. Хар год кн париэоде аэ олам рехлат намояд. иоми vpo
аэ когаэн маа маха карда ба когаэм у идвишга шавад. Пас
дчивам, ва фалон оарй бммурд ва комн у аэ когаэ бардошт»
шавад. Кнссав ман мы аст. ки мешу нави.
245
Шохзода дар зорй даромада гуфт:
— Коми матлуми маро бубни, кн дар когаз хает ё на.
Пнр гуфт:
— Хуб мсшавад.
Дафтархоро боз кард ва cap то cap назаре кард, гуфт:
— Х,азор дарсг, ки мурдааст, номи у аз ня когаз бархам
хурдааст.
Шохзода фарьёд баркзшнд ва аз хуш рафт. Вакте буд. ки
деве аз дар даромада гуфтг
— Бархез, бар та лабн ту ом ада а м.
Музаффаршох даст бар доман бар зад, гуфт:
— Фикри ман чп хохад шуд? Дев омадааст, ки интиком аз
ман катал.
Пир гуфт:
— Эй чавон. хотнр чамъ дор, кн сихат ёфтааст ва туро
талаб мееозад. Ман хостам, кн мухаббагн туро озмоям ва бу-
бнмам, ки чи микдор мсхрн у дар сына дорн.
Байт:
Мулаббпг бо дилн famдида улфат бешлвр гйрлд,
Чарогеро. ки дар cap дуд бошад. э>д Дйргирад.
Хеч гам махур, ки номи у навншта асг. Инак худ хам бу-
бни.— Ба шохзода бннмуд. гуфт:
— Бидон, кн Ганчамсхр ном дорад. Зуд рохй шав, кн дар
интизорн ту нишастзаст.
Дев пуштн худро арз ка^. гуфт:
— Савор шав, кн акнун бандан туям.
Шохзода рохн шуд...
Ровй гуяд. кн шохзодаро дев ба суп Гулнстон гирифта
овард, дар болои каср гузошт, каниэон ба хона ларовэрдянд.
Назар кард. Ганчамсхрбону бар тахт илшаста, бар зери халк
р\нмоли заъфарон баста, забоин ширин ба та каллу ми ранги г
ошно карда гуфт:
— Эй одамнзод, хуш омадй! Машаккати ман бнсьёр ка-
шиди. Хар чо, ки дили ту мехохад. нишин. Алгараэ, мо аз ту,
хона аз ту, чой аз ту.
Фармуд, ки дар зери тахт маснад афкандаид, дар он чо
шохзода биншасг. Лнбоси каландари аз бар дур кард, точи
мукаллэл бз чавохмрн кнмматй бар cap ннхода. лнбоси шах-
риёрн дар бар, камарбандн подшохи бар камар устувор карда.
24G
карор гирнфт. Фармуд, бар рун У чашне орояпд, губорн
пул фат аз дилаш дур шавад. Хама икромаш ба чо овардэнд.
камари хпзматгори дар миён баста, чоми шароб дар гардиш
пароварданд. Муганннён ба нагмасарой мукайяд шуданд.
нагмаи дилпазнр мссуруданд, Як-ду руз ба кн сурат зиида-
гони карданд, Гаичзмехр гуфт:
— ЭЙ Музаффаршох, чи орзуе дорн?
Гуфт:
— Ин саргардонй аз барон он кашпдам, кн аз васлн ту
бахравар бошам, боки и умри худро дар хизмати ту гузарэ-
нам. Хар гох ки ду сохнбхушро фалах бо хам каркн гардо-
над, якин кн гузаштани умрро надонанд ва комронпро ганн-
мат шуморанд.
Байт:
Хазор хаИф, ки сзрфп бут они раъпо мест
Дуру за умр. км ммруз каст, фзрдо пест.
Гуфт:
— Эн Музаффаршох, маро чанд суол аст, агар чявоб дн-
хн, туро хохам, взнлло аз хнзматам дур бош, ки побили сух*
бат пестн,
Гуфт:
— Он кадом аст?
Ганчамехр гуфт:
— Яке он ки талхи талх кадом аст ва шнрмнн ширин ка
лом? Вайронй бисьёр аст, ё ободонй? Пари бехтар аст ё одл-
мй?
Шохзода гуфт:
— Талхи талх марг аст па ширкни ширин васли махбуб
аст ва вайронй аз ободонй бешгар аст, чаро кн обод хам нит-
рон шавад. Днгар дир хайрат афтод, ки одамиро бехтар гу-
яд, ё париро. Фасле тааммул кард, баъд аз он cape бардош-,
гуфт:
— Пари бехтар аз одам ист.
Ин сухан пнеэндаш афтод, гуфт:
— Акнун донистам ки хушьёр будай, рафики ман бош
Бндон, ки хамон пакте, ки дар ншки ман ту гнрифтор буди,
аз ахволи ту ман хабардор будам. Он каландар, кн туро дар
биёбоки Саргардон бурда, ба дасти зог дод, порае одам фи
р истодам, ту худро аз дарахт напартофтн. Дафъан сеюм фиряс-
тодам, ки гуянд, ки мо паризодем, туро парвоэ карда ме-
гирем, баъд аз он худро партофтй, онхо гирифтанд. Он зор
чодуе буд одамнхур, хар кас ба талаби май барояд, он ка-
247
ландар бародарн он чоду аст, кн хар касро дар бнёбони Сар-
гардон меандозад. 3of туъман худ месозад. Туро аз дасти он*
хо начот додам. Днгар он кабутаре, кн бар дарахт дидй, ки
чавоне тохта омада тир бар кабутар зад, кн афтод биёбонро
то камари одами оташ фуру гирифт, нншонаи руз буд, кн хар
гох кн руз шавад, одам оташнн гардад ва маънй, мурги пар-
иоэаш бар чо бошад. Он ки биёбонро хун гирифт, нншонаи
шаб буд, км чун шаб шавад, оламро хун фуру гярад. Онхоро
дар ин бнёбон ба ту намуданд, то донй шабу руз ба чн сурат ме-
гузарад. Днгар маро ки ба корд задн, мохм гумон кардй, ва-
ле ман будам. Кондан мо ин аст, ки хар мохе худро ба су-
рати мохй карда, дар он хавзн об оббозй месозем, то бега-
ьаид бошем, кн кохнши оламро тоб иадорсм.
Днгар фармуд:
— Каландарро гирнфта бнёред, ки мувофнкн кавля худ
чазон уро бнднхем, то дигаронро ибрат шавад.
Вакте буд, кн гнрифта оварданд. Муэаффаршох дид, кн
хамон каландаре, кн тавснфи Ганчамехрро кард ва сурати
уро дода буд, занчире дар гардану дастхо баста. Ба деве фар-
муд, ки:
— Ин каландарк бадкавлро бурда пора-пора созсд, ки хи-
лофи ахд кардааст. Гуфта будам, ки рози маро ба касе изхор
яасозй, сурати маро зинхор наимон, ба ту намуд, саргардон
кард, маро дар ташвиш афкаид.
Каландар шохзодаро днд, гуфт:
— Ин роз ба гайр аз ту ба дигаре нагуфтаам. Хуб аст,
ки аз рохй чавонмардн маро халос дихн.
Шохзода аз чой бархост ва дасти адаб бар пеш гнрнфт,
гуфт:
— Мехохам, кн нн оаидяро озод кунй ва некие дар хаки
у созй, то худо туро некн дкхад, чунончи гуфтаанд,
Байт:
Ту некй мекуну дзр дачла андоз,
Ки эзнд дар бисбокат дихад боз.
Боз ба хпзмати ту та мейле дорам, бознамоям.
Ганчамехр гуфт:
— Баргуй.
Шохзода Музаффар гуфт:
— Дар ыулкн Чин подшохе чун ман писаре дошт. Он шох-
зодаро дил ба доми зулфи чодуваше гнрифтор шуд, кн тамо-
1 Доуда — дарьё.
248
мн карору орсши у бнрафг, окибат дар бпсгари маркз афтод.
Надар аз барон фарзанд ба падарн духтар кас фиристод, ис-
тнкбол нанаыуд гуфт:
— Аз нклнми худ фарзанди худро бурун нагуэорам.
Харчанд таваччух намуллпд, ба чое нараснд, нонлоч ба 1е-
ши писар омад. гуфт:
— Эй фарзанд. чи матлаб дар днл дорй, баргуй?
Писар гуфт:
— Агар мехохн, ки анида мопам. рухсат бидех, ки дар
бнёбонн саргардонн чанд вакте парешонй кашам, шояд аэ ин
холи парешопн халос ёбам. ваилло имконн начот пест.
Хукамо наспхатро пнеанднданд, Бо ин хаёл лнбоси саёхат
дар бар карда, рохн шуд. Чанд вакте рох паймуд. Рахши хим
маташ ба маизнли мурод нараснд. таваччухн рафтораш рох
ба чое набурд1 днл аз хохнш натавокист барканд. тамаъ вз
гузораш дур пагардид.
Байт:
Дурам Bi фитил, ки бар сояи инжгежи туам,
Хотнрам аз хама чамъ аст. парешопн туам.
Нола харчанд г у бори irm&m аэ чо бар дошт,
Толей дун иардсонид ба домони тулм.
Дар нн хаёл мсрафт, рузе ба сохнле дар лабн дачла ра-
сид, ба канор назар кард. дид. кн море рукеро дар дахон гирифта.
он рук фарьёд баркашнда, бетобне дорад, мор мехохад, кн
он рукро туъман худ созад. Ба хотирн шохзода расид, ки нн
гукро аз мор халосн днхад, мазлумеро аз дасти золиме начет
ДИХад. Чубдасте дошт, бар фэркн мор куфт, уро бнкушт ва
гук халос ёфт. Аз он чо даргузашта порае рох* рафта буд, ки
аз як чоннб календаре баромад, пеши шохзода омад. Хар ду
ба якднгар мулокот карданд. Аз ахволн шохзода пуренш на-
муд, гуфт:
— Бошад ки чун ту чавоне дар ин пекуй лнбоси факр дар
бар гири, аз дуньё тамом даст бардорй, кн хануз гули чаво
ьият дар боги знндагонй тамом нашкуфта, нахли хаётат дар
чаманн авкот самар напазируфта. Чй боне аст, ки худро ба
ин дол кардай?
Шохзода киссаи худро аз аввал то ба охир баён кард.
Каландар гуфт:
— Акнун бо мам рафик бош, чанд рузе бо хам сайру саё-
хат созсм. ахде дар миён орем, кн хар чи худой ба хар кадом
биднхад, дар миён бннем.
Шохзода гуфт;
219
— Хуб мешавад.
Хар ду рохй шуданд. баъд аз чанд пакт бз внлоятн мзхбу-
бзи шохзода расиданд. Дар он чо ба сарэе фуруд омада, кя-
psp гирифтанд. Каландар гуфт:
— Эй чавон, бояд аз ил либос берун оем, чаад рузеро дар
ни внлоят ба хузур гуззронсм. Эй писар, се тир дар мяёя до-
рам. яке аэ нн тярхоро гнрифта ба бозор бар, аз барон худу
ман хар лнб-'Се, ки дилат хохад. тиррэ намуда. баргуй, кя нй
тирро Каъсулхаёт нкшэа фиристод, ки на лнбосро б и дики,
агар кн лихая, гирифта биёр вз агар наднхад. чавобе холи
овард.
Шохзода тирро гнрифта ба бозор бурда, хар куиошз, ки
дилаш мехост, гирнфт, тирро намуд ва гуфт:
— Каъсулхаёт фиристод. ки ин кумошро бидяхед.
Он мард аз чой бархост, гонбона таъзимаш бз чой оазр-
дз, чзнди дпгзрро хзмрох сохта фиристод. гирифта ба хнзма-
ти каландар овард. хамаро либос буриданд, то як-ду руз дух-
тз пушидзо. либоси факирн аэ бар дур кардапд, тирро ба
хзр чо ки мебурд ва хар чи ки мегуфт, кабул мекарданд, су-
хзнаш тзгьир намеёфт. Корашэи ба чое расид. ки таковарону
гуломону хиэматгорон, лпбосу палое, асбебу мзяшат хама
х.вайдо буд. Аэ им муквддяка чзнл вакте гуэашт, рузе шох-
аода ашк аз чашм рехт. Каландар сабаби уро пурсид, гуфт:
— Агар дуньё мехостам, аз нклнмн падар берун намеомз-
дам. Холо чанд вакт шудзасг, кн ба воситан ту ия чо умр
мегуэзроиам шабу руз ором аз мзн рафтааст ва туро аз ман
хабар нест.
Каландар гуфт:
— Эй чавон, ин тирро гнрифта имруз ба хизмати подшохи
ян внлоят бирав ва бигуй, ки тирро Каъсулхаёт фиристод. кн
духтари худро ба ман дихн. Бубни, кн чн мегуях Бархез та-
ваккуфро маръй мадор.
Шохзода бархост ва бирафт. Он руз курянша ом буд, дар
хайрат афтод. кн нн суханн каландар, ки таъсир кард, ба
подшох нахохад кн чорй бошад. У магар аз взчхи ман тзнг
буд. ба ин ранг фиристод, ки кушта гардам, худ халос ёбад.
Ба хаэор апдеша аз боргохи подшох даромад. Каландар гуф-
та буд, ки *хеч андеша насозй ва аз мардум сарфз накунй,
дар мнёнан хама гуй». То чон дошт фарьёд бароаарл. ки:
— Эй аййухо аннос1, нн тирро Каъсулхаёт фиристод, кн шох
духтари худро ба ман дихад.
1 Ztfttyro очное — »й и я pay и. (
Нн сухаи ба гушн шох расил, Ш' хзодвро псшп хул талаб
карда, vipw у бэ чо овард. гуфт:
— Хуб мешавэл.
Лнбосп шохонп дар барн шохзода тЛшомнда. асСчби т\й
мухайё сохт.
Шохзэда хушнуд бз хизмяти Кзъсулхаёт омад гуфт:
— Худон таолп чазгпг хайр лнхал, ки ба воситан ту ба
максуд раеидам. Шох духтари худро ба ман дод из маро уз-
ри бисьёр хост.
Каъсулхаёт гуфт:
— Зинхор. акд дар мнём сяд, иаэлнкй накунй. то он вакт,
кн ман мчозат днхэм.
Шохзода гуфт:
— Сухани ту ба чон кабул нзмоям
Чанд руз шахрро они баста, духтарро дзр кзАди шохзода
каровлрдэид, ба шодмонй ев сарян комрониро дар огуш ка-
шид, талхип хпчроиро ва нокомии хяр монро. км дзр нн мул-
лат кашнда ва дндэ. як бл лк такрнр молод. Аэ пн uoKin
чанд вакте гузашт, вилояти пал ар ба ёдаш омлд. Псши Каъ-
сулхаёт омад, гуфт:
— Бахамдуплох, ки ба чмд- hi ту гэвхврн максуд ба дагт
даровардзм, акнун ба гайр аэ дпдори падару орзуи внлоят
хаёле напорам*
Калапдзр гуфт:
— Мешавад. Ба шох барг\ А. туро рухсат хохад дод. балки
духтари худро хамрох хохад фнристод.
Омала ба шох арзз дод. Шох гуфт:
— Духтари ман канмзн ту шулааст, vpo хамрох б\бар.
Гэнчи бекиёсу лашкари бехисобу каннзон» хубруву гуло-
ыони чобукхуши’хнзматшинос рзвона намуд» бо сурур хамрсг
хм шохзода равен шуданд.
Ровн гуяд. кн ба чое, кн бо Каъсулхаёт хамрох шуданд, ба
хамон рох рэенданд. фарьёд кард вз гуфт:
— Эй шохзода, акнун вакти чудой расид. Ман ба макомн
худ мерэвам, ту ба вилояти худ мехиромн. Чунончн дар ав-
взл ахд карда будем, кн хар чн худом таоло ба хар кадомн
мо биднхэд, ду кием созем, ним аз ту ва ним аз ман. Нн ха<
моп дурох аст.
Шохзода гуфт:
— Ту доим, чаро ки хама ба воситан ту шудааст,
SM
Клл/сулхяёт аз асп Фуруд омад. он чн буд. хамаро ду кием
кард, савои1 духтар. Шохзодаро ба хотир расид. ки уро ба
ман хохад дод. Гуфт:
— Эй язвой, духтарро чп кунам?
Гуфт:
— Чи напъ, кн донй.
Гуфт:
— Лгар чаи донам, уро низ ду кием мскунам. то ахд ба
чо ояд,
Шикзода гуфт:
— Эй каландар. медонй, кн аз барон у умре сэр дар бнё-
бонн пареш fih ниходзам ва аз авчн сэодат дар кун бесарупои
фитол зам.
Байт:
Пошли Мачиуп чунуиу пешая мо суятвн.
Хар кири iiuiKU бутон як папъ расво мекунад,
Лгар гарази дуньё дорй, хар чн хает аз ту. малпкаро бо
ман су пор, кн бе у зиндэгонй надорлм.
Байт:
Кллапдарона. бие, кисматс куном, рлкиб. закон.
Хар чн лар у хает аэ ту. ёр эз ми и.
Харчанд ба хар ранге поя и сулх \(скэрд, кабул иамекард.
Ночор назора карда истода буд. каландар духтарро аз маофя
берун опард. чахор гул мех карда бар замнн куфг ва чахор
ласту поп духтарро барбзет ва корде аз миён гирифта бар
пешонни у гузошт, ки ду кием созад. Духтар аз тахдукаи чон
фарьёд баркашид, аз да хон ат чизе чзс!а афтод, каландар да.
вида ба остини худ гирифта рохй шуд, гуфт:
— Эй шохзода. акнун нн духтар бо хамрохйи тамоми чнз-
хо аз ту, хамин гирнфтаам бо ман кофнст.
Шохзодаро ба хотир расид. кн оё чн чизест, кн аз хама
бехтар лила. Ин магар ннгинн хазратн СулаЛион аст? Гуфт:
— Ахде, ки ахд аст, хамин ки лар остин дорй, уро хам дар
миён озард. ваилло. рост намеояд. Чзндон ки манъаш карл,
рост насмад, лолЛ'Ч андохт. Назар кард тирморе дид, ки аз
днданаш акл бетоб гашта ва чон дар куран енмоб афтоди.
Гуфг:
— Эй каландар. ни чн найранг буд, ки ба олами вучуд
овардй ва маро дар изтироб афкапдй?
1 Саво — гайр.
253
Гуфт:
— Эй чавон, максудн ман хамим буд, кн дндй. Акнун ха-
ма турост. Маро ба хеч кадом коре нест. Нилк ман меравам,
днгар ту донй.
Шохзода домомн уро бигрифт, км соате таъхнр соз, кн аз
ту суол дорам, ба ростн чавоб гу, кн магар Хнзрн ахд буди,
кн дар хаки ман нн хама некун кардй,
Гуфт:
— Ман хамон гуксям, ки аэ даханн мир начот Лоди. Ман
аз наели пармёнзм. он мор низ парк буд, бо ман вз чихати
внлоят душмана огоэ карда, внлоятро аэ дастн ман ба аур
гирнфт. Ман яке аз бародаронн уро зеушта будам, аз ман ка-
вй буд, ночор аз барон у чнлон натай нхтнёр карда, дар хар
бодня худро ба сурати гуке карда мегаштам. Бакти худро ёф-
та ва маро шинохта, худро ба сурати морс карда, маро дар да-
хон гирифта буд. мехост, кн халок кунад, ту уро кушти ва
маро халос додй. Дар бадалн он некунк ту ин хама хизмат-
гори кардам, внлоятн падарн малика дар тахтн хукуматм ман
буд, аэ нн вачх ба нишони ман духтарро ба ту дод, кн падарн
ин духтар иаебкардаи ман аст. Дигар он ки ба духтар назди
ки насоз кн гуфтам, ман рузе дар боге лила будам. кн духтар
дар хоб буд. аз рохи дахонн у морс дар шкками у даромад,
хар гох ки наздикй мекардй, албатта туро халок мссохт. Аз
нн вачх туро манъ карда будам. Аз ин чнхат такенм месозам
г\фта уро баста будам, кн паёми март дар дили у асар карда
Пеихтиёр фарьёд баркапшд, он мор аз дахонн у берун афтод.
Пас, аз ранче, кн дошт, начот ёфт, Баъд аэ нн ба хушй знндв-
гонн кун.
Дарсоат аз назари шохзода гоиб шуд. Он писар бо махбу-
бн хеш ва он хама чалол руй ба сун внлоятн худ овард.
Баъд аз он хабар ба падараш расоннданд, касонро ба нс-
тнкбол фиристод, бо эъзоэи тамом ба хнзматн шох онарланд.
Падар тахтн хеш таслимя фарзанд сохт, худ ба тоатн вочиб
иштигол намуд. (Музаффаршох ба Ганчамехр гуфт):
— Эй Ганчамехр, зннхор, некун аз даст магзор. кн ба му-
род бирасн.
Ганчамехр суханн Музаффаршохро пнеандид. дубора ка-
ландарро савганд дод, ки тавсифи уро ба чое накунад, хи
хамин укубат дар пеш хохад буд. Каландар онхоро дуо кард.
Ба у ганчс бахшиданд, ба сук маком и худ фирметоданд. Му-
домулхаёт бе губори хотнр умр ба cap мсбурданд. Окибат
риштаи амал ба микрозн ачал катъ ёфт, мурри рух аз кафа-
си бадан бз су и ошьёни улвй пареоз намуд. хасрати хам 61
зери хок бурда нд. нн чахоня кухнаро ба дягарон биспурданд,
ракаме чанд боки монд.
Байт:
Даро ба бопг чахону ба чвшмж мбрат бин.
Ки нашуа) фта ч« хубомм гу др ухо и рафтанд.
У мед аст. ки орзун днгарон ииз нотамом намоий„# толибонро
Га манзнлн максуд расонн.
ХПКОЯТИ ДУХТАРИ ПОДШОХ, ВА ЯК МАРДИ
ПИРУ СЕ МАРДИ ЦАВОН
Дар хикоят чуннн овардаанд, кн лар руэгорн мозй як мар-
ли пнр еа се марли чавон рафик шуда, пнёда руй дар сафар
карда мерафтанд, Баъд аз муддате ба бнСбонс раснданд вз
касре и а му дор гарднд. Дар хамон чо. кн раснданд, он кадар
монда шуда буданд, кн днгар токати рох рафтан намонд, Аз
он чо. кн ин чахор нафар буданд, то каср кариб як фарсах
рох буд, бо якднгар гуфтанд, ки чахде сиичт, ки худро бад-он
каср расонем, зохнран, дар он чо касе бошад, кн ба моей ла-
би ноне бидихад, зеро кн моён боз кувват гнрем. Ва хар чанд
саъй карданд, эшонро кунвати рафтан набуд. Соате бо хам
нишастанд ва дар он чо карор гирифтанд. Чун фурчае бнг-
зашт, хар чахор тан бархосганд, порам рохе бирафтаид, Ка-
риб чахор тирандоз рох ба каср монда буд, кн гуруснагнву
ташмагн голиб омад, хама бияфтоданд на барчомонда шу-
данд. Баъд аз он нн се чавон пирро гуфтанд, ки:
ЯЬ5
— Биё то хар каломн мо саргузэште гуем ва аз они хар
кн хубтар бошад. он касро ба душ, яъне ба пушг гнрси аз ба
дари ин каср расонем. Хама гуфтанд:
— Бисьёр нек аст.
Аз ин чавонон яке саргузашт ба Г-н кард ва гуфт:
— Ман аз фарзлпдонн Лбузуллфп бузургам ва дзр вилоя-
ти Исфэхон дехае буд бузург бо ду таре inn-ар шарик буд.™
па шабу руз дар бачи он б\дзнд. кв он нимаи дехаро аз
дастн ман бнгиранл. Б «рхо ей хаз°р дниор зари сурх додзяд,
кабул намекзрдам. Рузе ба шнкор рафтам, он ду барпдарч
тзрео маро дар он деха фуруд оварданд ва мехмондорй к»р-
данд. Баякбор назар кардам, кн at он бар^дзрон яке дар дэе-
зн худ аигуштзрпне дошт, лигнин у аз скути руммокш бед.
Пн бдродарро Рзмз ном буд ва днгарро Бахром ном буд.
Рамз кабон зард пушила буд. аксн он кабо бзр ангуштарнн
афтода буд ва зигуштаринн у ачоибтор менамул. Ман бар он
ямгуштарнн ба дидаи тааччуб назар мекардам. Ин назар кар-
дана маро Рамз дзрьёфт, фнлхол ангуштарнн аз даст бдддр
овард ва бябусид ва дзр наздн ман гузошг. Ман бигрнфтам
ва ингох кардпм, литам, кн дар он ангуштзрш! накше кзмдз
буданд. Man гуфтам:
— Бисьер пискни хуб булаасг, аммо ин накш иигннро бз
энёи овардааст. яъме, мдзаммати дунъё кардэзст.
Рамз гуфт;
— Эй чавон. зинхор. кн нн накши нигнн аз хазор нигнн
энёда аст. аз блхрн он кн бад-он навмштзанл. ки «агар пол-
шохии тамомн олам аз ту шавад, охир чй? Ва агар молита-
момн олам аз ту шавад, охир чй? Вз агар умри дароз ёбн,
охир чй?>.
Лз нн сухан зор-зор бигристам вз хар нафэс ман мегуф-
там «Охир чн?>.
Рубой:
Дунь* 61 мурод рои да гкрй. охир чй?
В-пн номаи умр хонда гири, охир чй?
Гирая. ми ба коми дил бмммЗ сад соя.
Сад соли днгар бимонда гири, охир-чй?
Чун ин рубонро бихонлам, хамон дсхаро ба он ду бзрэдар.
ки маэкур шуда бул. б и додам ва тамомн вилояту мамлакагп
худро ба двгарон таслим намудам ва девокагй бар мам мус-
тавлй шуд ва дзр пн рох афтодам ва агар зару сими рун за-
нинро ба даст сред, охир хеч аст.
1 Руммонй — сурх.
Ерон аз нн хнкояти пурфоидан у багоят хушхол шуданд.
Ва аз хамон чанонон днгаре гуфт:
— Маро низ саргузаштс дар хотир аст, ки шумоёнро фои-
дае .косил шавад. аммо ба шаргн он, ки чун шуиавед, нбрат
гпрел. Эн бародарон. аз худой таоло дарпазнрсд. кн пардаи
бародарон надаред, ба хеч кас хасад набаред, ки хасад бур-
;.iH офати азим аст ва душмзннн касе ба дил рох надкхед ва
л«р вакти шахват худро нигох лоред, на аз хараму шубхат
пэрхсзкор бошед ва кннан мардум ба днл нигох на дор ед.
Ерон гуфтанд:
Бигуй, то бишнавем,
Гуфт:
— Дар пакте, кн иапхат будам. сахт хубруву сохнбчамол
бутам. Рузе сармаст аз зери касрн Хзччпч биннн Юсуф гузань
там. Дар ру ба рун он каср хавзе буд. Аз чихати гармнн хаво
vтро блрахна карла, дар об даромада будам, кн казоро,
Хаччоч кумое дошта ба гонг сохнбчамол, кн тар харами у ба
хубй мнсли он канизак набуда ва аз б ми каср назараш бар
май афтода. ба як дил чн кп ба сад дил ошнку нигаронн ман
ни. да, дархол аз болон кушк себе ба чоннби ман, район сохт.
Сгб омада лар назднкн май афтод ва ман себро гирифта би-
хчрдам ва бар болои кушк нигох кардам, даричае дидам ва
fril-пн даркча як сарнкадн махвашя дилкаши бегаш истода.
Маи низ хапр'иш он парнпайкар шудам на об бар ман оташ
i.iiuia на пилаву хайрои бимондам Замене аз хуш бярафтзм.
л1ът a* i.iMone бз хуш бозомадам, он нозаннии парнпайкар
т ф хамон чо истода ва днда, кн днл аз дастн ман низ рафта-
г г, аз болои он кхшк он нозаннии парипайкару хуршедталъат
б л чоннбн ман нигох карда, забоин ширин баркушода, чун ту-
ги бо мая дар сухан даромада пурсид мари, кн:
— Но мн ту чист?
.Маи ному иишпни худ ба у бозгуфтам
Алгараз. то qe руз хар руз бал-ин лабн хавз омада, дар
тамошон чамоли у будам. Баъд аз се руз канизак ходимеро
дар миги цнход ва он канизак низ чое пайдо карда, гохо маро
ба хонаи худ мсбурд ва аксар у ба хонаи ман меомад ва кар
ду дар айшу ишрат мукайяд будем. Мудлати маднд аз кн хол
бнгзашт, казоро. р^зе Хаччоч биннн Юсуф дар боргохн худ бо
чамъе аз наднмонн хул нншаста буд вз аэ хар иаяъ суханон
мскаримл, чхнончи дар налди подшохони салзф мегузарад.
Хаччоч гуфт:
— Аз чумлан таомхо кадом таомхо лаэнзтар бошад?
ост
Яке аз наэднконн у г\фт:
— Mail чучамурге чанд ба шакару наботу бодому ара ’-
фулу чуэн хиндиву сунбулу нонн сафсд фарбех карлаам, хеч
таом ба у нярасад.
Хаччоч гуфт:
— Ман аз он нахурлаам.
Он мард ба хонаи худ рафт» аэ он мургон чяндерл биръён
карда ба хизмати Хаччоч бнёвард ва Хаччоч днд, кн багоят
таомн лязнз мснамояд. Аэбэсхп он каниэакро дуст медошт, аз
он якеро шрифта тар назди худ гузошт ва днгарн онрп ба от
раънову зебои мохчабинн офтлбталъат фнрпстод ва он канн-
закп мохлнкон рухсорабайзо... шнкамн уро пур аэ лаълу ду-
ру чапохир сохта. хамрохи ходим бз наэдн ман фиристод. Чун
йз дарунн мург бсхаблр будам, дусте доштам. уро талаб на-
мудам вл гуфтам:
— Эй бародар, бис, кн нн таомро хар ду бо хзм хурем.
Чуи он мургро дар пеш гнрифта, шинами уро пора карда
будам, кн он хама лаыу дуру чавохнр берун омад ва пн дуст-
ро чигар пурхун шуд ва аз он гушт нахурд. Чан фнлхол он ча-
вохирхо чудо карла, ду таксим кардам. У хпссан хул шрифта,
al наэдн ман баромад ва ба хизмати Хаччоч рафта, суратя
алкпари, баен клрдааст. Дарзямон Хаччоч. дар газаб шуда,
кас равен карда, марону он нозаннни парнпанкарро талаб
карда, ба наэдн худ бурда, бо каннзак гуфт:
— Эй малъуна, он чи ман бар ту кардам, мукофот он буд,
кп кори ношопставу номуносиб аз ту ба олам вукуъ омадааст.
Каннзак дар чавобн у гуфт:
— Эй худованд, маро ду чиэ аспр намуд. Яке такднрн
худо, дуввум дил, кн по аз кабзаи лхтиёр берун ннход ва пи-
ку мухаббат бар ман гол и б омад ва ин фсъл аз ман cap бар-
зад. Сохибнхтнсрн.
Хаччоч гуфт:
— Эй бадкирдор, аз оташи хашми ман натаренди?!
Каннзак дар чавобн Хаччоч гуфт:
— Эй сохнб, ошнк аз чонн ширин наяндешад. Чун тарки
чон бикардам ва аз чон гузаштам, аз хашмн ту кучо алдешам
Хаччоч дар ин чавобн у сахт фуру молл ва рун ба ма г
кард, гуфт:
— Ту аз кучой?
Ман гуфтам:
— Аз хамил шахр мебошам.
258
Гуфт:
— Маро падопистан, ки чи касэм ва бо май чуннн лалерй
кардан?!
Ман аз чон павмед шуда гуфтам:
— ЗнндагонИИ малик дароз бод, то даст аз чон иашустэм.
пой дар ин кор нзиихолам ва он чи максади млн буд, ба дасти
ман расид. Акнун хукм турост, сохибнхтнёрн,
Хаччоч соате бар худ фуру рафт, баъд аз ои руй бадон хо-
дим карда, гуфт:
— Ман туро ба нн канитак ба чмхати посбонй гузошта бу-
дам, ту чаро дар ин кор ризо доли?
Ходим гуфт:
— Эй шахриср, маро дираму динор аз рох бурд ва дар олам
кист, ки уро дираму динор аз рох набурда бошад.
Хаччоч cap ба худ фуру бурда, баъд аз мул тате cap боле кар-
да, гуфт:
— Аз он чи аз шумоён пурсилам, рост гуфтед, ростнро завод
пест. Гунохи хар сен шумоенро бахшилам.
Ва дасти канизакро гнрифта вз хазор динори дигар хамрох
карда, бар ман мархамат намуд ва канизакро бар ман супорнд
ва холимро озод кард ва он дусти май. кн каммозй карда буд,
уро гуфт:
— Эй харомзода, нн чавон бо ту нн хама мардн карда, он
мургро хамрох хурда ва нимаи чавохир бар ту дода ва рози худ
бо ту дар мнён ннхода ва калом лови рачим туро бад-ин воли
овард, кн пардан posn нн касро биларндм ва хости, ки хунн
эшонон бар замин рези ва баз балломй дар карами ман анлох-
тн ва хотирн маро мушавваш кардй ва дустии ту ба-касе хамки
аст ва сирпушй накардй?* — гуфта хашмпок шуда, дархол би-
фармуд, ки ин гаммозн нобакори бадахтарро сапгсор кунед вл
муноли фармуд, кн «хар кас бо дусташ ё бзридараш гаммозй ку-
над. сазои у нн аст, то ки ибрат ба марлумоии дигар шавад!>
Акнун як сол шудэаст, ки он каннзаки равной парнпайкар
вафот сфт. Ман аз гуссаи у чуннн саргардон мсгардам. Фондан
нн хикояги ман он аст, ки бар хеч кас хэсад набояд хурд ва гам-
мозй набояд кард, ки хасалу гаммозн зишт хислат дорад,
Ва рафиков ин хикояги уро багоят пнсандиданд ва руй ба
чоннби ’’.звони днгар карданд. кн акнун навбати туст.
Он чавон гуфт:
— Ман аз бузургзодагрни вилояти Димишкам. Рузгор бар
ман сигам кард, а ел и бисьёр чамъ шуд, чунон шудам. кн дар би-
сотам хеч чнзе памонд на мухдоч ба ноне шудам ва маро хае
259
намегузошт, ки он хол ба касе гуям ва*ё аэ касс чнэс хохам.
Рузе дусте бар ман гуфт:
Бархсз ва ба внлоятн Бармакиёп рав ва яхволн худ ба
эшон маълум соз. кн корн ту аз эшон иску шавад.
Ман бархостам, аслу атфол баргнрнфтам ва рун ба шахри
Багдод ниходлм Чун ба Багдод расидам. надоиисгам, кн ба ку-
чо равзм. Сахт фуру мондам, чаро ки харгнз ба Багдод нарасй-
ла будам ва налила будам. Би он хама аёл асир бнмонлам ва
дар он куча мзсчнде дидам. Лэ дармондаги аёлонро ба он мас-
чил бурдам ва хул аз назди онхо бирафтам, кн то маГар чнэе ва
туъмае из барон эшонон аз чое та вон эм хост. Чун ба бозор ома-
дам. 3 1 шарм нзтапоннстам. аз касе чизс хоста бнгнрам. Дар та-
хайюр мбн да, хостам, кн махрум бозгардам ва ба назди велон
биравам, ногох чамоате анбухро дидам. ки дар нн рох мераф-
Iапд. Би худ гуфтам. ки «хеч шак нсст, кн нн чзмоа ба мехмонй
меравзнд» ва ман низ дар пан эшонон мерзфтам, то ба дари
сарос расидам, анионе лидам, кн cap ба кайвон афрошта ва ча-
хорсуфае лидам ба Зару лочвард кошнн кардану и и роста вз дар
хар суфас тахте пихода буданд ва лар поён сандалие ннходя.
лар болон он сандзлй писари шонздахсолае нншаста. Алгараз.
чямъи акобнру ашроф, ки омада буданд. хар кадом ба чои худхо
иншастанд. Баъд аз он маълум шуд, кн ин пнеарро хутба хол-
ла, тахтиишии мекэрлаанд. Филхол ходпмон дар хонхо таом
биё вар лайд ва дар назди хар кас нух табак ош ва як табак зари
сурх кашиданд. Марлу мопро лидам, ошхо бнхурданд ва табак-
хон ашрафн дар остин карданд. Маи низ чунон кардам. Тамомн
он мардум аз чон худ бэрхостаид ва рафтан огоз карданд. Ман
низ аз таокибн эшон баромадам. Ба дахлсз расида будам, ки
шахсе аз он мардум маро гуфт:
— Эй шайх, марав’
Ман битарейдам па гуфтам «Мабодо, ки ин зарро аз ман
бнетопанл*. Боз чун маро бад-он каср бурданд. дидам. ки лар
болои он чахор тахт чахор кас нншаста ва хамон чавопе, ки ба
, ними у хутба хонда буданд. Чавон маро пурсид, ки:
— Аз кучой ва марли гарибе менамон вз дар пн шахр чун
афтод fi?
Ман ахволи хешро бар эшон гуфтам ва сухан ба чое расон-
лам, ки ба ин внлоят ба чихати химмати Бармакиён омадаам на
аёлони худро дар фалон маечнд гузоштаам.
Ва эшонон гуфтанд:
— Ту хамин чо таваккуф соз, то моём бнравем ва Бармакн-
2С0
ёпро талаб созсм вз туро ба назди эшонон фнристем, то ба мак*
суд биржей.
Пас эшонон аз он чо бархостанд па яке аз эшонон бнфармуд.
кн боз порае таом ба у бндиханд. Хизматгоронк эшонон низ таом
бнсвардзнд. Аз он таом лукмае чанд бнхурдам. Чун шаб расид.
маро баргирнфтанд ва гуфтанд:
— Акнун хамрохи моён ба хонаи Бармакиён бирав.
Ман радон шулаы Ба дари сарос расндам па эшонон гуф-
танд кн:
— Ин сарой аз они Бармакиён эст. Лндаруни capoil бирав
то туро тимор созанл. яънс, навозиш купапд.
Чун пой дар он сарой ннходам. дидам сарос мнелн бнхншт
ороста вз фзршхон вай аз санги рухом 1 ва мармар нирост а ва
пардахок румн овехта па дар болои суфахо гилемхои абрешимнн
ва лудаву такьяи зарину курпахон зарин андохта. Ин вокнэро
дида. мутахайнру мутэаччиб мои да, охнета-охнета калам ме-
ннходам. Чун ба мнени сарой расида будам, кн фарзандони худ-
ро дидам, ки лнбосхон зарин лар бар ба хушвактии тамом ба
назди ман меояид. Мсинндоштам, кн галат кардаам. Чашми худ-
ро мемолндам ва гумон доштам. кн магар дар хоб дндаам. Ин
ба хоб аст ё ба бедори?
Дар ин вакт яке аз чавонон ба назди май расид. табассум
кзрда гуфт:
— Ин сарой мулкн туст ва тамоми нсъматхое. кн дар ин са-
рост ва ин дзх гулому дах каннэаку хазор динор зари сурху
ду деха ба милкият тааллук ба ту дорад ва днгар он чи лоз нм
бошад, муътамадиёии мо ба ту расонанд. Акнун бидон, кн мо
мардуми Бармакнёнем на комдан мо ин аст. ки хар кадом дар
тахт нишннем. мзрдумро талаб намуда. чуннн чаши созсм. Чуи
ту назди мо омадн, бар мо вочиб шуд. кн корхои ту рост созсм.
Ман чун он навозпшхорб бндидам, лар калами у бияфтодам
ва номаш пурендам. Гуфт:
— Хар кадом номе до ранд, лекнн номн маро Яхьей Бармакй
хонаид.
Пас маро дар он сарай ба хамрохи аёлон бнгзошт ва худ би-
рафт. Ман чун дар сарой дзромадам зану фарзанди худро ди-
дам. ки хама хурраму хушвакт ва каннзон дар хизмати онхо
мстодаанд, Ман низ хурраму хушвакту сарфароз гардпда. муд-
датхо дар он чо будам ва гурури дуньё бар ман галабагй карда,
окибат дар галат афтодам. Рузе cap ба гиребоп фуру бурдам ва
1 Рухо.и — мэрмзрн ранга.
261
гуфтам: «Мисли ман кист, ми нн микдор чоху чалол дорал?» Ra
феълм шайтоииро ба худ рох долаВа худой бэдон такзббур
бар ман газаб кард.
Байт:
ТлмабСур фскти in л fl та и ист. дур аз лахчая рэхмат,
Вл боло об почорй б у мл, харчлид бошад iyp.
Ва халифа, яънс. кзлоин Бармакиён, дар газаб гашта. чум-
и|| Вармакнснро тороч формул на мулку моли эшонон бистад
на талаф дод Моли ман низ дар ои зайли Бармакшн ба тороч
бирафт ва хеч чнзе дар бисотн ман намонд ва боз ман ба дели
кадим лзрпеш шудам. Ва баъдаху делу фарэапдоин ман баъд аз
чанд вакт аэ луньёи фонн ба дорн охнрат рсхлат намуданд ва
хаводнеотн зйём ба май орка шуд вл фалакн качрафтор шевае
карл ва таихову зор бимондам. Аз пн сабаб, ппак, дар чахон
овора шудам вз саргуэашти ман ин аст.
Ва фонда и нн хикоят он аст, кн такаббуру худбннн шум аст.
Саргузашти ни чавон ба хам.» хамрохон хуш омад. Баъдаху
руй бил он пир карданд ва t уфтанд:
— Ту низ он чи дар хотир дорн.-бнёр ва бар моён бигуй.
Дар чанов он ппр гуфт:
— Маи хеч саргузашт нлорам.
Рафиком гуфтанд:
— Лгар саргузлшт надорн, моенро як-як ба души худ гнр
ва то ба наэднкн каср бар. зеро кн моён шарт карда будем.
Пнрамардн бсчора ин суханро шуныда, фуру монд на лонлоч
гардами хор-хорон ба зарурат афтону хезоп ин се чэвонро як*
як ба души худ мебурд. Каэоро, он каср касри подшох будя,
иолшохро духтаре бул на бо канизакон лар он каср иншаста бул
ва дар сахро наэзора мекард. Баякбор назараш ба чоннби ча*
воной ки афтод, ачаб вокиае лила, пире як-як чавонопро ба ду-
ши худ бардошт а, афтону хезон бл назднкн каср меорад. Дух-
тарро дил бад-он пир сухт, фнлхол ходнмеро фнристод, чаво-
нонро хам рохй пир наздн у бурд. Духтар гуфт:
— Эй золимом, дар ин внлоят дар ахдн падарн май гурту
кефаид дар як чой об мехуранд, холо нн се тан ба ни марли пир
чаро инчунив эулм карласл, ки хамви замой чазон пи пирро аз
шумоён ситонам.
Чавонон гуфтанд:
— Знндагонни малика дароз бод, лекнн моён ба нн пнр зулм
накэрлаем. аммо моро Biapre дар миёи бул, сабабн шарт ин кн
моенро дар рох гуруснагиву ташнагн голиб омад ва бзрчомонда
2f:2
шудсм. Дар хамон чо ахд кардем. чунон кн хар кадоми моён
саргузаште гуем ва хар калом. ки иадонсм. днгаронро ба душ
бардорем. Мо се тан саргузашт баси намулем ва нн пирро гуф-
тем, ки ту хам саргузаште бнгуй ва нн пнр хнкоятс намегуяд ва
касам мехурад, кн ман саргузаште надорам. Чун кавл нн бу 1, нн
кор ба гардами пнр афтод. лонлоч моёнро ба души хул бэр*
дошт,
Духтар аз пир пурсид, кн:
— Чунин эст?
Пнр гуфт:
— Бале, кн чунин аст.
Духтар ханда карда гуфт:
— Дар нн муддат, кн умрхо гузароидй. хеч вокна аз сэри
ту нагузэштаэст ва ё аз касс иашуиндай?
Пнр гуфг
- На.
Духтар гуфг:
— Сними ту ба чанд раснла бошад?
Пнр гуфт:
— Ман дар кафтод мебошэм.
Духтар гуфт:
— Дар нн хама умр хеч чнз аз сари ту нагузаштааст’ Маро
хзфтдах сол аз умр гузаштааст. дар нн хафтдах сод хазор гуна
вокма аз сари ман гузаштааст.
Ва духтар аэ нн imp ачаб завис кард. Сухбат бэрор гнрифта.
гуфт, ки:
— Агар ман аз чоннбн ни пнр саргузаште гуям, чун бошад?
Чавоиоп гуфтанд:
— Бнсьёр хуб аст.
Духтар гуфт:
— Ман дар сннип ссздахсо.ши дар мнённ бозор мегузаштам.
ки писари дарэнеро дидам. кн дар дуконн худ нншаста буд, ба-
тоят сохнбчамол. ки аз шаъшааи чамоли он гулпнсарн махпан-
кэр хонаи торнк мунаввар мегарднд. Ба мучарради дидан ба
сад хазор днл ошнкн он пнеар шудам чунон кн поям сует шуд
да токатн он надоилам. ки аз дуконн у калам 6а чоннбн дигар
инкам, лекин аз холимому канизакои бнтарсидам ва ба худ гуф-
там. кн дар нн бозор истода н хубн надорад, мабодо кн сир нфши
шавад ва дар ин бозор расво шавам. Алгараз, худро ба хазор
хила нигох дошта, ба хонавуъмаконн худ омадам, Хар замон мш-
ки у дар дидам шуъла мезад ва ман ин киссаи худ бо доя дар
мисн ниходам, Дин гуфт;
263
— ЭЙ малика, ту хануз кулаки, чи донй, ки ншку ошнкй
чист?
Ва маро пасмхатн бнсьёр кард, лекнн суде надоил ва нами
токат дар дилам намонд Баъдаху ходнмеро порае чиз бидодам
на ба талаби он дарзнпнсарн мохлнко фнристодам. Ходим бл-
рафт ва он дарэипнсарро бневард. Чун р\н некуи у бндидам,
назлпк б)д, ки колиб тухй сотам. Алгараз, порае порча бадар
сьардам ва пфтам:
— Ин рлхтхо аз барон ман бндуз. кн мардум дар гумонн бал
наяфтанд.
Чуи дарзниисар лнбосхо бибурид, хост, кн биравад. Ман
гуфтам.
— Олати моён чунон аст, ки хар кас, ки ба манзили мо биё*
яд, таоме хурда хохад рафт,
Алкисса. порае таом ходнмон дар наэдн у оварданд. Ман хо-
наро хллппт карла, бо корд аз пн гуштхо калам-калам карда,
ба нсши корд дар дахаин s мсандохтам ва у мехурд. Чун хона
беагьер буд. ман даст тар гардани у карда, чанд бусае аз лабн
шакарборвш кардам. Он раъиоиксари офтобтллъат гуфт:
— Эй малика, аз худо наметарсй, ки чуннн коре месозй?
Маи гуфтам:
— Эн чзвонн зсбо. аэ кяду коматат гардам, ман туро аз ба-
рон мзксади хул овардзам, ту чаро худро аз ман дур мехашн?
Ва чавон бо май гуфт:
— Аз худо шарм дорам.
Man гуфтам:
— Тпсалдук шавлм, худо рахнм аст ва бахшояндан гуяохоп
яст.
Алгярлз, ба сад ха зор хила уро бо ху 1 кэшндам ва у низ му-
роди ман хоснл кард, чунон кн ба калили ялмос к\фли лаълн-
намро блкшод ва мо хар лу ба мурод раснлем ва то понздах руз
дар пн кор мукапяд будем Рузи шонздахум хар ду хавасн ша-
роб карда, ба хурдяпн шароб мутаваччсх шудем То гоятн шиб
пншастсм на мает шулем ва би якднгар талош мекардем ва .и -
сари мастигарй баякбор ман хостам, ки уро дар чомаи хоб ка-
шам. Дар рун бодни хапчарн ман барнхна истода будааст, дар
хо.тати масти хабардор набудам. Аз казои рзббоннву такднри
субхонн, исшн ханчэр лар синаи у раенда, аз кафон пушташ
парой.гузашт, филхол чон ба хак таслим карл. Ман ин холро
кн дидам. хуш аз сарам парила, филфавр рафта дояро хабар
кардам ва он холро бо доя бнгуфтам. Доя зътироз карда, ба
ман гуфт:
264
— Эй гесубурнда. ман туро гуфта будам, кн аз ив води длр-
гузар, кн албатта руснёх хохй шуд.
Ман гуфтам:
— Эн водила, вактн нзснхат нсст. Фикр бар аслс дар хаки
нн чавон бояд кард.
Доя гуфт:
— Чоран нн кор худ бехтар донн.
Алгараз, он руз мурлан пнеарро дар хамон хона гузоштз,
дархо махкам карлам ва калидро худ нигох доштам, то шаб бар
сари даст даромад ва мардум хама лар хоб шуданд. Ману доя
мурдаро дар намадс немидем ва хбетем, ки уро берун бурда, ба
гушае дафн со тем, натавонветем, зеро кн дари сарой баста ва
мардум дар он чо хобпда будлнл. Харчанд фикр кардем, рент
наёмал, Боз ба хамон хона мурдаро бурда пипчон кардем. Ал-
кнсса, муддатк як мох аз он хол бнгзашт. Буи ганда дар он са-
рой афтод, хама мардум бидонистанд. Млн бо доя гуфтам:
— Аэ ин сир мабодо кн падарам вокнф гардад ва мову ту
лар ломи бало афтем.
Дар фикр будем. Аммо падарам снпахсолоре дошт ва уро гу-
ломе буд. Мукбнлак ном, уро ефта оварда, нанчох лирам зарн
сурх хамрохи доя ба у фирнегодам ва гуфтам. кн ба шартн он,
кн нн намадро бурда ба чое махкам купи ва ин розро кфшо на-
созн, чунон кн хеч офарнда надонад Мукбнлак г\фг:
— Бнсьер чуб аст. Аммо гуфт —Дэр даруин ин намад чист?
То ман хакикатн ин надонлм, ин намадро нэбарам.
Харчанд гуфтем. кн туро ба нн кор набошад, сухан ба в Л
рост наемад ва кабул насохт. Охнр кор ба чое расид. кн гул< i
намадро кушода. мурдаро билил ва маро гуфт:
— Мсхохй, кн нн сир пушила монад, бояд ки бо ман дуст
бошй ва 11НОНИ ихтнёр ба ласти ман дичи, вагарна, харгнз нн
кор накупан ва он чн дидаам, ба мардум бигуям.
Ин муомила, кн аз гулом шунидам, дуньё дар назарам смех
гардид. Гуфтам:
— Ин чн сухан аст, ки ту мегун?!
Гулом гуфт:
— Ии аст, кн мешунавй. Агар максудн мин барорн, ман низ
корн ту барорам. •
Ман гуфтам:
— Ман духтари подшохам ва ту гулом, нн чн гуна шавад?!
Гудом гуфт:
— Бо писари дарзй ншкбозн кардй, ин замой бо ман бош,
Ман гуфтам:
205
Аз барин худо, хар чн матлэбн ту бошад. Онлихач пэ ту-
ро ат I in.с беннёз гардонам, албаттд ат ин нпдн длргузар
Гулом гуфт:
— Агар тамомп олам ба ман дихй. фонда наднхад. то му ро-
ли май хосил насозй.
Мт сайт вз плларп хул бит.дрен пч аэ ч . п л •.‘••ртам Ночор
бл клали дсоталъат роти шудам на мурод п ман косил кзрд.
Баъд ат он мурдаро бурда пннхои карл ва хар гох кн хотпри у
хости, ба наздн мин бнсмадн ва мэксул косил кардй. Агар ман
61 у сухан г!1мс» ардам в.т нхтнср бл дастн у нэмедодвм. у ан-
ггт кардй, кн mi ui;i фош хохлм карл Бз у тает ютзме на лхду
h iAmoii баствме М. т и тс бар камин рсэтор бнгпшг РСте па-
дл рам ба шнкор рафт ва манде ад сжрхлмгхо лар куши гузошт.
кн хазииаро ингох доранд Ва он сврхянгонро хар кэдомро заие
буд, оварда ба хуртлпи шарпб мукайяд буданд ва ин гулом низ
дар хкэматн эшоппн буд ва слрхапгоп Чу-.бпллкро снлн меэа*
Ланд па мсгуфтанд. ки ту нн.т аз бэрпн худ заме бнёр, вагэрнл.
туро аз ин мячлнс дур методом.
Он гулом»! зангнн каромзодд берун омад. ба наздн ман омад
па гуфт
— Эй малика, млро коре пеш омадэаст вз бояд кн соате хам-
зохн май биравй.
Ман гуфтам:
— Максудн ту чист?
Гулом гуфт:
— Чзмоатс дар як чо хастем вз шароб меху рем. Хэма эане
хямрохп худ доранд ва маро дар он мнём намегуэораял, ки ту
зап надорй. шояд кн моён мает шзвем ва псари сярофати ту ба
моей расал. Аз нн такрнб лз мменн худчо маро баровпрданд.
Акнун ба хизматн шумо омаллам. кн шуморо хэмрохн хул ба-
рам ва ба онко гуям. кн маъшукан ман пн аст.
Дар корн худ ха Прон шута, аэ очнзй рпэо додам ва сухзик
гуломн зангнро кабул кардам.
Алкисса. дастн ман бнгрнфт ва ба чое бурд, кн чамъс аз сар<
Кантон»! падарам шароб хурда иншлетаэнд. Гуломн зэнгй гуфт:
— Инак млн хам маъшукан хул бнёвзрдэм.
Эшонон гуфтанд, кн
— Маъшукаи ту кист?
Гулом гуфт:
— Духтари подшох зсг.
Эшонон ба хайла афтоланд ва пиндоштаня, ки нн гулом»! ззн-
гн дурут мегуяд ва гуфтанд.
866
— Эй бадзод, ин сухан мегуй, кн сарком моем барбод мера*
вад.
Руломн зангй гуфт:
— Инах дарорам.
Ва берун омад. гуфт:
— Эй малика, бидарой1
Чуи ман бидаромддам, дидам, чамъе аз сархангон хар кадом
занс дар назди худхо гирифта, нншастаанд ва маро ки дидаид,
хама аз чон бар.хостаид вз cap дяр калами ман бннходанд ва
ман дар мнёни онхо нншастам аа гуфтам:
— Имшаб ман харнфн шумоенам ба шартн он ки ба шумоён
соки бошам. Онхо хама гуфтанд:
— Хукм турост.
Вл кадре дорун бехушн хамрохи худ доштам ва он чомн ша-
роб дар назди ман гузошта буданд вл ман он лору ба шароб
хамрох кардам ни коса-коса ба эшонон медодам. Чанд косае ки
хурлапд. хама мает шуданд ва аз хуш бирафтанд на бияфто-
данд Ман ханчарн обдор дар дасти худ гирифт а м, аввал сари
гуломн зангнро буридам ая сархангонро маа занхояшон хамаро
шнкамхояшон пора-пора карлам. Баъд аз он ба каерн худ раф-
там ва сурати нокиаро ба доя баён кардам. Доя дар пон май cap
ннход вл бар мен офарин карл. Он шаб бигзашт, чун руз шуд,
своза дар шахр афтод, кн ни бегох чанд кдеро дар нн внлоят
дар навбатгохн шох кушталнд.
Аз ин вокна хабар ба подшох бл шнкоргох расид ва падарам
аз шнкор омада. котили онхоро тафтшу чуетучу кард, аз хеч
чо асарн котило н пайдо нашуд. Налокмст, кн ин корро кй карда
бошад
Алт а раз. баъд аз муддате под шохзода и Яман ба ман хостгор
фиристод Падарам кабул кард. Падарам маро ба у акд намуд
на м.ш чнхати корро дурустняш худро касал карла'дар болини
марвзгох нфтодам ва хоб кардам. Мэн бо дон гуфтам.
—* Акнун фикри кор чист?
Доя дир тараддуд афтод. кн «доруву дармоне пайдо шавал,
мяк аз шавхлрн ту хичнлу шармсор нашавам». Хар чанд тара л-
лул ».ipx дармоне ба даст надаромад Сахт фуру мондам ва чо-
ра н.ифтам ни баъдаху на к кошере бихопдам на худро ба у па-
мулам на гуфтам:
— Суратм маро бояд. ки бя когазс накш купи.
Фмлфзвр катти когаэс дар дасти худ гирифта, суратн маро
накш кард аа май уро палдр хондам ва ха лор дннор зари сурх
Лар нами у ннходам ва уро гуфтам:
-67
Г г--------------------------------
— Мсбоял М ин когаз бигярй вз ГМрдН чахон бнгарлй М
кэнизакс бзд-ин сурат ба шартн бикр бкхарй ва дар назди ман
бнёрй ва ни роз бо кас маълум нясозн.
Накклш гуфт:
— Фзрмон бардорэм.
Ва аз назди май берун рафт. Баъд аз муддате канизаке
овард. мнснн ману у хеч тэфовутс набуд. Ман багоят хуррам
шудам ва он кзннъчкро пиром медоштам Баъдаху аз касал
худро фориг сохтам ва снхат шуданк мэн бз арзн падарам ра-
сппнданд вл надари ман хурсаяд гашта, ба эъзозн тамом мзро
ба хонам шавхар фиристод пл ман он каянзакро бихондам ва
гуфтам:
— Туро ба маблаге харндз. мудлатхо тнмору тарбиятхо кар*
дчм хама аз барон нмшаб,
Вз ахволн гузашта маълум кардам ва гуфтам:
— Баъд аз ин мухим ман туро аз моли чахон озод месозах
вэ туро бо чанднн лсбоб хамрох ба шлихар бидихам ва хар та-
рнка, ки муроду максудн ту бошад. хамон нэвъ хохам карл ва
хочати ман он аст, кн хар вакт. кн ман туро хабар созам. дар
чомаи хоб ба чои ман дар назди шавхарам тарой, то у аз ту мух-
рн духтари бардорад вэ баъд ба хила аз наздн у берун барон,
то ои кн дубора ман ба назди у равам,
I Канизак гуфт
— Фармон бартерам.
Ман руяш буса додам в а сабр кардам, то шаб шуд ва маро
пешн шавхар фнрнстоданд Шзвхарам мает буд. Чун соате чу-
ннн бнгзашт, кайф уро гузаронид вз дар хоб шуд. Ман махал-
ле дар пахлун } бихуфгам ва баъд аэ он аз наздн у берун раф-
там ва канизакро ба чои худ дар чомаи хоб дар пахлун шзвха-
рн худ овардам ва хулам tap канорае биистодам. Чуя соате гу-
зашта бул. ки шавхарам бедор шуд ва Ыаксад аз у хосил карл
ва дигар бора лар хоб шуд. Ман он канизакро гуфтам:
— Акнун бархез ва ба чон худ бирав.
Канизак дар чаноб гуфт;
— Ии чавон шавхарн ман аст вэ худой таоло наенб чунин
карда буда.
Харчанд ба канизак мулоимат кардам, суд надошт ва даст
дар гардани шавхарн май андохта ва дар багал уро кашнда буд
ва май битэрсидам ва коумед аз он чо бозгаштам ва гуфтам:
«Мабодо кн руз шавад, ва нн сир маълум гардид. Филфавр дар
матбаххона рафтам ва дар болон он хона химан бнсьер буд. Дар
он хима оташ задам, кн он хона даргнрнфт. Пекин хонае, кн
268
шавхарам хобида буд, ба ин хонаи даргмрнфта муттасил г буд.
Фплхол ки оташ шуъла зад, мардум хабардор гардида, фарьёд
бароварданд. Дар ни вакт шавхарам аз хоб бедор шуда, дар
болои он хона баромад ва каннзак низ дар пахлун у истода ва
гуломону хизматгорон об оварда дар он оташ мезаданд. Ман
густохона дар назди шавхарам рафтам ва дар мнёни у ва каин-
зак шудам ва ба шавхарам гуфтам:
— Эй чонн чахон, аз огаш дуртар равем, то шуъла ба моён
нарасад.
Дар ин вакт каннзак мехост, км дар сухан шавад, снлие бар
рун у чунон задам, ки аз бом дар мнёнаи оташ афтода, фплхол
бнсухт, Ман фарьёд баровардам, кн каннзаки маро бнгнрсд ва
гнрья огоз кардам. Шавхарам маро дар канор гирифт ва рун
ман буса дод ва гуфт:
— Гнрья масоз, кн лар нвазн он як каннзак iax каннзак би-
харам,
Алкисса, oti каннзак ба нн тарнка бнсухт ва снрри ман ифшо
нагашт ва баъд аз он оташ фуру пишаст ва млн бо шавхарам
аз бом фуруд омадем ва ба фарош хотир биёсудем ва умрхо
бигзаронндем. Холо аз у фарзандоп дорам ва ман ба ин умри
худ ин хама мсхнат дидам. Акнун ту, кн марди инрй, мегуй, кн
хэфтод сол у.мр гузаропидэам ва хеч саргузашт иадорам.
Пир аз чон худ бархост ва мэлнкаро дуову саио гуфг вл ча-
новой бар малика тахснну офаринхо карданд, Баъдаху малика
бар лиру чавонон чнзхон лопк мархамат намуд ва сарафроз rap-
доннл ва аз малика бнсьёр хурсапд Таиланд ва дуову саиои би-
лоннхоя бар малика гуфтанд ва нн хикоят аз ишоиоп ёдгор би-
моид. Хазор рахматн хак бар мардуми нек бод!
* Мутассил — панвяста.
ХИКОЯТИ ШОХЗОДА МУСЛИМ ВА МАЛИКА
ХАЗОРГЕСУ
...Ровни нн достоин ширин ва нокнлн нн хнкоятн рангии чу-
кнн рниоят мекунапд. кн кар замонн кадим дар вялоятм Балх
Аслам ном малике буда, Муслим ном писаре доштл. бпсьер не-
куруй. писандидэхуй. санчнларой. зукрачабни, саодаткарни. рун
чун офтоби тобой на чехра чун мохн дурахшон. хамворэ лар
маснадн иззату ншрат мутамаккип. бо хамсолонн шнрннкэлому
хамхолони боиомусу ном ба айшу шароб и ноб умри носбц худ
с арф карда.
Байт:
Бнрав ба майкадд чсхрл дрпчюнй кун.
Ба х мри кутдхн худ х-«р чн мет а ион ft хун.
Рузе савдогаре бо чэнде аз вилояти Хинд ба уммулбплоди 1
Балх бнраснд. ба хизматн шох хадьин худро гузаронид Ба
шохзода хабар опарданд, ки туччорк чахоигардн хомунпавтрлн
1 Уляи/лбилод — модари шачрчо.
270
оламдндаи рузюргардидл аз хар вилоят як сухаие искупал вл
аз хар олам хабаре медмхад. бонд ки уро дар ни мачлис талаб
намой, лар сухан ори. Шохзода Муслим уро талаб кард. Он
мард долили сухбат гардид, дзету по гум карда, даст ба дуо,
забои ба само бпкшод ва ОЙИНИ хизмат ба чой овард.
Байт:
Сабо весила яз ну и у пасмам бар,
Чаоибп номае оварда. пасмам бар.
.Маро ба манзклп хубои, ки базм xqmyuihct,
Агар нямсбарй, *fi pyjrop, номам бар
Шохзода уро навозмшн бнсьер карда, чпзе аз хар вплоят пур-
енд ва гуфт:
— Хар чи дндай ва шунпдан, сарфа масоз, шарм аз мнён
бардор, бе мухобо баён кун.
Баъд аз замене аз вахшату лахшат фуру нншаст, забои ба
такаллум нншо кард ва гуфт:
— Эй шохзода, дар ни чахонгардй аз худ дунъёдортар касс
надндаам, магар дар внлоятн Хинд. Рузе дар он внлоят лар са-
рос нншаста будам. гуломе аз дар даромад, бо ман салом карл
на гуфт:
— Эй хоча, маро хочаест, савора бар дари сарой истода, ан
чоми туро шункда, мехохал, ки бо ту мусохибатс пайдо созад на
тарнкаи дустй дар ыиён орад. Бархез бо у сухбате пеш ор, Ба
гуфтан он гулом бар дари Сарой баромала, шахссро дидам, кн
лнбоси неку дар бар, гуломе чанд дар хнзматн у истода. Чун ма
jio днд, аз асп фуруд омад Хар ду бо якднгар мулокот кардем.
Уро ба хучра даровардам, таом хозир овардам, он чн аз нозу
неъмат буд, густаропмдэм. Шукуфтагнс дар чехрааш пайдо ш>-
да. гуфт:’
— Мсхохам, кн бо ман опию бошн, то дар нн внлоят хастй,
аксарм авкот бо хам мусохиб бошем.
Ман хам ба чои миннвт доштам. Он шаб уро нагузоштам вт
зиёфатн бнсьёр нек? кардам. Дар хар чо созапдасву гуяндас.
кн кпматп гарон дошт. овардам. Субхлам аз сарой худро бе-
рун гирифта, ба хонаи хул рафт. Баъд аз ду руз бегохй’маро ба
хонаи худ таклиф кард. Шоме хамрохн чанде аз хизматгорон
ба кушн у рафтам, хонае лидам, бнсьёр проста. Баъд аз законе
хубруён хозир шуданд, кн харгнз чамол ба он некун наднла бу-
дем. Аз хайрат фуру рафтам. Хама бар чои худ нншаста. бя
нагма бо хам пайвастанл, 1у гун. кн устодин инхо яке. Ба навье
мссуруданд, ки санг дар лили сайг об мсгардмд, Аз хусну ла
271
тофат ва ээ ширнниву назокати онхо хайратам афэуд. Чун руз
шуд, хар кадом капоре гнрифта рафтанд, гуфт:
— Эй хоча, нпхо хама Зандагони зархарндн мананд, ки ба
ин устодп нагма омухтаанд, дар тамоми вилояти Хинд ба шс-
ван пи тоифа касс нсст.
Байп
Дил, ки пешн ту роз мегуяд.
Рами дсрина боз мегуяд
Магар устоди чяпрпеша туро
Хама таткзпми поз мегуяд?
Гуфт:
— Эй хоча. ту аз рэвишн дуньё чй фахмидай. ни хама чахон-
гярдн аз барон чн пеша кзрдй? Аз айшн рузгор Чи дорй? Бар-
гуй.
Гуфтам:
— Ха мин, ки дкдй.
Гуфт:
— Гузорнп ту чизе набудааст. Бори дуньёро абас мекашндаи.
Е тамом даст бярдор аз эйш. ё айши уро пеш ор. Ман чахорсад
тан аз нн ноэанинон чамъ овзрдаам, хар кадомро зари бисьёр
сарф карлзям. Худ ба айш машгулам, гуломоиро аз барон сав*
до бз хар су фнрпстодаам, руз ба руэ дуньёмн худро меафэоям.
Марп эз зпндагонин у рашк омад, офарнмн бисьёр кардам.
Гуфт:
— Метаэоим ба танхой шабе худро расонн, сухбати хосе бо
ту пэмоям?
Ман кабул кардам ва баъд яз ду бегохн днгар гулом? омад.
кн «хочаи sTan мегуяд, ки ба танхой осд». Хамрохн гулом pexii
шудам. Ба хонан у раеидам. маро бз хона даропарл. Хона? ли-
дам. бисьёр иску. Дар он чо нншастям. Замой? буд, кн хубони
мохрун аз лар даромаданд, хар як чун мохн шабн чахордах бв
назар, мсомэдянд, дар баробари хам карор мсгнрифтанд Чоми
шароб дар гардиш дароварданд. Сархо аэ бодан ноб гарм гар
дил Нагамоти рангнн мссурудаид. Дар пн хантом хоча ишорат
кард, чапде аэ чой бархостанд. баякборагн берун рафтанд. баъд
аз солтг омаданд, гуфтанд <Намсояд>. Хул аз чой бархост, ди
гарон чо ба чо карор гкрифтанд, Бяьл аз соате буд, кн худ пеш,
яз таокнб якто гавхарс аз дар даромад. гуё офтоб тулуъ карда
ё мох хонагй шуда: абрувон мукаввасмижгон дилдуз, колики
’ — гдмоняор.
271
азал ва коднрн ламязэл чунин сурате дар корхпкзн зной накш
набаста.
Байт:
Б л рузгори ту сурлтгарони хафт ИКЛИМ,
Калам гирнфтаву бар суратн ту хайронанл
Хайратам мукой афзуд, кн тамомн ихтнёр аэ дает додам. Ба
кудратнамонн коднрн бечун офарнн мсгуфтам. Гузашта ба чое
карор гнрнфт. аммо кудурат аз чехрааш хувайдо буд. Ду-сс чо*
мн шароб пушил. масти асар кард, чапге бар даст гнрифта, дар'
сало дароварл. нолан казни аз дил берун оварл. Ба яавъе магма
суруд. ки онхоч* кн буданд, хама ночнз шуданд па ба хоку хун
тапиданд. дар хаки у дуо карданд. Ман лар чо хушк монда бу-
дем. Он хоча бехуд шуда б\д. Малика ба сун ман казар кард пл
гуфт:
— Эй хоча, ман аэ наели шохонн Каёкам Маро мухаббате
ба иагма пайдо шуд, хакпме маро омухт. Хикояти ман дуру да*
роз аст. Окнбат ба кашки ба дасти ни золим афголам, илочн
худро иамесбам, хайронн корн хешам.
Чуннн гуфта, охе кашида. ашк аз лпда борида, аз назарам
берун рафт.
Байт:
Чи нарядам. чн маро хлмдами бале каря!»
Ба лорду мехнати а Ас м мубтвло кврлй?
Чуннн ки расми ту Гитонамашрлбм буллет.
Чаро эн рузн гэлл бо худ ошно кардн? *
Чанд рузе дар он вилоят будам. дубора ба сухбати худ нас
пард. Аз хамон вакт гузори рузгорро бо худ даром медонам. Як
чанд руз беоромй нешан худ кардам, ба чое нараснд. Эй шохэо-
да Муслим, туро сохнби аншу хусн дидам. аэ ин чнхат арз кар-
дам. Кайф набошад, кн умри худро ба ройгопй ба cap барн? Лз
зиндагоннн рузгор бсхабарй.
Байт:
Хар умр. ки бе дилбарм раъно гузарал.
Болеет, им аэ ломани сахро гузарал.
Гуфтсм ба хор ояд, нйше бикунсм,
Ч андон ба хор ояду бс мо гузарал
Тавонй, чахонро ба шодн гузор.
На шодн бнмонад, на гам пой дор
Он чахонгард он кадар тааенф кард, ки шохзода Муслим
юнбона шефтан у гарднд. ба навъе бекарор шуда. тамомн ором
аз ласт дод, ба хаёлн сарвн кадаш чун кумрй танки бандагй дар
гардан афканд, ба тасвирн мижгонн хадангзш синаи худ хадафн
18-1455 ?7з
р-р. । мл.тоХлт сохт ва ба амдешам му и мягнзш лила саргармн
леччтоб гэрднд.
Байт:
Ча ид ад ангаром васфи чамсли ту ш ужи лян,
Хуш он кв ы\яссар шввадам руи ту дидаи.
Хоча чун сурати шохзодаро мутаганяр дил аз гуфган худ
пушаймон гардид. аммо фонда надошт. Аз хнэмати шохзода бар-
хоста, ба хонан худ рафт. Дар андеша буд. к и <чаро чуннн су-
ханро аз дил баровэрдам. гулеро дар мнёнп хун нншонндам?
Ин кор аз х абуд. Рози худро НИХОН бояд дошт* тух-
ми гам бар сила бояд кошт. Изхори мудао ба касе соз. кн рози
ту ифшо иакунад вз туро ба манзилн Максуд дзррасонад ва хар
чи хохад тавонад». Аз чпхатн беоромян шохзода Муслим ба Ас-
ламшох хабар расокидаяд, ки фарзанди арчмандн ба чои пай-
вандзтро газанде аз рузгор раснда. натай сипахарош аз дил ка-
тила, ба тушам танхой карор дорад. Чуи шох аз пн ахвол пт-
тилоъ ефт, ба дндани фарзанд расид, уро ошуфтарузгор дид.
дилаш аз гам хун гардид. Аз кайфияти холаш нстифсор намуд.
гуфт;
— Эн ладар, мушкилс бо ман руА долааст, кн аз нн чихат
гаму андух лорам. Бидон, ки дар вилояти Хинд аз пасли хниду-
вон шахсе будааст. туччор. дуньёни билонихояе доштаэст. чл-
хсрсзд канизя мукаммалн мохр<й доштааст. Хусусап. якто гав-
харе ба хизмати у будааст. ки Х’азоргесу ном. ки ба хубй ток в-*
ба зебон шххрзи офок. Аз хамон вакте, ки кисели пургуссаи у
ба тушам рэсндааст. сабру орому хуш аз ман рзфтааст. Хеч нло-
чи худ намсёбам, гамр аз андух кори дигар надорам. То пасли
у чуяссар нагардад. дидам ором нз.мегнрад. Агар метавонн. фик-
ри ман соз. ваилло. рухсазам дех, ки cape гирам ва сомоне та-
лаб созам. Бори андух то кай кашам, ки тоби интнэорн надорам.
Пн корро сахл машумор. тадбнре пеш ор.
Байт:
Аз сабр кора ишл «илвад лом бештлр.
Пенал 61 Мурты болфншои дом Всштзр.
Пад?р чуя лз холи фарзанди худ огох гардид. лзр тздбирн
ои ф\ру монд. Вззпре дошт. уро талаб кард, машварати фарзан-
дашро ба у кард. Вазнр окнлу доно буд. замини адаб буса до-
да, гуфт:
— Шохо. кист, кн ин суханро ба гушн шохзода расоппдзаст?
Гуфт:
— Савдогаре ба тоззгй аз внлоятн Хинд омада. фарзанди
маро ба ин навъ бало мубтало кард.
Фармуд, кн уро талаб кунсд. Хочаро хозир сохтанд. Ззбо i
ба таъни у бикшуд, гуфт:
— Чаро чунин кардй? Шохзодаро лар банд» инн; гкрнфтор
сохтй, рахм ба холи у нэхурлй!
Гуфт:
— Азбаски хусни у днлзмро рабуда буд. бсихтиёр тяърифн у
лар мнён овардам, мухофнэатп ахвол натавоннстам, Акнун пу-
шаймон шудам. фонда налорад. Бокнрр шумо донгд.
Вазир гуфт
— Кжсаро дубора баён кун.
Чунин кард. Хама тахсниу офарин карданд. Ваьд ал ин вл
знр гуфт:
Байт:
ИЬхо. блкои умри ту бод о Kiiop еол,
Нкбол дар паыжн tv бсио кпмзр саг
Соле каюр мохсяу моче сад хазор рут,
Руте хазор соаг> соат хазор сил
Бидон, кн нн кор ба як тадбир апчом гнрэд, бз шэрте дуньёни
билоннхоя сарф созй. ба тзврн ман гузорй. то фзрззндат аз ин
бало начот ёбад, ванлло, ту донй.
— Шох гуфт:
— Эй вазир, дут»? аз барон чн кор ояд? Аз барон хамки
иоксот андухтаанд, вагарна сайгу сафол беш набошад. Инак ка-
лидн хазонн, бнгиру бистон чн мнкдор, ки хохн
Вазир таъзпм бз чой оварда, калидн хазииаро ситоаид, он чи
ганчу гавхаре, км буд, ба чанг оварда, чили каме гулишт. Порви
зарро аз хар чине харид кард, бокнро дар шутуроиу асгарон
бор карда, чахореэд тан аз мардуми синехии савору гуломону
хнзматгорон гнрифта, худро ба сурат» туччорон ороста, Оз чо-
ннбн внлоятн Хинд рохн шуданд.
Ровй гуяд, кн аз еннохону гуломону хамсухбатон чахор ха юр
тан сапой мардуми туччор буданд. Ва ин тарнка рох ме.айму-
данд. Хар ояндаву равандаи факиру мискнн, кн мусохиб мс-
шуд, зпгыюму эхеон мекард. то он вакт, кн овозэи у оламро фу
ру гирнфт, ки савдогаре пайдо шуда, ки хонн эхеон кушода, ба
хар кас фа року рк хол пнъом месозад. хеч сарфа надорад. Ин
сухан ба гушн хочзи хинди раенд, аз мардумон пурсид. Опхо кн
днда буданд, тавсифн знёзат карданд. Руз ба руз наэдик ме-
шуд, мардумон ба истнкбол мебаромаданд ва аз у г.чвхар мс-
ситоннданд. Аз шунндаин ин водна оташ дар дили у афтод, худ
ба истнкбол баромал. ба чом таом зару гавхар каш и д. ияъомя
бнсьер кард. Хама дар х^йрат шуданд. Чун хона ручъзт карл»
дар дил гузаронид, кн ман хам уро знёфате созам, то у донал,
кн дар ин вилоят касе будааст.
Вазир дожили вилоят шуда, дар сарос фуруд омад. Баъд аз
се руз хоца знсфэте огоз кард, вазирро хамрохи тамомн сявдо-
гарон мсхмонн кард, кн мардуми рузгор офарнн гуфтанд. Баъд
аз он вазнр уро мехмон кард. Баъд аз таом зари бнсьер исор
кард. Хама хайрон шуданд. Хочаро ба хотир расид, ки нн туч-
чорро махфй мехмон карда, асбоби аншп худро намоям, то до-
нал. ки тарнкан зиндагонй ни будааст.
Байт:
Туро дндсм. Юсуфро шунидсм.
Шуиндан каЛ бувяд монаплн лидаи.
Фара:
Чи мсдонлз дням бсдард снррк гмрьян моро.
1'убори хотири сслобро ввАрояв мсдонад.
Шабе ба вазнр кас фиристод. кн сухбати хосе лорам, бе ра-
фик худро расоий. Ин хабарро шуннд. донист, кн кор чист. Ба
танхой рохн гарднд, бар дари сарой хоча расид. Уро ба эъзози
тамом ба хона дароварлаид, сухбат оропш доданл. Баъд аэ он
кн аз шаб носе гузашт, ишорат кард, кн уро низ бнёрсд, Кани
зон рафтанд, хабар оварданд, ки намсояд. Итоболуд аз чон
бархост. пеши Хазоргесу рафт, гуфт:
— Эй хурликон мохснмо. мехмоие ба кулбзи май омада, кн
чахондида, неку бади рузгор тачрнба карда, дуньсин бнсьёр
сарфи ман карда, мехохям ба як карашман ширини ту ои хама-
ро ночнз гардонам ва дар макомн хайрат нитонам.
Байт:
Fawn wan касе шиносвд, ки рухи ту лила бошад.
Агарам пялила бошад. агфите шунида бошлд.
Зи лили кабобм Мвчнун бу вад оголи касеро.
К и ли хеши вэсли Л в А. чи ил маке члшилл битах
Хазоргесу гуфт:
— Маро ба ни сарофат бнгэор. кн тоби мохнат надорэм. Агар
бандаам. бнфруш ва агар озодам. рухсатам дсх. кн то кай коднш
хохам. Харчанд сабр решай худ кардам, андешаам ба чое на-
раенда. корам бз макоме нзанчомид.
Байт:
Умели члвр •> ту мллорам, чи чон лутф,
Нлемедням. бубпп. ба чи гонт рас ид л мт.
276
Хоча узри бисьер хост, уро хамрохи худ ба сухбат овард. Чун
аз дар даромад, гус дар дили шаб офтоб тулуъ кард.
Байт:
Эй мол. бигу, чи ном дорй?
Дар вв <и фдляк маком дари.
Шоконн чз\он сари ту дораих
Ос ту сари хядом лори?
Вазнрро назар оф год, некусурате лид, ки офтобн рухсораш
зэррапор лнлхон му штоков ро дар олами бехабарй афкзнда ва
мохи чамолаш катонн синап бслплоиро аз ганрн паргзвн дк*
лор пора-пора гардой и да, ба кадом забои снфати чамолу камоли
у адо намоям, кн забои лол, васфн у му хол менамояд. Агар та*
моми умр ба хаёл калам ронам, шаммаро баён натааонам кард.
Хазор хайф, кн офтобн чамолаш ба зери абр питон ва мохи
рухсораш дар пардан берангй инхон. Вазир, уро дида. чун ойнна
Ха Драти шуда, чашм аэ чамоли у натавонист бардошт. Охи хас-
рат а.з ниход ба ров а рд, пушт бар девор ниход. лил ба тамошок
у дод. Хазоргесу низ лопнет, ки ин сухбат бе андешае нсст. Аэ
рохн чобукхушй дарьефт, б.т садри мачлис биишаст. Чанд вис-
ла шароб иушид, cap аз бодан ноб гарм гардид, таибури сипа-
харош бар даст гнрифта. аэ рохи лил иола берун опард.
Байт:
Ндфлс бе фай) д\дс аэ зиндон эзелн тон бпшзд.
Сухан к-вз дид наёял. бар забои буи да хан бошад
Навье суруд карл, ки мург аз Тайрон, об аз сайрой боэмонд,
одами чн гуна амал кунад? Ьа давку ШОДКОМН шароб мсхурданд,
то он хаигом, кн масти бар лили хар як асар карл. Хочаро дар
олами бехудй ба хотир расид, кн ба ни мехмон маълум созад,
Гуфт:
— Ин нованин, кн бо ин хусну лэтофат мебннн, нанизи ман
аст.— Гуфт:
— Эй каннзн бохуш, вактп моро нмшаб хуш дор, то аз ту
хушнуд бошам.
Хазоргесу аз нн сухан бо худ печид.
Байт:
Агар доннстаме ноэукннзочнхон табъатро,
Дзрунн сипа пок охро занчир мскардам.
Танбур бар замни зад, хомуш шуд. Харчанд таваччух кард,
днгар бар дастн худ нагирнфт. Хоча дар хичолат шуда, ба чо*
няби вазир назар карда, гуфт:
277
Ровй гуяд, ки шархи ни мухлнкя ба хотираш кабул, балки
дэр одами бсхабарии у ру додааст. Истнфсор кард, кантон но-
кпаро баён карданд» баъд аз ои хвбардор гардид. Охе аз дил
баркашид на гуфт:
— Байъу шаро дар одами бсхабари дуруст набошад. Ба хар
сурат аз хоча меситоиам. Оро мн чонй худро бар дасти у наме*
моиам.
Аз мм мукадлима гофил буд.
Байт:
Агар л) чонибн маыоук ипбмипд майле,
Талиби ошнкм Cksijpj ба чое киршах
Ба ин бетобн аз чой бархост, гуломоиро хамрох гирнфта. бар-
дари сарой омад, хочаро пурсид. Саройбон гуфт
— Нимаи шаб омада, мардумн худро васият кард, кн аз тал-
кибати ман хохсд расид. худ бэромада рохн внлоят дар пеш
шрифт.
Он вахт хоча гиребони хэсрат чок зала, ба дари подшохн
Хинд омада маълум сохт. Малнкро дуо г\фт, баъд аз ои вокиаи
Хазоргесуро баён кард. Шох тинснфн vpo шуннда буд. аз рохй
ядолатгустари мухофиэати ахволн худ мекард, аммо фуроат ме-
кофт, кп рузе вактро ёфта худро бо у ва ё уро бо худ расовая.
Чонй ман вактн худро ганнмлт шумор, кн рузгор ма торс надо-
рад. Хар руз сайд дзр лом надарояд ва хар дам дилбар ба ка-
мор нанишонад. балки корн \ шуъбадабознст ва найрангсизн г.
Байт:
Маъшчк шзяэд агвр ба ошкк пктан, *
Сывнл ду cap и» мк гиревом берун
Агар cape дорн, побандн занчнрн чунунам кун, ваилло. рухсатам
дех, ки тобн инти зори на дорам
Байт:
Ту аз мак форшу *ян аз ту ларям сад пуша Амон н.
Но мед он а м тпГофул мекунм ё худ мамсдоиН.
Чун ин вокиаро шуннд. аз чой барчаст. чоми шароб барги
рифт, хафт сардор бо хамрохни хафюд хазор савор аз таокубн
хочаи номдор фнристод, таъкид сохт. кн ба чое ором нагнред.
дастгнр карда бисред.
Вазир медоннст, кн пн хуенн пурнайранг бе фнтна нест. рох
меиапмуд. Се шабу руз пабнаста рох рафтанд. Хазоргесу ба чон
омад, гуфт;
2ГЭ
— Эй вазир, аэ олам берун омадм* Aiuiyir соате ором nip. ки
токатам намоид. Азбаскн бетобии бнсьер хард, ночор дар болои
баландне фуруд омада карор гирифтанд. Баъд аз соате чанг аз
чоннби вилоятн Хинд баромад Вазнр гуфт. ки
— Эй фарзанд, бархез. кн хизмати маро абас кардн.
Ба тавраш нагузошта, рох пеш гирифтанд Як шабу рузн дн-
гар рох рафтанд. хама ба чон омаданд. гуфтанд
— Эй вазнр. хеч кор аз такдпр берун яест. Соате ором гнр.
ки порае аз таковарон афтодаанд ва чамък днгар бнсьёр фуру
мондаанд То кай ба ин кол кушнш намой?
Байт:
К>с нлтлвлнзд шрифт домапи давлат ба эур.
К ..шиши Сефсиди, cypva ба чаигиоии w>p.
Агар насибн ту бошад. ба коми ту ояд. ваилло умрн азизп
худ сарфн у купи, аз боги васл гуле нзхохи чид Порае аз гай и
талаб ёфтаанд ва чамъе дар рохп талаб рзфтаапд Надонам кад-
ри ин чист ва кимати он кадом аст. Дар аслн офариннш хама аэ
як гавхзранд, пораеро дар садри мачлне менишонанд. гуля му-
род дар огуш ва чамъеро дар сафи инол 1 мснамоянл. аз хама
маъкк. Мухтасар он ки хар чи хост, кард ва хар чй хохад, бн-
кунад Ночор фуруд омаданд Лашкарп бекаров аз таокнб пан-
до гарднд. Балзндиеро калъаи худ карданд. маргро омода шу-
данд Он руз лашкар неомзд То се шабу руз лашкар омада
чамъ гарднд. атрофи зшонро чуи ннгии гирифтанд. Рузн чахо-
рум чангро омолз картанд. Се шабу руз чанг карданд. кофичи
вазнр таиг омад, аз днл ба нола ыукайчд шуд. рух ба хон моли т
ва ба даргохи коднрн кудрат иол ид. .Аз ашки у замни гид гар-
лил. тирн дуояш ба халафл ичобат карий шуд.
Ровй гуяд, ки шохи Балх фарзанди худро мухофизат намуда
бул. Хукамо гуфта буданд, ки <шохо, лашкарп бекаров хамрох
соэй. хар чо калам нихэд. дар пая у бошанд. аз коре манъ васо-
ээнд>. Чунон мекардаид, то он хантом, ки шохзода бепхтиёр ро-
хи вилоятн Хинд пеш гирифт, лашкар ночор мухнмотн худро
сохта, аз акибн у рохй шуданд, то чанд руз рох рафтанд. бар
мансубае омаданд Шохзода назэр кард, вокнаро лих Кас фи- I
рнстод, омода ба хизмати вазнр расид, уро бишнохт, ахвол пур-
сид Вазир киссаи худро баён кард У омада ба хизмати шохзода I
1 Ниол — даст.
280
маълум сохт. Шохзода бснхтиср худро лар сафи лашкарп Хинл
зала, аз кушта пуштахо баровардэ, лашкарп Хиндро шикает до-
да, ручъат намуд. Баъд аз он нязараш ба Хазоргесу афтод, аз
хуш рафт. Худро ба мехмате нигох дошт, гуфт:
— Эй днлбари саропо поз. аз хамом вакте кн тлвснфи туро
шунидам. орому карор иадорам. Чанд вакт худро ба хар чнз
тасаллн додам, рост пэёмад, окибат cap дар пои ту ннходам. Ту-
ро бо ман cape хает ё на? Агар хаёле торн, баргуй, нлло кор
мушкил аст ва агар аз ман таксире дида бошй, аз сари он дар-
гузар, ки бе маелнхате набуд. Агар нн тарика намекярдам, ту-
ро кучо ба чанг мсовардам.
Байт:
Агар ai чоннби ошкк ui.hi л л мтохиг. мял яст,
Камами чмлбзн маъшук мебояд расо бошад
Хазоргесу низ узрхохй карл. Ба шолт.имй рох буридаил, то ба
вилоятн Балх расиланд. Надар аз чамоли фарзанд бахравар гар-
днд худопро шукрн бнсьер г\фт. шахрро оннн баста, Хазоргесу-
ро лар акдн фарзандн хул даронлрд. Хар ду лил як днл шуда, 6,1
мурод расиданд, аз mvh.hi Coin васл чашпдапд. Падар тахтро
таелнмн писар кард, рохн ман шли л him пеш шрифт.
Шохзода баъд аз мурдани падар рохн алл нош гирифт, ба
дастурн шохонн эуляхзом лдолат варзпд, Хазоргесу низ вакти
худро хуш медошт Шохзода Муслим низ яке пз чумлаи шохонн
бузург шуд. Ба саранчоми юмни кудуми Хазоргесу буд, кн зз
падар ба Чаплин дурача зиёда шуд.
Роин гуяд. ки харгиз соате бе якднгар иабуданд, хар гох
шохзода Муслим ба шнкор рафти. уро хамрохи худ бурдн. Дар
маофан зангор андохта, порам хиэматгорон то мавзеи шнкор ме-
бурдаид, Баъд аз он а : шнкор чудо шуда Хазоргесуро бар ясне
ел вор карда, хамрохи худ гнрифта мегашт, то хангомн ручъат.
Рузе хар ду дар таокиби сайде асн роила ид, тамом аз лашкар
дур афтода рохро гум карданд. Дар ясной рох ба хот при шох
чнзе расид ва гуфт:
— Эй Хазоргесу, ман туро ба ни давлат расонпдам, ки дар
харам чандин нозукннхолон хизмати туро месозанд, шабу руз
парастори туянд. Ин лавлатро гаиимат шумор на шукрн ин сао-
дат ба чой ор.
Хазоргесу гуфт:
— Ин сухан, кн гуфтй, аз рохн бемурувватнет. Касеро, кн
281
парвэрлнгор ба саолэте карам карлааст, махлук хор натавонзд
карл Касеро, кн залил карла, нззат иатавон дол...
Муслимшох гуфт:
— Орс, чунин аст, лек сзбаб хам мебояд.
.Малнкан Хазоргесу гуфт:
— Хеч воснтае даркор мест.
ПГох гуфт:
— Аг^р туро дар нн биёбонн бесару по ба хоки хорй афкэ-
нам, дастгнрн ту кн хохад шуд?
Гуфт:
— Касс, кн маро офаридааст.
Шох гуфт:
— Пас. аз acri фуруд ой.
Хазоргесу фуруд омад, .Муслим таконзрро гнрифта рохй шуд.
Хазоргесу низ чнзе иагуфт. Боэ .Муслим гуфт:
— Бггё савор шан, ванлло дар нн бпёбон лукмаи шеропу па-
лангон хохн гардид.
Хазоргесу гуфт:
— Агар нн саодату знндагонни магг ба воситан туст, мнгпгат
ларкор пест. Агарчм занфам, хнмматн мардонро дорам. Бирав
хар кучо хохй.
Харчанд таваччух карл. Хазоргесу кабул нафармух Муслим
лар гэзаб шуда, рохи лашкарро нош гирнфт.
Ровй гуяд. кн он руз хама руз рох рафт, шаб ба макоме лар
биёбон карор гирнфт. Руз шуд. бар болои балэндие баромал
Лашкар аэ хар чониб назар афканда, худхоро расоннданд. Рохн
шахр лар пеш гнрифта. омада дар маснадн шахриёрй карор гн-
рифт. Хазоргесу он шабро лар он биёбон гузароннл. Рузи дигар
бар болои роге баромада. ба ду зону нншаст, днл ба мзрг ши-
рин карл, чаро кн биебон бепоён буд. Руй ба хорй карда, бар
хок молил ва ба дзргохп бениёз полил...
Азбаскн суэашро асаре бул. ерро бо у иазаре бул. дуояшро
нчобат кард. Ппре бо маркабе рох гум карда бад-ин волн расид.
Хазоргесуро днд, аз рохи тааччуб пурсид, гуфт:
— Эй анкон Кофи узлаз, ва эй якто гавхарн маснадн нззат,
дар нн биебон чн мскунн ва ба нн хоман per чй мечуй? Ту мах*
буби, пайи М31ГЭПЛ туро нззат аст, на хорй, донки ту рохат аст,
на беморн. Бархсз аз ин биёбони хунхор бнгрез, кн биёбон чои
Мачнун аст. на Ланлй ва кух кандан корн Фарход act, па Шн
282
рнн. Нолапу зори кору пешаи ошик аст, на маъшук ва таваччух
лоикн талиб аст. на матлуб.
Назм:
Сахреимлрлн сипли сузоин кисти?
Охун дургарди бисбони кистй?
Бархез кн туро аз пн бисбонн хавлпок берун орам.
Хазоргесу бархост. Пнр гуфт:
— Ба ин маркяб савор шав, кн куввати ряфтор надорн.
Уро савор карда, рох дар пеш шрифт. Аз он^бнёбон б^руя
омад, гуфт:
— Ба калом чоннб хохй рафт?
.Малика гуфт:
— Ба сун кулбаи худ рав, ки ман хонуыон гум кардаам.
Г!нр ба чоннби манзилн худ шитофт, ба аидак таваччух ба
хонан худ раснд. Малика хонае днд чун чашмн бахилон тзнг ва
чун дилн ятнмон тира. Ба чуз бурьён кухна чнзе набуд. Пмра-
мард узрхохн кард вл гуфт:
— Эй маликаи хубоп, хар касро аз рузн азал кнсмате мукар-
рар кардэянд. Наснби ман ба чуз мсхнат набуда, лаби ноне ба
хар сурат бакам мсрасонам. Ганр аз машаккат чизеро надоилм.
Ту акнун баргуй, кн аз кучон, кн ман умри худ сарфзн он рох
карда будам. ба воснтаи зу нмруз рохро гум карда, сяргардон
шудаам?
Малика гуфт:
— Эй бобо, бо ту мегуям ба шарти он ки рози маро ифню
Накуин, лар пардан нхфо 1 гуэорй.
Пир гуфт:
— Ба чон мшгнат дорам.
Малика пфт, кн:
— Хазоргесуе, ки шуннлаи. минам. Ба сабябе аз шох дур ва
махчур шудаам. Акнун ахд кардаам, кн гнрди ном до рои нагар-
дам, баъд аз ин чун апко умри худро сарфя водин гумномп со-
зам, ки дар шухрат офот будааст.
Байт:
Ишк харчлнд ки дар пярла бу as л. машкур аст,
Хусн харчяид ни бепарда буи а л, мистур нет.
Пир гуфт:
— Агар каиоатро пешаи худ созй, ман гулом я халяабарг^*
шам ва агар ёди подшохн кардн, тобн он надорам. Чунончи гуф-
таанл:
* Илфо -ч* иинон, яуфья.
28.3
Байт:
Туро тарки тамаъ сармони сохивкулочй шуд,
ки качнули гадай пожгу и шуд, точи шохи шуд,
Малика гуфт:
— Дидам он чи диданй буд, акнун гузаштам.
Пир гуфт:
— Ман хам банлалм.
Дар хонаи пир карор гирнфт. Чанд пакте аз пн вокна дар-
гуэашт.
Роан гуяд, ки Муелнмшох аз кнрдорн худ пушаймон шуда,
бз хар чониб касон фиристод. Худ хамрохн лашкарн бекаром
рохи биебон дар пеш шрифта, та копу аз хад афзун кард, асаре
иаёфг. Чун у днлблр дар сафхая рузгор падид, бекарор шуд. Ха-
кнмон нзеихат карданд, суд надошт. Дар фнкрн кораш дармон-
ла шуданд. нлочаш падопистапд.
Ровй гуяд. ки маликам Казоргссуро аз Муслим дар шикам
хомила буд Чун таваллуд кард, духтари нскахтэре. Уро хурсан- ,
Дн р<Л дод. Ба пнр гуфт:
— Эй падар, акнун кори худро мувофнкя гуфтам ман куп.
Пир гуфт;
— Ба чоп мпииат дорам.
Гуфт:
— Хар гох, кп хима мсфурх ши. кимати уро пешн ман биёр.
Пир чунон кард Хазоргесу днраме чанд аз у чудо кард, гуфг:
— Инро гирифта га и думе биёр, Акнун нон аз бозор магнр.
кн сабабн бсбаракагнет. Днрамеро муй бнёр, ки моем низ бекор
нзбошем. акнун бар сэр афтодааст.
Байт:
Кп барад ба наздн шохон зн майн гало пасме?
Кй ба к\и майфурушоп ду хазор май ба чомс?
Ту бигуй, ки кимьефурчши, назаре ба калбн мо кун,
Ки бизоатс* иадорему фикандасм доме.
Сарришта ба даст гирифта, руз ба руз хонаи пнрро маъ-
муру обод мекард. Хар гох» кн днраме чанд чамъ меомад, ме-
фармуд, кн уро марка бе гнр. Сс-чахор маркаб чамъ сохт. Баъд
аз он гуломе гирифта, ба пир хамрох кард. Бад-пн сурат ха пуз
соле пагузашта бул, кн пнр сохнбн саранчой шуд. Дон ист, кн
2М
калами сохнбллвлэтс мучибп фяроглт бу лэ эст, лупи мани уро
мекард Ру зг пнрро пешн чу i талаб карл вл 1уфт
— Эй падар. ханюмп тобнстон химан зим нс ток ро чамъ сох*
та бз канорае бигэор. хяргох кн cap дй пила гардад. рун замки
аз бзрф чун днли софээмнроц < .эф- i шлвл 1, пн хантом бз кнмд-
тн тамом хохп фурухт Пир лэ чон икбол намуда. рохн дашт лар
пеш гирифт. гуломокро дар атрофн худ ч.эмъ оварда. химии
бисьерс чамъ карда, магорас дошт. дар пн чо бнгзошг. Манси -
мн тобнстонро ба хузурк гамом гу заронил Замене кн замни аэ
сардй дар ларзл даромад. блрф замкну замоиро махтобн карл,
ном и гнёх аэ олам махв шуда. хар факиру миекян дар гушлн
кулбаи худ ба бурудатн 1 хлво чун мор ба худ печмда. иола ме-
кард* малика Хдзоргесу пирро талаб кард вл гуфт
— Эй па лар. чаро вактро аз даст меднхн. фурсатро рани-
мат намсдоии?! Бэрче» фнкри корн худ кун Химлро х.эмрохи
гуломон ба шахр бар, кн фондан тамом хохи тих Пир рохй гор
дар пеш гнрнфт. Вакте расид. ки оташ ифтолл. тамомн химаро
сухтааст. Ох аз днл баркашид л, пылш бл тара ома м, lap хай-
рати он шуд. ки ба малнкл чн члвпб гуяд Печор лэ х.эмпн сайг-
хо. нн дар длрунн оташ енгх шуд » буд .» барон нмшип бо худ
гирнфта. рохн шуд ва ба xhim.itii малика ими. нолэву зори
кард. гуфт.
— Эй бл хубн ягонэп офок. бя ЮН. K1I ПТЛШ l.ip Х11М.’1 афтод .|-
аст ва тамомн ХНма сухгзаст 11аюнам, кн ни аз бахтн м.ш
буд. кн рузгор мсхохад, кн мигзн аввал ба чоки .хорним нншо-
над.
Малика гуфт;
— Оташ дар кучо бут. кн афтода бошад? Магар аз ту пет-
тар днгарон хабар ефтаанл, хнмяро рабу i.uim i
Пир гуфт:
— Инак нишоне овардаам.—гуфт ». спнгро iu-шн Хлэоргесу
афканд. Чун пек назар кард, сангн гнёхтоб буди Бл чашмн хуб
назар намуда. гуфт:
— ЭА пэлар. боз аз хамнн сайг пайдо мгшавад?
Гуфт:
— Бале, ки магора пуру мам л у лидам
Малика гуфт. кн
— Ба маркабхо бор карла Опер, ки имарате дорам. Лэ сух-
танн хима гаме бар дил рох мэлеч. кн-окнлон ба чнзе. кн сух-
тааст. гам нахурдаанд. Он сангхоро тамом бнёрй, кн хосиятн
* Бурудаг — сардй. мунукй.
оп бнсьер аст. Пир аз рохн хнчолат бар дари гор омада, сангхо-
ро бар чу вол андохта, бар ыаркабхо бор карда овард. Мзлнкя
гсл. мтчмуи у спёхтоб буда, ба хона андохт, фармуд, ки он чи
хает, биёред. То дах руз оварданд, тамомпи хонахо пур шуд.
баъд ат он гуфт;
— Эй фарзанд. чнзе нэмонда,
Хазоргесу гуфт:
— Эй падар, муром ту хоснл шуд. Ин хама, кн оаардй сан-
гн сиёхюб буда, Бархез зипдагоннро навьи днгар кун. Ба бозор
рав, гу.юмону каиизон бихар, аз барон худ саройхову хавлихо
бипо соз, он чн фармоям чунон куп, кн нн зархо ба сарф кар-
дан алой надорад.
Пирам а рд худойро шукр гуфт ва ба суп бозор рафт, руло-
кому канизонн хубруй гирифт.
Ровй гуяд, кн чахорсад гулому чахорсад капнз гнрифт, хар
кэннзеро ба гуломон дода. саропо дуруст карда, аз барон Хз-
эоргесу манзарс сохт. худро аз чашмн халонк нннхон дошт, та-
мошок олам мекард Аз барон худ матбахе сохта, чанд бовур-
чнро муваккалн он кард, кн хар руз ош пухта ба ояндаву раван-
да. факиру мнскин медоданд. барэхнагонро мелушониланд Ба
хэдде тэчаммул пеш гирифт, ки мардумон ангуштн хайрат дар
лакоми тафаккур мсгирнфгамд. Хабар ба Муслим шох, раенд, кн
дар навохнн вилоятн ту пирс хуручу уруч карда, кн камтарннп
। ломоии у аз 1 бо ।яр аст. Муслим ро рзшк омада. ба тзрикан
шнкор савор шуда. бад-ou павохй раенд. Хабар ба пир оварданд.
5' пеш омада, аз малика суол кард, кн чн кунам. Мзлнкя гуфт.
— Камолн зпефатро ба чо ор, ба хама саруно ва ин’ъом фар-
ной. Чунон зисфате пеш гнр, кн хоии фалак аз вакти оропшн
мехмонхонан худ чуннн хонсолоре бар руй паёвэрда бошад bj
дети сарпушн тети ин навъ бовурчй дар матбахи айём мулохнза
цапнула. асарн он знёфат дар он сохил пайдо да хувзйдо бувад.
Баъд аз ои аз вазън тариф хурду бузургро сарупову нпъом
фармуд. Хама таъзиму такримн у бз чой оварда, дуои чонн у
карла, аз хизмати шох мураххас гаштэяд. Ин хамаро Хазорге-
су меднд ва такрнмн у ба чон мсовзрд ва мепнеанднд. Руз ба
руз овозаи пира.мард баланд мешул. Аммо чуннн гуянд, кн Мус-
лим аз ишки Хазоргесу бскэрор гарднд, руз ба руз дардаш зпё-
да мешуд, мардумон ба танг омаданд. Хукамо чамъ шуданд.
гуфтанд, кн аз баром у касре бэрсозанд па дар оп каср хонае
созэнд. Мунодн дарлоданд, ки хар чо хунарварест дар он хона
барояд. шуъбадас бннмоях Баъд аэ он кн он хона бз нтм<»м рл-
сид, Муслммшохри дар он хоня нишоннда ба ншрат мукайяд гар-
лнданд. Хар чо хунармапде буд. чамъ омада ба касрн шахриёрн
мутаваччсх гардид. Ин сухан ба гуши Хазоргесу расид. у низ
бад~он сифат касре фармуд на дар он каср хонае бнно кард, хар
девори хондро ба устодн суратгпрс фармуд. кн чнэе таъбня co-
зон д ва дар мнён и деворс чое аз барон худ махсус кард, кн худ
хам шуъбадае нзмояд. Чун нморат бз нтмом расид, малнка дар
он чо бнншаст ва ба ншрат мукайяд гардид, аммо дардаш мг-
афзуд.
Ба йт:
Он чи длр j ам за млн тикк Ту хосил глрдлд,
Курси догесг, ки чо ддр багали дил гардад.
Раками мехри ту длр хеч ляле нсст ки н(Тт,
Ян ба як дафтари ди.1хо чу мукобмл гардлг
Вакте ки касрн Хазоргесу ба нтмом расид. фарзанди xyjjpo
талаб карда, гуфт:
— Эй духтари бех аз хазор пнеар, мсхохам, кн бо ту чизс
омузам. Хонае сохтаам. аз хар денорн у пакте аз наккошонк
рузгор тартиб додаапд, чоеро холи гузоштаанд. Он чоро кофта,
туро гуэошта менишонам, Аэ акиби девор дарнчас хохам гузошт,
кн уро касе надонад. Хар гох. ки надарят ояд, ту аз ои барон,
туро дар он девор гуэошта. пешн ту окна мегнрам. Хар гох кн
Муслим шохи падарат дар хоня бнншаст. ту ру\п хеш бинмои,
дар зайди раккосон дар раке ой. кн туро бубннад, дар хайрат
афтад. доги кукиан у нав шавад. чунончи маро дар биёбон аф-
канд, ман низ нптикоми худ аз у бнкашам
Фарзанди худро чунон раке омухта буд, кн хунармандони
олам ангуштн хайрат дар длхон мегнрифганд .. Уро дар он чо
даровард ва дсворро ойнна гирнфт. Худ бнншаст, фармуд, ки
канн юн дар раке ларомаданд. Хамаро худ омухта бул, маро кн
дар олам эдилу назнр надошт. Хар руз бад-ии Минвод айш пеш
гирнфт. Дар шахр lasro афтод, кн «пнрамардро дух rape буда.
у низ аз барон худ касре мухаё сохта, кн хунармандонн хафт
иклнм ангуштн хайрат дар дах,он гнрифта. ба корпардозни у
тааччубе карданд». Ин ба гушн Муелнмшох расид. ба чоннбн
пир кас фиристод, ки *ба манзили у ба мехмонн меранлм, чн
чавоб медихад?»
Пир хабар кард, хопзро оронш дод. палосхон пеку афканд.
хар кадом аз капнзонро мурассаъпуш кард, асбоби зиёфзтро
мухайё сохт. Шох хам роки лашкарн бекарои омада карор гп-
рнфт, хоихо густароннд айвой найм хозир гардонид.
2К7
Байт:
Зи халвост оварданд чан дон,
Кн шзрбатдори чаинат гашт хайрон.
Баъд шох гуфт:
— Эй падар, шупилаам, ки туро низ хонае будааст, аз барон
он омалаам. ки тамошо стам.
Пир гуфт
— Эй шох он хонаро фарззндн ман тартнб додааст, кн худро
млшгул дорад. Лгар орзун он хона дорй. ба танхой хохй днд.
чаро ки ту подшохи аз коре туро манъ намставон кард, лига’
ронро рутбаи он набошад.
Шох гуфт:
— Кабул кардам.
Лз чой бархост, ба тапхон рохн шуд. Пир pax cap карда, б\
хона овард Он хона на буд. балки тнлисмп одамфнребе буд. 1Пок
дарунн хона даромад, дар хар деворн у сурате днд. кн дил аз
даст мсрабояд. Ба корпардознн у офарнн кард.
Мнсраъ:
Корхо ат ко рФ зря о обу ранге медкхлд
Шох аз камолп хайрате, кн дошт, аз он хона дил нзмебар-
дошт. Пир гуфт:
— Эй шох. акнун соате ором nip. муваккалн он хоне ба хнэ*
мази ту оянд. хуиари худ намоянд.
Шох гуфт:
— Хуб мешавад
Баъдаху бар маснад ру ба рун ойипа биншаст.
Канпзони мурассаъпуш аз дар дарома.танд, таъзимн шохро
ба чой оварданд. чаро ки эшонро таълнм карда бул. Шохро хай-
рат афзуд. Баъд аз он муиофнкн а мри шох чо ба чо карор гн-
рнфтанд, нагамоти ширин лар садо дароварданд. Ба навъе су-
руданд. кп олзме дар хайрат афтод. Шох пушт бар дсвор ннход
Баъд аз он раккосон дар раке даромаданд. он сурат аэ дарунн
ойина дар раке даромад. Шохро назар афтод. сурате днд, ки
ба зебой ток ва ба хубй ягонаи офок. ба су рати Хазоргесу мо*
нанд ва низ карашмаи ширили днляазираш якралг афтода. Шох
тамомн пхтисри худ яэ ласт дод. Пирро талаб кард ва гуфт
— Эй падар. ин чй гуна сурат аст. ки лар ойипа чо шуда. до*
in маро тоза гардонид ва андухн маро эиёда сохт?
Пнр гуфт:
— Зуфунунс аз сайру саёхати рузгор ин чо расида буд, пак*
ше дар бу ни девор гузошт, худ рох пеш гнрифта гуфт, кн «ман
288
баъд аз як сол ин чо хохам расид, аз сурат хабаре хохэм гн-
рнфт». Аз барон нн сурат ин кэдар зар аэ ман снтонидааст, км
дар ойниаи хаёл гунчоиш надорад. Духтари маро ба нм сурат
мухаббатн тамом аст. кн зиндагоннн худро бе ин сурат бисьёр
душвор медонад.
Байт:
Сурдт тарой. х«докам ач он сичтан чудо.
Сокд сурате. ки вабошад зн млн чудо.
Шохро мухаббатн он сурат дар дил' накш бает, ба зохир дар
одами бекарорн. ба боткн ба зори афтод. Ба касе нзхор пат iпо-
ймет кард вз ин амрро душвор лопнет. Баъд аз он каннзон бар-
хостанд ва тзъзнм ба чой оварданд. Шох гуфт:
— Як навбат дар раке осд баъд аз он шумо доиед.
Дубора нагамотро дар сало дароварданд. Раккосон дар раке
даромаданд. Боз аз дзруяи ойкна сурат пайдо шуда, ру бз рун
шох ба хазорон карэшмаву ноз дар раке омада, харакотн ширни
дошт. кн дилро мерабуд. Шох охи хасрат аз дил баркашид. ба
дил гуфт: «Агарчи ин сура тест, енрати нн дар кайдн ман буд. бя
poftron 1 аз даст додам. Акнун илочи худро чн нэвъ созам?> Бо
худ гуфтугу мекард. Лашкари кас фнрнстоданд, км дар берун
хама аз барон шох ннтизорн доранд. Ночор бархост ва гуфт:
Байт:
Нози ту кард бе шухрат беэътибирням,
Чун мякши по барон ту гул кард хориям.
Кас мустакнм мест чу "млн дар фнголагЯ,
Рах печу той мсхурд пз хоксарияы.
Ба чоннби шахр рохй шуд. Ахволн уро бисьёр мутагайир ди-
данд, касе натавонист ахвол пурсидан. Бад-ин ход ба каерн худ
дохил шуд. ба гушае рафта, ба нолаву зори даромад. То се ша-
бу руз набаромад. Мардумон ба танг омаданд, ике аз мукарра-
бонро ба хизматаш фнрнстоданд. Ба хнэмати шох даромадэ, таъ-
зимаш ба чой овард, забои ба дуояш кушуд ва гуфт:
Байт:
Шахо, шахрисро, фалакдаргахо,
Зи асрори шох а ишаки огахо.
Ча кои ат ба коми фа лак ёр бод.
Чахоиофарннат ннгахдор бод!
Эй шэх, кншваре нигароии чамолн туйил, хуб аст, ки чадам
ранча намой, оламеро аз ннтнзорй барорй,
1 Ройгон — муфт.
19—1455 одд
Бп лфсун уро лар миенан мардум баровард. Хама а» дид<
шох бахрамр шуданд. Вам
полн шох пурсиш намуданл, ки «шохо, ад хамон руде, ки
хонаи пнрамард берун очалй, холи ту рс >йир дидем. Саба
б it оиро намой.
Байт:
Салсшятя хама офп» i»p С4.л>ч>тн пет.
Бз
исса шок забои бпкшул ва киссаи худро баСя иамуд, ки
— Хулхо дпнпстасд. ба сабабн як коре, ки кардам. Хэзер
гесуро дар б и обо я гуэоштам. дубора }ро насфтам, харгнз фара
чу шодн дар лили худ надндам. Аз хамон вакт мотами худ ме
дорам. нлоч намесбэм. Аз он чихат аз барон чан касреро барпг
на рдел на аэ хар чониб худхо ио эя и и нон ро чамъ она р дед. тасал
ли лар корн худ нядндэм, нн гам афзунтзр шуд. Вакте, ки да|
копан пнр ллромаллм тнлнеме мушохида кардам, дар >.айлн oi
тилнем пфтодам. логи Хазоргесх тоэа гярднд. зажми к.хнда*
нав шуд. бекарорн дар дилам лфзух хеч нлоч на лорам. Ага
метанонсл. фикре бар ахволи млн созед. влгэрна, кор ба раоо
чочлд наших шохи ба галон мубахчал хохад гардид Он чи бу;
намчдэм. акнун шумо довод
БлПг!
11ш» го зон асз. бошлд бветви иом}Су манг.
Г1> жтзмягюно чу*М)ири uft iac эаичпри ноет.
Хама хайрон шуданд. гуфтанд.
— Эй шох. шуиндасм. км духтари он пирамардро зебу эинат?
кусну латофатм чуб аст. уро ба чанг ори. кн накшбаста уст. шо
ял оромл чонн ту гар.хал. хасли Хазоргесуро аз дллат берун ку
над Акнун гимн Хазоргесу фонда надорад. чаро кн дар он бис
бон умри у ба поен расид Касе мурдаро зпнда натавонад со.хт
Байт:
Тавонипм касс г др hcxi ирюО,
Члра uioxoMii ivliu март длднИ
UJox гуфт:
— Оре, ман хам медпням. кн умсд аз Хазоргесу мункате*
шудзаст. лскнн чи созам, кп хаёли у аэ дил берун намсравад.
Байт:
Басс мушхкл буш ш кладая аз жубси пяс аз улфат,
Хан уз об аз гямн Юсуф зн чашмп чах мсокд.
Гуфг:
— Чорае кунед.
Пас хостгоре флрнстоданд, Пештар аз онко ба у хабаре ра
2W)
cut 6*1 Ml МШЬ'яр ** Mb’* v ' - • ♦*
Ж„г.,,Лм. v.-witM ^ *.•. г "t «М1ЛК 1ЧЛМ *
•у» \
М1>у» \ ' iv\ -‘< I -'- 1 * Y Y. ,*Л.
кН «фврч«х« М*н »» <Ч ш*«»г *" .* “*"•> ' -• ?-
•Мора* аа w<ri«k »» <*м K*'i »»*. к* Ыъл,-Ы«* к
рм х\д мймяагашШ №Wt* Нагкр <•* д>гя Ьъсзе
иафоп оид4»*х Ч)*ж м **> * Г», ' ’* '•u*,r V~
ин мбар№ бл мимага в?М i ».x rUzm- Hii ’ l-
«ВМ^пфг: ___________ «
— llHWl Ы1 П»р4М>?1 UVT*r* XJXR t* *3* KU..-XI-
м । пмн ман jmv w MpUKt
Хама пфтан.д:
- IllwK лгар чапдан u балг-куся хорах ха?
inn ту \сч чор.т нл и'рм \кнч > >л г ёслт ‘ -’• *лс*
бн-hA то барах \<лр Мбчд нлмг<х. мплдо ба
дуру лудм Ла чаиг хо\н ироаарл
Ночор иомае нлииттанх ли о! i ирамарх ак«>н п5 >гт кв
ЦПН « и му Кро бндидй. вагаряа. ыамамли t хамя t^i iv
cow lup bniAM' Ту или A. Ml Маро дуиьсо 5ысъ£р агт м к
маг метанонам сохт! Аммо галат кардан Агхэ шеви шаыг
rap лег!
Байт:
За сад шпфлди МИв1 иш бех
3» сад *К*Г ммил 1у-т*м :icx
R> рм даФМ^еро бкокипд >пвх
Бл жвишс^г т» жад гмюа пигг»
Чун нома ба му-гаджаи пар раежх &а чоетба Хааэргесу Jur
I'licroi У tip чдлоб нданшт. кж <енвд, 6а таимхул ^ххрр.ёрй
фирефта ыашав, ки шеду rual ба ларгевд ходжи бехажто «*
»1>м а»г Лчл бечорагй авэо. аатдрэд о т? пезтар шахов гу~
• iiuiiiiiiix км ад рои уч5\ тахаббур дашоа удуилт1 ирм,
<‘мгГнн м 1чл\ки за»1фц бе-jpae жж дар мвеи м&хлухот аэ у фу*
РУире цдб\|а, ал )\дди у баромад, чужэпж Фжршу Намруж,
vapiau.iM ман ба касе буди жхтжер жжхэржх. Агар чанг и ме-
иий, бнсьер нем ст ва агар аэ сарв хаъээ Szrxapi. веяутар. Бо
про ту ижи Ин масал 6ад-й«я моид. и саждогаре духтаре
*отт. нсмчлмолФ пасажладхвчвад. мгхру^ зухрачабта, офтоб-
• Й2***“«-"пв»м. Х«’1Ж
Jo- titta?
Ул«|а«г~ xvtoa.
сида буд. кп «пора» зэнфонро подшох аз барон духтари ту фп-
ристодаиист». Бз хязмэтн фарзанди худ омада, нчозат хоста
буд. Хазоргссу дар чавоб гуфта буд, ки «ман нхтнёрн шзвхар
напорам. Хар гох оянд, чавобп допистае хохй дод ва хохй гуфт,
кн «фарзанди ман аз як шавхар момлэ, дубора нхтнёрн шавхар
надорад ва мегуяд, ки «ахд кардаам. ки баъдулявм 1 ба ихтнё-
ри худ зиндагонн созам». Ихтнёр ба дасти уст>. Вакте бул, кн
занфои омаданд. Чунон кн малика гуфта буд, чавоб дод. Ночор
ин хабарро ба хнзмати шох бурданд. Надимонн худро талиб
карда, гуфт:
— Бндонсд кн пнрамард духтари худро ба ман надодааст
ва гами ман зиёда кардааст.
Хама гуфтанд:
— Шохо. агар чандон ки дуньёни бнлоннхоя дорад, дар ле-
ши ту хеч чора надорад. Акнун ба сиёсат номэе навис, ба касе
бидех то барад. Агар кабул иэмояд. фзхуввалмурод, ваилло бз
зуру зулм ба чанг ходи даровард.
Ночор номае навиштанд, ки «эй пнрамард, акнун хуб аст, кн
духтари худро бидпхн, вагариа, манзилн туро ба хоки тира як-
сон гардонам! Ту нагуй, ки маро дуньёни бисьёр аст па мукоп.ч-
мат метазонам сохт! Аммо галат кардан! Асоси шохн иавъп ди-
гар аст!
Байт:
Зн сед шамтерзан ройн 2 кади бек,
Зэг сад афсар кулохн хусравн бех.
Ба рое лашкарчфо башкана пушт,
Ба шаншерс то да* * та вон куип*.
Чун нома ба ыутолиан пир расид. ба чоннби Хазоргесу фи-
рнстод. У дар чавоб навишт. ки «шохо, ба тачаммули шадрисрн
фирефта машав, ки шоху гадой ба даргохн холнки бехамто ик-
сов аст. Ачзу бечорагй авло, вагарна, аз ту пештар шохои гу-
эаштаанд, ки аэ рохй учбу такаббур даъвон улухият3 карда,
окибат махлуки зэифи бечорае, кн дар мнёни махлукот аз у фу-
рутаре набуда, аз ухдан у баромад, чунончн Фираану Нам руд.
Фарзанди мая ба касе будан ихтнёр надорад. Агар чанг кн ме-
хохй. бисьёр не куст ва агар аз сарн даъво бнгзарн, некутар, Бо-
киро ту донй. Йн масал бад-он монад, ки савдогаре духтаре
дошт, некучамол. писандидаахвол, мохруй, зухрачабнн, офтоб-
1 Баъдудявм мянбаы ангар.
1 Рой — тадбнр.
• Улщият — худой.
231
талъат, муштарлсонд. аэ партавн чамолаш хуршсд рашк бур*
ли, уро нхтиёрк шавхар набуд, чунончи г^фтаанд:
Байт:
Ки хусни яшкро матвои иухуфтаи.
Кн аз сад нарда беру и меди код бу.
Овозан хусни у дар офок афтод, бо вучудл парданншннй, свя-
зан хуснаш бозори шуд, Хар чо сохибовозае буд, ба суп у кас
фиристод. Падарро аз нн муомнла кофня танг шуд, бз духтар
г\фт:
— Эй фарзанд, охнр касеро кхтиёр кун. Агарчанде кн туро
аз чон дуст мсдорам ва чудом» ту аз худ кабул надорам, аммо
маро намегузорапд, ройи уро аз худ кавн мебннам. Аз барон ху-
до, нкбол намой ё тадбнре фармо, кн ба чон омадам. То кай cap
дар гнребон барн ва суханн маро чавоб намсгун?! Бнё бигу, ки
чн максуд дорй? Хайф набошад, кн умри азнэн худро ба рой-
гон й гуэзронй?
Духтар гуфт:
— Эн падар, мсхохн, кн мардум аз ту дур шаванд, мунодк
дардех, кн «маро аз барон калин зару дннор даркор нест, чаро
кн дуньёин бнлоннхоя дорам. Фарзанди худро ба касс медмхам.
ки уро дар рузгор хунаре бошад, кн днгаронро набошад». Ин
мумтанеъст1, кн касе пешае дошта бошад, кн уро днгарон на-
донанд. Нас, ин тарнка одам пайдо намешавад, ман дар хнзматн
ту хохам монд. Пас, ин тазика одам пайдо шавад, шавхарн май
бошад.
Ба савдогар он сухан пнеанд афтод. дар рузгор мунодн дар-
дод, рохи омадй мардумон баста шуд. Днданд, ки мурозашон ба
дуньё муяссар намешавад, аз даъвон у даргузаштанл. Аз ин ни
кна як сол гузашт. Рузе ба дари сарон хоча се кас омаданд. Хо-
ча эшононро ба мехмонхона даровард ва таому шароб хозир
овард. Баъд аз фзроги таом истнфсорн ах вол и эшонон кард. Он-
хо арз карданд, ки «ту кавле карда буди, ки духтарро ба каю
медикам, кн уро а лиде5 набошад. Моёнро чунин хунарсст». Хо-
ча гуфт.
— Бар туе д, чи хун ар дорсд?
Яке гуфт:
— Бидон, ки ман илми ладунй’ модемам Аз оянддву рамл*
да ва аз хар чн ки пурей, хабар медихам. Ба стратам касс мест.
1 — иаоудамй. иомумжхи.
* A du л моааяа.
1 CJCti
292
Дигаре гуфт:
— Маро низ хунарест.
Гуфт:
— Баргуй,
Гуфт:
— .Ман аз чуб асп месозам, ки агар касе савор шавад, гушн
рост» уро тоб дихад, хар чо кн талаби у бошад. мерасонад ва
агар гушн чапн уро тоб дихад, ба манзилаш меёрад. Faflp аз
ман касе ин хунарро надолад,
Дигаре гуфт:
— .Man тирандоэам, ба хадде, кн харгнз шасти ман хатой на-
дорад Ин хам ал чумлан хунархост.
Савлогар хайрон шуд, кн духтарро ба кадомн инхо бидихад.
Бнлохнр псши духтар омад на гуфт;
— Ба фармудан ту чуннн капле кардаам, Акнун чавоб дех,
ки каломро мехохн?
Гуфт:
— Эй । адар, пмшаб маро мухлат бидех, то фардо ба ту ча-
вобн кофй ва сухани шофн арз намоям.
У гуфт:
— Бисьёр хуб,
Савлогар ба ром э да эшонро ба фардо чавоб дод.
Байт:
Tv вэъда чи мсдихн фэпдо, фардо.
Шояд хи чаро умр Оа фардо нарэсад,
Чун шаб руз шуд, аз духтар асэре наёфтанд, Хоча бо днли
пурлард. пешц он се тан баромад. гуфт:
— Имшаб духтари ман гонб шудааст, мамелонам ба кучо
рафта бошад. чаро кн деворхои сарой ман ба сурайё cap каши-
да. чяндин дарбанд. дар хар даре посбопон карор доранд. Акнун
ба кадом рохе. ки омадасд. бнравсд, маро бар алами худ гу-
зорсд.
Яке 33 онхо гуфт;
— Касе кн илми ладунн донад. намедонад. ки духтарро чн
шуда бошад?!
Савдогар гуфт;
— Бале км рост мегун.
Он хэрпф cap дар гнребон кашнда, баъд аз соате сап бао-
дошта. гуфт; г
— Уро имшаб деве бурдааст. Холо дар зсрн кухсоре ба хнз-
мзтн духтар истода, арзн ахволн худ менамояд.
293
Гуфтанд:
— Фикри пн чП гуна мсшэвэд?
Гуфт:
— Аэ ман хампи кудрат аст.
Бя днгар гуфтанд, ки:
— Акнун хуб аст ту аспи чубинн худро дуруст соэй, рафта
уро бнерн.
У гуфт:
— Май асп месозам, аммо аз чанги дев чудо кардан корн
ман нест.
Билохир тиранлозро гуфтанд:
— Ту хохи рафт. Ба як тпрн бехато кори уро бз охир мера-
сонн ва духтарро меёрй.
У пнз кабул кард. Аспи чубннро дуруст сохт. тнрандоэ са-
вор шуда. гуши уро тофт. суя осмон баромад. Чуи муддаояш
духтар буд. наздики у омад, ба каноре фуруд омзда. хамонро
гнрифта. шзсг карда, синаи девро хадафн тир сохт. чунон зад,
кн аз пуштн ден берун омад. Баъд аз он ба хизмати духтар ома-
да. гуфт:
— ЭЙ ороми л илу лила, аз барон ту чуннн хнзмате гузмдам.
Касс бе ишк бори мухаббат пакашзд, бе матлабе худро дар мух
лака наяидозад.
Он духтар хеч намегуфт Гуфт:
— Бархез кн туро пеши падару модар бурда супорам.
Vpo лар якнби асп санор карла, гнрифта овард. Чашмн па-
дпр*. модар бар намоли фарзанд равшаи гарднд. Хар се таи,
чавобталаб шуданд. Духтар гуфт:
— Эй падар. маро дах руэ мухлат дех.
Чуннн карданд. Хар кадом ба чонибе рафтанд. Хануэ мух-
лот ба итмом иарасида буд. ки духтар вэфот кард. Падару мо-
да р гиребон чок зада ба хокаш супурданд, Аз он чо ручъат на-
мула буданд. кн мулланей расиданл. Хочд гнрьён баромад на
гуфт:
Фарзандн ба чон пайвандам па фот кард, акнун шумо до-
нед.
Хар се маъюс шуданд iia баргаштаил, касе кн нами лэдунй
медоиист. дар ойннан лил назар карда, даръёфт, ки духтар знн-
дааст. бехушнс ба у ориз шуда, агар се руз бигэарад, баъд аз он
хохад мурд. Шамъро бар сари даст гирифта, бар сари кабри у
рафта, уро аэ кабр берун овард. лар пахлун гурпстон хонаи вай-
ронае буд, дар ои чо дароварда ба .муоличан у лармонда гар-
днд. Доннст, кн дар аксон Хинд хакимест, агар у ояд. муоличан
нн метавонад кард, ваилло дигаре намставонад. Аммо аэ у то
каким як мох рох буд. Ин духтар аз се руз беш намемонд. Дар
хайрат афтод. Дар он вакт хунарвври аспи чубнисоэ омах ки
аз гури у хабаре тирам. Агарчн дар энндагии у надндам. боре
баъд аз вэфоти у бннам, ки чй гуна эст. Ба кабр омада назар
кард, ки харнфон ба тозагй аэ кабр баровардаид. Шуълаи ча-
рог лида. омад. духтарро днд. ки харнфе бар девор монда нн-
шоннлааст, худ тамошое дорад, у низ аз дар даромад. Хар ду
бо хам вохурданд, он вокнаро ба у намуд, кн «давое аэ барон
духтар ёфтаам, аэ им кон дур менамояд»,
Гуфт:
— Ман аспп чубннн танёр дорам, касе бошад кп р^фта уро
бисрад. аммо овардам кори ман нест.
Дар нн сухан буд, кн тнрандоз кн сохпбн тиру боэу буд, аз
дар даромад. гуфт.
— Ман мерэвам.
Уро фкристоданд. рафта он хакимро бардошта дар як соат
овард. Хаким пн шт а ре бароварда pare зад, хамон замой хун чун
фзввора берун омад, Дархол атсае зада аэ чой бархост. ин чамъ-
ро днда хайрон шуд. Хама масрур шуданд, уро лнбоси дигар
вушоннданд ва ба хонаи падараш оварданд. Падар чун фэрзэн-
лн худро сэломат лил, дар хайрат фуру рафт. Хар кадом ома
данд, хпзматгорип худро намуданд, баъд аз он талиб шуданд.
Хоча боз ба хизмати духтар омада, гуфт:
— Эй фарзанд. ба ннхо рост намеояд, якеро нхтнер кун. то
аз ян хангома халосн ёбем.
Духтар гуфт;
— Эй падар, ба он се арзн нхлосн ман бнрасон, баргуй, кн
харгнз ихтиёрп шавхар надорад. Амо он аст, кн ба таври ман
гузоранд ва маро озор надиханд. Агар кабул надоранд, эшонон
медонанд, кн кадомн онхоро нхтнёр созам, хар кадомро дар бо-
ран ман хакест. Агар он касе, ки илмл ладунн медонист, маро
аз гур берун намекард, мурла будам ва агар дигаре аспп чубин
намеёвард, боз бо вучудм аспп чубин тнрандоз хакимро намеё-
вард. зиндагй намебошад. Акнун ман кадомро нхтнёр созам?
Хар кадомро хакест. Инсоф ба худи оихо гузор. Агар дар ав-
вал нхтнёр ме доштам, чунин ахде намекардам. Бокяро худдо
медонанд.
Аз он чи духтар гуфта буд. хамаро як ба як баси карданд.
Хама нисанднданд, ба якборагй аз даъвон у гузаштанд. Он дух-
тар ба пбодат машгул гашта, яке аэ хакпарасгон шуд.
295
Эй Муслимшох, аз даъвон ман даргузар на маро нхтнёрн
шавхар нест. Мисли духтари хода ман хам кардаам*.
Ин хабарро ба Муслимшох расоннданд, ароизн навиштаи уро
памуланд. Муслимшохро хайрат даст дод, шурпшн у афзуд. Ху
каморо талаб кард. Хама гуфтанд: «Агар духтари пирамзрдро
шох ба чанг орал, аз гам худро барорад. чаро кн дар толем у
чуннн ёфгасм». Пас гуфтанд: «Тадбирс бояд». Хама бар он ди-
ннстанд, кн ба чаш у чидо т кушем, то уро лар кайли шох даро
рем». Лашкари чамъ омаданд, зари бисьёр сарф карданд Пн
сухан ба гушн Хазоргесх расид. .V низ лашкари бскароп чамъ
оварда, ^ньёин билоннхояс сарф карда, чангро омола карданд,
Ронн гуяд, ки ду дарьён лашкар дар баробари якднгар ка
pop гирифтанд, то дах руз чанг карданд, окнбат Муслимшохро
шикает додан 1 ва ба шахраш кабл карданд. Хама бар он карор
доданд, ки <пирамардро бар тахтн шахриерй нншонем, Муслим-
ро аз мулк бнронсм». Ии суханро Муслимшох шуиида, андухгун
шул. Окибат мардум амон .хостанд. Муслим узрхохй кард, аэ
внлоят ручъат намуда, ба чои худ карор гирнфтанд. Дар нн му-
каддима дармоиданл. Хукаморо 1элаб карданд, тадбнрн кор ч>' -
танд. Хама гуфтанд; «Душворй ба руи кор омалааст». Бнлохнр
туфта нд «Ба чоннби пирамард номас нависед ва узрхохй на-
нося, вокнаи дардн дилро кзмохака маълум созед». Ночор чуннн
карданд на ба чоннби пир нома навнштанд, ки «эй хумон авчн
саолат ва эй хирадмаитп тонон ба давлату икбол тавоио, би-
дон, кн МуслнмрО ларде орнз шуда, кн давои у ба чуз имдолп ту
зоил нагардад ва дафън онро гайр аз мехрубоннн ту мутадлфаь
иагардад. Агар туро аз мурувнат хабаре бошад. аз рохн мар-
хамат ил таре созй, фарзанди арчмандн худро ба шох Муслим
бидех, кн мулке аз барон хотнрн у саргардон ва паргшони до-
рад, Хукамо бехбуднн уро ба домодии ту ёфтаанд. Ба таври
фарзандат нагзорй, ва уро бо нн кор рози созй. Бокиро хул бсх*
тар мсдонн».
Вакте кн хатро ба хнъмятн пнр оварданд, мутолиа намуда.
баъд аз он ба хнзмати Хэзоргссу дароварда, ба дасти у дод,
забони насихат бнкшод на гуфт
— Эн маликам мекбахт. акнун Муслимшох аз карла пушай
мои шудааст, аз барок хотнрн ту ин микдор саргярдоннву пн
решонн дорад, хуб аст, ки зз сари гунохи у ларгуэзрн ва уро нк-
бол намой, оламсро аз парешонн берун орк,
Хазоргесу гуфт:
эм
— Кабул дорам. ба шартн он ки он чн гуям, ба чой орал, аз
савобдидн ман берун набарояд.
Пир гуфт:
— Аз чоннби Муслимшох ман икбол намудам, чаро кн касс
кн аз барон хотирк ту ни мнкдор таваччух намояд, харгнз аз
суханн ту набарояд. Акнун ту донн.
Пнрамард баромада чавоб дод. кн «кабул, ба шарти он кн
Муслимшох мувофнки гуфтан мин тую тамошос пеш гнрад>*
Саворон ба хушпудни тамом ручъат карданд ва хабарн
хуш ба хизмати Муслимшох расоннданд. Хушиуднву масрурй
хоснл шуда. аз барон асбобн туй кушит намуд. Аз хар чине
чахорхазорй мухаё карда, хамрохи чамз.н хукамову вузаро фи-
рн сто д.
Пир низ дуньёин бнлоннхояе сарф сохт. То ду мох саранчоми
мухимотя туй карданд. Хззоргссуро дубора акд бастанд. Чун
Муслимшох дар нарда даромада ба хизмати бону бнншаст. пар-
даро аз рун кор бардошт. Хэзоргссуро днд. иаърас баркашнда.
бсхуш бияфтод. Баъд аз замонс ба хуш омад.
Байт:
Чи хуш бошад кн баъд и ннтнзорй.
Ба умеде расад умсдворй.
Aj он хуштар чн бошад дар замена,
Рлсад ере бз ёре дар миги а.
Бозомэдап зи рафтами хуршед дур пест.
Гар знндагмет, дида ба дндор Mt раса
Баъд аэ он малнкаро дар огуши чон кашнд, чун чнему чон
аз як гиребон cap бароварданд, боки и эиндагяро ганнмат шу*
мурданл.
Хазоргесу фарзанди худро. ки аз ойина намуда буд, ба воен-
таи он склеилан мухаббатро чунбоиида буд, ба хизмати шох
овард ва киссаи саргузаштро ва тзваккали ба даргохи вочпб
кардан ва аз бнёбони бопоён бя имдоди пир начот ёфтан ва
ганчи бехадро ба чанг даровардан ва лашкарп шохро шикает
додан, хамаро баси намуд. Хар ду доннстанд, ки таваккал ба
зотн вочибулвучуд кардан нишопи ба Максуд расидан будааст.
Баъд аз ои ба ибодат кушнданд, аксари умрро ба огохн ба cap
бурданд. нн ракам аз онхо ба оламп рузгор ёдгор бнмонд, ки
баъдалявм хам толибоиро ба маглуб расовая.
297
^ИКОЯТИ ШО^ЗОДАИ ЭРОН ВА ШАМЪУНИ ЦУ^УД
ВА МАЛИКА ЦАВОЭЩРИ
Аммо ровпёии ахбору нокилонп осор чунин ривоят мскунанд,
ки дар рузгорн кадим лар мамлакати Эрон подшохс буд. бнсьёр
муътабар. Худой таоло сзд хазор савор дар тахтн фармонн у
дода бу i Дар хамаи мамолнк овазаи адлу доли у мунташнр
буд, аммо аз фарзанд сахт махрум буд. Харчанд аз худой таоло
талабя фарзанд менамуд. хеч фонда надошт. ПГабу руз дар
фикр буд вз тачрпба мекард, суде надошт. Баъд аз тает сол
худой таоло уро флрзанде каромат кард, чун мохи шабн чахор-
дах багояг сохибчамол, Баъд аз он лархоп хазоинро бнкшод ви
садакан бнсьер ба дарпешон дод. Толей уро муначчнмон дидаид
ва чунон гуфгаанд, ки «ни пнеар баъд аз улуму донишм бнсьёр
андухтан аэ латан чудо афтода, уро сафаре иеш ояд ва бнсьёр
мухотирахоро бинад ва мехнати бисьёр катал. Баъд аз вафотн
падар днгар бор он чо ояд ва хатми корн у ба хубй ояд». Чун
293
шох ни суханон эз мупаччпмон шуннд» блгочт днлтлнг шуд, am-
mo гуфт:
— Рам хурдяи суде на дорад ва хеч чора пест.
Баъд аз он нисарро 6а долгой сунурд ва ба тэкднри худо ри«
<о дол ва сабр пеш гирифт. Пас» шохзода ба личсоллгн расид»
аз каломуллох ва ид мн финчу ил ми нучум вз аз хату саводу он
чи км лоз нм и политоп бувад. бнёмухт, чунон ки хеч клс аэ <»н
И.1МХ0 чун v намгдоннст. Чуи л он форнг шуд. нлмп сапорииу
гуАбозиву ткрандозмву шнкор кардан косил кард. Ва пддарднт
чунон буд» кн аз мсхри шокзолАву бе лндпрм фарзанд замене
намеосуд. Чун шохзода ба хаждахсолвгй расид ва бол и г ш г.
нк шабе аз шабхп шохзода бл хобн хуш муфта б\д, х •**>»• днд
сахмнок. Аэ хоб сароссмл бархост ва liable бнзад на фарь?д
баровзрл. чун де вонагон гирмстжп огоз к;рд Каннзлкоиу хил*
матгорон. кн дар пешн у буданл» бар бол он сарн у давила ома-
данд. Кэрчанд сухан мекарданд» чдвобй онхо и а лол ва бл гэйр
аз гирья кардан корн днгар надошг Баъд аэ он падару модари
игохэодаро хабар карданд. Падару модари у омаданд ва шохэо-
ларо мутвхайнру паренюн днллпл. дар купче шипаста пл cap бз
зону пнходл, гнрьн мекард. Харчанд падару модар сухан кар-
данд. хеч чавоб надол Чун холи шохэодаро чунон дндлнл» вл-
энрро хабар карданд, ахволн шохлодлро бо опзнр дар мной ни-
ходаид. Вазнр гуфт:
— Млн пюхэодпро ба сухан ллропарлм.
Бака аз ои вазнр биёмал вл шохзодаро салом бикард, хеч
чавоб иядод. Хлрчлнд тлллттуф 1 мсклрл, хеч фонда нн гекапд
ва чавоб намелил. Чун вазнр беилткфотй днд, бархост ва ба иаз-
1И подмок омад ва охволи дида бозгуфт, Дигар бор rian.ipy мо-
дар бархоствнд ва ба начли писари хул омаданд, дзету пон фар-
зандро буса додаил ва зорки бисьёр карданд» хеч гуна чавиб
надод.
Байт:
Клегро хи як длил Асшяд । > чар,
Чу у Гиникаиаз. каста 13рдад nirap.
Харчаид бо малнкзода сухан карданд, члею6 иалол. Падару
модар бархостанд ва буруи рафтанд. Вазнрн дигар боз бнгуфт,
ки:
— Ман бнравам, бошад ки уро дар сухан оварам.
Пас ин вазнр бнемад, чарбзабомнву ширинкорй намудан огоз
кард ва гуфт:
1 Талаттуф — дехрубоин, нлвозмш.
299
— ЭА шохзодан оламнёя, мардум дар хоб хар ходу хар хае*
ле, ки бинанд. днл бар он наннхаид вз эътикод бар он накупана,
з он кн хобхо бештар эхлом 1 бошад. Агар шохзода дар хоб ни-
зе дидааст. аэ бандан худ пушила надорад. кн банда оиро фикру
эадбир кунад ва розн худ никои доштану гами бсхуда хурдан аз
кифоят нест. Алхамдулпллох. кн падарат ганцу моли бнсьёр до*
рад вз чону мол аз ту дарег надорад ва хар чн дар днл дорй. бо
май бигуй, то камзри хидмат бар мнёни чон бандам, то тамом
накунам. ором нагирам.
Вазир то ннмн шаб бо маликзода мегуфт ва талаттуф мена-
мул. Пас. шохзода cap бардошт ва аз гирьяву чазаъ кардан хо*
муш шуд. бо вазнр гуфт
— Бидону огах бош. кн ман дархоб дндам, кн дар хаво пар-
воз мекардам. ба ногох ба бустоне расндам ва хавзе дндам пур
аз об, лар сари он хавз каниззкон лидам ва духтаре дидам хам-
чун мочи тобон лар мигни эшон. ба чехра монаидн пари, ба ко-
мат чун сарвн снхй ва ораз чун офтоб. мунавварруе, муаттармуе.
ёкутлаб, охучашме, список. Чуи маро дид, бнхэидид ва аз он
ханда орому карору хурду хоб аэ лили ман рэбуд. Аз гоятн нш-
ки у бар сарн он хавз бияфтодам. Он мохруй чун маро бад-он
хол биднд. сарн маро аз замнн бзрдошт ва ба мехрп дил пур*
сид ва гуфт:
— Эй бевафои ачдшнкан, маро дар ишки худ хазнпу зор би-
гу зори?!
Ман хостам, ки аз у пурсам. кн «ту кисти ва аз куной?> Пеш
аз он ки пурсам. гуфт:
— Агар маро ба чахл талаб купи, бпёбн. Агар ба талаб кар-
дан ранчи бнсьёр бнкашй.
Ман уро гуфтам:
— Эй .мохруй, чонн мэн фндои ту бод. туро ба чи иншов
ёбам?
Даст ба рун худ ннход ва сс хол бо ман намуд, яке бз чонн-
би рост ва яке ба чоннби чаи ва яке бар мнени занахдон. Чун
нигох карлам, се хол дндам, баякборагй дуд аз ннходи ман ба-
ромад. Хостам, ки буса днхам. худро аз ман даррабуд ва хам-
чун мург парвоз кард ва аз чашми ман нопайдо шуд. Ман дар-
частам. Ахволи ман ин буд, ки гуфтам. Маро дарьсбед ва ба
фарьёдн ман расед, кн ман тамаъ аз чонн худ бурндаам.
Чун вазир ахволи шохзодаро бншнид. уро дилхушихо дод.
1 — Ч1мък хулм, лоб. хаёл.
300
дархол пешн падараш омад па чумла ахволро ба подшох намуж
Подшох гуфт:
— Эй вазир, чоран ин кор чист? Мо аз кучо ннро пайдо ну*
нем духтаре, кн се хол дошта бошад? Ин ачаб вокмасст, ки мо-
ро даст дода.
Вазпр гуфт:
— Эй подшохи рун замин, агар бнфармом, май камари хяд*
мат бар мнён бандам вз ин му роди шохзодаро бароварам.
Подшох гуфт:
— Бнгу, то чоран нн кор чист?
Вазир гуфт:
— Чора он аст, ки пнсзрро дастурй днхп, то руй дар сафар
ннхад ва дар олам бпгардад Ин савдоро сафар аэ димоги у ба
дар кунад. Чун донад, кн меёбал, дилаш хурсанл шавад. Сабаб
он кн ин воки а аз ду чиз бурун нсст: ни хаёл. км аз сурат баста
аст оё биёбад ё наёбад. Чун бидонад. ки пн сэвдое бсхудааст,
аз дил берун кунад.
Подшохро пнсанл омад. Рузн днгар писарро талаб кард вл
сару руяш бибуснд. Чун дар писари худ наэар кард, пнсарро ба-
гоят зору занф ёфт ва доннст, ки он хоб дар вай асар карлааст
ва днлтанг шуд, вазнрро гуфт:
— Аз бахрн худо, ннро гамхорн кун. Инак молу хазнна. Он
чн мехохй. бардор ва чоран кораш бикун. Медонам, ки мунач-
чнмон маро хабар кардаанл аз холн пнеар. Аз дндорн у махрум
хохам монд. Акнун дндорн бозпаенн аст. Аммо худой таоло чу-
нин хохад ва хостааст. Ин кор турост, кн хамрохи у бошн. Шабу
руз камарн хндмат бар мнён бандн, кн миннатдорн азмм хохад
шуд.
Вазир гуфт:
— Хукмн подшох бар сару дидан май чо дорад. Хар чн фэр-
моянд, бандаам.
Подшох гуфт:
— Эй вазир, худ медонн, кн нн фарзандро ба сад хазор хо-
чат аз худо хостаам ва акнун бидон, кн аз чудоип у маро чн хол
хохад шуд ва ян нурн дндаро аз худом таоло талабндам ва боз
ба худо мссупорам, бокиро ба ту,
Вазир гуфт:
— То чон дорам, таъхир нахохам кард.
Подшох вазнрро гуфт:
— Биё,—Дар канор гирнфт ва гуфт: —Акнун ба созм сафар
машгул шан.
301
Подшох хамии сухзнон мегуфт, модяраш wp* *np мегиряст.
Пас модараш хурсандй дод. гуфт
— Нн чо халок хохад шух Зкнла бошад, агар дар чо бошад.
хохад омад.
Пас лари Хазина бнхшуд, аз изкдаву чине он чн дзр дастн у
буд. блд-у дод па сад гулом и камзрзэрин бар у бмдод. Пае мэ-.
ликзода ад шахр бэдзр омад. Падараш як-ду мзнзкл хамрох
бибмвд. баъд аз он вндоъ кард ва пнсзрро ба худо супурд ва
бозгзрднд. Малнкзода аз он чо руй ба рок намуд. мамзклу мз-
рОХЯЛ тзЛ карданд. Ба хар шахре расиданд. наххосомн 1 оп чо-
ро талиб кардй вз аэ онхо пурсид» вз лар хэр чо, кн кзнипхн
мохруЛ буди, мсовэрдандй ва мсдидй ва наххосро хабар кардй
ва тааххуд* ва тачассус* кардй ва руй ба Мовароупнахру Хо-
резму Туркистоиу Хнтою Чин ниход ва чумлан атрофхо бнгэшт.
хар квкизакс дар хар шахре ва днере буди, уро бпдид, мзлнк-
зола хеч нишон нлефт Бзъд аэ он руй ба тарафп Хиндустан
ниход. Яману Тоиф\ Шому Хичозу Багдод рафт вз руй ба Рум
ниход вз чумлан билодн Румро бнгашт ва нлёфт. Вазир очнз
бнмонд. то лар Рум ба шзхре расид Дзр он чо чэнд рузе махом
кард вэ наххосопн шахр чумлан кзпвззконро бар вэй арэ кар-
данд.
Вазнр гуфт:
— Нобударо кй сфт. то мо бнёбем,
Рузи чахорум мехост, к и зз он чо куч кунад. аэ нэххосон як
марле бнёмзд ва гуфг
— Дар нн шахр марде хает, ки молу неъмзтн бехад дорад
ва уро се канизак хает, кн дар хамзн рун замни мнелн эшон ху-
до наефарпляэст. Яке аэ он каиизакон хамчунон. ки дар зерн
чархн кзбуд мнели у кас надндааст, бз хусну чамол хамто на-
дорад, валскнн нн канизак як эйб дорад.
Вазир ва малнкзода пурсплаяд. кн:
— Чн айб дорад?
Гуфт:
— Айбе, кн бозаргонон напнеанланд.
Гуфт:
— Кадом аст а Аби у?
Наххос гуфт:
— Канизак худрой аст ва хар киро нлхохад ва ба хочая хул
ахд карда, кн хар кпро хохах ба у фурушад. Се хол дорад ба
1 Наххос — гуломфуруш.
’ Таа.щ/д — ух.»юр к.рдш, супориш саран.
• Таччассус — чустуф
302
руй вз Уро дсгдонй гуянд ва агар пи анб набудй. аз мзшрнк то
ба магрнб ба чамоли вай кас набудй.
Маликзода чун снфатн уро бпшпнд, аэ фарк то калам ба
арак шуд ва бсхуш гашт. Вазир ларьсфт. охиста-охнсга малик*
зодаро ннгахдорй мекард. то кор ба мурод биравад. Наххосро
машгул медошт. то шохзода ба худ омад, наххосро гуфт;
— Дегдонн чаро айб бошад?
Гуфг
— Банда хабарн онро тафоул 1 надорад ва сухбат бар вай
мубарак набошад ва худовандяш ба сабабн вай раичу аламхо
бияад то як сол. Баъд аз як сол/ агар у бимопад, бархурдорн
ёбанд.
Маликзода гуфт:
— Бубпнем, ’агар лоик бошад. бихарем ва туро низ даллолп
бидпхем ва хпзматдорй кунсм.
Пзс нзххос бархост. вазирро бо маликзода бардошт ва руй
оа хонаи хоча ниходзид ва дар бизадапл. Хоча бурун омад ва
гуфт;
— Чи кор ва чн хизмат аст?
Иаххос капнзакро талаб кард. Хоча як капнзакро бурун
овард вз шохзода у папнеандид. ва днгаре бурун овард вз хам
налнепидил. днгареро овард. шохзода бад он какизак наэар
карл, бими он буд, кн аз ной дарафтад. аммо худро ингохдошт
мекард ва гуфг:
Ин каиизакро ба чэид мефурушй?
Худонакдаш гуфт:
— Шуморо дардп cap падихам. Номп пи каннзак Чэвхприст.
Гро агар баробар чавкар биднхн. фурушам ва агар баробарн у
чавокнр наднхи. нафурушам.
Вазир донист. ки маликзода каннзаки худ ёфт, андешэе кард
ва чобукдастй намуд. Маликзода дасти наххосро гирифт, то хона
бурд в а гуфт:
— Эй озодамлрд, к и роя бо ту бидпхам. Он каиизакро ба хар
бахо, ки бошад аз барон мо бихар. Чаплин муддатест, ки аз
мамлакатн худ бурун омадаам ва харчи доштам. хамаро харч
кардам. Хеч касе пайдо натавонн карл, кп моро хазор динор ба
карз днхад?
Наххос гуфт:
— Чуи маро бо шумо ошнон афтодааст, ба чо орам. Бидонн,
кн нн шахрро хокимест, кн ноибя подшох хает ва хокнмн мутлак
1 Тафоул — пешгуй. хуб донмстал.
303
аст. Аммо мардест зурдасти рншвэтхор, ба як дннор хазор кор
табох кунад. Чора он аст. кн зз барон у пешкаш барем ва уро
маълум кунем. бошад кн у ин канизакро барон шумо бяхарзд,
кн он чн хоким бигуяд, хоча хеч натвонад гуфт ва ба карз кар-
дан эхтнёч наафтад ва максудн шумо аэ у хоснл шавад.
Малнкзодаву вазнрро багоят хуш омад. Дархол хазор динор
зар бнгрнфт ва хамрохн наххос дар хонан хоким рафтанд.
Хокимро дидапд, марде багоят веку ва некнмход. Чун эшонро
бнднд. эъзозу икром кард ва эшонро бяёварданд ва бнншонданд.
Наххос он хазор дннорро пешн хоким ннход. Чун эшонро мзъ-
лум кард ва ахволн харнлэни канизакро гуфт. хоким он зарро
бнднд, багоят хуррам шуд ва руй ба малнкзода кард, пурсид ва
эшонро бннвохт па гуфт:
— Чн кор ва чн хидмвт доред?
Гуфтанд:
— Бидон ва огах бош, кн мо мардумонн гарнбем ва аз за-
мкни Эрон омадаем ва он чн дошлем, дар сафари дароз ба харч
рафт, хнчилу шармсор мои дем ва агар дар дчал таъхнр афтэд,
сазовори шумо ё дархурдн микдор хндматхо кунем ва узрхо хо-
кем.
Ин сухан бнгуфт ва хеч днгар нагуфт ва бозгардид. Хоким он
зар баргнрнфт па аз он ачаб шукуфт, кн ин мардумн гарнб ин
зар аз барон ман оварданд ва маро хнчилу шармсор сохтанд.
Ои руэу он шаб дар он андеша буд. Рузи днгар вазнр бо малик-
эода ба хндматн хоким рафтанд Аз чои худ бархост ва эшонро
эъзозу нкром кард ва дар маснад бнншонд ва хндматн тамом
карл. Вазир забои баркушод вз гуфт:
— Маълум и хокнми взкт мегардонам, ки дар нн шахр марде
хает ва канизаке дорад ва ба бахои гарон мефурушад ва моро
он канизак сахт даркор аст ва ломки мост, палскнн бахон тамом
надорем ва метарсем, ки ба вилояти хеш равем барон оварданн
бахо, канизакро ба касн днгар фурушад. Таваккуъ дорам, кн
то ишорат фармой, кн нн канизакро мавкуф дорад, то бахои та-
мом бнёварем.
Хоким гуфт:
— Дил хуш доред. кн нн кор пешн ман сахл аст.
Дархол кас фнристод, наххос ва худовандн канизакро пешн
худ хонд ва гуфт:
— Шуморо кадом канизак мсбояд?
Эшон ба хоким гуфтанд.
Хоким гуфт:
— Каннзаки дегдоннро бндор!
304
Наххос гуфт:
— Хочаи у мсгуид. кн у Цавхарн ном дорад оз ммсаигн у
чавохпр днхад, мефу рутам.
Хокнм вазнрро гуфг. кн:
— Ту чй мегу и?
Вазир гуфт:
— Бо нк бахо хари там.
Хокнм худовандашро гуфт:
— Tv фурухтн?
Гуфт:
— Фурухтам.
Хокнм гуфг
— Муборак бол харнду фурххт. #
Баъд аз он хоча ба вазир гуфт:
— Б эхо бпёваред,
Вазир гуфт:
— Моро як мох мухлат биднхед, то чавохнрро рост куцем
— »Хоча гуфт:
— Намсфурушам. Агар бахо хэмин coai днхи, фурухтэм, вз
гарна, хаку мул к и ман аст.
Бархост ва канизакро даст гирнфт. ки бурун барзл. Хокнм
лофта шуд ва аз сари хашм бонг бар хоча бнзад ва гуфт
— Ба гувохин ман бэд-у фурухтн, Лгар рахо купи, бубарлл.
панлло, бар чон амонвт мссупорем. то он ки бахоят бисозанд
ва агар хомуш нагардй. канизакро ба вай супорсм, то бахо бис
парад.
Хоча чун лопнет. кн каким аз чоннбн у нигох мсдорзд ва кор
аз даст хохад рафт, гуфт;
— Фармон шуморост. Лгар хохн. бахо нахохем.
Хокнм вазнрро гуфт:
— Дил форнг дор, кн ба чое су порам, кн то йахо биёвлрн.
То чихил руз. карор додана, агар чавохир наёварзнд. канн-
закро ба худовандаш супоранд ва он байъ тоза кунем.
Вазир гуфт:
— Фармон турост.
Ва хамон лахза бар чаммозас * 1 савор шуд ва бо навкаре чанд
руй ба Эрон ниход вэ канизак он чо ба хонаи хокнм дар миёнаи
эанонн малик даромад. Шохзодаро эшон тнмор 2 медоштанд ва
эъзозу нкром мекарданд. Вазир ду манзнлро як манзнл мекард.
то ба шонзлах руз ба Эрон расид.
• Чалкам — шутурн тундрав.
1 Тимор — гамхирн.
20—1456 ТО
Чун подшохро ба омадзни вазир хабар доданд, хуррам шуд
о дар камор гирифт. Он гох ваэир ахволи шохзотлро ба
подшох шарх дох номаву врзан маликзода рлсоиид. Подшох
ба го я т хуррам гашт ва худовандро шукрн бнсьёр кард, кй фар-
эапдам ба муроди днл расид. Дархол бнфармуд, то дари хазнна
Снкшпданл ва хар чи екуту фирузаву марворнд дошт. чумларо
Сметах ва харчи ампрону хкдматгоронн озоду банда доштянд.
бвъде бз бдхо ва баъэе ба ато чунон кн хамон руэ чамъ карданд
вл фор и г шуданд ва боз вазнр ба хонаи худ рафт’ва^аёлонн
худро лит ва хар чн лар хонаи худ чавохнр дошт, баргирмфт вз
як пыб дар хонаи худ буд Фарэапдонро видоъфМрд ва руй бз
рох ннход Подшох нк-ду манзнл ба видом вазир берун.омад.
уро васнятхо карл, кн «харчанд чахл кунй вз чигаргушлн ма-
ро бя ман расони Метврсам. кн аз фирокаш бнмирэм’ Ин ме-
гуфт пл хун аэ лндагон ыеборнд Вэзир подшохро видоъ кард ва
члммоззро ба дяндоня мсронх на шабу на руз ором дошт, то бз
шахри Билокня раенд Маликзода хабарн омаллин вазирро шу-
нид. бар ася нишаст ва ба мстнкбаз бурун рафт. Чун мяликзо-
дэро чашм бз вазнр афтод. ваэнр хост ки и чяммоэз фуруд ояд.
Чун таъчнл намуд. аз чаммоэа ба зер зф:од ва глрл >паш бнш-
каст, дархол бнмурд. Маликзода чома билэрпт вл б/р болинн
вазнр ниш аст ва хох бар cap мекард ва зор юр мсгнрпст. Дар-
хол хокнмро хабар доданл. сахт дилинг шуд ва бзр вся савор
шуда, бар он маком омад Шохзодаро бар он хол бнлнд, у низ
пеши маликзода бнншаст. як ласта дастр бифэрмул, то плзнр-
ги> ба шахр оварданд, бз ойнкн бузчргон уро ба хок супчрдлнд
Мллпкзола он чи кондее, км буд. 6\ пардохт.
Бзъдяху ба (штвкаре. кн) хизмати вазнр карда омада буд. б^
пай бнгарлид, сандукчап члнохнр бо номам падару модар би-
хонд. багоят гмрифтахотиру и в ре ш он шуд. Пас дах чомлву пон-
сад лииор тартиб кард ва (ба хидмати хоким овзрд). Хокнмро
бзгоят хуш омад. Дэр он муддат маликзода рум капнзакро на-
лндл буд Хоким хамон руз каннэакро бз дар хонд вл бнфар-
муд ба чавохнр клшидапд ил ба худовапди каннзак доданл. Кд
ннзпк аз хоким суол кард, кн
— Маро кн мсхарад?
Шохзодаро ба впй намуданд.
гУФт:
— Эй писар. маро махвр. кн пушэймон гардн ва он гах хеч
суде надорад.
Маликзода гуфг:
— Туро мехзрам ва аз харидан пушаймон нагардлм.
ЭОб
Квнмзвж бнгуфт
— Man п ро г>фгам. бокиро ту тонн
Пас бзхояшро бидоланл. Он гох дасти каивзанро бзр ласти
маликзода бинхолвпд ва худовандаш бирафт
Кантак малнкзодаро гуфт. ки
— ЭА писар, туро васмят карлам, ки маро мл тар. Ажвун ч>и
шуинди ва харнди, лар хузури хокнму бузургии ва дама бо ту
шарт карим Амр ои шаронтхоро ба чо opit бисьёр ж)бу нс»,
вагарна. иогох бигрсзам ва туро хор бигюрам.
Маликзода гуфт
— Ба дар шарт, ни мукаррар кунй, мнёи бандам ва он ку-
нам, ки фармой. •
Кантак гуфт*
— Лввал ои аст» ки фармонбардорн ман бошй па дар чн му-
кам, ризо бошй. Дуввум он аст, кн маро ом чо торн, ки май хи
хам. Ссюм он аст. кн бар ман мухташзмнву бузургй накупи
Шартн чяхорум он аст, кн бар ман мидагонн чунон купи, кн
хар кн бинзл. пин дор ад, ки бандан манй ва ат флрмонп мм
бурун наёй Паичум он кн маро ал нн чо ба Мнсг» бзри вз дар
он чо ннгох дори ва ба чои дигар хавас накуми Шашум ои кн
туро номн б ан да гон никам то он чо, ки ба Миер радам, оюдзт
бикунам вз дар рох ба хндмат бошй ва аз хар чн фзрмоим ми
пат дорй Агар аз нн шзртхо бигзари. хар чн бэхон маро хода
бошй бзрклшзм ва ба ту бкднхам ва ои чо рзвзм. ки хохам
Шартн хзфтум нн дет, ки агар халор мохнат ал мам ба ту расах,
бнкашй ва наполи. Шартн хаштум он кн ба ман тамзн муфту
хур издорн, ж* аз ман хеч халонк шодй кабина д. нло гаму ан
дух вз мехнат. Хеч якро рагблтн харяда ни май на бош * i. н;«
балбзхти ва млн мстарсам, кн сират дзр сарн кори май pun
Малнкзода гуфт. кн
— Хар чк гуфтй, май камари хндмат бастазм ва роли шулл
ам, кн дндордт бнвам ва оволат бнипмплм
Духтар гуфт:
— Акнун ту донн
Хокнму хозврони мзчлис аз он шартхои у тахаммул карданд.
Маликзода сахт ачаб монд, Канизак руА ба хоким кард ва гуф1
— Ман мулки ни пнеарам. Бнфармой, то ба худованли к i ди
мам равзнд, ду хзрвор сандук ба мухру куфл ман он чо ннходл-
ам на чахор канкзаки дигар он чост, биёварзнд
Хоким фармуд, то бкрафтанд ва чахор каинзаки МОХруА b i
он сандукро (овзрдапд), Ба уштуронн худ ннход ва бал он хона
347
рафт, кн модараш буд. Канизак дар кучае бирафт ва дари се-
рое бнзад. Зане пеш омад ва канизак гуфт:
— Эй модар. мо ба Миер хохем рафт. Моро дзр ин сэрои худ
ной дех, то кори худ рост кукем.
Зап гуфт:
— Capon ман вз чонн ман фндон ту бод.
Маликзодаро гуфт. ки:
— Ин модарн ман аст. Бифзрмой рахту кумошотро нн чо
бнёваранд. то кор рост кунсм ва ба Миер раком,
Пас он кумошоту сандук па он чн аз он канизак буд. чумла-
ро лар он сароЛ нимол ан д. Он гох он канизак бар тахт барин-
шаст ва гуфт. то он чахор канизак бар хндмат бннстоданд. Ма-
ли кзод а ро гуфт:
— Ба хндмат низ бояд истод.
Он гох хон бияндохтанл Духтар чнзе бихурд ва ба каниэа-
гпн бцдод ва маликзодаро низ наволае фармуд. доданд. Ма-
лиыода хндмат кард, то шаб шуд ва гуфт:
— Бандан банда шудан ойпнн ман аст.
Чун шаб даромад, канизак боз бар тахтн худ рафт ва бнхуфт
на каинзакон лар пнромунн 1 тахт бнхуспиданд. Маликзодаро
Гнфармуд. то бар дари хона рафта, ба сад хазор хорй бпхуфт
Тп як хафта кораш ин буд. Маликзода ба саломп хпкн.м рафтп
н ! бозгарлида. то шаб ба хядматп канизак биистоди ва хар чн
фэрмудй. он карлн. Аммо хокнм хар руз суфран тэомхои хубу
латнфу лазнэ ба шохзода мефнрнстодй. то дах руз баромад.
Баъд аз он канизакро бифармуд. то суфрае тартнб карданд.
Маликзода гуфт:
— Лгар маслихати шумо бошад. суха не хает, бнгуям ва ба
самъи шумо расоням.
Канизак гуфт:
— Бигуй.
Маликзода гуфт:
— Эй чону знндагоннн ман, бидон ва огах бош. кп ман ба
шахри Эрон хонумон дорам. Подшоху хайлу Хашам, модару па-
дар дар интизорн мананд па чашм дар рохи ман доранд. Аз ин
чо ба Мнср рох душ вор аст в а пурхатар. Агар нн азм сук Миер
кардй, ба Эрой кунн. чун бошад?
Канизак чун нн сухан бишннд, дар кэхр бирафт ва бонг бо
Малнкзода зад ва гуфт:
— Ту зуд аз адли худ бозомадй ва шарт.хо» ки бо ту кардам»
1 Пиромун — гирл, ятроф
ЗОЬ
фаромуш кардй! Нагуфтам. ки бар ман эъроз накунн?! Хану!
хеч на гузашта бар ман хукумат мекунй! Мсхохй. кн бахои худ-
ро дода дар пешэт розам?! Е он кн хам имшаб аа дастат бнгрс*
зам?!
Маликзода аэ гуфтан худ пушаймон шуд. даст бар даст ни*
ход. бар узрхохм бнистод ва ба хазор хила уро днлхушА дод ва
гуфг
— Ман мнзочн туро хоснл мекардам. Da хар чо, ки дил и ту
хохад, мсрзвсм.
Каннзак хомуш гашт. Маликзода навкарокн худро бнгуфт. то
борхо бо чахорпоен нпходанд ва азмк Мнср карданд. Каннзако-
ни худро гуфт:
— Ьнравед ва он а мои а те, кн наздики фалон кас ннхода бу*
дам. бнёрел.
Каннзакон барчастанд ва бнрэфтанд ва амории чахорпоя. ки
пушиши ом аз зарбафт буд. бнёварланд. кн аз сандалу обнус
сохта буданд ва меххои тнлло бар у зада ва бар сарн аморн су-
рати бозе аз зарн сурх карда ва чавохнру мурассаъ, Маликзода
бар он аморн мутахайнр бимонд, гуфт <Ин ломки хотунон аст,
на ломки канизон бошад».
Ва шутуронро бор ниходанд ва снлох дарпушнданд ва азмн
рох карданд. Маликзода рафт, то хокнмро видоъ кунад ва узрхо
хост ва хадьяхо фиристод ва ишонро равона кард Хок нм боэ-
гарднд ва ишон рохн Мнср пешн худ гнрпфтанд. Чун як манзнл
рох рафтанд, фуруд омаданд ва фаррошон хайма барпо карданд
ва тахт бинходанд. Каннзак бар болои тахт нишаст ва малнкзо-
да хамчун гуломон бар дари хайма биншаст ва бо худ мегуфт,
кн <ыан ин хама захмат кашндам ва моли бнсьсре харч кардам,
кн каннзак маро бошад. аммо у худ огост ва ман навкарн у».
Бо худ дар нн хаёл буд, кн бар вай гнрья гол и б омад. Бнсьёр
бнгрнст ва ин байтро мехонд. кн:
Ранчур будим то эн нам лур Суда,
Ранч) ртарам то ба ту наздик шудам.
Чунончи овози гирьян у ба самън каннзак раенд. гуфт:
— Кист, ки мегирьяд?
Каннзакон гуфтанд:
— Малнкзодааст.
Каннзак охиста-охиста бнёмад. Чун овози гнрья ба гушаш
расид, аз дарунн хайма пннхонй гуш бннход. то маликзода чй
мегуяд. Чун ин байтро бкшнид ва он гнрьяву зори днд. якборагй
сабру карораш яамопд. Аз руэи аввал дил ба маликзода дола
309
буд. .immo Mi xocT бнлонад, ки у чп микдор мсхру мухаббат до-
рад Чуи он гнрьяву Зорин у бишнид. малнкюдаро овоэ дод Ма-
лнкзола чун овози духтар бишвнд. сарскема аз чо бархост вл
чашмн худ зуд пои карл вт дар пешн духтар Давид, ки у гумоин
гнрья аз ман нэбэрал Чун малнкзодаро лил .боиг бар ваА би-
вид ва г\фг
— Туро гуфтам. км маро махар' Акнун чун маро харядй. бо
ман бигу, ки гнрья барон чн огоз кардй?! Ба хурмати динв Исо,
млн чораи корн про бикунам вз он кэс, кн ту уро дуст дорм.
а! эр дар каъри длрьёст вл агар бар авчк самост вз бахри ту уро
ба дагт опарам ва туро ба максу л расовом!
Маликзода чуя нн сухан б ши пил. токаташ ток шуд. дархол
наърле би зад ва бяяфтоду бехуш шуд. Духтар чун ин хол аз
шохзода билид. охс аэ чоигш ба ром эд. ласт дзр гарданаш карл
пл ба сад хазор мсхри лил пояш бибусид Маликзода чун ян
мехрубойи бнднд. бархост. чун мурла бух зннда шуд. ласту по*
нш 6\сд дод. зар кайма даромаданд ва биншастанх
Духтар гуфт
— ЭА маликзода. ман туро шннох аам Мардн полшожзолзн
на хпчэн маро барон худ чавхдрихо кардй ва нагуфтй. км кам-
тар вл г бештар Зу 1 рафтп. тару чавокир овлрдм ва бахон ман
додн на дигар шартхо ин мая картам, ба чооварлй.
Пае духтару малнкзода ба хамднгар чумим Суханов гуфту
шуннд мекарданд пя чзмлак ахволхон гуззшта шарх доданд,
ишкаиюн ба хлмдигар як бух хазор ш>д. Малнкзода аэ духтар
хотир тзсаллм лих Дархол сатан шукр карл ва духтар хам cap
ба елчда ннход на шукрн худо кард, км маро ба подшохзода аф-
ка млн.
Малнкзода г>фт:
— Хазор чонй ман фндон ту бод. як гаму гусса аз бахри ман
кашидй.
Духтар гуфт:
— Май гофмл будаом. Ахнул то зннда бошзм, чандон хндмат
купам, ки очиз монй. Акнун чутГахволн худ гуфтн. аз они маро
ту низ бишнав. то бндонн. ки ранчу бало кашнлй ва муродя худ
гфтн. Акнун донистлм, кн ту шохэодай вз маро бидон ва огах
бош. кн ман духтари каАсари Румам ва як рузе маро ид буд.
худро ороста будам ва чомахон кнматй пушила ва ба калисо
омэлам ва чахо’рсад духтару канкзакону хама духтаронн бузур-
говв Рум хамрохи ман будакх Дар нохняти Рум. дар мисии ку-
хе як шаб хоб рафта будам. чавонеро дар хоб дидам. кн маро
мегуяд. кн «мусулмон намешавн ман туро бубарам?» Дар хобн
310
ширни мусулмонй дар дили май афтод. Чун аз хоб даромздам,
дар дидам хаваси мусулмонй буд. Як руз бо ин чахор канизаки
худ ороста ва ба за’ру зевар нироста будам ва як харвор чэво-
хир аз хазииа бо худ гирифтам ва руй аз калисо бадар индо-
лам... Чуя чахор фарсаяг рох биёмадам, он чавохирхову чома-
хон киматиро баъзеро ман пушндам, баъзеро каинзакон. Оки-
бат бори мо сангин буд ва мо пнёда мон.тем. Ногох он мард, ки
маро аз у харидй, бозраснд ва моро гирифта аснр кард. Ман дар
рох рафтан шудам ва уро савганд додам маро бифурушад ба
гзйрн бахби ман ба каннзакон тамаъ надорад. Ба капли худ ва-
фо кард. Маро муддате неку дошт» харгнз аз рун густохн ба ман
нигох накэрд ва ман уро шифоат кардам, кн маро бар он шахе
фурушэд, кн днлам бар у майя кунад, Рузп аввал, ки шумо бо
вазир ба хлридаи омадел, маро дил ба чоннбн шумо нигарон
шуд ва мубталон ншки ту шудам ва бар ои бахон гарону чаво-
хнр манаш фармудвм. Раразам озмоиш буд, то касеро бубннам,
маро ба днл дустдорй кунанд ва харчи бахо карда шавад. би-
днхад ва агар у чавохнр надшита бошад, худ бидихам. Чун ху-
довандам ба чавохнр бахо кард ва шумо кабул кардед, мехри
ман яке буд. сад чаидон шуд, валекнн натавоннстам ба ту кас
?)иристодан. Метарсидам, кн маро вазир барон худ мехарад.
lac чуя хокнм дар миён афтод, хуфия фиристодам ва маълум
кардам, ки маро вазир аз барон шумо мехарад, умсдвор шудам,
аммо гумон намебурдам. кн шуморо ин хама чавохнр бошад, то
ои гох ки вазир рафт ва бозомад ва чавохнр биёвард ва ман
эмнн шудам. Акнун ман нн шартхо, кн кардам па сухапхо, кн
бар ту ниходам, сабаб он буд, кн туро бнезмудам, кн бо ман ду-
руст хастн с не. Чун доиисгам ва хакякат маълум кардам, кн
бисьёр харч кашидн ва бахои май доли, акнун ман чнзе дорам,
фндон чокарони ту бод.
Ии бнгуфт, дастн маликзода бигрифт, даст ба гарданн хам-
днгар карданд ва рун шохзодаро бибуенд.
Маликзода багоят хуррам шуд па худоро шукр кард ва гуфт:
— Агарчн ранч каши дем, ба мурод раемдем.
Он рузу он шаб карор гирифтанд ва дари айш ба рун худ
кушоданд. Рузи дигар чахорпоёнро зин карданд ва бор барин-
ходанд ва хар ду бо хам дар аморй шппастанд. Манзнл ба ман-
зил рох мерафтанд, то ба чанднн манзня ба Миер расиданд. Ду
манзнл рох монда буд. лекин рох пурмухотира аз дуздон буд ва
рохзанон бисьёр... Малнкзода бнфармул, то гуломон силох дар-
пушиданд. Он гох аз мардум пуренданд. кн «хеч рохи дигар
нест. ки бад он рох равсм?> эшон гуфтанд, ки <ду рок аст, кн
311
яке рохн Ф\рот аст ва яке куху бнебон ва дуздон хар ду рох ме-
бастанд». То мнёни дуздон се флреанг рох беш намокла буд. Ка-
питан маликзодаро гуфт:
— Ду шутурн чаммоззн муътабэр бугзин.
Маликзода чунон кард. Каннзакон чомап мардоиа пушиданд
на сплох бар тан рост карлаил. чаммозаро чун бод меронданд.
Лэ он рхП кн бор ва танга1 буд. дуздон касди он карданд ва
гуломопу хнлмтткорон ночор чанг барпо карданд вз чангя зай-
ме пайдо шуд Баъзс дуэл<изро катл карданд ва дуздон бору бу-
маро горат карданд ва бнбурданд ва он канизакоиро низ бур-
длил Маликзода бо духтар енхату саломат ба Миер расидзнд
ва худоро шукр карданд ва с а рое аз барон худ бигмрмфтанд ва
он чо фуруд омаданд ва он чн кн лар даст буд аэ фарши хона,
харидапд. Р\зе чанд бигзашт. канизаку маликзода кушке сох-
таял ва гнржжнрдн уро бустоне бисохтанд ва асбобу соэ чум-
ла лар он чо ннходаид.
Маликзода гуфт:
— Эй чашму чароги ман, ддстурй дех. то каннзаке туро биха-
рам, то туро хндмат кунад.
Каннзак гуфт:
— Хар чи хндмат бошад, ман худ бнкукам,
Муддатс дар он кушк буданд на аэ дидорн якднгар меосу-
данд. то ду сол бигзашт. он хоставу заре, ки дошт. чумла ба cap
расид ва ба харчи рузгор рафт, камтаре бимонд. Маликзода аз
нн сабаб днлтанг шуд аа хама руз дар васваса мебул. Каннзак
доняст. ки маликзода дар андеша ва лар фикр аст. Як шаб Ма-
ли кзоларо гуфт
— Эй худоваиди ман ва эй пайвандн чонн ман. бягу, кн чу-
ннн гамгин чарой вз он чн дар дил дорй, бо ман бигуй, то тэд-
бнри он кунам.
Маликзода гуфт:
— Эй руипюяи дидагонам ва эй орэуи лиду чонам. бидон, кн
ман бэд-он сабаб фуру мопдаам, кн аз шахру вилоятн худ дур
мондаам на дар нн шахр гарибам ва маро чизя андаке мокла-
аст ва касеро и а ши носам, ки аз у карз гирам. Днлтангии ман
бад-нн сабаб аст ва аэ хпчолату шармсорн харчанд меаидешам.
ба чое намсрасад.
Духтар гуфт:
— Эй нури чашм ва эй ороми чонн мая. сад хаэор чонн ман
филон ту бод. Агар гам хурдани ту аз барон сомон аст ва бар-
1 Танга — ро.че, кн аз ниённ ларан тапг гузярад.
312
гу созй ман. бо ту ба як нонн чавин консям ва як лахза дидорн
ту аз мамлакатн чахон бар ман бсхтар аст ва а» бахри млн хеч
гам махур, хотнрн муборак аз ман форт дор, кн ба як ппрохз-
нн карбоски ва як курен чав зн хндматн ту аз хазор мамлакатн
чихов хуштар аст/
Ин бнгуфт ва бархост ва як пнрохану як микнаан1 ба чаво-
хир мурассаъ на чахор ангуштарини лаъл бнёварда, пешн ма-
ликзода ннход на гуфт:
— Ин пнрохану микнаа сесола хйрочн Рум аст. Баргнр вз
хлрч кун ва гам махур.
Малнкзода он мнкнэаву нирохаи бнбуепд ва бар дида нн-
ход ва гуфт:
— Эй кувватн дилу чонам, агар хама олам барбод хохад гар-
дидаи ва аз нн барг бнмнрам, харгнз пнрохану микнаан ту харч
канунам.
Духтар гуфт:
Ин чахор ангуштарлнро бифуруш.
Маликзода гуфт:
— Маоэиллох. маро дил днхад, кн чизн ту дар дастн дигаре
бошад!
Духтар гуфт:
— Акнун бо ман рост бнгу« кн харчи чанд моклааст?
> Малнкзода рафт ва он чн монда буд. пешн духтар овард, бин-
ход ва у понсад динор буд.
Духтар гуфт:
— Бархез на сад дннор бигир ва ба бозор рав ва абрешими
сабз биёр ва сад дииорн дигарро аз рищтаву аз мум на аз ои чи
л а возим.
(Шохзода бневард). Дастафзое чанд сохт ва гуфт:
Инро ба сун колибкун бар ва инро устой кунад. Ту фар-
мой. то туро ман аз нн васваса бнрахонам.
Маликзода чунон кн канизак формула буд, таргиб кард ва
пешн духтар онзрд.
Духтар гуфт:
— Акнун бирав, як асп чунон ки ниша ст и туро шояд, бкхар
ва знну лачому олотн шнкор чунон ки туро шояд. рост кун ва
хар руз ба шнкор бирав ва тамошо мекун то вакти ннмруз, он
гах бозой, то дилк ту бнкшояд, кн коре хохам кард, чунон ки
мор о к оф и бошад.
Маликзода бирафт ва хар чн духтар гуфт, таргиб кард ва
1 Мшрша — подари борнки ззрбяфг.
313
бнсвпрд ва кар руз ба сайду шнкор мерафт ва тамошо мекард
вз мудро машгул медошт вэ духтар коргохе дар он кушк бээнн-
ход па чомаи сабэ дар кор кард ва ба чандми руде чомаеро пар*
дохт» кн чашмн бимлндагон аз у хпра мешуд ва дар дар гушаи
он чома нншонаи кафн дастн худ бнзад вз дар бофту духтн у.
хар кн меднд. хайрону очи1 мешуд. Чун чомаро тамом кзрх ма-
ликзодаро гуфт. хи:
— Ин чомаро ба бозор бар па бифрзш ва агар касе аз ту
нуреал, ки ни чомаро кучо бофтаг^в вэ духтаанд. бигу1 кн бз
Чин бофтлэнд.
Мэляктода чомаро ба бозор бурд. ва мукими бозоригн дод
Лэ санъати хунару покизагии чомзн он каннзэк хама мардум бз
та мошон у гнрд омаданд на дар тааччуб ба он чома нигох ме-
кзрданд вэ ба яклнгар мсиамудзнх Даллолову мукимон бз
л эх хазор дирам зиёдат мекарданд. то рзфта ба см хазор дирам
накда расид. Ба такдкря раббоннау аз казон осмояй чунон раф-
та бух ки яхудис. ки аз у мухташачтар дар хамам шахри .Миер
касе днгар нвбуд ва ранен бузурги Миер буд. ва чумлан бузур-
гоп ба даргохи у мухточ буданд ва дар хурма ту *О*У мэкзалат
аэ хамгнионн днгар знёдтзр буди, ни созт дзр бозор омад. бэр*
астаря зангдоре нншаста. бо енпохи тамом, Чуи чашмн у бар
он 40X13 лфтол. дархол талабид ва панчох хазор дняор зари сурх
бахон чома ба вай дол. Маликзодаро ба худ хамрох ба хонаи
худ бурд ва узрхохн кард ва гуфт:
— Ин чома аз кучо овардн?
Гуфт:
— Ман ба шзхри Чин будам. дар он чо придам.
Ш.змъун гуфт:
— Хеч сол набошад. ки чомае чанд нахарам вз нзфурушэм,
мухаррар. ки дар хамз умри худ мне ли ин чома нздидаам
Маликзода бархост ба пеши духтзр омзд ва ои панчох хазор
динор биёнэрд ва бнпход.
Духтар гуфт:
— Акнун сад дннорн днгар аз бзхон ин чома збрешимн лаъл-
гун ва дувнет динорро вз заррншта бнёвар.
Малнкзода дархол рзфта бнхарнд ва биёвард. Канизак чо-
мвн дигар дар пеш гирнфт вя дар муддэти бнет руз тамом кард
ва як чомаи лаългуни зарбафт бает, кн аз болои он чома намин
соидн дзету бозуи худ бо ангуштон накш карда бул. ки сурат-
гарон ва наккошонн Чину Хнтой бар он дасту бозуи у офарнн
кзрданди ва маликзодаро гуфт:
— Баргнр, ба бозор бар ва бифруш.
314
Чллнки да чома ба даллол лол. Чумллп бозорийни Мнср бар
<...... гнрл смзданл вл касди хариданн он чома мекардаид, Кз-
• и IILivi ;ю хабар карданд. Шамъун ба бозор омад, чун он
; м.тро бил ид. чашмаш тирану днлаш хнра шуд, мутахаАиру
очиэ бимонд,
Чуи он накшн сонду дзету бозу бнднх дархол бар ои накш
' инн шуд Чом *ро ба сад хазор лкнор аз у бнхарид ва бахо би-
бз хона бурл, ба он шабу руз нигох мекард ва мегнрист вз
аэ чар мижа сад хазор катра ашк дар ломани у меборид.
Маликзода пеши духтар омад. Гуфт:
— Эй чоиу энндагонни ман, моро то ин ду чома понсад ди-
нор моя бул Ии замок сазу панчох* хазор динор зарн сурх моя
ar 1 из хэнуэ со чпмэи днгар олат дорем. Дил форнг дор, чунон
ки дилот хохдд, зинд (гони кун ва бз хеч хол гам махур, ки
умел дорлм, кн хамаи кори мо ба муроли мо гардад.
Вз 111 1мъун, км чочаро харнд вз хама руз аз ишкя у намео
рамп 1. бо худ ыспечнд ва аз холе ба холе мсгарднл ва бар хок
мегзлти.т ва ашки хумпн меборид иа соате аз гам менолнд ва
замене он накшхпро бар сипа мемолнл, бо худ моуфт, ки «ни
чи лярду мохнат бул. ки бар хул кушодэм Саду панчох хазор
динар додам вл оташн хичрон бор чонн худ ннходам. Ман (аз
кучо) донам, кн ин накш бар он чома ки кардааст, занаст с
март? Ин чн казои пинхонист ва бо кн тавонам гуфт, кн маро чн
бчддаст вл аз кн иурсаы. кн нн сояди даст аэ они кист?» Карнб
нк чэфта бар нн сурат мсбуд ва як няфас аз ои гам намсфар-
суд ва як дам вз гнръя намсосул ва чомли сабраш пора буд, аэ
хама чорэ бсчора буд, бо хеч кас намегуфт ва на дар днл мета-
поннст н\чуфт. Муддати як мох пинхон медошт, муваккали акл
бар днл пмошт. Баъд аэ як мох токаташ ток шуд ва аз гояти
фи; i f чуфтм фпрок шуд, кордаш ба устухон раенд ва ишкаш ба
ннчоят анчомнд ва худро пэйгом чора кашнд.
Моляре дошт. кн хазор бор вз Иблнс бадтар ва бадзншттар,
Иблнсро аэ у манг меомад. Чунон балзиште. бадликое, бевафое.
маккпрас. ситам коре, дилоэорс. худобезоре, гяняапире, кн сад
xawp даллола чун Мухтола дар пешн у хеч бух Шамъун дару*
на днлзшоо ба тири гам шнкофг. кас фиристод модарашро бнё-
мрлаид Модар чуя писарро бар он ход бялид. чигараш пуро-
тзш шух мехри модари биюфт. Члшыи пуробу синаи .чаробу чн*
гари кабоб сару рун у бцбуенд вз он ходнеа бозпурсид. ГИамъун
а> чо барчаст м зуд он чомаро овард ва пеши молараш бинход
м сели хул аз дида баркушод ва суратн холи худ бо модар дар
мне и ннход ва дар дзету пои модар афтод ва гуфт. кн.
315
— Эй моляр, агар корн ман фуру гузорй, маро дарпаёбй вз
даст аз ман шум. ки маро зинда йаёбй!
Модари Шамъун чун ин вокна аз писар шуннд, бэр ахволн
писар мутафаккир гардид. Як лахза фуру рафт, дар ойннан нео-
лит 1 нигарист, он гох аз писар бозпурсид, кн:
— Аз он касе, ки чома харилй, бозпурсидя, ки ин чомаро
кучо бофтаанд?
Шамъун гуфт:
— Оре. Он ки нн чома фурухт ва маро ба оташн хнчронаш
сухт, чуннн гуфт, ки дар Чин бофтаанд.
Пи раз ан гуфт:
— Дуруг гуфтааст, кн хар ки дидаи акл бикшояд ва ойннан
дил аз занг бизудояд, хакнкат лопал, кн он кас, ки ии бофтааст,
эан аст ва он чо, ки хает, миёни хузну гам аст. Е ошпкн касест,
ки дасташ бад-у намерасад, ё дар банде гпрпфтор аст, кн роки
халосняш душвор асх- Ин чома накш кардааст, то он кн ошнк ё
маъшукаш бубинэд, кн дасташ бад-у намерасад. Е нншоиест, ки
чун у бубннад, бидонал. кн у он чост. пас аз он дзету боэуи уро
бозёбад ва он ки ин кор кардааст, зиндааст ё мурла, тайн ме-
донам, ки боз чома ба бозор мефнристад. Ту дил фориг дор ва
худро беш аз ин ба дасти гам мадех. Бархез ва ба бозор далло-
лонро бихон ва чумларо биншон ва карор дох ва савганд бар
чони он касон, ки хар гох кн аз нн чома касе ба бозор оварзд.
туро хабар купа ид, то ман биёбам он касро, кн ин чома бофта-
аст, ин чост с чон дигар. Чуи маълум гардад. чораву тадбнр
сахл аст.
Шамъун бархост ва гуломонро фнристод ва чуилаи далло-
лонро бнхонд. васнят*кард ва гуфт:
— Мсбояд, ки касе агар мисли нн чома дар бозор овард, дар-
ход маро огохн днхед.
Даллолон гуфтанд:
— Фармон бардорем. Агар Операнд аз барон шумо нигох до-
рсм. бе хабарн шумо ба каси днгар нафурушем,
Шамъун бар эшон офарнн кард ва низ эшононро харче бидод
вя равона кард.
Духтар чомае дар кор гнрифта буд, баъд аз чаидин рузн дн-
гар тамом шуд, ба сад бор аз он бехтар буд. Ба малнкзода дод
ва гуфт:
— Ба бозор бубар ва бифруш.
Малнкзода чомаро ба бозор бневард. Чун даллолон чомаро
1 Нсолат — аслият.
316
бнднданд, дархол ба Шамъун хабар овардаид. У дархол зстар-
ро знн кард ва касаб дарбаст ва чуббан этласн баалам дариу-
шид ва бар астар савор шуд ва руй ба бозор карда ом ал. Нигох
кард, чомаро лид. сад бор аз он чомаи дигар некутар ороста па
хамон накш хор о бар он карда. Дархол чашмаш бар он сонд аф-
тод па аз оташк ишкн у каяфияте пайдо шуд. Банд аз якднгар
кушол ва аз хол чун лол шуд ва олам лар чашмаш хзёл шуд
Руй ба маликзода кард ва гуфт:
— Чомаи аввал ба чанд харидам?
Гуфт...
— Ба панчох хазор дирам ва дуюмро ба сад хазор дирам ха-
рндй.
Ва гуфт:
— Ин чомаро ба салу панчох хазор дирам харидам. Биё хзм-
рохи май бахо бистон,
Малнкзода бо Шамъун бпрафт. Шамъун уро ба кушки худ
бурд. Дархол шарбат овард ва к к ром аз хар чи бештар бул, па-
мул ва модарн худро аз он ход огох кард ва модараш гуфт:
Акнун дил шод дор на хеч гам махур. Пн кор чунон ба
комп ту шавад. ки дили ту хохад. Аз ин чавон бозпурс. кн ин
чомаро кй бофтааст.
Шамъун хост, ки бозпурсад. лар он вакг хону гаом оварданд
ва бяхурданд. Баъд аз фароги таом хонро баргпрнфтанд. Шамъ-
ун шароб дархост кард. Маликзода гуфт:
— Эй хоча. ман шароб намехурам.
Шамъун гуфт:
— Ман ахд кардаам, ки хар касе. кн ба хонаи ман ояд. ал-
батта нагузорам. уро шароб биднхам, Ту чавонс оэодаву бузург-
зодаи. Бузург хамебннам. хакикат медрнам, ки ту марли гари-
бй. Ба хар навье, кн хает. аз суханн ман бадар марав. Аз нию-
рат\ шифоати ман ру магардон... Окнбат Шамъун пн ела пури
шароб кард, бархост ва дил ба хила биёрост ва савгаили талок
ёд кард, кн «нмшаб туро шароб днхам». Маликзода... чун нн су-
хан шуннл, сахт мутафаккир шуд... он шароб бозхурд.’Шамъуя
бархост ва ба хона рафт вз як даст чома ва зароиф чанд мнерй
овард ва дар пеши маликзода бнпход. Маликзода кабул кард
ва хуш баромад. Чун чанд бор пиёлаи шароб хурд, Шамъун оюз
кард ва гуфг:
— Эй чавон, сад хазор рахмат бар он бум 1 бод, ки ин пеша-
кирдор он чо бошад. кн нн чомаро бофтааст. Агар ман доннста-
1 £ул| — KHinoap. сарзамйн.
317
ме он мард ин чомаро бофтааст калом аст, чанд хазор буса бар
ласту пом у б и додам с, кн то умри ман аст чуннн чома нздида-
ам на иашнидяжм. Камин бояд бидонам, км нн чома кн бофта-
аст. ман бист хазор динор зари сурх б идола мат,
Малнкзода гуфт:
— Man аз пн чандин чома аз Чин харидаам бо чанд ааропфн
дигар. Маро низ орзу бошад, км он касро ба даст оварам. го аз
хар нам» чома бистонам, ба ласт натвонзм овзрх ,
Шамъунн палил чуп ин сухан бпшнид, бар худ аэ гам билар-
знд. дархол бархост ва пешн модар бнрафт ва ахвол бозгуфт.
Модараш гуфт: *
— Аз ин иавъ Суханов мзшиав, кн дуруг аст ва рохн хиёнат
мебярэл. Батон чома бидех ва он чи бо у додай, чнзе бняфзой.
кн ман чорае тадбнр кардаам. Ту бирав хамки соат бахо бар-
каш вз бидех, f
Шамъун зуд аз пешн модараш бэдар омадЪз бахои чома еж-
дупанчох хазор дирам бневард ва тухфахо, ки пешкаш карда
буд. ба маликзода дод ва бисьёр уэрхо хост. Малнкзодаро дар-
хол видоъ кард вз зз пешн у бурун рафт, бо модар хабар кард,
Модараш бархост ва худро ба созу хнлае бнёрост вз хнрка дзр-
пушид ва бар дари кушк бпншаст.
Малнкзода бахон он чомаву он кумошот бэргнрнфт ва бурун
омад ва ба хаммолон бнлод. Шамъун кариб то дари хона бнё-
мад вз малнкзодаро боз узрхо хост вз гуфт. кн:
— Мненн мову шумо' ошнон афтодааст. мебояд кн хар хнз-
мат бошад, бнфарыой ва бсгонагиро ба худ рох маднхй ва хо-
нан моро аз они худ донй.
Малнкзода хндмат кард ва уро бозгардоннл ва руй дар хонан
худ ннход. Модари чу худ дар пап маликзода афтод ва мерафт,
то малнкзода ба лари кушк расид ва он симу кумошот аз хам-
молон бнстуд ва муздзш дод вя ба кушк бурд. Малнкзода дар
бнзад ва духтар биёмаЛ ва дар бнкшуд. Малнкзода дар кушки
худ даромад вя дарро бубаст. Модари Шамъун кушки маликзо-
даро бнднд ва бозгашт ва дар леши писар омад ва гуфт:
— Хонан нн чавон ба даст оварлаам. Акнун маро мухлат би-
дех, то туро тадбнри чораи кор кунам на туро ба максуд ра-
сонам,
Шамъун гуфт:
— Фармон бардорзм.
Малнкзода чун саду панцох хазор дираму чомахо пешн дух-
тар овард, духтар гуфт, кн:
313
— Хазор чонн ман филон iy бол, чаро пыруз лер ома ди? Ни
чомахо чист?
Маликзода ахволи саргузашти худ бо духтар пфт. кп
— Мухташаме лар ин шахр чомахон моро ба би хон х\б ха
ряд ва маро ба хонаи худ бурл ва бахо б и дод ва ба талок сан
гаид х\рд, ки туро шароб медикам. Ба чихали у се пнёлл шароб
хурдам, ин чомахоро пешкашн ман кард.
Духтар бархост ласт лар гарданаш овард ва руяш буса дол
ва гуфт:
— Чонн млн филон ту бод, маро дар хамаи олам роха ту хуш-
лилии ту мебояд.
Маликзода гуфг:
— Акнун аэ чихати лили ман чома и дмгир мабоф, то он ки
ии хоста иамоилл.
Духтар гуфт:
— Фарион турост,
Маликзода коргохаш ва лэстафзояш чумла баргирифг ва
гуфт:
— ЭЛ равшаноин чашмк май, хамя pva ба тамошову шнкор
мобошам, ту тзнхо дар ии чо бе хамдаму 6с хамнафас мсниши-
нн. Дзетури дех, то аз бахри ту канизаке бихарам, то ту тзнхо
нябошн.
Духтар гуфт:
— Маозиллох, ки маро чуэ ту касс хамнафас дар олам бонд
Маликзода уро ба сад мехри лил лар каиор гирифт. Чун мул-
лите бар ин баромад. маликзода хзр руз бомдод то мнени руз а:<
шнкор бозомалп ва ба духтар хуш баромялн Аммо дар хаваси
падару молар хамефарсуд ва хар вакт духтарро гуфтй, ки «хану i
аэми Эрой намекуии?». Духтар мегуфт: >Чуп вакт дарояд, бпра
всм>.
Маликзода аэ бахрн лили у хомуш шудн. Чуи як мох баро-
мал, Шамъуни малъун аз ошикн ранчур шуда, чунон заифу на-
хиф 1 гашт. ки хасл монди Пул. Пас ба ласту пои модар афтода,
аз хар мн ж а сад хазор катра хун бикшод, ки:
— Эй подари мехрубон, маро дарьёб, ба фарьёдам бирас,
Модараш бархост ва киркам пашмнн дарпушид ва мнкнааи
пашмин дар cap карл на чодарн пашмнн дир cap гирифт ва тас-
бсх дар соид андохт ва асос лар даст ва асоба дир cap дошт.
Кади у аз пнрн чун халкан камон шуда. (Бисмад ва дари кушки
1 На^иф — хаставу логар.
319
не он мэрл ип чомаро бофтааст кадом аст, чанд хазор буса бар
дзету пои у бидодаме, ки то умри ман аст чунин чома иалиди
ам ва нзшнндаам. Хамин бояд бидонам, кн нн чома кй бофп
аст, ман бнст хазор динор зари сурх бндодамат.
Малнкзода гуфт: 4
— Ман аз ин чандни чома аз Чин харидаам бо члнд $<-г«..иф"
дигар. .Маро низ орзу бошад, кн он касро ба даст опарам, го зч
Хар навъ чома бистонам, ба даст иатпоиам овард.
Шамъуни палид чун ин сухан бишннд, бар худ аз гам бил ip
знд, дархол бархост ва пеши модар бирафт па ахвол бозгуфг
Модараш гуфт:
— Аз ин навъ Суханов машнав, кн луруг аст ва рохи мнит
мсбарэд. Бахой чома бндех ва он чи бо у додай, чизс бняфн»и
кн ман чорае тадбир кардаам. Ту бирав хамин соат бахо бар
каш ва бндех.
Шамъун зуд аз пеши модараш балзр омадЪа бахон чома ел-
дупанчох хазор дирам биёвард ва тухфахо, кн пешкаш icipri
буд, ба маликзода дод ва бисьер узрхо хост. Маликзодаро дар
хол вндоъ кард па аз пеши у бурун рафт, бо модар хабар карт
Модараш бархост ва худро ба созу хилае бнёрост ва кирка дзр-
пушлд ва бар дари кушк бнншаст, •
Маликзода бахои он чомаву он кумошот баргирифт вл бур? и
омад ва ба хаммолон бидод. Шамъун кариб то дари xoira бис
над ва маликзодаро боз узрхо хост ва гуфт, кн:
— Миённ мову шумо ошной афтодзаст, мсбояд кн хар чш
мат бошад, бифармой ва бсгонагнро ба хул рох мадихй вл v>
паи моро аз они худ донй.
Маликзода хндмат кард ва уро боэгэрдонид ва руй дар хонаи
худ ниход. Модарн чухуд дар пан маликзода афтод ва м- ’ 11
то маликзода ба дари кушк расид ва он симу кумоилм лл хам-
молон Листуд ва музлаш дод ва ба кушк бурд. Малнкзода ллр
бнзад ва духтар бисмаД ва дар бнкшул. Маликзода лар куш-и
худ даромад ва дарро бубаст. Модарн Шамъун кушки мзлиези
даро бидид ва бозгашт па дар пешн писар омад ва гуфт
— Хонаи нн чавон ба даст овардадм. Акнун маро млхлат би
дех, то туро тадбмрн чоран кор кунам ва туро ба максуд рз-
сонам.
Шамъун гуфт:
— Фармон бардорам.
Маликзода чун саду панчох хазор днраму чомахо пеши л 1
тар овард, духтар гуфт, кн:
318
.Маликзода бизад) Духтар гуфт: <Хзмоно кн орзуе аз бахри чо-
нн худовлнллм бэрорам». Пн бнгуфт ва дар бккшод ва гуфт:
— Эй модар. чн кор ва чн хочат дорй?
Зан чун рун духтар бнднд. ба рую мую каду ком а ту хусну
чамолн вай фуру монд ва бо худ гуфт <Борхудоё, аз катран
обу хок чуннн сурат ладил овардй!* Чун духтарро бад-нн cir-
фэт бнднд. салом кард ва гуфт:
— Чашмн блд аз чону чамолн ту дур бод. хар кн бадхохи
ту ст. ранчур бод. Бидон ва огах бош. кн ман зани пирам ва дар
чанги рузгор асирам. аз кунват бозмопда ва ба энёрати бузур-
гон рафта будам. Вэкти иамоз омадааст, метзрсэм, кн то вэкти
р.тфтзни мэн намоэ фавт шавад. Чашм медорам, кн аз бахри ту*
шэи охнрат бандагонро бифармон, то маро порае об днхад. то
вузуъ созам ва нзмоз бнгзорам. то савобаш туро низ бошад.
Духтар дархол бндавид ва офтоба пуроб карда, ба тахорат-
год бурд... Духтар курен ннход ва ба ласти худаш об ба дастн
ачуза мерехт. то вуз\ ьро тамом сохт Духтар саччода бняндохт.
Зан ба сари саччода рафт ва ду ракъат намоз бягзорад ва дзет
бардошт пз дуо кард Он гох рун хилату макр ба духтар кард
ил гуфт:
— Эй духтар. агар ба ададн реги биёбону катран борон гу-
нох дорй. бар ин максуд* ки руй ба ту ман овардаме. гун°*онн
ту чумла махв шуд. ту бихнштй гаштй. Дил форнг дор, кн дуои
ман дар хаки ту мустачоб аст ва хнматн ман бар ту муборак
бод. Валекин. эй духтар, зннхор худбннй накунй ва мутакэббир
нзбошн. кн худбину мутакэббир дар дуньсву охнрат рохат нзбк-
над ва низ бидон, ки маро духтаре буд. бар ян каду комат ва
хусиу чамол ва хубню некуй чун ту знндагоннро дод ва дог бар
дил ннход ва харпв гумон набурдам, кн аз у хубтару эарифтар
вз хуштар одами бошад. Акнун туро дидам. ба хазор бор аз у не*
кутарй. Худон таоло чашмн бал аз рун ту дур дорад. Худо ме-
дова д, акнун туро дидам, чнгарам хун аст. Эй кошки ту маро б л
хар вакте руй нзмулн.
Духтар гуфт:
— Эй модар, билон, кн ман духтари гарнбам. дар нн шахр
хеч касро намсшнносам. Хэргнз дар хонан ман чуз ту касе пае-
мадааст. Агар на сабаб ин буд, кн ту зани днндору порсой, туро
низ рох надодаме. Вэ.лскнн туро аз бахрн худованду туъман охи*
рат рох додам ва бар пн аз ту минкат дорам. ки то ман дар нн
шахр бошам. химмзту калам аз ман дарег надорн ва маро ба
фарзанди кабул купи па худовандзм ва маро ба дуо ёд оварн.
Зан ба дуруг худро ба гнрья андохт вз гуфт:
320
— Эй (Ьзрзэнл, хар касро ба фарзандй пазируфтан кори
осон нест, То умри ман аст. хеч махлукро фарзанд нзгуфтаам»
валекнн туро кабул кзрдэм.
Духтар дархол дасташ бибуснд Зап дасти уро гирифт, ба
фэрзаялй кабул кард ва гуфт:
— Эй духтар, акнун мнёни мову ту молэрпву фарзандй аф-
тод. Ин ахд сахт азим аст, кн дар гардани ман карай. Ман хо-
хам» кп ба хар муддэт оям на туро буби нам ва барэкати хул б>
хонаи ту оварам/пабояд ки худопандп туро душнор ол i
Духтар гуфт:
— Маозиллох, кн худовандам дар хамаи олам чуз ман кзсе-
ро дусттар надорад ва хама оп кунад, кн ман гуям. Ту аз ин
мтънч днл фориг дор па моро аз бярякэтп куду мат махрум ма-
гу зор,
В а он ачузаи маккора гуфт:
— Формой барлорам.
Эшон дар ян мунозира буданд, кп маликзода аз шнкор дар-
рзскд. Чун лар хона даромад, пнразанеро дид. ки бегонааст, бо
духтар дар сухан шуд. пурснд, ки:
— Ии ачуэа кист?
К а низа к хама ахвол бо у бозгуфт.
Маликзода хам аз кудакнву ноозмудпгй гумоп иабурд, кл
пирзззнеро дар хона намсбояд гузошт. Каннзакро гуфт
— Муборак бод! Баракати кудуми бузургпн иск бошад.
Пас бо ЭЪТНКОД дастн у ба ру мол ид. Пиразаи гуфт;
— Ва модарй маро кабул кун.
Маликзода гуфт:
— Кабул карлам.
Занн пир гуфг.
— Ман ння яз худованд пазируфтам, ки мвхри туро дяр мне-
ии дилу чон чой дихам, як лахза аз дуот фэромjhii накунам, Ам-
мо аз низе андеша намекупам, дндану даст аз д\нъё би доштам
ва тзрки дуньё карда, ба дарвешй розй тудави яа шумо марду-
мони бузургу нозуктабиат мсбошед, маболо аз омадани ман шу-
м ) мллолат афзояд аа героин орад. Ля ин сабаб андеша ме-
ху нам.
Ма । жзодаву духтар гуфтанд, кИ1
— Маозиллох, кедами мубораки шумо хар чо равад, некбзх-
тии он букъа 1 бошад ва саслатн ду чахон лар баракити туст.
Моро чй гуна аз ту малол бош^д ва агар хазор сол бар дидан мо
1 6ii'> — чо.
21-145.
331
нишяста бсшй. дида бар хам нвинхсч. Ъ tin маъпй дпл фориг
Доз ьа т 5мчатн кудччи муборак вз ко зарег мадор ва хонап
моро аз они худ доп гэ моро банда вз канизак* худ шуыор.
Ин Сигу; тана вэ ip ду ласту пояш биб :пданд ал узрхо
- стати г,а бл лову расулу дини целому каъба савгандаш до-
д -и. ки »э w б эиагардй ва моро и баракати худ бенаскб мя-
тарл Ч)и хантомаву найранг худ гарм карла буд. бархост ва
чедьрц пашмики худ бар cap гирнфт ва тасбсх дар гврдаи ан-
дохт ва руй ба рох ниход. Духтар дасташ шрифт ва то дари хо-
на рафт, уро ба рох кард, бозгарднд ва пешн малнкзода омад ва
гуфт:
— Умед медорам. кн ба баракатн нн б^эургэодз худой тао-
ло моро аэ офзтхо бнрахоахх
Маликзода гуфт:
— Иишооллох таоло!
Модарн Шамъун чун пешн писар расид. бнхдндлд ва гуфт:
— Эй пнеар. рафтам чунон меланине дидам. ба сад афсуи-
гари маъшужн ту ба даст овардам адхин 1 дархурдн офтоб аст.
Аъён чн гуям ва чн шарх днхам. ба сад хазор нозу карзшмз ва
чунон мохчабпне, кн дар гули рухсораш холи спехе ва лар дили
ошикон губ ки логе инхода, зулфи снёхн мушки ня мушкафшон
бофта ва тофта. худро парешон чун торн суибул бар срази чун
гул лар печутоб афкэпда ва худой та од о аз як катран об чу-
нон мохруе, гулруе бмёфарндааст. кн агар рупоры дз^з аз пэр-
дан розн малпг ц бенигэ аэ марг чанов* бошам. аз хзэор якеро
аз хубипу нсь шу калу бело ва эарофату хубню ма.юхат ва хус-
ну чамолу нозукнву ширинки у аз сад хазор якеро натавочам
гуфт. Аммо. эй фарзанд, лил форнг лор ва \.еч андешзе бз днл
рох ыадех. Чунон найранг дар корн у кунам, кя дар нн хзфга
дар канори ту бошад ва аэ хамам олэму оламкёи бозмонла, бо
ту ёрй тамгу сор шавад.
Шатл ни мз.тъун чул аэ модар оя енфат бшднвх пшки у
яке ба хазор зиёда шуд. 6 нм я он буд, мн чонзш аз тан бнра
гад. Аммо чум умедн ваъдаи писал игу гад. худро бар чой бндашт
на хамаи гамхо ангошт, руй ба модар кард вл гуфг.
— Эй модар. аз ин беш оташ дар лили ман мазан, саргузашт
бигуй, то чн кардан ва уро ба чн хила ба даст овэрдй.
Пяраээни мл к нора хар чи рафта ва карда бух бозгуфг. Аэ
лфсун, кн клрдэ бух Шамъунро шодй афзуд ва модарро бан-
• Лл^йн — ыуаофак.
1 Чамз — йчезаг. |уэоиидн.
322
лчг.1 r-’l'i л» м^дарзш чун хэл бозгуфт, пнсарро уиедвор гар
донпд. Шаб хам i шаб cap двр пардаи хил ат фуру бурд аэ аз
хазар нввъ \о бкяндеших Рузи дигар бархост на ба бэзор
рафт ва аз кар навъ нафисехое. кп занонро ва чавоионро дар
х бар дидашшу пушн.пннву хурданй, бневард ва дар пешн
хндматкорн худ ниход. Ба хонам малнкзода рафт, чун ба хонан
у расид, он кумошот бистад ва хидмзтгорро бозгардоиид ва худ
биемал вл халка бар дар бизад.
Духтар гуфт:
— Кист?
Пкразан гуфт:
— Зохнди модари туст.
Духтар гуфт:
— Хуш бод!
Бичзст ва дар бикшод. Пнразан даромад ва духтарро салом
кард ва дар камор гнрнфт. Духтар дасташ буса дод. Ппрззан
ларонфхоро пеш ннход ва дуок бисьёр кард ва то взктн завод 1
он чо буд на аз хар боб суханон гуфту шуннд кард, то ба он
чо плеяд, кн тахкнк карл, ки он чомн кй бофтааст, Духтар пе:ии
он Мухтолви даллола хони таом бигустароннд. Чандой кн чтхд
кард ом зан хеч чнз вахурд, фонда надошт, Заволгох бархост ва
бозгашт пешн писар омад ва ахвол бозгуфт па пнсарро маълум
кард, км он чомаро у бофтааст. Он гох гуфт:
— Дил фориг дор, ки ман он духтарро дар канори ту мсбн-
вам.
Шамъунн шум бар модар дуо карл ва модараш хар руз бом-
дод рзфтн ва ззронфхо аз мушку анбар ва аз хар чизм нэфнсу
латиф тоза ба тоза мебурдй, то вактн завод он чо буди, он гох
бсзгаштй ва малнкзода зз бомдод то ними руз аз шнкор бозраф
in и 1 омалй ва бо духтар хамсша хуш буди ва духтар он чн он
пнразан оварда буд, маликзода аз сайду шнкор худ омад, як ба
пк Хамаро ба малнкзода намуд. То як мох баром ад. як руз
Ш мъунн малъун пешн модар рафт, ба сад хазор гнрьяву зоря
га мехмату сугворй’ руй бар замни ннход ва зор-зор бпгрист па
модарро гуфт:
— ЭЙ модар, маро дврдест, кн токатам ток шуда на корд ба
устухон рзсид. Агар маро плоч накупи, наэднк омад, кн аз мам
зсаа наёбй. ба хар нхвъ. ки хает як нафзе дндори он мохруй ба
май намой, вагарна, худро халок хохам кардан,
• Ъдед — оф г об
* — амдзврй.
323
Моляр ахволи пнсзр бар он гуня лид, писарро дилхушй дпд
м гуфт
— ЭА чонн модар, фардо бегох гуломону хидматкоронро би-
фермой, то хяймаву хнргох ба фалон лярвой шахр бадар ба-
ра нд ва бар сарн рохн он пясар занапд. хидевандн он каннзак
аст, хар руз аэ он дарвозз бз сайду шнкор бурун меравал аа
мсояд. Ту бо харкфону надимону мутрибсн ба лари хайма бин-
шин ва ломали хайма бараилоз ва дар рохн он чавон нигох мс-
кун ва шароб мехур, шоднву нншот иску», то он гох, ки аз ши-
кор бозояд, ночор гузараш ба сун ту хохад буд. Он чо расид, ту
бурун рав ва уро ба ачзу шмфоат фур.д овар ва хндмат ме-
хун. то фуруд ояд. Чун кабул кунад, дархол хон пеш овзр то чи-
те бихурад. Чун таом хурдл бошад. шароб п.ш овар. Агар нз-
хурд, сс талок ёд кун, кн туро се калах мебояд хурд. Чун кабул
кунад, он доруи бехушн, к и туро оварда додаам, дар бода бикун.
то бозхурад ва бехуш шавад на гуломони худро бифармой, то
уро бардорапд ва ба кушкн ту овараид. Он гох маро хабар кунй,
то тадбнр кунам.
Шамъун бархост ва чунопчи модараш гуфта буд, хаймаву
олотн матбах ва сози мачлне чумла бурун фиристод в а як суро-
хин симнн ва доруи бсхушй д^р он кард ва чудо бинход ва он
гох ломани хайма барзнлохт ва мутрибонро бнфармуд, то на-
вои хуш баргмрнфтанд на айш мекардаид, то ои ки маликзода
аэ шнкор бозгарднд. Шамъун бар сарн рохаш омад ва мнони
марк-збаш бигрнфт. бо сад хазор шнфоат вайро дар хайма фУ-
руд овард ва днлнавози кард ва баъд аз он таом оварданд вз
бнхурланд ва шароб хост* Руй ба маликзода кард вз ба се тз-
локи му мак савгаид хурд. кя «туро нагуэорам то се калах на-
кури», Маликзода сахг очизу фуру монд вз аз зарурат кабул
кард Шамъунн малъун чун маликзодаро карор дод, ки се кадах
шароб бозхурад. дархол он бодае, ки доруи бехушн дар он буд.
як кадах ба маликзода дид. Баъд аз он ду кэдах паёпай хурд
яа кадахи днгар ба малик-пил дод. Баъд аз он бняфтгд ва чу-
ноп бехуш шуд, ки аз чахон хабар наделит. Буломон уро барги*
рнфтанд ва ба кушкн Шамъун бурданд. Модарашро хабар кард
на биёмад ва ангуштарннн маликзодаро бнетад, дархол рохн
хонаи маликзода дар пеш гнрифг ва биемад. зуд дар назди дух-
тар. Ба одатн хар руз биёмад ва дараш бнкшод ва он малъун
даррафт ва духгарро дар канор гирифт ва бозлурсид, гуф
— Имруз бевакт аз он омядаам ки хидевандн ту аз шик р
бозгардил, гузораги бар дари сарой мо бул, писарам уро бидид
на ба сарой худ фуруд овард ва мехмондорн кард ва бз сс талок
324
сзягзпл хурд, ки туро п^шаб нагузорэм. Чун зхзол бад-нн гуна
дпдам, бнтарендам, ки туро дил боаидсша бошад. Маликзода
низ орзу кард, маро як ангуштарпн ба нншоиа дод. бкёвардам.
; дилро фориг дори. Бзрхез, ту низ пн чо биё* то дар хндматп
шумо биёсоям.
Кпнизак чу» ингуш:ар ни маликзода биднд ва ин сухан глу-
пил, баромад ва бо худ гуфт: «X идеи ан ди ман он гайрат дорял.
ки маро харгиз ба чое нахохад, Ин ачаб кор аст, Чун бошад, ка-
се, кн намехохад офтобу мохтоб маро бубппад. чй гуна маро бз
хонам днгар металабад?*, Дигар гуфт: «Ин зан зохидн муьта-
мад аст ва хулошиносу днндор ва ангуштарпн аз хпдеванди май
аст. Хамоно кн агар салох издпдй ва чойгох махрам кадили, ма-
ро талиб накардй па... ангуштарпн нафнристодй». Чун пн ап-
дсша бикардй, он маккораи малъунаро гуфт:
— Эй модар, мулла ге шуд, ки то ман дар нн шахрам из wax-
д. кот офтсбу мохтобро налила iM оя ин сухан бо ту гуфтаам,
х» I офаркда надонад, ки ыэн кастам ё на. Чй гуна тавонам аз
шахри гарнб ба хонаи дкгарон омадан?
Иираээн г\фт, ки:
— Раво бошад. ту маро аз днда кнромитар бошй, мо туро
модар дар дупьёву охмраг бошем. хонаи маро бегона хонй ва
чун бузурге. кн муддати ей соя аст нону об ба дуэли нахурда-
ям ва руза пакшодаам ва чумлан бузургону маъруфонн Миер
лар хасратапд як бор зиёратн ман даръёбанд ва калам дар
* паи эшон нихам, харгнз нарафтзам ва кадам наниходаам, нн
с it чихил руз бошад, то ба нззаги нафсу дину днёнат ва зук-
? . ва раъ ба хонаи ту хар руз як бор мсоям ва баракатн ка-
л"*' дорег намедорам, агар iy як бор ба фармону нишони хи-
д« н пин хеш хонаи маро мушарраф купи, ачаб набошад.
Ин мегуфт вз бархост. го ба хашм бозгардад ва духтар ба
ласту нояш афтод ва гуфт:
— Эй модар, нн хама рост мегуй, аммо аз олатн мардон ме-
ли 1сшам. Агар хнлеванд меомадй. бехтар буди. Агар битавоннс-
1й . i i hi, маро ба ангуштарпн нафирнстодй.
Г эр бархост ва он пирохану макиааи мурассаъ, ки сесола
хнрочн Рум кнмат дошт, дариушмд ва кар пирояс, кн дошт,
х\ - бор он бисрост ва чодар дар cap гирнфт на хона дар бает
ни Гю ниразан ру ба рох ниход, Он малъуна уро ба хонаи писар
бурд. Чун духтар дидам худ боз кард, хучрае лид, ба сад хазор
ситн ороста ва хеч кас ом чо наднд.
Канизак гуфт:
— Хмдевамдам кучост?
325
Ачуэа гуфт:
- У дар сарай бо мутрябону бо харифон бз шарсб 7: дэн
wt:i; |уд аст. Ту форнг бпншян ва чодлр фуру гир ва нн ро
«I они худ дон, то бирэвам ба лнлевандат хабар кунам, то
бнсяд.
Кантак ппнлошт, кн нн рост мегуяд, чолар аз cap чудо кард
ьа хуш бяншзст, Модари Шзмъунн малъун омад, пнсарро гуфт
— Бирзи зуд на хилсвэнлн канизакро кадэти дигар аз ом
шароб бидех. то белу л иглвэд. Чум он карла бошй. пешн ман
оЛ. тп ман бпгуям. кп чй бояд кард.
Шамъун бирафт на маликзодэро б<*лор кэрл ст рггли 1 дпгяр
вз он шароб дол. Бехушн хануэ дар он буд. ба маликзода дол.
днгар бпр бехуштар шуд ва бияфтол. чунон ки хар ки уро ме-
дпдй, пнядоштн, ки мурдааст. Шамъун дархол пешн модар да-
вил. кп уро оз он хол огох кунад. Модараш ангуштврин ба вай
дол в а гуфт:
— Бирав дар annum! у жуп. гуломонро биформой, то уро
оз дарноза бурун баранд ва дар он чо, кн хаймаи ту бул. рахо
кунднд.
Швмъуии малъун хамчунон кард ва мутрпбонро бзробяри
болнии у бнишонл, то пешн вай охнста-охиста мсгуфтанд вз
ншрат мекарданд .то малнкзода бедор шуд. Чун чашм боз кард,
гуфт:
— Мэн кучоям?
Шамъун гуфт:
— Пешн май, айшу нншот мекупя.
Малнкзода чун девонагон аз чо барчаст. нззднки шаб шуда
буд. Бар дсп савор шуд ва пурандух гуфт: <Ин манам. кн харз-
кат кардаам нмруз аз бомдод то щэб бе рун он дилбар ба сзр
барам. Сад хазор лаънат ба шаробхорэгн бол. ки аврзте бекасу
бе хамнафас дар хона гузоштаам ва ман ба пшрат ба шароб
машгулам. Марги ман бод, нн хафоза марост» Ва худро наф-
рин мекард.
Шамъуня малъун чун мэликэодэро бз рох кард ру бз хона
ниход ва фармуд, то хаймаву хяргох чумла бняндохтэид ва ба
шахр бурданд ва аз он рох исгпя модар рафт.
Модараш гуфт:
— Эй писар, кори мая ни буд, кн карда м. боквро ту донй.
Д\хтарро онэрдэм на дар хучра кардам. Бархез ва пеши у рза
ва ба мадорн у талаттуф бо вай бигуй.
1 Рат л — паЛмоняи малой.
’ Хафоз —- nacifi, дупй.
326
Шамъун бо модар гуфт:
— Нахуст бираазм ва худро муаттар созам, ок гох пеши ?
ра^эм.
Чун модэря Шамъунн малъун духтарро лар хучрае кард вз
дарзшро махкам бает, духтар як-ду соат сабр кард, маликзода
пеши у насмад. Духгар бо маликзода хусумат мекард ва мегуфт.
«Мебиий, ки уро чандон хзвасн шароб у ншрат гнрифта, ки як
лахза пеши мо намеояд». Чун намозн бомдод бигзашт, малом лт
чанг дзр дом л наш зад ва бо худ гуфт: «Ин чп маънй дорад, ма-
ро аэ хона бурун овардан, ба хонаи бегонагои иишондан ва хеч
аз ман хабар ка гирифтан? Албаттааз чнзе холи пест. Ох ки чун
хидеваядам ба хона рзвал ва маро ба хона набянал. ба хаёдэт:г
фоенд худро ранчур гардоиад ва бар ман гумоибзр шавад». Солтр
аз ил навъ андеша кард, то шаб дар нн фккР*о буд ва мегуфт
«Ин модзрхондан маро чн афтода. ки гнрди мо нзмегардэд
Дар ин андеша бархост ва дар паси дар омад, то магар касеро
бонг запад ва занн зохидро бихопад. Чун ласт бизад дарро бзе-
та лид. тахкпк донпст, кн нн макр будлаит, Гуфг: «Ох ки мах-
кам афтодам» ва аз чой бнчлет гнрди хона баромад, ханчир •
дид. чун катран обдор аст. Уро гирифт на гуфт. кн огар имшаб
худованди хонаро кабинам ва хол бар ин навъ бувад. бар ин
ханчар худро халок гардоиам», Ии бнгуфт ва зор-зор бнгрист ва
хар лахза домани андеша бнгряфтн ва хайлэш мустахкам шулй.
ки «маро ба фзеле акл аз ман рабуданд ва дар нн хона овард •-
анд>. Як-ду бора бо худ гуфтй, кн «Пиразин коГшмуллайл ва
сойимуннахор 1 бо ии хама вараъ ва диндорй уро нн кор бошад»
ва дар ин андеша буд, ки ногох овози кушоданн дарн хона
омад ва дар бикшоданд. Духтараки кучакро дид, шамъ дар
шамъдонк симнн ннхода бнёвард ва ба наздики у бниход ва а
таокнби у Шамъунн малъун биёмад. Духтар нигох кард, он
ыэлъунро дид, ки ба либосхон 1аропмоя ху:: ю проста. Чун да
ромзд, дари хучраро махкам бает. Чун духтар марли бегонаро
днд, зуд ханчарро бигрифт ва гуфт:
— Ту чй каей?
Шамъун гуфт:
— ‘Ланам бандан камтарпп, мапэм очизу дарчондан ту. Маи
он касам, ки чумлан Мнср дар фармони май аст, май лар drp-
монн ту.
Ин мегуфт ва менолпд. Духтар чун ин хол бидмд. хафт андо
маш чун бод биларзид ва гуфт; «Дарафтодам ва чандкнеола но*
* ДоДилфлдеДд де — шзбзиидадор ва руэ рузадар.
327
Мусу извг бар бод долам. Сал хазор лаънати худо бар пира-
занон бод. Овах *, мамелонам, кн худованди маро холи дида
чист» Мегуфт. ей худро длр пн хучра халок кунам, боз худро
нигох медошт. Гуфт* «Сабр кунам, то ин хол маро вз аввал то
бв охнр маълум шавад. Ьюнурсам, кн хндсвзндам кучост*.
Пас малъунро гуфт:
— Сар аэ аамнн бардор, маро бигуй, ки ту чп касй ва ин пи-
разами эохнд кучо ва хочэи ман кучост ва ту маро дар кучо
дндай? Лгар хохй ман худро бо ту яклил кунам, ин хнкоят бо
ман бигуй.
Шамъуни мллъун дар вай нигох кард, дид хаидарн чун кат-
ран об лор дар даст гирнфтавст, тарснд ва аз у дур бинстод ва
гуфт:
— Эй днлбяри мохруй. бидону огах бош, кн мардеям. кн дар
Миер оз ман мухтярам касе нест ва чумлан бузургони Миер дар
хнмоити ман оянл ва омилн подшох мянам. Мулдате шуд, ки на-
лила туро ошик шудаям вя езргардон. Чун токатам ток шуд вз
бечора шудам, ба сад макру хнля вв он ачуза, кн лндн, ыолари
ман аст. низ фирнстодам, то туро бе дому тадбир ба даст овар-
дам. Акнун маро ба бандагн кабул купи. то камарн бандагнн ту
бар миёнк чон бандам ва cap ав амрн ту* бурун наёварвм.
Чун духтар ин шуиид, охе аз миёнп чонаш баромад, ки аз
дули охи духтар хама олам сиёху торик шуд.
Духтар гуфт;
— Ту маро кучо дндП ва чун шпноей?
Шамъун гуфт:
~ Ман харгнз туро нэдидэам. Он чомахо, кн бофта будй,
ман хаман уро харндаам ва нодида бар он шаклу сурату сопл,
ки бар он чома накш карда буди, ошиктар шудам. Чун дармое-
дам, хочаат ба даст овардам ва м асташ кардам ва ангуштарпн
аз дасташ бадар овардам ва ба дастн модарн худ ба ту нитона
фирнстодам ва туро бад-нн хнлат ба даст овардам ва пас ди-
гарбора ангуштарпн дар дасташ кардам ва хамчунон уро дар
сахро рахо кардам. Ахвол пн аст, кн намудам ва боки ту донн.
Духтар тааччуб кард ва ахволи чунинро тамом бишннд. ло-
пнет, кн кор аэ даст рафт, гуфг: тАгар дар кор хомй кунам, сух-
та шавам. Чун ба нидоинву аблахй 6а кавлп пнразап оташ дар
худ ниходам ва чун мурги зирак дар ломи бало афтодам, аклро
кор бояд фармуд, го хамтунин, кн маро ба хилаги худ биёввр-
1 Осях — ол.
32b
дандзм, мзгзр ман низ ба хнлат худро талонам рзхоних Лгяр
максуд барояд фзбпхо* 1, вагарна, худро халок гардонам*.
Руй бз Шамъун кард ва гуфт!
— Эй мард, бидон, кн ман хилев.знди худро дуст медирвм да
у маро ба сад .хазор мехмату бечорагн ба дач овардзест ва ма-
ро баробарп чавохнр хяридаяот. Ин кодер хакикат бидон, ки аэ
ман коре ба муроди ту бар нахохэд омад. Ба офарндагорн одам,
аз он чо кп хастн. агар як калам пеш бнёй ва ба ман дл.т дароз
купи, бзр нн ханчар шпками худро бишкофам ва агар дарьёбзм,
туро зуд халок кунам. Туро он бсхтар бошад, км судом 3 худро
налами па бар оташ бехуда нанишини*. Чун маро ба даст овардн.
бнгэор, то ман ба охнстагй мехрн лустии хидеванди худро аз дил
берун кунам ва бо ту хуш бароям ва ту чунон хохй. мекун.
Он суханонп бгфонда бишннд ва он ханчари чун катран об
днд... он малъун битярсил. уро ба хамон чойгох рахо кард ва
дараш махкам барбаст ва дер пещи модари худ омад вз чумлаи
вхвол ба модар гуфт. Модараш гуфт:
— Хеч гам махур, хар чи у гуяд, хамон куп, чаро кн кор ба
млдоро ва талагтуфу охнстагй мешанад. Имшаб ба гпрди дараш
мегард, то фэр до чй хохад пеш ояд.
Шамъун гуфт:
— Чуннн кунам.
Модар р о узр хост ва ба хонви худ рафт.
Духтари бечора дар гушан танхой дар он хона чггдон ба
сару рун худ бнзед, ки нааднк буд халок гардад ва аз бисьёрнп
гнрьяву зорй дар кунчн бехудй бияфтод. То руз если ашк аз ди-
да меборид. Рузн дигар чухуд бнёмад ва дарро бнкшод в i д.нр
пешн канизак руй бар замни бинход ва д^р бннстод ва гуфт.
— Эй санам, бар таекин дня форнр дар. Ман он кунам, ки
дилн ту хохад. Гам ба лил дишган надорад суд. Бо казон худой
конеъ шав. днлро ба ин бандан худ банд, то ман ба бзндагимт
миён дарбандам.
Духтар чун девона гон аз чой част. Хеч намехурд ва намеошо-
мнд, то карор блр ин доданд, ки Шамъун муддати як сол аз вай
дур бошад ва пешн вам наёяд ва бо ваяш кор иабошад ва ду
каннзакн кучак пешн ван бошад, аа бахри хндматн у. Чун нн
карор доданд, Шамъун руй бар замин ни хода, гирьён-гирьён
забои баркушод, кн:
— Эй сурмаи дидаи хуршед хокн кадамат ва эй силсилан
Нохид халкан эулфи пурхамат, ман бандан туям, подшохн ман
1 Фабиус — муэофики максад.
1 — д»рдн cap.
329
туй в г: чуз аз дидори ту маро тамаъ ноет. Аз дур ба ди дани ту
рози шудазм, ба хар хат. ки хает хеч офэрнда туро аз дастя ман
^урун паметавонад овард из агар имруэ набошад, фардо ва агар
1гмсол нэбошад, соли днгар. Маро чандон сабр аст. ки ту днл
форпг дор вз хуш бош. Боки мумкня нест. ки агар маро аз миё-
пэм ба ду пнм занзнд вз ба оташзм сузонанд, аз ту даст кутод
накунам.
Он гох ив байтро гуфт:
Байт:
Гор cap Лпбурй ба зулфнкорм тезам
Бе cap бндаааи, бз домзнат оведом.
— Лрз аэ тэсдс 1 ва тавнд > ин аст. ки туро нек маълум гэр-
дзд, кн хама олам чамъ гардаид, туро аз лэсти ман халос на-
ттаонанд кард Ба сад хазор чон маро дар ншк худчун нарасти*
Ва ин Суханов бнгуфт аз пеши духтар ба вазлн модар би-
рзфт вз ахвол ба модар гуфг (Мидараш гуфт:)
— Ту савганд махур. Хар чи у гуяд. оре гуй*
Шамъун ду каннзак аз бахрн хидмат карданн духтар фирне-
тод вз хар чн дар олам аз зароифу лзгоифтпроз пушнданнау
хурданн па густурданй буд, тамомзт дар хучраи у фиристод вэ
ходимсро ба дари хучраи у нишонд. Ва дар пушти хучраи у хо
мае буд, чунон ки дарнчахо дар мандой ва кучам рохгузар дошт,
маком и духтар дап он чо бясохт, чунон кн бзр хар гуша нигох
мекард ва эор-озр меглрнст ва бо худо ахд кард, кп «то рун
маликзодаро кабинам ва бо у илпишнпам. руза накшоям»*
Акнун шумо ду кдлпмас аз ахволн маликзода щупа вед, ки
холи у ба кучо раенд ва аз сарн у чи вокнахо гузашт*
Чуп маликзода эз он бехушй бо хул омад. ху тро бар он кушк
тфтода дид, сахт фуру монд. бо худ гуфт: «Ман кучо ранам? То
чн вакт ин чо афюдаам? Ин чн хол аст?» Вз бархост ва халка
бар дар зад ва хнчил мегуфт, ки <ман чавобн капиззкро чн ли-
там аа чн гуям, кн ман як шабонаруз туро дар хона рахо кардам
ва ман кучо рафтам?». Дар нн вэсваса чандон кн лэрвозаро ме-
ма, чзвоб намеёфт. Очнэ шуд ня чашмаш торнк шуд. Хуруш
бзровлрд чунон кн хамсоягон гирд омаданд ва чандон кн чора
карданд дар натавопистаяд кушодан ва хэмсоягон аз рохн бом
рафтанд ва лар бикшоданд ва маликзода дарунн хона рафт, ка-
низакро наднд ва даст бизад ва гнребоп то ба доман чок кард
из вяваЙло бяронарл ва худро чаидон ба дару девор зад, кн бе-
‘ Глсдгъ — дзрлн cap додан.
1 Г о лил — да роз.
хуш бияфтод
бар ахвали у
ап в а иол any >
ва сари хул б
за бон fiiihiiie I _
— Во даре
Яке дшяр ’
— Магар ч
Хар кис *
у гнрьяву э« о*
хоб надоил *
сандоза л эн’ -
«Чавп’рфн. Ч
чал чанг
бад-он хот чс
сахт покидл о
бад-он сп ф •' :
МОЛИЛ В<1 хлр
намегуфт, то i
ри марнз зфп.
Шамъун м
карл, он гц-р.?
токат бар слрг
Шамъун бэ ml
— ЭЙ мол.-
НН гуфту-v б
ДИ ИН И ПН ПТ.
Миер уро ' п
ранд Поп
Пеш аз ” . •
ВОКИ j к "'
Моляр?!?'
— Чун ty|₽
имшаб ду •
ёбанд, хал- I
ей, хам .г. •
Ту низ змии
дорад ва лм
Ва Шэуъу
хуррамхотнр ’
даро дало
бар сари р< х
лап хомслягон дар хон ан у чамъ омаданд ез
трнстзнд. Ва малнкзода хар пакт ба хуш О'< •
мекардн ва мегуфтй. кн ой Чавохприи маи>
"нор «сзади ва боз бехуш мешудй. Мардумон
а мегуфтанд, кн:
си мн чэвоин покнэа девона туда ас г I
фт, кн:
ирс чанд доштааст, аз у дуздпдааид.
и,о чнзе мегуфт ва бар чаиониву лармондагни
карданд. Кариб се шабу руз он бечора хурду
д хазор фарьёду зорй мекард. Рузн чахбрум
а дар кучяву бозору махаллэхо мегардид ва
ирй!> мегуфт ва ба дастн рост санг. ба дасти
и худ мгчзд вл озорй мекард. Ва кар ки уро
яз бахри у хун мсборид. Ча во не мелидаид
ррн шохнву мардумзодагн длр у пайдо буд вз
уру ыахчур мегашт, «Чавохнр ii> мегуфт ва ме-
хволаш мспурснданл. ба чуз «Чавохирй> чнде
аз пэнч руз аз токат даромад па бар бистз-
□ ранчур шуд. Хама руз бар cap хок мепошнд.
мро баргуыоштз бул, то хар чн малнкзода не-
ълум мекарданд. Чун маликзода шбгалову Се
•при Миер бняфтпл. Шамъунро хабар кардана.
<и модар омад ва гуфт:
чоки а чунин афтолаэст. Чумла ахлн Миер д.тр
вз маро сад хазор душман яст да аз хидсвян-
•тин йенам. Метарсам. кн чун мусулмонопи
хол бубпнанд бя дари сарои подшохаш бубэ-
•тзххус да тичассуг намояд вя мо распо шзве
' ; г 1 пзшуда. га.тбнре кун. Гуфтааид: «Иленл
УЪ бояд кард>.
нп гам мебошал, аз пп апдеша матарс. Х^м
мро бифирист то он пнезрро дар хар кучо кн
11 t । тар чохе анлозанд. Чуи аз у форир ша-
; бнмоиал ва хам хсарбурида бонг наэанадь
и па духтар низ бяякборагй тамаъ аз V бар-
zсупорад.
малт.уиро ни сухан бэгоят хуш омад. Он гох
ост ва нанч мардро бнфрнстол. кн малихэо-
л. Он ча.моати харомзодагон биёмадапд ва ?ро
зла диданд, бо худ гуфтанд, ки нн чо чахорсу-
&31
г 'Зор аст вл мардум меомадапд ва меряфтянд. яабоял км бар сз-
рн ин кор касс бнёяд аа бубннал ва пн ахволро маълум кунэд
ва мо рясво шавем. Сабр кунем, то торшстар шавад ва пои мар-
дум ором гкрад, он гох дароем ва Уро жалок кунем ва лар чохе
афканем, Бар нн кттнфок карданд, хар кадом чое рафта гтвях^н
шуданд на кордхо бзркушоданд. то малнкзодян яярнбро далок
купэнд. Худой таоло чуннн такдир карлп бул, ки хямон соат
п-зири ::одшох аэ пешн подшох бя хонан хул мерафт. Во эъзози
бисьер ва шамъу машъалан бетпутор меомзд Чуи б?р он маком
расиланд. мапдумопро чяшх< бэп малнкзода афтод, вязпрро хз-
б\п карданл. Вазнр бо шзмъу фопус бзр сзрн малнкзода омад
ч юне лил, чун мохе афтода ва осорн буяургнву годшоуй зэ
у эохнр гашта. Вазир пиндошт. кн У магяр мает я ст. Бнфир-
м} 1, то бедораш кунанд. Малнкзода аэ сустмву бетокдтй бар
пой натзвонист истпд ва чашм боз кард, вазирро гуфт. кн:
— Чавохирй. Чавохирй.
Вэзир аз он мардум пурсид. ки-
— Ахволн ин чяпоп чист? Дили ман гупохй мсдихад, кп аз
ипкняе холи пест,
Чавоие уро лэр шахр шревону гнрьён дида бул. гуфт:
— Эб худовянд, ин чавоп чанд ру» аст, ки бо чоман дарит?
дар махалляву бозорхо мегардад, «чавохнр, чавохирэ мегуяд
вэ худро мс.иушад. Бад-он монад» ки уро чааохнри бисьёре бу-
дааст яп ля мЛ дуэлитявид вя яя он яям леволааст ва парешону
чомалерида вз синен худро хярлшида дзр ин шахр мегардзд
вл зарряе эа обу нпн ба шинами у нарясилааст.
Вяэпр чун яхвслп уро дил. тилятп бпр маликзода сухт, би-
фармуд, то уро бпгрифтапд яа ба хоияп вазнр бурданд ва неку
б^хобонплэнл. Рузн днгар tfpn ба гармоба бурданд вз рнояг i р-
л «ид, то у индак кувват ёфт ва дяп тяом хурдан даромад. Вазир
формул, кп то дастэс чоман покпза дар у г ушониданд. Он гох
ба назднки худ хонд. Маликзода чун нэя’ оро бидяд, хидчаг
кард. Вазир Уро бянвохт па гуфт:
— ЭЛ пнсдр, дил хуш дор ва ахвол аз ман пушила мядор. Би-
дон. ки ман вазирн подцюхам ва мухнми ту ав мян барояд г •
хар чи хает, бо ман бигу, то мян пвззк он бялнхвм ва тафз •
кунам па яшонро ба даст овэрам, молу чавохнри tv бозбиетончм.
Чонй худро аз барон мол чаро ба бод мелмхй?! Молро иваз • ->-
шад ва чояро иваз набошад.
Маликзода чунпп сухан бншняд, руй бар замин ннход ва обн
хчерат дар дида бигардонид, ахволн худро аз аввал то ба ох:у
332
ЯК 6.1 як бо вазнр бнгуфт» Вазир чун ахволн V бншнид, мута-
Хайиру xiipa бимонд. Даст бар даст мезад во мепфг:
— Харгиз яз ин ачибтар ахвол пабошад.— Он гох гуфт. мн —
Хеч гам махур. днл форнг дор ва хонаи млн хонан худ дон & ’
тафарруч ’ мекун, кн ман тадбнрн нн кор бикунам, нншооллих
таоло.
Маликзода дасташ бнбусид, Вазнр уро дар канор гирифт вз
дмлхушихо дод ва дар утокп хул уро маком дод вз кас фирне-
год ва хонаву макому асбоб хифз намуданл. Он гох чанд р\ i
маликзодаро шаробу таоми мувофик додан т. то якборагм ба
аклу души худ бозомад. Чун донист, кн куннати тамом ёфъ
Сро ба хидмати подшох бурл ва лар хмлват ахв >лу саргуэашт
ба подшох гуфт. Подшох аэ нн вокна ачэб фуру монд, вазир*
ро гуфт:
— Сарн маро дуст медорй, хар чн мумкин бошад эхтнёчу
тадбнр дар кори вай ба чой овари. то бошад кн у ба максулац
расад.
Вазнр рухсат ёфт ва ба хонаи худ омад, гуломи саклобн1
дошт, бнсьер донову знрак буд. Руломро гуфт:
— Ман туро коре мефармоям, кн агар он кор тамом фармон,
аз моли май свод бошн ва днгар чпзхо ва инъомхо бнднхам.
Рулом гуфт:
— Хар чн фармон, чон супорам,
Пас вазнр маликзодаро бнхонд ва иофан мушк ва кадре уду
анбар ва буйхон хуш ба вай дод вз гуфт:
— Ин буйхон хуш туро бар душ мебояд гирифт ва ба шаклн
атрфурушон баромада, бо пн гулом гардй. кп ин писар куча* »
ва махаллахои Мнсрро хуб медонад, хамрох бнгэрдн ва бо/г
мекун ба атрфурушн. Агар ин каннзак хануз дар шахр бошг л
ба хар чо кн хает, чун овози ту бишнавад, руй ба ту бинмоял.
Чук бидонам, ки у кучост, бурун оварлан осон бошад.
Чун маликзода нн сухан бншннд, багоят умедвор шуд ва бар-
хост ва пойдоне дар пой кард ва худро ба пакли атрфурушон
баропард ва дар акнбн гуломи саклобй афтод ва гярдогнрди
кучахову махаллахо баромад ва бонг хамекард, кн «мушку уду
анбар ва буйхон хуш дорам!>.
То се pj3 ба гнрди махаллахо баромад, чунон шуд. кн Хеч
махалла намонд. кн зшон гардаданд, п.тло кн махаллаи Шамь*
у и, ки он чо иагардндаанд, Вазнр ахьед аз гулом пурсид, гулом
гуфт, кн;
г Тафарруч — лиллушй, оеоиш.
1 — славиий.
з: з
туй ва чуз аз дндори ту маро тамаъ вест. Лз дур ба днданн ту
рози шуда эм, ба хар ход, ки даст хеч офарида туро аз дасти ман
бурун наметавонад овард ва агар нмруз иабошад, фардо ва агар
имсоя набошад, соли днгар. Маро чан дон сзбр аст, ки ту дил
форнг дор ва хуш бош. Боки мумкип нест, кн агар маро аз мне-
нам ба ду ним запанд эа ба отэшэм сузонапд, аз ту даст кутох
нлкунам.
Он гох ни байтро гуфт:
Байт:
Гар cap бг6>рГ| Па эулфнкорк тезам
Бе cap бидлпак. ба дпудлат овемм.
— Лрз аз тэсдс 1 пи тавнл ’ ин аст, км туро нек маълум гар-
ллд, ки хама олам чзмъ гарданд, туро аз дастн мам халде на*
тавонанл кард. Ба сад хазор чон маро дар ншк худчуй нарасти.
Ва ни Суханов бнгуфт аз пешн духтар ба наздн модар бн-
рафт ва ахвол ба модар гуфт, (.Модараш гуфт:)
— Ту савганд махур. Хар чн у гуяд, оре гуй.
Шамъун ду канизак аз бахри хндмат карданп Духтар фнрис-
тод ва хар чн дар олам аз эароифу латоифгироэ пушидаииву
хурданм ва густурдвнй буд. тамомэт дар хучрли у фнристод ва
ходимсро ба дари хучраи у нмшоид. Ва дар пуштн хучрам у л>
нае буд, чунон ки дарнчзхо дар майдон ва кучам рохгузар дошт,
макомн духтар дар он чо бнеохт. чунон кн бар хар гуша мнгох
мекард ва зор озр мсгирист на бо худо ахл кард, кн «то рун
мзликзодаро кабинам ва бо у нанишннэм. руэз накшоям».
Акнун шумо ду калнмае аэ ахволн маликзода шунавсд, ки
холн у ба кучо раенд аа аз сарм у чн вокнахо гузашт.
Чун малнкзода аз он бехушй бо худ омад, ху ipo бар он кушк
афтода дид, сахт фуру монл, бо худ гуфт* «Май кучо рэвам? То
чн ввкт мн чо зфтодззм? Ин чи хол аст?» Вл бархост ва халка
бар дзр зад ва хичнл мегуфт, кп «ман чзвоби клпнзлкро чй ли-
там аа чн гуям. кп ман як шабопзруз туро лар хона рахо кардам
ва млн кучо рафтам?». Дар нн вэспася чанлоп ки ларвозаро ме-
зал. чавоб нз.мссфт, Очнэ шуд ва чашмзш торик шуд. Хуруш
баровард чу пои кн хзмсоягон гкрд омэданд ва чяндон кн чора
► арданд длр натаяопнетамд кушодан ва хэмсоягон аэ рохн бом
рафтанд вл дар бикшоданд вз малнкзода ларунн хона рлфг. ка-
низ.ткро наднд ва ласт бмэад вз гиребон то ба доман чок кярл
воваЙло бэровярд ва худро чандон бз дзру девор зад. кн бе*
’ Тагдга — дзрн cap хохам.
’ Тамм — jupoi.
хуш бияфтод. Чумлан хамспягон дар хонаи у чамъ омаданд м
бар ахволн у мегнрнстанд. Ва малнкзода хар вакт ба ххш ом •
ди га колаву зорй мскзрдм ва мегуфтй, кн ой Цавохирпи ман! •
ьа сари худ ба девор мсзадй ва боз бехуш ыешудй. Мардумон
забои бнкшоданд ва мегуфтанд, кн:
— Во дарего, кн ин чавонн иокнза девона шудааст!
Яке днгар мегуфт, ки:
— Магар ч шохирс чанд доштааст, аз у дуздидаанд.
Хар касс б'им ? чнзе мегуфт па бар чэ вониву дармондагяи
у гирьчну зорй мекарданд. Кариб се табу руз он бечора хурду
хоб надошт ял сад хазор фарьёду зорй мекард. Рузн чахорум
сгл . . । iany де» жа дар к\чану бозо’ру махалладо мегарлпд вл
«Чавохнрй. Чавохнрй!» мегуфт ва ба дастн рост санг, ба ласти
чаи чанг г пр синаи худ мел ад ва озорй мекард. Ва хар ки уро
бал он хол м лил. аз бахри у хун мсборнд. Чавоне мелидаид
сахт покнла па фарри шохнву марлумзодагй дар у пайдо буд вз
бад-он снфат ранчуру махчур мсгашт, «Чавохнрй» мегхфт ва не-
полил ва хар кн ахволаш мспурспданд. ба чуз «Чавохнрй» чнзе
намегуфт, то баъд аз ланч руз аз токат даромад ва бар бнслз*
ри марнз афгод вз рэнчур шуд. Хама руз бар cap хок мепошид.
Шамъун мардумро баргумоштз бул, то хар чн маликзода мс*
карл, он сагро маълум мекарданд. Чун маликзода мубталову Сс
тпкат бар епри бозорн Миер бияфтод. Шамъунро хабар кардана.
Шамъун ба назднкн моляр пмад ва гуфт:
— Эй модар. влкпа чунин яфтодаэст. Чумла ахли Миер дар
нн гуфтхгу буданд ва маро сад хазор душман аст вл аз хндсван-
дн нн канизак змии пестам. Мгтлрсам, кн чун мусулмонони
Миер vpo бал пи хол бубипапд ба дари capon подшохаш бубз-
раяд Потшох тафвххус ва тачассус иамояд ва мо расво ш.пвем.
Пеш аз он ки нн вокиа иашудв. талбнре кун. Гуфтаанд: «Илоча
вок па кабл аз вукуъ бояд кард».
Модараш гуфг.
— Чун про аз нн гам мсбошлд. аз ин андеша матэрс. Х^ы
имшаб ду-се гуломро бифнрнст то он лнеарро дар хар кучо «и
ёбпнд. халок кумжнд ва дар чохе зндозанд. Чун аэ у фориг ша-
вй. хам духтар бо ту бимонад ва хам «сарбурида бонг иазанад*.
Ту ииз змии шакй ва духтар низ баякборэгй тамзъ аз у бар-
ворад м дил ба ту супорах
На Шамъуни малъуиро ни сухан бэгоят хуш омяд. Он гох
хуррлыхогир бархост ва панч млрдро бифрпстод. кн малнкзо-
маро халок куианд Он чвчоати харомзодагон биёмаланд ва ?ро
бар сари рох афтода дндаид бо худ гуфтанд, кн ин чо чахоргу-
WI
— Дар хама шахр хеч чое намонд. ки гардндем, нлло махал
лай Шамъун, ки ранен Миер аст,
Вазир гуфт:
— Он чо низ биравед. Агар он чо пзбошад, чоран днгар цу-
нем.
Пае рузн днгар малнкэодаву гулом дар он махаллат раф-
танд. Чуи ба наздики кушку хучраи он малъун расиданд, мз-
ликзода бонг баровард. Каннзак бар сурохии ои хучра, кн чо;
худ сохта буд. ногох овози маликзодаро шуинд. Аз дарнча пн
гох кард, хндевандн худро дид. хама аъзояш билзрзпд. бими
пн буд, ки бехуш гардад. Ба машвккатн тамом худро нигох ме-
дошт. Канизаки ходимро гуфт:
— Биравед пеши атрфуруш, порте атр вперед. то бнхдрам
Ходим бархост па ба зер рафт, Каннзак аз дарича санге ба
зер анлохт, бз маликзода зад. Маликзода бар дарнча нигох
кард, к.тнизакро днд, Каннзак ангушт бар лаб ннход. ки хочуш
бош. Маликзода аз ной хост дврафтлд вэ худро ба марди нигох
медошт. Он ходим омад. Маликзода тубрзи хушбун ва хамаи
этрхо. кн дар у буд ба ходим дод ва ангуштарпнн худро дар мпё-
пн атр ннход. Ходим тубрзи атр пеши каннзак бурда ннход ва
каннзак порае уду анбар бурун меовард, яъне ки мебинзм. Аа-
гуштаршш хпдевандн худ б я дид ва баргирмфт ва пинхон кард
вз ангуштарини худ дар мвёнп атрхо ннход вз кядре анбар би-
яарид на зар бидод ва гуфт:
- Фардо аз нн бештару некутар бкевлред, то бяхарахг.
Маликзода гуфт:
— Ба чой мпннат дорам.
Он гох тубра блстзд вз нигох кард, ангуштарини каннзак дар
мнёни атрхо ннхода буд, биефт. Чун мурдяс, ки рух бияфзояд.
чонаш тоза шуд ва ангуштарин бнбусид ва бар дида ннход. шс,-
ду хуррам шуд па ба сарой вазир рафт ва ахвол уро маълум тар-
допил ва ангуштарин бпнмуд. Вазнр хуррам шуд ва гуфт.
— Алхамдулмллох, кн акнун днл хуш дор. Каннзак чун тур •
днд. чорае бяку над. Аммо эй пнезр. бидон ки Шамъун малъу-
иест. кн чу мл ан шзхри Мнср бзд-у вобаста аст ва 1
у дорад. Агар у хохад, ки моро маъэул 1 кунад, тавонад кард, б :
ба дни у хеч яатвонем карл Ту дил хуш дор ва сабрро кор фа}. -
мой, то магар чораву тадбнри |урсхтан кунад.
Маликзода шаб то руз хуррам буд ва низ он ангуштарпнро
бар дидаву синя мемолид.
> — фуровардак.
334
Канизак чун ма..хклам; о бпдял па этр бпхэрнд. хуррам
шул ва он атр псши худ ннход ва хар дам мебусид ва бар худ
мемолил ва мегуфт:
Байт:
Чашмам ч) Сар он срази гулрант афтод.
Даряал wiwlhh мину дил чэиг афтод,
Ва ил мегуфт ва шодн мекард, Чун ходим кянмэдкро чуноя
знд, ба модари Шамъун гуфт,. кп:
— Нмруз канизак аз хама руз хуштар буд. Атрфуруш бар
дар омада буд. порае атр бнкарид, ва гуфт: <Фарло лпгарбсра
бнёвар, то бихарам».
Модар пешн Шамъун рафт ва гуфт
— Муждагонй дех, ки духтар дар кор даромада ва атр харл-
дааст ва дигаре худи ин нишопдст. кн годна хохад омехтан ьз
бахри ту.
Багопт хуррам шуд ва дархол давил, бадрае дпнор ба дух-
тар фнристод ва гуфт:
— Ин балраро атр бихарал.
Духтар хуш баромал ва харгиз он духтарро чунон хушднл
наднда буданд. Чун чунон дндапд. муждагонй ба Шамъун бур-
лап.т. умедвор шуд.
Руэн дигар вазир малнкзодаро як нофаи дигар байзаи анбар
ла маблагн уд бо гуломи саклобй дол. бар одатп рузи гузашта
бар дарн кушки Шамъун фнристод ва духтар нигохбоян худро
аз бомдод гуфт:
— Имруз пул бисьёр дорем, кошки он атрфуруш меомадй, то
блсьёртар меха радам, ман гол ня о.мехтаме.
Бар ин чнхат бар дарнча шипаста буд ва рох медиа. Чун ма-
лпкзода бар он чойгох расид. бонг баровард ва ходим аз пешк
духтар фуруд омад аэ птр пешн духтар бурд. Духтар когазе на-
дпита буд. аз дарнча ба маликзода андохт. Малнкзода когааро
баргирифт ва сабр кард, то ходим тубран атр чеши духтар бурд.
У гуфт:
— Ин атрфуруш бисьер мардн пек аст. Дар муомилан дина
га нмруз чумлан атрхо фиристох Мая низ мардумн кунам.
Аз он атрхо порае баргприфт ва хазор динор дар тубра ми-
ход ва ба ходим дод. то уро ба маликзода супорид. Маликзода
гн зар бпстад ва дуоп xarip дар хаки у кард ва аз он чо бозгашт
ва пешн вазнр омад ва когаэро бархопд. навиштэ буд, кн «нм-
шаб ду асп бо созу силохн мардона рост карда биёаэрй, ба зе-
ри кушк мунтазнр бош, то ман бясям ва барнншинсм ва бнгре-
335
зем, кп дар пн чп натавонем буд», Маликзода чун он рукъэоп
бчхонд ва ои хазор дннор Со вазир намуд» вазир он хазор’ дипо?
зари сурх днд, хуррам шуд ва дархол бнфармуд, ки:
— биравед ва ду аспи рохворн неку биеварсд бо соэу склоки
мукяммал.
Ва дах хазор динор бахрн нафака ба маликзода дол Малик-
зода бистад ва хидмат кард ва офарнну дуо карда ба хонаи худ
ртфт аа он чн ннхода буд бардошт вя ду мардро гунох гнрифта.
он чи дяр хона буд ба гуломн сяклобн дод. Вазир чуну чунон
дид, дархол, кн у хизмат карда буд. гулом ро озол карл ва ду-
вист дипорп днгар бал-у дол. Маликзода он зар ба миёни хул
бзрбзст ва бнгзошт, то шаб шуд. Вазирро видоъ кард ва силох
бнпушид ва дар аспе биншаст ва як аспи днгарро и нон бигриф г
пз бар дярн кушкн Шамъун рафт ва мунтазнр буд. Ктзоро. анде-
ша мекард. кн ногох маро касе бубннял. Дар он чо як харобл?
буд ва дзр он хароба рафт, аэ асп фуруд омад ва аспро иной
баргирмфт ва чашм дар рох мебуд, ба ногох хобаш даррабух
Чунон такднрп худой таоло рафта буд, ии эангнн дузте буд bi
дзр вилоятн Мнср маком дошт вя дяр хяр мудлатс б.з шахр до-
рлмади ва хонаи накиб 1 ва ё хонаи мухташамеро мсзлдй, бнсьёр
чнзхп бнбурдЛ. Дар кн шзб ба касди хонаи Шамъун омада бул.
Чуи бар он маком расид, хануз бегохтар буд ва дар ои вайро-
на рафт, то соате биншппад, Чун дар он чо рафт, чавоне тид. д
аспро икон гнрифта, хуш дар хоб рафта. Снохи зангй корле
бзркзшил ва хэр ду мнонро аз дасти маликзода пора кард в<
якеро савор шуд ва якеро бар даст гирифт ва он силох баргн-
рифт вэ бипушид ва аз вайропа р?й ба рох ннход. Казоро. дух
тар кэнизакопра дар хоб карда буд ва чумлаи чавохнрп худро
аз макназву ппрохану маблаге чнзхои днгар аз они Шамъун
баргмрпфт ва бадар омад. Ба ногох марлеро днл, бар аспе ни-
шаста ва аспи днгар бар ласт шрифта. Духтар п индо шт. кн мз-
ликэодааст, гуфт;
— Аспро бпёвзр, то барншшптам.
Сисхи зангй чун овозро бншппд, дархол аспро пеш каш ил.
Духтар барнкшаст вз он хама чавохнру зарина ба вай д-ц. Си •
хи зангй бистад ва шамшер баркашид ва руй ба рох ннход в
ба рохе, кн медопнет, бадар рафт ва руй бз бнёбон пихол на он
шаб рох мсрафт. Снехн зангй хеч сухан намегуфт. Духтар б••
худ андеша кард ва гуфт: «Хидеваидам бо ман сухан намекунад,
1 — сардсрк цдбила. пению.
336
хамоно кн длр хвшм аст. ба хамон саблб кн бо нирозан аз хоня
бурун рафтаам. ванллох кя ман хам низ сухан иагуямэ. Дар нг
лкдеша, то субх бндамид. Духтар нигох клрд, снёхеро лил хгг
ovh манорае, шамшер кашнда рох меравяд. Духтар чун урп бн-
днд. хаман олам пешн гмн сиёх шуд ва дуди андух ат мн-
им чонаш баромад г’.т 1 ’-лрп -з ясп фуруд андохт, фяръёд бзрс>-
вард ва гуфт:
— Эй малъунн снёх. ту чн касй?3
Смёх чун уро афтода дид. пкёдя шуд ва бар сараш бинст- л
ва ба J шямшер кашнд. Чун наэярн снёхв зангй ба р$ю мун
духтар яфтод м он каду болои уро бнлид, ластеш сует шуд пт
аа кор монд па ба сад хазор днл бо-у ошик шуд, Дар он чо cap-
чашмас буд. мншаст ва духтарро биншонд ва он заринвву чзв •*
хнр пеш ниход ва аспонро и школ кард. Духтар иафрпн бар хул
мекард ва бар худом худ мсиолнд. Смех ба рун духтар пчнз мопл
Духтяр забои баркушол ва гуфг
— ЭЛ чдвонмард, чун маро шнкор кардй, аз даст мадех Ма-
ро аз бахрн худ ппгах лор. Ман акнун каннзакн туям, хамам
умр туро хохам булан, Маро чандон мухлат дох, ки бо ободонне
расом. чандон хидмят ба чо оварам ки очнз шэвй. Ман аз тар и
хндевандам гурехтаам вэ бо ту омлдзам. Лз узре кн занонро ме-
шавал. воксъ шудаэст. Чун узр бяртараф шавад, бар хар чн кн
лили ту хохад. чунон купам.
Занги ч; нон чарбэлбоннву мэлохату латофзт дид, волаву
хайронн у бнмонд. Даст бар гарданаш кард ва буса*» чанд бар
сару руяш дод на дур шуд. Чун соате бнссуданд, зангип си’
духтарро дилхушнхо дол, гуфт:
— Маро ба чои днгар ба гайри ту касе иахохад буд. То чт-
ма умри ман аст, харгнз зян нахостаам. Туро ба занй кабул кар-
дам,
Духтар cap бнчунбоннд, аэ рун масхарагй гуфт, кн:
— Дар хамам чахон чун ту шявхаре кучо бошад Икболу
саодат руй ба ман дорад. Агар ту бо ман бнеоэй. бяндэгнхот ку-
нам, валекнн метярсам, кн бо ман гадр кунн ва дигаре бар ман
бугяннн. маро токате набошад.
Cihxh зангй гуфт.
— Худо макунлд, ки ман бар хнлофи ту кор кунам.
Зангй гуфт, кн им духтар маро д^ст мсдорад ва бархост. яс-
понро бисвард ва духтарро бар У нншонд ва худ бэрнишаст в;»
руй дар биёбон ппходзнд. То инмаи руз ба хисори худ расы
данд. Духтар клере дид cap бар авчя осмон кашнда ва даре ’
фулод бар у нпхода на гирдо-гнрдн ок каср маргзоре буд. Чэг
22-1356 337
МЭХОН обн равону дарзхтхон фаровон бнднд. Зангй дари каср
бикшод ва духтарро даруни каср бурд ва чанд хонаро бикшод
ва зарняаву симнна. чомаву сялоххо. ки солхо ба дуэли оварда
буд, ба духтар намуд ва гуфт:
— Ин хама хаэннаву дафяна ва кумошот ба ту бахшидам.
Он аспонро дар пойгохи ахтахона бубаст ва бисчад ва аз хар
гуна таом биёвзрданд, Чун аэ таом хурдан фориг шуданд. он
гох зангй бархост ва тоси мнкдори панч ман шароб пеш овард
ва дар як дам даркашид ва духтарро гуфт:
— Ту низ бнхур.
Духтар гуфт: '
— Man харгиз шароб пахурдазм. Ман чун чуфтн tv хохам
булан, яйбн тамом богпил. кн чун чуфтп ту шлробхор бошад
Даст аэ май бпдор. Чун мает гярдн, чоятро бияидозям ва туро
бнхобонам ва ман худро бпёэмоям ва тартибя корн худ рост ку-
нам. он гох дар канорат тирам ва поят бимолам.
Лангли спёхро багоят хуш омяд вз духталро дар канор ги-
рифт ва он тоси шароби папчмзнй пур карда бар ели духтар
лочуръа даркашид. Духтар доруи бсхушн хамрох дошт ва порае
бароварл ва чоми кучак пур кард ва бар сди он эапгя бар он
чои шароб рехт ва снёхро гуфт:
— Ин чоч аэ дасти ман бозбнетоп ва бнхур то мехру вафои
ман лар днлат чой гнрад.
Зангй аэ сари масти б я стад ва бихурд, чун мурда бияфтод.
Духтар чун дид, кн зангй бияфтод, бар\ост ва ба гнрдн хн-
сор бзромзл. кэмпнди мэхкам ба чанг дзроварлз, Омёмэл эз
дасту нои зангиро ларбэст ва аз он доруи бехушн поран дигар
дар коса бирехт вз дар комаш кард вз порае дзр закону бнннн
у бирехт бехуштар шуд ва гулулабанд кард ва дар он хона хар
чн чавохиру зарина буд. бигрнфт ва он чн аз хонан Шамъун
оварда буд. дар хурчия карл ва чоман мардоиаву сплохн та-
мом дарпушид ва хзр ду аспонро зин барнпход ва дарн кзерро
куфл карл аз берун, рохс ки омада буд, пеш гирифт ва рох ме-
рафт. То ду шабои.зруз рох бирафт, хеч чанвареву оламнзоде
налил. Рузи сеюм ба кухе расид, ки сарзш ба уфуки фзлак ра-
сидн. Ба хар чахл бар езри он кух расид ва дзр фурудп кух ни-
гох кард, маргзоре днд вз лар он мэргзор дуконхо вл саропар-
дахо насб1 кзрдаанд ва мардумони беш^мор ва галабаи2 бись-
ёр дар он чо нпшаста иа дар хар гуша асионн тозпнажод бо
1 Насб — сохтли, барпо кардан.
а I а лаба ахбухд
зину лачоми мурзссаъ дошта ва гуломонн заринкэмар ба хг тмят
истода буданд ва дар интнзорй, кн касе аз он чоннби кух ф\-
руд меомада бошад. Чун духтар он галабаро дид, руй 6а ?и. •
овард ва он мачмаъ чун уро бнлиданд, вазеу тариф бархостанд
ва нстикболп духтар бозомэданд ва хндмат бь: ардал д из ят
эшон зцаб мемояд ва бо худ мегуфт, ки «нн тонфа чн кпвм б"
шанд ва нн хама хидмят чаро ба ман мекунянд?>. Пас нн кавм
ин духтарро ба саропарда бар сари курени зарин биншондацд
ав ба сурату енрат уро бндиданд, бар вай офзрнн мекарданд ва
бар сари у зар нисор мекарданд вл мерехганд. Чун форнг шу-
данд, аз мнёни он кавм пире бархост* ва руй ба духтар овард вл
гуфт:
— Эй чавон, кучакй, аммо ба акл бар пнрон мемонн ва фар-
ри оэодагону бузургн лорй Бидопу огах бош, ки моро подшох е
буд бо адлу дод ва бо шаквату саховат... Ногох аз каэон осмонн
дастн марг бар у рох ёфт ва рахгн подшохи фуру рехт ва дар
шахри мо чанд касеро таман подшохи буд ва хавохо.хй иску-
нанд ва мардум ду хясса шуданд ва хар калом кавм касеро м.?-
хостанд. Бар нн сабаб ба хунн якдигар бархостанд ва масофу1
фнтнахо барпо карданд. Флтна тамом шуд ва чора ои доннстем.
кн иттнфок кунем па хар кас, ки аз ин кух фуруд ояд, подшох
у бошад ва бар пай байъат3 кунем ва хокимп мо J бошад. Ак-
нун кариб як мох бошад вазеу шарнф омадем ва чашм ба рох
ниходэем. кн хулой таоло киро фнрпстад. Ин соат ту омадам,
вочнб шуд, кн точи шохй бар сари ту бнннхем, У и ед дорем, кн
адлу дол бикунн ва дар соян маадалати ту баросоем.
Ин бнгуфт, баякбор он кавм бархостанд ва точи мурассаъ
бар сарн у ннходамд. Чун он ходу ни хнкоятро шуннд, ба худой
таоло шукр кард ва бар курей барнишаст ва кндмэти хндмат
бар чой оварданд пл буэургонро гуфг:
— Май нн кор ба шумо ба ду шарт кабул хохам кард. Яке
он, кн руй ба буркаъ* бинанд ва дар сарои мак ба чуз капиза-
кон нзбошанд ва ман руй бар ои кас намоям, ки худ хохам ва
<н шарт аз ман кабул кунед ва дигар хар чи шуморо бошад аз
адлу доду саховат ба шумо ба чо оварам.
Эшонон хама бар нн карор розй шуданд ва бар вай дуги
само гуфтанд ва уро бо эъзозу икромн тамом ба шахр даровар-
дапд ва бар тахтн шохй бнншоиданд. Рузи днгар духтар бур-
1 Масоф — чанг.
1 Байъаг — еввгакд х^рдая.
1 — ннкоб, пз'рдв.
каъ ба рун худ гузошт ва барнишаст ва чумлан лашкарро бэр-
нишонданд на ба иаЙ!«.н соате бнтардил. Баъд аз он фур 1
омад, фармуд» кн то хон афкантанд Чун аз таом форяг шудаиз
на курииш додаид. то мардум» омаданд ва мсгузаштапд ва
аъёну хи'шбон хар як ба чон худ бнии1лстанд ва он хзо ду асгт.
кн хдмротн зуд оварда буд ва ои хурчии, ян пур вз чааодвр бух
мухре дар c»:t ннхода ба хуэури козни шахр ва вал онро фа?*
муд, то хзр яке мухре дар он чо ннходаил вз бэд-он таърихи
махззрй1 фармуд павнштанл. ки «фалон р\з нн подшох бад-ин
маком рагид ва ин амонэт фалон руз супурдэ ва гувокнн чумла
аъспро фармуд. то сабт карданд ва баъд аз он хар касра бар
кори худ муквррар фармуд ва валу дозро он чо чунон кард, ки
хвргнз лар вахми1 касе няёмад ва хар руэ бомдот бзр асп нн-
шастй ва бар мэйлои бигардндй. баъд аэ он фуруд омалй ва
оку таом бигустуронидй ва баъд аз он девон’ доштй ва корн
подшохи гуэорндн вз баъд аз он осоиш доли ва чун шаб ларо-
малй. бо каннзакон хуш баромадн ва бо он кас» ки хотнраи
хости, руй иамудй вз онро. кн нахостй. хтмчунон бур-зъ гузош-
тй. Бар нн тартнб муддате подшохи карл вз мардумро аз худ
роэнпу хушнуд медошт. Номэш дар хэмзн олам мунтзшнр шуд
пл чумлаи лнёр аз адли у обод гашт. Пас ик р э фармуд. то
дар шахр мехмонхонае сохтанд из ба фаршу слот биёростанд
па хама а с боб р^ст карда ил вз устодн нак> ошро талаб кард ва
лар пеши худ биншонд ва сураги худро бад-у намуд ва гуфг
— Бнрап дар он мехмонхона ва су рати маро нек тваммул
кун. бнеоз. чунон кн сахех бошад дер рую муй вз каду боло вз
нниипзи он се хол бар ои енфэт,—кн хар клее кн он духтарро
днди буд. чун ои суратро дндн. доннстн. кн он суратп уст.
Пас духтар бврнншаст вз бнрзфт ва он суратн худ бмднд.
сахт пкеандид ва хазор дннору хилъат Уро бндол ва муътзма-
допро баргумошт вз муваккалонро пяз фармуд, то хар гарнбе вл
слплогарс аз хар гушаву чахор тарафп олам бнрасад. уро гн-
рифта, ба хамон мехмонхома бу бара ид ва сс руэ онро таому
П‘ »б лиханд, то осоиш ёбанл ви хар кне хнкоятспу езргузаште
аз gj сурат бозгуянд. ба хизмати подшох арзл дорзнд.
Акнун омадем ба ахволн Шамъун» кн аз сарн у чихо гузашт
ва чи вся на пеш омад.
Чун Шамъун аз гурехтани кзннзак хабардор шуд. даст би-
1 —ном а и шяходат. мбояхат.
/?«^м — фнкр. андеша.
1 Дгньн — кач-чисм кабул, бор
340
*яд вз чоман худ бидярпд ва мулла тп як мох хупро хзсдн куш-
тан кард ва бар сару рун худ хок ммошяд ва itypVin баровиох
ва чун девонлгом гардид вв аз кахру ая гуссаи хул япчимук г
mitttow, кн мувмскяли Vбуданд ва онхоро нимхбон капля бу i
хамаро хялок кар’’ Аз очнзй хеч чг»ра наёфт, бархост вз чана
барраву чадорпой биг рифт ва пешн модар омад гуфт:
— Эй моляр, акнун ман токаги фирокм 9 надорви на батт-
рикн бозаргонй бв чое ранам, мягпр ин иани лкро бз даст
эрам.
Ин бнгуфт ва руй ба дар ннход ва ша*р бя шахр мегардит.
Казоро бар он шахр расгод, кп он духтар подшох шуда 6vi.
Овозае дз^» он шахр афтод, ки боппргоп<* бо яеъмяти бчн.г-р
омадааст. Уро ба мехмонховв оварданд ва се р^з тяому шзр б
доданд. Рузи чахорум чун ах мехмонхоня бадар пм-ал, то m
шахр равад, ногох назараш бар он сурат афтод. бехудонэ бэнг
ээд в а гуфт:
— Бо ин найранг бохтэн аз дастн мач кучо бнрапп!
Ин бнгуфт ва бехуд бияфтод ва мувзккалон дархол урэ
бнгрифгэнд ва дар пешн духтар Сурдзид. Вз духтар чун • ро
аэ дур бнднд, бншнохт ва фармуд то vpo лар банд карданд bi
кумошоти уро мухр карданд ва уро дар хонэи торнк бэздош-
таяд.
Ин суханро дар ин чо гузарад, шумо iy калима аз ахволн
зангии спех шунавсд, ки чун зангии сисх ба хуш омад, чун
худро мяхкам баста днд. чандон куват кард, ки камаидро по*
ра кард ва бархост ва ба гирди касри худ бнгарднл. хар чи
накдяву чавохир буд, бурда. Хост, ки то берун равлд, да i
каерро баста днд ва бар бомн каср баромад вз камандро вн-
дохт ва ба зер рафт, аспонро чует, наёфт, Пайи аспонро гн-
рифт ва бо хамон рох» ни дух tap рафта буд, ба еуи шахр рэсид,
муваккалон бардавнданд ва уро ба хамон м хмояхопа фх а д
оварданд, то се руз обу таом доданд. Чун рузи чахорум бэра-
ми, он суратро бнднд, бихаидид на гуфт:
— Ту аз дасти ман чон кучо барй!
Ва мувзккалон барчастанл ва эангяро пешн духтар бур-
лзнд, Загни анёхро чун бнднд. бншнохт па хочнбро бифармуд:
— Ин зангнро махка?л барбандед ва пеку ннгох доред. то
ман чи фармоям. Хар руз панч мян нону панч ман гушт уро ба.
jex вз Шамъунро хар руз нон и хушк днхед.
Акнун омадем ва ахволн саргузаштн мвликзодап гарпб ва
бечоран мехнаткашида ва аламзадан аз хону мои овэра вз аз
341
1ри дкляанозн худ чудо гашта. Дар ои вайрона ба назднкн
кушки Шамъун хуфта буд, то ними шаб. Чун аз хоб бедор
жу порая нпон бар дает ва асопиро налил. Чун де во на гои
• з ч> . ^врчвст ва бар джри жушми Шамъум даьмх галабаи та-
мом б* хам баромад. Ба та ла би духтар аэ папу рост метави-
ДЗНХ Гуфт «Во хасрато. кя жор аэ даст рзфтк
Хамчуяон бо сжлскя баста руй ба берум ниход ва шарм ме-
лошт, кн без пеши вазир равад. Ба чашмн гнрьёну дили бнрь*
ён аз ларвоэам шахр берун омад. се шабонаруэ пнёла род
рафт, Баъд аэ се шабонаруэ ба дедае раскл, Аз он зар. кн
дошт ду если рохжф бнхаркд ва бар яке савор шуд ва якери
хэрчеву с бобо, ми дошт. бор карл ва руй ба род ниход ва ме-
глфт. Хулам таоло уро бш аэ бист рхз дар он шэхр рзеонид.
Чуи ба джреозан шахр раемда бух кн муътамадонк духтар уро
ба хамон хона фуруд овардаид ва таому шароб доданх Баъд
аз он дастурй додзпт. то дар шахр равзд. Чун аэ мехмонхона ба-
дар омад. назараш бар он сурат афтод. филхол наъра бнзал ва
бияфтод. Мардум бал-у гнрд омаданд. Уро аз хок бпгрифтанд
на гулоб ба руяш заданл. то ба худ ома1 Дкгарбора дар он
сурат нигох хард вд токаташ ток шуд вл аз шавки он чома бп-
дарнд ва бар сару рул худ задай гирнфт. Хочлб хлбэрл он ба
духтар овард. Духтар бехуд шуд ва саросемаэор бар боми квер
Давид, фармуд. ки <он чавонро биёред!*.
Чун маликзодаро бяёварданд ва чашмн духтар бар чамоли
маликзода афтод. чашмаш пуроб шуд ва чягараш кабоб тар-
дих Хост, ки наързе бнзапад. худро нигох дошт. хочибро би-
фармуд кн:
— Ин чавопро лар хонаи хул фуруя оварй ва яззагаш ба
чо оварй вэ бомдод уро ба хаммом бар ва лястае чомзн мулу-
кона дарпуиюн ва Уро бисьер нему япгох дор.
Хочнб хар чй духтар фармуда бул, бз чой овард рл мзлнк-
зодаро бандашхо кард вл ба гармоба фггрпстод вз як ластя
чомаи мулукона дар У пушоннд. Маликзода ба хонаи хочпб
хама руз мегирист ва мсхост. ки аз хочпб боэпурезл ки <он
сурат. ки бар дари медмомхона буд, катом нажкош нагтп кар-
дадст».
Хочпб лопнет, ки уро вокнае расплааст, блэпурсяд. кн:
— Туро чн шух ки аз пгрья форпр neerff ва яамсосой?
Маликзода гуфг
— Киссаи мая дуру дароэ аст ва ггссая ман чоигудоз, ки
рузгорхо шарх тэвон додан, аммо аз ту’ин тапакз уъ дорам. ки
аэ бахря чондярозин он подшох маро бигуй, ки он сурат кл-
342
дом наккош кашидааст? Аз ин сабаб буд, кн маро нн хама
расвой ба cap омад.
Хочиб гуфт:
— Пирамардест. ки у накш кардааст ба фармон» подшох.
Маликзода гуфт:
— Агар уро пеши ман ори, ман хндматн туро ба чо орзхс.
Бошад ки ба баракоти ту кори ман барояд.
Хочлб гуфг
— Фардо уро пеши ту орам.
Рузн днгар духтар бнфармуд, то боргоху саропэрдз аз шахр
бурун бурданд на дар майдоне задавд ва он гах дар шахр му-
нодн заданд, то чумла» мардуми шахр ба майдон гнрд ома-
данд. Духтар бар аспе барпишаст ва дар майдон баромад ва
чумла сипохро бариншонд ва берун рафт. Ва хор чи дар он
шахр марду зану кудакон буданд, аз шахр барун рафтанд.
Духтар бнфармуд, то тахте бурданд ла он чо насб карданд.
Духтар бар он тахт барнишаст на буркаъ аэ руй баргирмфт
аа фуру гузошт. Пас фармуд, то Шамъунро биёвардэнд, Он
гох чумлаи кузоту анмаро1 фармуд, кн:
— Хар чи ки Шамъун гуяд, бншиавед ва мадзарй бинвисед
ва бар он гувох бошсд.
Он кавм гуш бар гуфтан у мсдоштанд ва тааччуб мепаму-
данд, кн ин чн холат аст. Пас чаллодро бнфармуд, то Шамъун-
ро пеш нишонд ва савганди азнм ёд кард, кн:
— Агар ахволи саргузаштан худ рост нагун, нн соат хунат
бирезам ва ахволн сурат, ки бар дари мехмонхона дидн. ча-
ро дашном додй ва бе худ афтод й?1
Шамъун охи сард аз доли пурдард бапкашпд ва ахвол аз
он чо, ки чома харнда буд ва ба шаклу сойду ланча ошик шу-
да буд ва модарро ба хилати у фиристодан ва духтарро ба
макру фяреб биёвардэн, маликзодаро мает кардан ва ангуш-
тарни аз дасти J бадар овардан, духтарро дар кушк овзрдан
ва нишон додан вз халчар кэшмдани духтар. то он гох. кн биг-
рехт вз талабгор шудан дар пайи у, чумларо як ба як шарх
дод. Духтар пурсид, ки:
— Хеч дасти ту ба у расндааст ё на?
Шамъун гуфт:
— Хасратам он аст, ки ип хама мехнату гаму андух бахрн
взй кашидам ва харгмз дасти хам хоснл нашуд. Муддатест то
1 Лима — им окон.
343
Малнкзода дигарбор ба гнрья афтод па он гах забсн барку-
Шид на аэ он чое, кн хобаш бурда буд, тзмомнро бозгуфт в;»
зор-зор бнгрнст ба васф, ки хал анк ба фарьёд омаданд. Охн.-
гуфт;
— Лз барон худо маро нишон дпхед, то ин наккош к* -
чост, аз у пурсам, ки ин сурат кучо дидааст. Аз cap то када л
бар v мемояад.
Духтар ба зери нпкоб зор-зор бнгрнст па дар он гирья фг,
мок дод, ки ахволн у низ аима ва кузот бинвиштанд. Чун ф -
риг шуданд, духтар гуфт:
— Аз бахри худо пнсоф бядихед, кн авратеро ин Хама мех-
мату машаккаг ба cap омада бошэд ва уро чанднн вок и а аф-
тода, аз мнён ба салпм:.т балар омада бошад ва худро аз хама
офатхо нигох дошта бошад ва вафон хидоваиди худ фуру l.i-
гузошта бошад ва зару чавохир аз дасташ фуру нашуда бош?д
ва аз шамшерн тез катарсида бошад, он занро терзан тзв- н
гуфт ё на?
Он кавм баякбор гуфтанд, кн:
— Он заиро зан нашояд гуфтан, ки хамам олам бар у тр-
фохнр1 кунаид.
Духтар гуфт:
— Аз ин бозпурссд, ки а ар он духтарро бозёбй чн купи’
Хочнбон аз маликзода бозпурсиданд. Ги.ристан огоз кард пт
худро бар замин зад, ки халонк аз холи у ба гирья даромп
данд. Пас (гуфт):
— Рози шудаам бори дигар бубннам ва хамон соат бнмн-
рам.
Духтар чун малнкзодаро бар он хол лил. чун мор печнд ва
бимн он буд, кв худро расво кунад Бар пой хост ва бо oik ।
баланд гуфт, ки:
— Эй’кавм, бядонсд, ки он духтар мамам ва нн чавон хмде-
ваядя ман аст.
Чун овози духтар ба гушн малнкзода расид, дархол Hai.p i -
бнзад ва бехуд шуд. Духтар дар бортохн худ рафт, фармуд мп-
лнкзодаро дар боргох бурлапд. Духтар малнкзодаро дар каяср
гярифт, руй ба руяш ннход ва бехуш шуд. Гулоб ба руяш аэ-
танд. Чун ба хуш ома л, чашмаш ба духтар афтод вз руй да»р
•юн у молид ва даст дар гардани якднгар оварданд ва якднгап-
ро дар канор гипифтанд, гирек аз хар ду баромад, чунсн кн
чумлап мардум ба гирья дарафтодянд. Пас малпкзодапу дух-
тар бархостанд па ба шахр омаданд ва он шаб бахам будгвл.
1 Тафохир — фяхр карлан.
345
Р\ЧИ ДИТЯр ЗуТТЯр бяфарлтуд ТО борТОЖ бе проста НД ВО ТВМ ОМИ
аряопи лзвлзту мврдумя шзчр аз хосу ои чумла гард омиам.
Бар n-ift тост ва бо овози баланд гуфт, 1ЯТ
— ЭЛ каам. бидовех ки им левом идеяаям мая аст аа
пктаря малккя Эрон вст. Пожар то в а дар. чждлу бобам |пад-
штат подшоттода аст. Мам агар ди га дата гм <-аш. аммо хужта-
’я малики Румам. Ии чавон хаыва>им via чваохир додаает
ва маро харвдазст. Баъд аз он ян кама м*ч>вт аэ барон май
♦ ’шидааст. Линуй агар ба подпитки мал втморорагбат б^чоах
Ti J б.-шад. маро карасе з. шт у биша?. дар мнЛяп марту моем
ва агар ман ба коря шумо ростам |ро б» нэхпоха ккшочам,
яч чое. кп об бошад таяммум1 рано мест. Агар дзетурй днж&х
<арчеэем ва дар Эрон бе птажри жуд ревем
Чум буя ргоггу мардуми шажр ок сухая бяптиндаид, ба як Co-
pra о»»» бэ*|*ашндаяд ва гуфтаяд:
— Подточу жокнми мо шумо жотед буд ва яттясри пухе
ба шумост.
Духтар дарим точи подшожй бар сари малнэодл иажод ее
В1.1НДИ гапчжо ва хужму фармокднжа ба застя f зад Маликмэ-
да бар сарнра тажт биншаст ва мардумоо бяжоид ва дк-луш*
дох Рути ангар фармух то нафту бури бв^аврзавх Шамву-
во ивлъунн жаромэодаро бясувтаяд ва эапгяя еиНа Ду ipo
бя^аардащ ва гуфт:
— Ту ба мам бая* кемаря* еа ои шаб жзвме бо мем ватах*
аа духтарро ранче варасокядл ва туро озод кардам, бз марго
он «а загар душ* яавук*.
СаНн маг* тавбакарх Мало» кода фармух to >ро ж»’»р
Кефаид додаах то базой касря жуд биравед ее бар м rft-
феядои мэшгул шаеад
Чуа зам формг шудзмх дуатзр м чзводвру жарена»,
еа жанра си вуз дошт. бяЬард ва дар наше малкам да явно*
во оо мтарм м*9ту зама бардоиат аа ом азота мурессеь бз на-
лхюда авмта Держав яямвзия темам вост кержаая м Т)афа-
жл- гзроммво тартмб яодлех в* «ттаеи Чаер фаяаеталзод ва
туе фа» аз баром вазнр вам феооствх мрэ кв ба •амоозз
Смгъбр о»«е* аарда бта~еа ат бодря гуеоме саалэбе тошриф
«»•» гувфвжо фярвгтсх Бо Зтроа аичвз не тару модаро вуя ио-
не* ожила вуяу в* авааро свр бе ев? о* «о гуааш
та б»Ж. бамкжшт Малиаваезро а» «в ввеавав е« аосзр дар ер
чад омах Бавх ее муууро »Хм м ввеаромбувургшуваяя еа
он мулкро ба он ппсароя супориш намуданд ва худ бо духтар
ба мулки Эрон рафтанд, ба чои падарн худ ба подшох* бин*
tuacr Модари маликзода хануз зинда буд. ба дилори е! «вил
шод шуд. Маликзода тамомн мардумонро тзсаллй дод ня ьизо-
рати худ ба фарзандони он вазир дод, ки хамрохи малнкзода
рафта бул ва дар хндмат халок кзула бул ва хндматгаров га-
димро навозишхо фармуд ва хакшшгосяи он вазир бз чой
овард.
Банг.
Дер чахон flex эн ххкпгиносн вест,
Хеч балтэр эн иосшюсй вест
Под ш о хе, кн хя к ши нос бумд,
Умри ? бе хадду кнес бувэд...
Хвкшннос вз эл мои а бариах^рад
Бев^фо умрро ба сэр избэрад.
Пас маликзодая хакдиннос ханши носи и хнзматгорону бан-
да: евро бар чой овард вэ мардуми раъияти худро доду вдл ва
рафохияг бндошт ва мамлакатн Эронро ободон кард ва дар ж;<-
лнм номи у муяташир шуд ва окнбат иомак умри у бархан-
данд ва доман аз дуньёи лупи гаддори нопайдор барафшон*
дэнд.
Байт:
Охнря чумла корхо чу фэност,
Гар хама подшох, гэрчи гадост.
Дар хакикэт х.азорон, ки зад. бнмурд,
Харчи ин чо кошт, ол чо бурд.
Нафэсс чанд шумурдсм хамаро,
Олируламр бнгзорем хамаро.
Акнун, эй азизи ман, чанднн нбрат дэринхикоят мат-лум
шуд. Аввал, бидонй, ки зани некуяну порсо аэ дуньёву аз х?р
чн дэр дуньёст, бехтар аст. Дуввум он кн зани пиру бетона дар
ясна набояд, гузошт. Сеюм он кн бисьёр хаб бошад, ки бубн-
няд, ба бедорй хамон пеш ояд. Чахорум он к.и запи дегдонй
ба фол набошад. Панчум он ки ба тайр аз чоран март хвмв
корн дигар метявон кардан. Шашум он кн ба далк аз хирчви
п-'раззнон гарра яабояд шудан. дафгум он кн заной хама яке
набешанд. Ин канизак хам заве буд, ки аз хама фарзоиатар
ва мардоиатар, нн хама па.члавоииву шермардй кард. Хаг ;ум
он кн касди заиу фарзанди мардум кардан, хамчун Шаиъуни
ыалъуя, суд надорад. Нухум он ки бидон, кн хар чи казои ху-
347
т вол о ба? ом pajra бош ах Литерсу» намешана 7 Дачум
он кж бисьер уыедло д»Р MfHUff
Байт;
Л>Ж иомкла бага »*м лег
П<х*« ш*са сим са|ми мт.
Гшхум он кн дам чу ион ки ui v<M каст, гам ииа тает. аал*
• амро нкдожт кггг
Ин буд ниссан канник аз сдргуиштн малякмда. Им дико-
ат а> эшон ^гор би моих Ин хар ду ба мурод р а си да их <мма-
«и хама му-ъмпнжри ба мур< д расами аа нависаймау шума
и.ндажу хонандаау му алл иф у сояиби «и жигобро ба ма*л ; д
бнра;оди.
ХИКОЯТИ ШОХЗОДА СУЛАПМОНИ ПИСАРИ ДОРОБШОХ,
БА СУРАТИ АЦОИБТШГОРЕ ОШИК ШУ ДАНИ У
Ин аст наэм:
Мэи бандан хзкнрп ту султана мухтяшам.
Гяр д. п гимн ту зор бнммрлм, туро пн fhm.
Рлнч\р гпгътяд’л зи там ар-юн мпклэмат,
Бахри худо, бз пургипгн wo ран из kvh кадям
Бар чонзм аз ту хзр чн расал. чон мнила г net.
Гар ловаи1 чаврдсгу гир хпнчарм ситам,
Спргаштэгонн болинпайкой мни ро
Хацри ту рах намул ба саршнзшш адам
Шуд еннвам ипшоф-шикоф яз хадпигн ох
В-аэ хар шнкоф отаипг лил мезанлд алам.
Р. nr, к» мгнлпншт khv> нпмаи ачал,
Кзтли маро ба теги чафсм ту зал рэнвм,
Умр^ст чуръан<’1яи сам пн с агон и туст4
HrjMi't км оби Хпзр маи^шад эн чоми Цац.
349
Роан гуяд, mi дар ыаклакапс Эрон подшофе буд. ки сифатн
шахрнёрняш тамоми мамоликн рун эаминро ободонн сохта вдса-
лобати комкорняш сохати майдонн фалакро оропш хуррэмй бэх-
шида. гурги дарвнди шубонни мешро ба* чон нкбол намуда ва
юзи тезчагтгол бо сайд дар як ошьёп чо гнрифта. Он шохро До-
робшох нам буд. Баъд аз таваччухв бпсьёру сухонн бешуморуро
фарзанде ба олами вучуд омад. км дида и шабзиндадорн фала к
чуннн мохликое дар сафхаи лахр мулохиза нвнамуда ва хаёл
сараи озод дар чуйбори айсм модарн гетн оронш надода.
Байт:
Муборактолее, фархундпфоле,
Бз бшн хуррвчй векуun холе.
Шох фармуд, ки:
— И гшэб дар хар чо тифле, кн ба олами вучуд омада бэша i„
оварда хг .(роли шохзода дар як чо парзариш созанд, то он ки ба
ходу мизочн хамдигар ху гиранд, дар айёми давлаги ман бар:-
Сар эиндагонн кунанд*
Тамоми мулкро чустучу карданд, чахор тнфл ёфтанд, ки ха-
мон соат таваллуд ёфта, ба хизмати шох хознр оварданд, фар-
муд, дар iiapBapirmw онхо мукайяд птудянд. То ба чахорсолвгй
расиданд, дар соати нек ба мактаб монданд. Хакиме буд, ки ал
осорн хикмат дар тайн мурда рух дамидн ва кнрдора мушкплн
рузгорн бетааммул ба нохуни гадбнр кушодн.
Байт:
Хаки удоне, ки дурандеш буданд,
Длииа дарам жалки хеш буданд
Ба таълими он чахор таи мутаваччех шуд, хар кадом аз нлм
бахраи тамом гнрнфтанд.
Баъд аз пн яке аз он писар онро шох ба ил мн наккошй шогирд
карда, днгареро ба гул бури шогирд кард ва якеро ба накбканй
вл дигарро нлм омухт. Хар чахор из барои илми худ таваччух аэ
хад эисда карданд, хар кедом яктои замой шуданд, ки дар ик-
лям адилу назир надоштанд. Устодони комнлиёр аз.*, эшон ан-
гуштн хайрат дар дзхон мегирпфтзи.1, камоли xaiipar дасг ме-
дод. ба чунарн худхо иштнголн j амом доштанд, Шохро мархамат
ба он па 14 тан баробар буд, вакти шохзодаро бехтархо хуш ые-
дошганл Рузе сакдогаре’аз иклими Сарандеб бад-о.ч ннлоят
расид. ба хизмаги Доробшох лнбосе овврд. таърифи уро аз хзд
бс?ун кард, гуфт:
— Рузе б’ар растай бозор мстузаштам, пиразолеро дидам, кн
350
бугчаи сару пос дар дасти уст ва мегуфт, ки хар кас ин сару поре
гирал. дар орзуи у мебошаД. Кнмати ин подида хазор мкс кол
зар аст. Тп аз назарп май дур яашаиад, накушоях
Млн ба нн сухан калам бз пет индолам» хазор мисклл заррп
ба у _.пурдам ва он бутчаро ситон идам, ба хона овардзм, бо<
кардам, чомае дндам, ки харифоп гз эар бофгэапд ва накши дух-
таре дар он чома тарбият кардаанд, ки хеч бнн&ндаеро днд аэ
кайли зулфн у коли набошад ва хеч хасратзадае чонро аз тамо-
шоп у амон натавонад бурд. Нлдонам чн сехрпардозн кардаанд,
Мнсраъ:
Ба хар муяш дмлм зоре гырифтср.
Дар андешап он шудам, ки ин сурат бннокардан калом рах-
нагари дин бошад, кн бад-ин ойкн менамояд. Муддатс дар анде-
шак он будам, Дигар он зол дар назарам надаромад. Дар хасрат
будам. Пире дар он внлоят ба ман мусохмб буд. лкбосро ба у на-
муда м. Гуфт;
— Ин лнбосро духтари малики Сарандеб дурустй карда ва су-
рати худро дар ин либос накш баста. И ин хон дор. кн агар бар ту
бинанд, туро амон наднханд. Чандин лкбосхоро ба ин сурат со .
тааст, хар кадомро ба кншваре фиристода, ки шуре дар офок
андохта. Х,еч кас намедонад, кн ин ошуб аз кучост. Хама саргар*
дони воднн гумномн шудаанд, аз у касеро хабаре нест. Инро а>
баром чахон нигошта. Хазор мнекол зарро дар баробари як тора
мун у сарф метавои сохт. Ин дуздист, албатга пннхон дор, ки аз
рохй дустй нн розро бо ту* намудам.
Аз он внлоят ночор рахти сафар баста, худро ба ин манзил
кашндам. Инро аз барон СулаЙмоншох овардам.
Шох фармуд, ки:
— Ба хона гузоред. назари касе ба у наафтэд, кн фарзанди
ман хвнуз хурд аст, мабодо чашмн бадн рузгор расад, ба хаёле
гирнфтор гардад.
Чомаро ноднда дар сандук пннхон кард. Ба Сулаймоншод
касс хабар оаард, ки:
— Эй шохзодан аз олам бехабар, бидон, ки аз барон ту сав-
догаре чомае оварда, дар тамомнн рун олам амсолн он лнбос ка-
с наднда, хнрочи шахре сарф ёфта. Уро падарат гирнфта пин-
хол кард ва ба ту нейиуд, надонам. ки чн дар дил дорад.
Сулаймоишохро хор-хорс дар днл пайдо шуда, ба падар кас
фнристод, ки чомаро ба ман бнднхад, ки дар бар глрам.
Шох хамрох чахор либоси днгар фнристод, ба хизмати Су-
ланмоишох оварданд, Чомаро боз кард, авпал назараш ба сура г
351
афтод. чунон ачонб дзет дод. ки назднк буд. кн колнб тухй ку
нал. Хоэирок ангуштн хайрат дар дахон нихоинд, уро аз
рафта днданд. дар огуш кашиданд. Баъд аз соаге ба худ ома j
гуфт:
— Хеч медонед, кн ин чн сурат аст?
Гуфтанд:
— Намедонем.
Ох аз ниход и у баромада. ба канорас бияфтод.
Ба шох хабар бурданл. ки чомае ат барон фарзанди хул < •
рнстодн, уро аэ довраи инсоннят берун оварда. на уро аклс в •
уро куше, ахзолн у мутаеайир шуда. Шох пешн фарзанд ом । i i
vpo бо нн сурат днд, аз вокиан холат пурсид. чомаро ням’ 1
Шок мулодиза кард, дигар низе и а гуфт, аз чой бархост, х >ч • »•
савдогаррл талаб кард, гуфт:
— Эй бендрок. медоннстй ба дм лани нн сурат касеро замппн
ха“л холя нэмонад. чаро ба фарзанди ман овзрдй?! Магар душ-
манно доштй?
Гуфт:
— ЭЛ шох, шунидам ки аз Сула Л мои бехтар пест, аз on су-
рат хубтлр пабуд. май хостам, ки хар ду бо хам бошанд. Агар
саъй кунн, дзр каиди фарзянлн худ ори. Аз чи андсшл тори'
Шохро суханн у ппсанд омад ба чоннби Сарандсбшох яомя
навишт ни «зй шохи волочох. шуиндзам. ки туро духтар лар ел
ропардан исмат бу вад, мехохам. ки уро ба фарзанди ман Сулзй-
мэчшох биднхн ва уро аз гаму лндух халос гардонй».
Налимов номаро ба андак руз ба внлоятн Сарандеб бурдзнд,
бар дастн шох супурданд. Шох номаро сарбасар мугплна иаму-
да, бя духтар машзарат карл, Гуфт:
— ЭЛ падар. ман шавхар нхтнёр налорам. То энндаам, бан-
лагни ту гузинам.
Ночор чааоби номэро напишга фиристод ки <эй Доробш :х.
бидон, ки духтари ман касеро кабул надорал Мая хам ихги'р
дар дайн у гузоштаам».
Ин хабар ба гушн Сулзймоншох расид. бнсьер бп.п; эр шуд.
Байт:
Лгар aj чоннОм мммоук набошвд м1Алв.
<>цл»»-м бсшра ба ч<н иарагад
Дзр ин андеша дармоидз гзрдкх >> д»рдя днл лтр нота
дтром.тд.
ЭЛ карние, кн нн хама бар niretra бзр килибн мушти хок
нн поме омехтз, хар сарро ь-ле вз хар дилро а гдсшэе дола ва
яке бар саччодаи нтоат тоатн ту мсгузипад па яке дар хар
' '
I масгй аз н I бутон метдлвбад. яке жокистжрпишипм
оташкадэи кун бутон ба иокпмн. дигаре сл^ронаварли гу"лан
чашмн охунигохон ба бссэрапчомй. Яс чун Хнсрэвп Парни’ л*
| ввели Ширин ' чун Фарход ба ук аэ
чонсахтн дар кзтнроб. Магар инзоми олэмро бзд-ин oftitH 6ic-
тай? Ваилло хохй. ки оламу одам офарндан туст. ту домой Ха
мня миклор и«хохд||, ки маро неком нвгзор. ба кудратл худ
аз офотн рузгор нигох дор. Чахонро балзилнву кастй туй...
Соате Сулэймоншох гирнст. рУА .ба хокн мазз.ътат м пи
беъд аз он cape бардошт гуфт: «гзйр ах хзландарй жоре на
рам». Бо падар видоъ карда, либос дар бар карда, рохй шуд. I! ’
чахор тан низ рафокати у карданд. гуфтанд.
— Хар чо. кн кадди it туст, сарн мост. Умре ба давлагн ту
нюдмонихо кардем. айшк рузгор фарохури хол сохтасм. акнун
чудом дар мвшрабн мо ха ром хохад буд.
Панч тан рох мебурнданд. Муддатс бадяяпаАмой корда, бл
нилоятн Сарандеб раенданд. ба с’арое фуруд омзданд. дар ом чи
макон гнрпфтзнд. Ом capo дар зери касри шох буд. шабу руз хм -
гатгорми шохро мекарданд Рузе бо хам машварате карданд, ки
*то кай бо пн нэвъ зиндагонй бпеоэем. Хуб чуннн менамояд, км
\ар к а дем ба хуиарн худ кушем, асбобн маншэте мухаЛё со< м»
Яке аз онхо хунзрн гулбурй дошт. порам когазе ба даст оварда.
улхо бурид ба дастн гуломн пирн сароЛбоя дод. ки бифруш
I улом ба хизмати хоча намуд. Чун чашмн хоча афтод шуъбл
дае< Мулохмзэ кард, кн чашмн хеч бинанда наднда ва гушн на*
се нашинда. Гуфт:
— Чанд мсфурушад?
Гуфг:
— Мегуяд, кп ба хар бахо бифруш.
Хоча бнет дирам дода, уро бнетопид, гуфт:
— Баъд аз мн хар чн бо ту биднхад, албагта ба ман орй, ба
чое набарй.
Рулом кабул кард, хар руз хар гуле, кн мебурнд, гулом пешв
хоча меовард ва дпраме чанд медод. Он писарн наккош низ ху-
нари худро ба рун кор оварда, хар руз накш мебаст. хар дуро
с а рой бон гирнфта киыатн уро дода. худ бурда бар дари сарой ба
I киматн тамом мефурухт. Кораш ба чое расид. ки хар руз бар
лари сарой мардум гулув мекарданд. он суратхоро мегирифтзнд
I Саройбоп алчоми бнсьерс ба даст овард, кн Коруин вакти худ
।
гарднд. Ии панч тан хар чн мсафтол сарфн худ мекардаил ди-
p^Mtpc ингод намсдонпйнл Аз ин хангома чанд рузе гузашт. Дйр
вилоят машхур шуд, ки аз фалон сарой хабар хон кчиб хар руэ
б<р н менял, касе намедонад, ки хунарм кади зуфунуи бошад.
Ба хяр хол шурс пайдо шуд. Рузе аз казоя клали малика Гул-
фсм бя сайрн чахорбог мерафт. Он руэ хукм кард* буд. ки ба
без rj касе нанип!ннад. хар кас худро ба канор гнрад. Он руз
гул *»t и саройбой гулеву сурате дар даст бар дари сарой истода.
Гулфимро аз дур назяр афтод. аз дасти он гулом гулро си токи л.
каниз гирифта овард. Хуыаршхиос бух чун назараш афтод, тах-
сину офарин кард, г ул онро талаб кард суол карл ки:
— Ин гулу таевнрро ки дур} ст карддаст?
Гулом гуфт:
— Худсохтаам.
Гуфт:
— Чанд мсфурушй?
Рулом гуфт:
— Хазор дирам.
Фармуд, кп нматн у супурданд ва ба р хи чьхорбог рохй
шуд. Ба гайр а < тамошои ин хар ду кори днгар на дошт. Рузи дн-
гар дар ручъат лид, кн гулом ни та ста. гулу тасвяре дар ласт
дорад. Уро хам фармул ки гирифта ба чоннби каср овард. ха-
маро дар пеши худ ннход. аз у назар дур намекар Бялохмр. аз
рохй заике, кп дошт. фармуд. кн гуломро гирифта б- руд аз у чи-
ве суол кунам. Руломро бз хизмати малика оварданд. Гуфт:
— Рост гуй, кп ин хунарм кист?
Гулом дар чавоб гуфт:
— Хунари худи ман аст.
Малика Гулфом гуфт:
— Микрозу когаз бперед, то дар назари ман гуле тартнб ди-
хад, донам, ки аз дасти у меояд ё на.
Мнхрозу когаз оварданд. Рулом гайр аэ росгп чорл наднд.
Рулом малккаро дуо кард, баъд аз дуо гуфт:
— Хостам, кн бо ин бахона аз хизматат чнзе рабоям, ба тав-
рам нагузоштй. Акнун бидон, ки ман гуломн саройбонам. Холо
чанд вакт шудааст, панч нафар каландар омадаанд, хар кадомро
хукэре будааст. Чахор тан хизмати якеро нхтиер карда, хар чиз
пайло шавад сарф бо хам месозанд, ба дуньё чандон cape надо-
ранд. Надонам хаёлн этой чист. Худи эшонон гуфта буданд, ни
<хар кас пурсад, хохй гуфт, ки хупари худи ман аст». Чуи ко-
фняам танг шуд, ночор памудам,
вм
Малнка гуфт:
— Эй рулон, бирав ба овдо баргуй» кн баъд аз ни хар пак-
те, ки банданд, бо ман бндпхапд вэ кар тал а бе. кн дордед. ах
мак хохэнд. ки маро ба нанрангн рузгор сарест ва хушамри а»
олам хабарсст. Маъпишнкофон аз нанрангн никои ба хар сурат
чазе гирифтаанд ва аэ тялисмоти зохнр ба тасзввуроти ботик
пай бурдаанд. Тачриба надоннст. кн тамомн корн оламро бз кар
даву кирдор донал, балки ин аст. аз лафэс дафтарсро фахм tjdj-
над, вагарна умр вафо ба нн хама рузгор аат8Винад>
Бант:
Нзкшу ннгори олэмн HMKOU паэируфтанист.
Ии гуфтугук COST МрфИ шуиидяийст.
Дутл хуш «ст. лек 6а эндо.<аи вучуд.
Пнрохаии зяёдэ эи ком ат бурмдавнет
Булбул ба чои хеш, гул аз хеш рафгааст,
Маъшуку ош и к аст. хмкоит шулмдаинсъ
Алкнсса, гулом худро ба хнзматн Суланмокшох, расонмд ва ои
чи гузаштаро такрир дод, гуфт:
— Мегуяд, кн баъд аз нн хар накше ки пнгоранд ба хнзматн
мая оред.
Гуфт:
— Некуст.
Ии ду тан нншасганх дар ба руй басганд, сурагхои гарибу
гулдон ачиб сохта, мефирнсгоданд. Чанд рузеро гузароиидапт,
днданд дар хунаршиноей яктои асл будааст. Билохир кар ду бо
хам нттифок. карданд, чанд рузе таяаччух пеш гирифта, хамрохн
порам гуле сурати шохзодаро болнбоси шохй накш бастанд, ки
албапа баъд аз дидан мурги днл гирнфтори он сарвкомат хохад
гардид ва аз кгйди шефтагй а ело амон нахохад ёфт. Бо ни ойнн
фирнстоданд. Чун ба назари у даромад, султоии ишк мулкм ди-
лашро муеаххар сохта, ба горатгарй даст пиход И. жохе ка-
шнд. иэхорн роз натавонист кардан. Суратро хар. нз аэ л?ш.| па-
зар дур намекард. Бо худ мегуфт: «Ин шуъбадабозону найранг*
созонро иадонисгам чи андеша лоштаид, кн миро ба д>-ми бало
андохтанд ва тасаввурн корашро аз гайр пардохтэнд. оламро
чун кафаси мурги вахшй дар назарам таит сох:знд. Эй кош рзня-
ши рузгорро надоннстаме ва аз одами сурат хабар наёфтаме ва
эшонро бз нн хизмат амр насохтаме! Оё ин суратро сираге хает ё
на ва ин эахмро мархам тавон ёфт? Мабодо ки умрам ба афсусу
хаёлу андешазм ба маъюсй вв корам ба зоей анчомад. Нн хаёл-
ро иоёне бошад? Гирпфтам, нн суратро енрате бошах Нишони
у аз ки чу ям ва манзили уро аз кй пурсам? Ба ин парируй тазо-
356
нам расид в не?» Бо ин хпёл шзбро бз р>з, рузро ба шаб м»-р Лео-
нид.
Байт:
Чу шаб ко бе ту пашин мола я о и зор ысбастаы,
Зи пули ох бар кону ни гардуи тор неС йотам.
Чу аа длрди дали ауд Салмрз афсурл* медидам.
Дар ни мота миро аьые лао аз гуфтор и е бает а м.
Чанд рузе ба ни бстокатн ба cap бурд, чун сипанд бз чое ором
надошт. Аз вачхн бстобн ба сун гулнстон рохн шуд, Мунолн дар-
додаид, ки «касс имруз аэ хона берун наёяд». Ин хабарро Сулай*
моншох шуннд- Гуфтанд:
— Ин сайрн гулнстон аз чихатн бскарорпст. ваилло касг и
фасл хаёлн гулнстон насоэад. Хуб аст, кн акнун сурати туро ба
хамрохи ннгин ба у намоем, то декад, ки ту хам дар нн вил иг
макон гирифтаи.
Сулаймсжшох кабул намуд. Хар ду ху.ирвар нишастанд. тах-
та и мудавваре ба даст оварданд, бар рун он сурати хавэе сох-
тамд, 6i<p атрофн у гул истине дурусги карданд, бар як чонн б тах-
те, бар болои тахт сурати Сулаймонро кашкдаид, ннгннро ба гу-
шае пинхол карданд. кн баьд аз тафахдус ба дзет оид. хамрохи
гулиму чан nt дмгаре фирнстоданд. Канизои гнрифта ба хмэма-
тащ оварданд. Чум назараш афтод. бнсьёр офарнн кард. Сурзгро
дид. оташн дилаш виёда гарднд. Хаазе дид об панч зада истода-
аст. Назар андохт, езрое буд, кн харифпн ба сурати об намудд-
ннд. Хар чоннбро коанше кард, ки хуб хабаре гнрад, ннгин ба дас-
таш омад. Гирифта мулохиза кард, нзвиштаанд. ки «Сулаймоп лб-
ин Доробшох», доннст, ки ин ннгинн Сулаймон аст, кн Доробнпа-
дарн у аз барон хостгорй кас фиристода буд. уро рад i \ .1^ бу-
данд, Охе кашид, ба днл гуфт: «Надоннстам, галат кардам. Агар
медонистам, Сулаймон бо нн сурату бо кн латофат буда, хар он-
ина и к бол мснамудвм. Акнун чи созам. кн фонда надорад». Чан-
дон ки бо худ печнд, нлочба корн худ наднд. Бо нн ошуфтэгн буд,
го вакте, кн канвэон аз кнрдораш ба сутух омаданд, бо хам гуф
танд, кн <нн чн хол аст, кн бо касе улфат надорад. хуши аз та-
бън у дур шуда, ба тамхон ху карда, гирмфторн сурате шуда*.
Каннзе, ки Гулфомро бар душ калон карда буд, дар хнлвэг аз
дар даромад. бусае аз рухсораш карда, гуфт:
— Эй фарзанд. чаро ба нн атвор шудан, ки ларвон худ надо*
рй? Гами ту маро аз по афкандааст. Рост гу, ки чй дар днл да-
ри? Хар навъ мушкиле бошад, ба кушоданн у саъй н&моям. губо-
ре дар хотнрат иагузорам. Медонам» кн тобн амдух надорй, ма-
боди ки гамат аз по афканад, он вакт муолича фонда накунад.
Мисраъ:
Ллочн волна кабл аз вукуъ бояд кард.
Гулфом гуфт:
— Эй модар, бо ту чй гуям? Инак нн сурат днл аз дэс’лм
рабуда, хайропн корн худам.
Кэииз чун суратро дид. мутааччиб гардид, гуфт.
— Эй фарзанд. аэ кучо ба дести ту вфтод?
Малика вокн^и гузаштаро баёи хард.
Байт:
Сура । герои, хелокам аз он сим тан чудо.
Созед суратс. ки аабошад зн ман чудо
Сузн днли худро ба халате намуд. ки каниз аз хзйрат пб
гардид. гуфт:
— ЭЙ сирен хушхнромн чуйбори внндвгй ва эй нахли шам-
шодн гул истоми озодагй. чаро дил и худро дар домк снтамгаре
пиходаи, кн уро аэ ту хабаре нест. туро бо у ин хама савдост?
Биёазфикрн ударгуз «р, андешаи уро аз cap бурун ор. ки нн м-
ёли махз аст.
Гуфт:
— Эй модар. дил ба дасти млн нест. Харгиз касе бе вачх хул-
ро дар мехнат нагузорад, Фикри ман кун. ки аз даст рафтазм.
Аз дуньё хар чи хохй. дар хиэмат гузорам. Бархез ба чоннби
•. арое, ки дар зери касрн шох аст, кадам иех. дар фурчзе панч
нафар каландар нншаста. аз эшон суол кун. ки <он сурат. ки
накш кардэед. аз куцост ва номн у чист? Шумоён аз калом в i-
лоят омала, максуд чист? Ба ин чо .макон мегнред, ё сафар мсгу-
зниед?* Ба хар сурат хабаре бпёр. ки холим хароб аст.
Байт:
Аз дуст хар касс, ки хабар овард ба дуст.
Иисоф медикам, кн кам ао Чабраил нест.
Ои каниз аз чой бархост ва беихтиёр ба чоннби сарой даро-
мада. ба фурчдн он ланч тан даромад. фурчае дид ороста, па-
юсхои иску андохта, панч нафар каландар’нишаста. Салом кард
ва баъд аз он бнншаст. Назар кард, с а ром а ди эшон кгландаре.
ки чамолаш аз хадди башар дур, вале ба он сурат монанд, Гуфг:
— Эй чавонон. аз кучо омадаед ва касди кучо доред? Сурат-
тирози шумоён кист? Он сурате. ки аз барон малика накш кар-
даед, калом аст? Мулки у дар кучо ва коми у чист?
Гуфтанд:
357
— Баргу, ни ту аз кучей ва аз пн пурсиш чн мехохй, то донне-
та чяноб гуем?
Гуфт:
— Ман яке аз квннзонн малнка Гулфомзм. Маро фиристода-
аст, ки аз мукадднмаи шумоён хабаре тирам.
Гуфтанд:
— Рафта ба хнзматн он бону арзн ихлос бкрэсон ва баргуй,
ки он чи максудн усг. ба шартн он кн надари илтнфот аз ин мах-
чурон дур насоэал ва муроди худ нихон накунад, он чн дзр дил
дорад намояд.
Каниз аз чой бархост. бз хнзматн малика омзла, он чи гуфга
буданд. намуд.
Гулфом каламу когаз талаб кард аз розп лплл хеш шаммае
i’3xop нзмуд. ки ofi каланларвашони кун саргг-; i :ни ва эй биё-
боннава рдонн вод ин хаПронй, нн чи сурат буд. кн накш баетед
ва ин чн тилисм буд, кн басе андешаро шикястед, бар сэрам
савдое, бар дидам гавгое фикандед? Сарвп о^оде будам лар гу*
листонн айём. ки аз сплин баргн хазон хабарам набуд. Бахе • t
умрам лар иозукиву хуррамй гузаштя, сарв аз хичолатн коматам
cap дар пеш афканда ва гул аз хохиш нисорн i '. лумам мехост.
Обрун чаманн знндагонП будам, ба хар нанранге ззкти худро
хуш медоштам. Надояиетам шуморо чи кипа буд, ки дар ота-
шам афкандед. Аз ин кпрдор чи матлаб дар днл доред- Б•-<-
намоед. фнкрн ман бнеозед, ки тобн кохншу гудозпш нлдорам.
Байт:
Дур бех аэ тап cape, к-оронши лоре нашуд.
Бншкяиад ласте, кн хам бар гардлнн ёре нашуд.
Сад бахор охнр шуд у хар гул ба фарке чо гирнфт.
Яунчаи дот дили мо эебх дасторе нашуд*.
Ва рукъаро ба дасти каннз дода фиристод. Каннз ояарда бя
дасти Суланмоншох суиурд. Сула й мои шох гнрифта мутолиа
карл, баъд аз он ба ёронн худ намуд. Гуфтанд:
— Чавобн уро навис, то дои д. ахволн худ намой, то хоиад.
Сулаймоншох калам ба даст гирифта. навншт:
Байт:
Калам пфйфтзму гуфтам салом бинвисам.
Хикоятн шабн хичрои тачгом бялвигрм,
Шиколп! швби хмчрону киссая дурй
Зя хад г>зашг, иадонзм мадам биквпгам.
Э"- якто ганхарн садафи махбубй ва эй шакарлаби и; финка-
ломи тарэбсароя зяпдагй. аз хубни рузгорат чй рзеял, ки забей
ба такаллуми шикваву ачз кушодай? В-эй бар чон мустамзнде.
358
кн бори рами хичратро бар души чон кашнд, яз та яти шахрисрй
дает блрдоштз. либоси бссарупои дар бар карда, ум?- аэ бзр «и
такояуят сэр тар водиц чусофираг шкода, дар мн в стоят 6.1 гэ-
рнбй зиндагй кардаам, ба хар сурат.
Байт:
Ту мгыпукй, тгро бо raw чи кар аст.
Манан ошнк. ба нам гам сснгор аст.
Зинхор, аламро бо дили худ рох мт тех, кн гам туро тэ по хо-
хад афкаид. Хотир аз сарн умур ч.эмъ лор. кп он чи банигиро
ба чой орам. дар ин хэнгомз тадбире созам. ки хеч аф унгарс
нвдонэд*.
Номаро печндэ фнристод. Малика номаро сэропг» мутна
кард, ба кэннз гуфт:
— Зуд рафта баргуй, кн чар фикре, кн дорад. плш ор • i
Омада намуд ба взЛ. Бар он чахор хунарвар нззаре карт
Чавони накбкан аэ чой бархост. ба Сулаймоишох тзъэпм ба
чоЛ овлрда, гуфт:
— Ин хизматро ман бз тэкднм рзсонам. ба шартн он, кн М*
фом макомн худро бо «ан памояд Баъд эз манзнлн уро д »т hi.
эз дарунп хучраи сарой то бз хонан малика нзкб злдз, рохе со-
зам, кн хар ду бе ташвиш бо хамднгар хэмрпз бошед. тз гзм он
олам халос ёбед.
Сулаймоншох мэсрур гарант, камин вокиаро гуфта фирис-
тод. Чалика низ кабул намуд. Чавонн накбканро лнбоси зан|»о-
на пушоииданд. каниз хам рохн худ ба касрн Гулфом бурх Та-
момн макомро хуб мулохнза карда, бз малика гуфт:
— Баъд аз бпст руз аз даруин нихонхонан ту хохам бэрома-
дэн Фалон бегох аз ман бохзбпр хохй буд.
Таъэим ба чой оварда. ба хизмати СулаАмоишох расид. аз ни-
хонхоиан фурчай сарой накб зала, рохй шуд Баъд аз бист руа
чунончи гуфта буд. аз хамон хонан Гулфом сэр бадар кард,
гуфт:
— Акнун ту фармой, кн ту ба хиамзти у меравн, ё у ба хна-
матп ту ояд?
Гуфт:
— Фардо бегох шохзода ояд.
Аз рохн накб худро ба Сулаймопшод расоннд, пзёмн васл
овард.
Байт:
Ба кар гулшан, ки он сараи баланд и бол меоях.
Гул аз нолндани худ бэкри истикбол мсояд,
Кананди кнмиатн ман дорад имшаб чазби чандояе.
Ки мап аэ худ расам, маъшукам аз лунбол мео яд
369
Хушнуду шодком (Ml Р* * эро гуыроиид, чун шаб бар сарн чанг
даромад, малика худро орост, хонаро аз гайр холи сохт, хар ка-
домро ба хар чомн б фиристод. Каннзаке. ки аз асрори у иттилоъ
дошт. уро дар хонае гузошт. дер нихоихопа даромада нншаст.
Сулаймоншох а* рохн пакб омада иазар к^рд. Чун чашмаш аф-
тод. аз хайрат бар At вор пушт ннхода. соате махай чамолн ?
шуд Ху сне дид барки у шамъро хира карда, днли ушшокро ре -
шан сохта Кш матчилаав, кн ннгохн у буньёдм мастмро баркан-
да. Баъд аз тазммули бнсьёр баромада, cap фуруд оаард Гул-
фом аз чой бархост.
Байт:
Зи чо шохи гуле афро кт комет.
Кпемвт шуд. кмАмгг шуд, клёмкт.
Дигаре гуфтааст. байт:
Эн чо Сар тех, то мафт осмоа гарда сврат правд.
Сахи елряоиро то чанд мпнлвт бар ммма бошад.
Хар ду бо хам дар такзллум даромзданд. Он чи мскнатг
кн СулаПмоншох кашида буд. такрир дод Гулфом ииз ошуфта-
гни худро блей к н л Б^ хам ахд б.к-танл. кн то зннда б «дам. би
хам ср бошем.
Байт:
Чоххо бояд «га то ах му шт пзшм аэ гцштп меш,
Зохидсро хулла 1 гдрлад А хяморерс5 расах
Солю бояд ки то им к'.лаке вз р.п табъ,
Олимп длнг> шввад г шояря шириисухап.
Карнхо бояд кп то гардуии гардсн як шабе.
Спикера васл бань ад ёгарибсро ватан.
Он шаб дар як чо буданд. субх дамнлз буд. ки ба холи хароб
дури гуэиданд. Шаби днгар Гулфом аз рохн накб ба фурчал
Сулаймоншох омад Он чахор тан низ хам рох буданд. Сулакмои-
шох гуфт:
— Аз ннхо хеч бок надорам.
Чомн шароб дар гардиш дзролзрдапд, Гулфом лпбосхон му-
лукона бя хар кадом бахшнд. гуфт:
— Аз либосхои каландарй берун оед. Ва хар таркка кн мехе
хед. дар нн вилоят энндагонй созед. Ман хазоннн худро ннсорн
шумо мехунам.
’ Эшон аз лнбоси каландарн берун омада, ба хушии гамом знн-
* Ху.ыа — чома, ву шок.
• Химор — хвр.
зсо
дагонн мекарданд. Хар шаб Гулфом меомад, то субх мебуд.Ас-
боби неъмат мухэйс месохтанд. Аз НН война чанд вакте гузашг,
мардум дар аидсша афтодаид. ки «ин каландарон хар руз сарЦ
харчи бисьёр дор ап д, дуньё аз кучо найди мссозанд?» Ногах ба
гушн шох расониданд, кн «панч нвфар каландар муддяте шуд, k;i
дар сарос макон гнрнфтаанд. аз либосн каллндарй баромада, ша-
бу руз ба айшу ншрат машгуланд, Нвдонсм, ки пешап зшин чист
ва хун ар кадом аст».
Дарвозлн шахрро тавон бает.
На 1 вон да хани мухолифон бает.
Шох дар фнкрн он шуд, ки нн.хонй аз ахволн эшон хабаре ти-
рад. Вазири худро талаб кард, бегохнро хилнят ёфта, аз даерн
шох бачоннбн сарой рохи гардид. Бар дари сарой омада фарьёд
карл, кн «дарро кушой!». Саройбон омада гуфт:
— Кист дар ин вакт омада?
Гуфт:
— Ваэнри шох манам, ба а мри малик омадаам, аз нн сарой
хабаре гирам.
Ночор дарро боз кард. Хам рохи шох визнр даромада, бар да-
ри хучраи Сулаймоншох омада назар кард, духтари худро лид,
кн дар садрн хона нншаста, ланч яафар атрофк уро гирифта.
сокнгарй месозал. Шохро хар муй бар тан чун пиштари об-
дор аз пврохан cap баровэрд. Теге дар мнён дошт. бзо даст ги-
рифта. калам пеш ниход. Вазир дасти шохро гирнфта, оадста
дуо каода баъд аз он гуфт. ки:
— Малик, чи мешавад ки дар айёми давлати ту мусофмроп
бо ин айш знндагонн кунанд? Аз адлн ту хохад буд. На он ки
айши дардмандонро бархам заий, балки касдн хуни эшон бн-
созн,
Гуфт:
— Эй вазир, надиди, ки духтари ман дар садри хона иишяс-
та, пиёладорй мекуиад?!
Вазир гуфт:
— Эй шох, одам ба одам монанд бисьёр яот. Духчари ту дар
акнбн хафт пардааст, харгнз аз он чо берун нятэвонад омад. Хуб
му.тохиза кун, ки пушаймон нашавй.
Ба шох суханн, вазир писанд афтод. «Пас рафта аз касрн дух-
тар хабаре гирам»,— (гуфта), аз он чо ручъат иамуд. Вазир ca-
pe даруй карда, гуфг, ки:
— Эй чавоион, хабардор бошед, хи шох омада, мехост. ки ай-
ши шуморо бархам запад, ман маън кардам. Фнкрн худро дочис-
та созед, ки боз месяд.
861
Чун ин сунн шуныанл, кама хзйрон шуданд. Малика гуфг
— Хеч анлешэ ба хотир рок иадихед, ки май донистач ба
чй гараз рафтаэст.
Аэ чой бархост, аэ роки нэ-.б ба мэкони худ рафта, либоси
дигаре дар бар харда, з»рро баста даромад», парэа бар руй ка-
шита, ба хоб мукайяд шуд. Шок омада аэ лар даромад, кн дух-
тар ба хоб рафтаэст Пардзро бартошт, днх кп хобндааст. Хуб
м.лохиза карда, дар дил гуфг; <Ва>и? аэ роли басорат маро
мзнъ кард, ваилло корм иопнеанд.дз ьардазм. Акнун тамошое
созам». Дубора омада бар дари сарой фзрьёд кард. Духтар ни>
омада аэ рохн накб бар чок худ нишаст. Шох бар дари хучра
омада. хуб мулохнза карл ки малика аст, кн хеч тагыгр надо-
рад. Бисьёр таъхир кард, боз ба чоннби касри малика разом
шуд. Гулфом боз рафта ба хоб шуд. Омада ни наабат хуб рух-
сор а и уро мулохнза карда, иишокхо сохта. бар сарой омад. Аз
сэр наз jpa кард, кп хеч гагьир надорад. Мехост, ки дарояд, ва-
энр гуфт:
— Андсша кун, кн пушаймонй суд надорад.
Аз чякати бегокати баз бз каср < малика рафт, ки хобндз-
«ст.
Ровй гуяд, ки то хафт навбат рафта омад, навбати хзш-
тум ба ааэир гуФг:
— То налароям, дилам ором нзмегирад.
Вазир гуфт:
— Ба тарякаи мехмонй хохед даромад.
Шох аз дар даромад. хама аэ чой бархостаяд.
Духтар гуфт:
— Ин мардум аэ кучоянд вз ба чи гараз омадааяд?
Вазир гуфт:
— Сухбате дидем, дожил шуда омадем.
Гуфтанд:
— Хуб аст, бняшинед, соате мехмонй мо бошед.
Хар ду нишастзнл. чомя шзрэб дар гардиш дароварданд,
се — чахор чоми шароб дар дасти падар дод, шох чунон холате
лид. ки тагьнр аэ маляка надорад. аммо у низ рарвое аз шох на-
лорлд. Ба дил гуфт; «Агар фарзанди ман мебуд. Хар ойнна хо-
лат мутагайир мешуд, пас у нахохад буд. Аммо дар иясон хар-
гнз ба ин хол монанд нашудззет». Ба кулратн вочиб офарин
мекард. То сахар буданд, баъд аз он бархостанд.
Маляка гуфт:
361
— Эй Сулаймоншох, фикри доннстае бмсоэ, ки акнун рост
намеояд, расидан ба ту дур менамояд.
Байт;
Гах дар лаба яутк, гох дар татмп тар аст,
Яъне. махи май мусофжри бахру бзр аст.
Лз лида агар ба д’кл да ран чн шааад.
Раям дарьс ба Каьба цллдкк1ар аст.
Гулфом ба каерп худ шктофт, бя гушае ф.ру рг.фт, Аммо
oraujH дуриву махчурй ба днли у шуъла задан гнр.Н III •
аксар хабэргироп буд, каниэонро низ ба мухофнээт имр фар
муд.
Даре ба рун дплям итк боз хонд кард,
Чунун личи» к маро сар^ароз жожяж к л pi.
Зи кас панох начунм пан к> шопинг кор.
Хамон, км дар ба рухлы баста, боз хохам кард,
Аз ин вокна чанд руз гузашт, алам зур овард, дзрд бар cap
давнд, Гулфом навишта фиристод, ки «эй шохзода, то кай r i
то чанд бз ин сурат аиндагонй ба cap хохад рифт? Лгар м«ст
вони, рохе намой, ки тоби злами хичрон кашндав иамонх Е••
карорй аз хад фузун шуд. Е он кн туро парной ман пест? Е
гуй, ки ту донн. Мисли ман гамзада ба доги хичрон гирифт р
бош. Аз бехобиву бетобй ором аэ ман рафтааст. Ба худое, • и
дар каломи мачид коми худро рахнму рахман кард.
Фард:
Оичунояам ба орзумаядй, ки ба сад нома шарх иатвоп кпрдэ.
Чун помаро Сулаймоншох дид. ба худ чун мор печид. ашк
вз дида бнрехг, калам бар даст гирифта, навншт, ки «эй мох-
ликон хуршедсимо» аз нн гуфтор чи максуд дорй? Алами маро
мехохй, ки афзой ва бахрн бекаронал ушшок дар тамавьуч
ояд? Бидон:
Байт:
Гнрифторн ту, 51Д мах, хона аз гулшан намедомад.
Ба гам парвардаи ншкаг дил аз ойлна ыедонад.
Чун енпанд дар руи оташ соате ором надорам. Симоб маш-
ин бекарорй аз ман гирифта. Ба гайр аз йодану зори мунисам
днгар кас нест,
Байт]
363
Курбон ann тупо, ки иваоннетяй
Ихлосм MAN, муйгвбвти МЭН, ВЪТНКОлМ WBN
Агар дар хотлр пуп ман гиркфторй дпрн. шэберо раниvат
шумер, ки аз ин ни л ОЯТ худро бз капоре гирей, бе ташвнши
агьёр умри худро ба cap барем, ки кохию аз андоза бе; vh
аст».
Рукъаро Гулфом днл, кнрдопн уро писапдид. Мунтазир б л,
то кн бегохе у либоск марли дар бар карда, хамрохн хэ • -в
кэниз аз рохи макб расиданд. ба тзклнарон рокиб шуда, р
вллоятн Эрон дар пеш гирифтанд. Он шаб даргуззшт, руз ш д.
мэлнкяр । г«»иб дидан.!. Харчанд тэпаччух карданд. асаре •*.<•
ёфтаид. Ночор ба шох арз карданд. Худ бзрхосгл ба хо i
духтар омад, за кянязон пурсид Онхп гуфтанд:
— Мо намелонем. Як тан муннси у буд вя холо хар ду но-
пайдо шудаянд.
Аз ларбоноп пурентанд. онхо гуфтанд*.
— Имшаб касе набаромада. Аз тдрсн ту хама шаб поебзнй
мекардем.
Билохяр дар тааччуб афтод а ид. Канизе гуфт:
— Даруни ин хона бисьёр медзромад.
Баъдаху шох даромада. лид, ки рохе тайер картавил Кзсе-
ро дар он накб фмристоднд, аз хучран сарой сэр бароварл Ба
шох хабар бурдэнл. Шох дотшет. ки он бегох малика булл т.
Ба кирдори эшонон офарнн карл, ризо ба казои Плохи дол. аз
кибн эшонон кас нафирвстод.
Чанд вахте рох паймуданд, рузе бз езрчашма ра-идзнд Ои
чо хама лар хоб будднд. Чавон, кн илм ом Ухта бул, хобаш на-
мебурд. Бар дарахти чашма назар кзрд, ду мург нншаста. бар
дахонн як мург барге, они дигар мехохзд, ки бзргро аэ дахии
5Г гирад. Хер ду лар талош буданд, ки б.зрг аз дахонн мург бар
канори чавон афтод. Хар ду мург фуруд омздагд, ки баргро
ёбанд, на вон бар даст гирнфт. Бегобии онхо знёда шуд. ночор
дар дахон андохт, фуру бурд. Хурдан замок забони мургонра
доннст, дид, кн мургон бо хам мукокншэ дораид. Яке мсгуял.
ки <ба ман наенба надодй, охнр дидй, ки насибн одами шуд*
Гуфт: <Ин аз барон хирси ту шуд. ки сабр нчкардй, дар ха-
мин маком, кн олам буд, фуруд омадй, кофняи ман таяг кар-
дй. нн хама машэхкзт, ки буд. зоеъ сохтй. Ман мегуфтам и
бонн одамиэодро донам, нэгузоштй». Бо хам гуфтугуи бисьер
кардана, окибат дарег гуфта, пзрвоз карданд. Чавонро табъ
болид бо касе изхор намскард. Аз хар ням сухан месохт, аммэ
364
аз ин нлм намегуфт, то ки кариб ба вилояти худ расиданд, Сэр
зери дарахте фуруд омаданд. Дар он чо низ дар хоб шуданд. Ду
фох1а омада дар шохн дарахт пншастанд, бар замни назаре
карданд, як мург дарег гуфт. Дигаре сабабн уро пурсид. Гуфг:
— Ин чавопе. ки хобндааст, шохзода Сулаймои ном до-
рад, нн кн дар navy» уст, духтари шохн Сарандеб аст, Гул-
фом номи уст. Баъд аз мехнати бисьёр он ду бо хам расндазнд,
хануз аз васлн якднгар бахра наёфтаанд, аз хам чудо хоханд
гардид.
Гуфт:
— Ба кадом сабаб?
Гуфт:
— Казон муаллак ба СулаЙмоншох руи днхад, ки ба вилоя-
ти худ дожил нашуда колиб тихи хохад кард. Дафъе дорад, ам-
мо д I-ьи \ро одэмй намсдппа.ъ Ии тарика аст, ки вакте кв
аз пгдар чудо шуда, ба талабн Гулфом рафт, умре гузашт, аз
у аеаре маълум нашуд. Надари Сулаймоншохро бародаре буд
х ро пешн худ талаб кард, гуфт: <Лз фарзанди ман хабаре 1и
шуд. Акнун хуб аст, кн чонншння ман ту бошй», Мулкро тас
лими у кард, худ ба канорае ба ибодат машгул шуд, Акнун
хабарн омэдани СулаЙмонро шуннд, аз барон у аспсву сару
ноеву чоняаре ва сагонн тоэй мефирнстонал, хамаро ба захр
олуда месизад. Хам ин кн либоси уро пушад ва кадам ба дидаи
рмкоб инхад, албагта халок мешавад. Мебояд ки камни кили-
бису аспро руба ру карданд, аспро бикушад ва чонваринросэр
каняд ва лнбосро пора-пора созад ва сагонро ласту по калам
карда, низ бнкушад. Баъдаху падар бо хамрохии амак ба пеш-
ьоэ мебароянд, бо онхо чехра нзшуда, аз дарвозаи днгар дара-
яд, ваилло аз хазор чон як чонаш саломат нахохад монд. Агар
касе ни розро гуяд, худи у сакг хохад шуд, Вокиан мушкмле
афтода, моро бо одами чн кор,—гуфта хар ду фохга парвоз
карданд.
Чавон нн сухан шуннд. бисьёр па решен шуд. Доиист, ки
хайвонот дуруг намсгуяил, аз гаму андух фарьёде баркашид.
Хама бедор шуданд, мсхоста i саворн соэанд. Чавон Судан-
маншохро влдоъ карда, гуфт.
— Акнун ба внлоят раендй, марп рухсат дех, кн cape мет-
рам ва сомопе талаб мехунам. Казням дожил шудаии нн вили-
яг надорам.
СулаЙмоншох уэр хост, гуфт:
— Акнун худ шумоёиро мсдоиам, км бо ман ёрмву хнзмат-
365
тория бнсьёр кардед. мехнати ман бнсьёр кашядед. Баълулявм
тамдъ дорам, км рохат бпнел.
Харчанд саъй карданд. кабул накарх Ночор хама п д кар-
данд. ки хар чи гум аз суханн ту тачовуз насозем. Гуфт:
— Вакте ки им навъ бошад, хзр чиз. ки ба шум »н мефн-
ристонанх агар чоидор бошад. бикушед вз агар чиз бошад.
гзра-иора созед. Агар пешвоэ баригшх аз дэрвизаи диглр бз
шахр дароед, ваилло ин тзркк нас лсд. якни кн дар бмЭДзи
cap хохам ннход.
Харчанд хакикати уро суол карданд. чаз »б мадох Но*точ
кабул намуданд. гуфтанд: «Чуннн созсм*. Ба хамки шапт р- -
хм шуданд. Чунончк гуфта шуда бух аспу сэру позу чоявару
саги тозй оварданд, хамаро Сулаймоншох бдрхам зад. Касе,
км оварда буд. уро виз кушт. Инхабарроба шох бурдзнд. ха.
ма тааччуб кардана, ночор ба пгпп;бэл баромада зд. Савин
мардум намоён гарлндз буд, кп Сулаймон хамрокя ёронн худ
ба дзрвозап днгар шнтэфт, пенггар аз мэрдум .-лэи дацппсэс-
рн шохи шуданд. Аммо падараш бась р лурдэ гардпд. фар-
злндро лар капор кашида, навозите кард. Чун чз ид ри гхзашт.
вз Сулаймоншох орозя гида кврдз. гуфт:
— Эй фарзанд, чаро нэшовста кор кардн. маро лар миени
мардум шармамда сохтй3! Хпма туро девона мукаррар карданд.
Сул нм он шох гуфт:
— Лз баром ин р’фики хут, ки олнм ба чамъ и улуми ди-
нист. ихтвёр кардам, ваилло дар хотир нз доштам.
Шох дар газаб шуда,. гуфг:
— Эй беадаб т\ро ба алии гукшпам. ки агап аз фарзан-
ди мам коре cap бизанад. кв ношоиста бошад. ту уро мзнъ ку-
ий. на он кн ту уро омуамг!
Чандон гуфтанд, ки ба гайр аз гсзхорн ои геи • па н ‘тид. во-
киан мургон ва казои м> аллахи Сулвйм _± »х ва дг.фъи он ва
донистайн забоин муррон ва сайг шуданн гуянда, хамзро :лк-
рир дод. Тамом карда буд. ки сайг шуд. Сулзкмоншлч чун нн
мукаддимаро днд, гиребон бар тан дарил, гуфт:
— Мелояистам, ки кнрдорн у бевачч пест. Ба тавраш нагу-
зоштанл, уро аз миён бардошганд. Бе у зиндагонй надорам.
Уро Сулаймоншох бар сари худ гирифта, ба чоннби б:»ёбон
рохй гарднд. Чандон кн манъ карданд, рост нэёмат. То як сол
бар cap гирифта гашт. Рузе бар лаби чашмае расид. уро аз сэ-
ра худ ба каморе гузошт. дами обе нушид. Аз чониби биёбон
пире ба сарвакти Сулаймоншох расид, пурсид, ки:
— Ия чо чи мекунй?
366
Вокиап худро тамом баён кард. Пир гуфт:
— Эй шохзода, ня чзшмаро Ш.нфо ном аст, хар марнзе. кн
лзрояд бсх шавад. вале ганр аз ман касе намедоиад. Биё ха-
ми» сзпгро дар чзшма андоз. агар ба сурати асл ояд. фахувал-
мурод, ваиддо уро гузор, кн умр зосъ сохта и аст.
Сулаймоншох нкбол намуда. ба чашка даровард, се чоми
об бас сараш рехт, дар тахаррук даромад, сангро рехта, аэ име-
ни сайг баромад, дар калами Сулаймоншох афтод, гуфт:
— Дон.нстам, ки ба таваччуч гнул, нагарна. ба сурати асл!
омадан имкон надшит, Агарчн чон фндон ту кардам, охнр ха-
ет аэ ту ёфтам.
Байт:
Бигу мори вжфо бемуэд кор аст,
Ки догеро талофн чашмн ёр аст.
Гар аз тан бигзлрй, чои медихлндзт.
Гар аз нн Сип яри, он ксдихзндат.
Хар ду хамдигарро дар огуш кашиданд, баъд аз он пнрро
луп г.ардаяд, чоннби шахр омаданд. Мардум ба шох хаба?
бурданд. ки Сулаймоншох хамрохи рафики худ меёяд. Шох ба
нстикбол баромада, фарзанди худро оварда бар тахт нипюнд.
он чахор танро вазирн у вард. худ ба ибодат машгул шуд. Су-
лаймоншох ихтиёри мулкдорнро ба онхо гузошт. худ хамрохи
Гулфом ба айшу ншрат мяшгул шуд, кн хар кадоми онхо эа-
бондопи якднгар буд. Мулате дар дорулфаяо шодмонй кар*
данд, окнбат кусн рехлат назохтанл. навбат ба дигарон гузсш*
ганд. Ба чуз ракам боки нэмонд.
Ду чьё. кн матояш хзмэ пяртофтанлст,
Дар ксэтлпи v яапЕэи, ми пикофтлиист^
Хэр чиз талаб куня, &з у хохн ёфт,
Чуа сухбатн дустон» ки ноёфтапист.
БАХТИЕРНОМА
Аммо ровиёни ахбору нокилони осор чуннн овардаанд, ки
дар аёми пешни подшохе буд, уро СулаЙмоншох мегуфтанд вз
уро сипахсолоре буд, ягонаи рузгор, духтаре дошт дар хусну
латофат мисли у дар чахон набуд. Аммо сипахсолор он вакт ба
мутолиаи1 вилояте аз шахр берун омад. Иттифоко, чанд руз
уро дар он чо таваккуф афтод. Сипахсолорро рузе мехрн фар-
зандй тофт, амр кард, ки духтари маро биёред.
Косидон равон шуданд, ба назди духтар омаданд, шархи
орзумандии падарро ба духтар баёп карданд. Духтар,шунида
г.ирьён шуд, бифармуд, ходимон асбоби рафтанро тайёр кар-
данд. Аморие хуб, чунон ки лоики подшохон бошад, омода кар-
данд, дар рох даромаданд.
1 Мутолиа — дидаи, огох, шудан.
368
Клзоро. подшох он руз ба шнкор рафта буд, лар гашт ногох
чашмн у бар амории духтар афтод. Ба гуломе ншорат кард, ки
«ни аморй аз они кист ва ба кучо меравпд?>
Гулом вокиф буд, ба хизмлн шок баён кард. Шох марка.'
ба сул у ронд. Чур назди к раснда буд. ки ногох бод г мни
амориро бардошг. Чашмн шох афтод. днлн подшох аз даст би
рафт ва мурен чонаш аз хавон ишкн он духтар дар парвоз да
ром ад. Подшох бнфаркуд, аморнро ба чоннбн шахр гардояи
данд, дар харам фуруд оварданд. Мехост, кн духтарро дар пико
л худ дарорад, нимас аз барон сппахсолор фиристод. (Сипах»
солор) ходнме тайн карда буд, ки (-аз духтар) бохабар б
Ои ходим хабардор гардид, кн подшох мафтуни он духтар Шу-
дэаст.
Байт:
Рун чу гулам бпдид боре.
Бар Ч'-жи хазнн ласта хоре.
Тп казн чу саряп J 6ЩПЛ1М,
Мафтун днлн яусгемандам. оре!
Подшох гуфт:
— ЭА ходим, нн хадис, ки ба паз ди сяпахсолор элчн рав^
на созам, ба у расонанд, ки подшох духтаратро хутба мехона
бояд кн ба хотнрп шумо (мйлолс) нарасад, аз домодин у ту;
оре набошад.
Б а Ат:
Снпахсаюр аз нома юная.
Ян холм подшохи ахд донад.
Туро допам, лэ нн оре пзбошя.ч,
Кн домодии wo шонста бпгпадэ.
Ходим ин сухан бишннд, замин буса дода, гуфт:
— Знндагонни подшохи Чин дароз бод!
Байт:
РоЯн ту хама сэвоб бошад.
Аз гуфг и ту cap чн гуна т^ад?!^
Он пае, кн хнлоф кард бо ту.
Чоку дили у кабоб бошад, ‘
Аммо маслихат он аст, дастурй дихед, духтари сипахсолорро
барем ва нн маъниро ба охистагй ба у расонем, то у аэ под
шох мнннатдор гардад, чунон кн лоикл ярусом бошад, сохта
биёрем.
Ин хнкоят кард, шох фармуд, аморнро ба суп шахр равон
карданд. Боз ходим ба суп шахр омада, замин буса дота
гуфт:
2»—1451
359
— Подшохиро хамчунии кор лоик набувад, ки мэрдумон
гумонп бад набарапд. Бехтар ои аст. ки ба наздики падараш
барем.
Подшохро и о хуш омад, бонг бар вай зад. ки:
— Туро чн хад. кн пеши май сухан гуй ва маро панд дихй!
Хост ходимро снёсэт кунад, боз таххммул кард, ки ма'сдо
хоткри нозукн духтар биёзорад, ходимро афэ кард, нпонн мар-
кабро гирифта ба шахр даровал. (Духтарро) ба саропарда фу-
руд оварданд. Алассабох подшох бнфармуд. то уламову фуза-
ло хозир шуда, акд мувофикн шаръ барбастанд ва бар он дав*
лат. номахон тахният навиштапд ва ба анвон шодмонв ба чо-
яиби сипахсолор район карданд. Дар назди у рафта, ахволн
духтарро ба тарпки хусумат баси карданд.
Сипахсолор аз гояти фирок дар нзтироб даромада. оташи
гаЛрат дзр днлн у шуъла задан гирифт, лекнн аз барон масла*
хат дархол шукрояа карда номас ба чоннби подшох навишт,
муштамил бар анвон шодмонй: <Ии саодат аз машряки хидо-
ят тулуъ кардааст ва пи чи кэромат аст, ки ба рнф.ки1 холи мо
бошад.
Байт:
Ча TOiT мига б*чора омад.
Кн икболу слонат ёрк мак шуд?
Фллак 2пр корн млн срн намудэ,
Кн икболаг фалах дар корн wan шуд.
Ва шукрн нн ташрнф ба кадом забои тавонам гуфт>, Аммо
дар зохир ни халимот мегуфт, ба ботин дар чакру хила меху-
шил,
Подшох ба айшу ншрат руз мегузаромнл. Чун бар илмэъ-
нй чанд мохе гузашт. сипахсолор буэургояро талаб карда, г фт:
— Бидонед, кн маро бо шумо роэест. Маълумн шума бод,
ки мудлатест. кн умри азнзк худро дар хизмати подшох сарф
гардам, у (кадрам) налоинст,— ва нн назмро ба забои ме*
ронд: Мясраъ:
Да? мигни чону лил доргм роз>.
Баъд аз он савганд ёд кард, кн «агар Сулаймоншохрп он ви-
лоят чудо накунам, чуиину чунон бошам!>
Алкисса. Сулаймоншох сипахсолорро бо элчнгарй ба внло-
ятс фнрнстода буд, сипахсолор бо худ «чаро рафта навкарин
1 Рифц — ыехрубенй, навоз1ни.
Э7С
b :i шохро нхтнёр накунэм>— гуфта, дар газаб даромада» ба пе-
шн плшэх омада. шохро мулознмат кард ва гуфт:
— Эн подшохи олнчох. навкарпи туро кабул кардам, ба
шарте кн камин сиат лзшкар муяодн кунн, то се руз чамъ ша-
ман д. бар сари Сулаймоншох равн вэ уро аз шахр чудо соэй.
Дар нн муддат мулохизэи ту аз май буд ва нн замок ман худ-
ро аз навкарян у чудо кардам за ба ту пайвастам. Чи махалли
нстодан аст?!
Чандон взснзса кард, кн подшох мунодй кард. Баъд аз он
лашкар чамъ шуданд, гирифта ба внлоятн Сулаймоншохомад,
Сулаймоншох днд. ки лашкари анб?х омада. донмст, аз ухдэи
пн лашкзр намсгэвонад баромад. Занаш ком ил а буд. гуфт:
— Эй зан. падарн ту чунин лашкаре бар сарм ман оварда,
ман наметаноиам ба нн лашкар ру ба ру шудан. Лашкари уро
ннхоят I ст па шахрро низ кабл иаметазонам карл, ки мар-
дум розн нсстаид. Бас кор ба ман мушкнл шуд, ба ман хам-
рох мерзни, ё мебошй.
Духтар гуфт
— Маро аз шумо чудом нест!
Хар ду ба аспон савор шуда. аз шахр бэромаданд ва руП
ба тарзфн Кирмон карда, рохи шуданд. Ба бешае расиданд, кн
чашмач । обу г ix- i гуногум дар он беша буд, Булбулон ба
л »зи фассх полз мекарданд. Дзр он вакт духтарро дарднхамл
1Мрнфт С>аге бнгзашта буд. кн писари мохталъате бар замни
• вард. Хар ду бар рун у нэззора мекарданд, чунон офтобпай-
каре. ки аз акси рухсораш чо.хи торик мунавзар буд, аз парта-
ми гули изораш хонаи торик мунаввар мешуд. Модар фа рз а яд-
ро дар канор шрифт ва як дам шир дод. Подшох гуфт:
— Эй оримн чонн ман. маслихат он аст, ки Уро бар лабн
ин чашмасор ба офарндагор супорем, ки парварлнг>р аз фаз-
лу карами бснихояти худ ф&рзаидк ба чон пайва-ндн моро дар
П1НОХН ОфИЛДИ худ нигох Дорад.
Ин гуфта, фагиантро аз канори модараш гнрифта, бар бо-
лон тэчгзсанге бар сари он чашма гузошт ва донзндури ки
мггн хамрохи боэубанд ва ду дона ал м осу як дона лаълу панч
дона скут бар бозуи фарзанд баста, падару модар гирьёмун
лон длр р мерафтанд. то паэдики шахрк Кнрмон расиданд
Подш хн Кнрмон аз омзданм эшон хабар дор шуда, ба нети; •
бол баромад, подшохро бо эъзозу икром ба шахр даровардаид
»а ба боргохч шохона фуруд оаарданд. Чун рузн дигар шуд.
подшохи Кирмон бнфармуд, умарову аркони давлат хама ч -
зяр омаданд ва иутрмбону команда гону ахлп тарабро хозир
371
карданд па мачляси подшохона биёростанд. Он гох подточи
Кнрмон писари худро бо дах нафар хочибн кос и худ ба хизма-
ти подшох фиристод, то уро ба мачлис оварданд ва пнёлаи ша-
роб дар гардиш даровардэнд ва мутрнбон ба нагмзву наво
*г .шгул гаштанл, раккосон ба раксу бозй даромаданл. Чуи
нарбати шароб бз Сул а бы он них расид, об аз чашм чорй кард.
Подшохи Кнрмон гуфт:
— Дил хуш дор на мардона бош. ки имруз рузн пишет аст,
из рузн гам хурдан. Ои чи муроди ту ст, муяссар шавад — ва нн
байт мегуфт:
Байт:
Напмел vainwfl. ки нйвмсд намондх.
Кас дар гамм руз чонн «а монад.
Он гох Сулаймоншох гуфт:
— Чук днл хуш лорам, ки аэ тахту салтзнэту мамлака-
тм худ чудо мондаэм Хазинаву дафинэ ба дасти лушманоя аф-
тсл.
Шохи Кнрмон гуфт, кн:
— Днл хуш лор, ки туро чуноичи дилхохи ту бошад, он ку-
нам ва мямлакати туро. иншоллох таоло, бягирам ва бо ту би-
дпхзм,— гуфта. кясам ёд кард.
Сулаймэлшохро тасаллои хотир шуда, лар ншрат кушнд.
Баъд аз алой базм шохн Кнрмон пуренд, ки ахволн гузашта-
ро такпнр намой.
Сулаймоншох забоин балогату фасохат бикшод. он чн аз
янвал то ба охнр расидя буд, басни лили шохи Кнрмон кард.
Шох гамнок шуд. Он руз гузашт, р>ли днгар подшохи Кнрмон
бнфармуд. лашкархо биеростанд. Сулаймоншохро бо лашкари
бнсьёр xavpox карда, ба чоннби вллояташ фиристод. Сулай-
моншох ба вилоятн худ омад. Сипзхсолорро куввати чанг на-
бул. то с? руз пойдорн кэрд, ночор ру ба гурез ннход. Сулай-
моншох бз шахр даромад. Чумлан умарову райя ба хизматиу
с.мадавд ва замни буса доданл, амон талабиданд Амон дод.
Сар тахт вншаст. доду ядл пеш гирифт. Лашкарн Кирмонро мо-
ли бисьёр дода ба тарафн Кнрмон фиристод. Бата аз он ба
комронй умр ба cap бурданд, мэгарон гамн фарзанд, ки бар
сарн чашма монда буданд. Подшох бо ярус хар ду мегуфтанл,
ки <даррандае уро хурда бошад. Такдирн илохй чунин буда-
аст».
Казоро, дар он биёбон дуздон буданд, рох мезэданд ва мех-
тари он кавмро Фаррухсавор ном буд. Дар он соат кн фарзанд-
872
ро дар лабн чашмв гуэошта буданд, он дуздонро гузор бар он
h i афтод, писаре днданд, чун мохн тобоп дар лнбоси эарбзфг
печизанд. Хамрохонн Фаррухсавор дар тааччуб монданд вз
гчфтанд: <Кадамн одлый ин чо нараснда, нн тнфл подшо.хзолл
бошад, бз зврурат ин чо монда бошанд». Чун он дуздон ли-
даяд, кн дар гнребони у бозубанд ва ёкут ба он писар буд, он
закон бсшак маълум шуд. ки подшохзода будааст.
Фаррухсавор, кн саромади дуздон буд, Jpo фарзакдс набух
вз ёрок дархост намуд, кн:
— Шумо модонед, кн маро фарзанде нест. Ин писарро б л
фарэандн кабул кярлам.
Алкисса, Фаррухсавор ии писарро Хулойлод ном карла, бз
натяни худ бурда, ба доя супсрнд, чунон кн калон шуд. Бом
яз чахор сол дар макгаб дол, то нлму я лаб бн^мухт. Чун ба
шонздахсолагй расид, лар тнрандозиву шучоат ба дарачае pa-
сид, кн танхо бо сад хазор кас лар чанг баробарн кнрлй.
Фаррухсавор уро багояг дуст медошт, чунон кн як соат Г?
у ором надошт. Ба рох задан мерафт, уро хямрох бурдк. Кор-
вояро задн, Хулондодро нн нохуш омэдн, доимо днлаш ба кор-
вэнн месухт. Рузе гуфт:
— Эй падар. шумо ба к рвоп задачу дузди кардан нера-
вен, маро аз нн кар хуш намеояд из ман ризо налорам. Ма^э
лар чон худ бнгузоред, то ман чойгохп шуморо ингохбонй ку-
нам, то касе касди кллъян шумо накунад,
Фаррухсавор гуфт:
— Эй чонн падар, ман бе ту чахони равшэнро натавонам
дид. Агар ту корвонро намезани. аммо бо ман хамрох бош.
ар гушае нншин ва гамошо кун, кн дилер шадам. Бе дндори
ту ман корвонеро на мет а вонам зад.
Худойдод ба фармудаи падар амал намуда, дар махалли
кэрнон задан худро ба канорае гирифта вз баъзе корвонро ша-
феъ1 мешуд ва чудо кардэ рохн месохт.
Казоро, рузе Фаррухсавору хамрохоин у худро бар корвэ-
не эаданд. Дар мнёни корвон мардопи башучоат хамрох бу-
данд, бо Фаррухсавор дар чанг шуданд, бо кэвмн дуздон дл-
рафтоданд ва чангхои мардона карданд. Аз казмн Фарру.хсз-
нор бэьзеро куштянд. Фаррухсаворро чанд захм задавд. Худой-
дод Фаррухсаворро бад-он хол бн -.ид. та .хам мул натавоннст
кардан, худро дэр мнёни чанггох андохт, то бошад кп Фаррух-
I Шафп — Д1стгир, пушгнбоя.
373
савор аз мисни опхо берун орал. Бисьёр кушнд ва кзсн бисьср-
ро халок кард.
Кэзоро, потг аспн Худойдод ба сурохни муш фуру рафт.Ху-
дойдод аэ асп бияфтод. Корвонй чэмъ шуда, Худойдоду Фар-
рухсааор ва хамрохони уро гирифта дар банд карданд, бз шах-
рк Сулаймоншох оварданл, ба пешн подшпх бурдаид. ахволи
гузаштаро арза доштанд.
Чашмн подшох бе Худойдод афтод. мехрн падарн дар ли-
лаш чуш зал. Ба руи Худойдод сахт-сахт нигох кард, бо худ
мегуфт: <Агар фарзанди ман зннда мешуд. ба нн дзрача ме-
рзсил*. Подшох хар чанд чахд кард, кн чашм аз рун Худойдод
баргирад, натавоннст. Пас Худойдодро пешн худ холл, пурсид.
ки:
— Туро чй ном аст?
У гуфг:
— Худойдод.
Полгиох гуфт:
— Шарм надсштн, ки бо чунин хугну чамол дуздй меку-
нн?!
Худойдод гнрьён шуд. нн абьёт мехонд:
Байт:
Эй шохи карими бяидзплрвзр.
Сиррн ДИЛЯ МЯН хулой ДОМ1Д
Киргиз ня будим ршо Д1р ян кор.
Хукмест, кн ккрднгор донял.
Казои осмониву хукмп яздонп маро дар ин фнтпа андохт,
лайваста аз ин тагофул мекардзм па гамгнк будам.
Полшох гуфт:
— Аз атвори ту маълум аст, кн рост мегу it Туро ба чон
амг>и додам, дар хизмати ман бош.
Худойдод захгин буса дод ва шартн иззат ба чой овард, аз
хушй ии назм хонд:
Толеам мдАмув ’♦ бяхтам ёр шуд,
Дявлэтам бори дигар дар бор шуд.
Подшох хуррам шуд, уро аз банд начот дол, ташрнфя хос
дол, гуфт:
— Туро Бахтиер ном кардам. Баъд аз нн бахтат ср хохад
буд.
’ ЛТаЛн^н — мубарах. фархуодл.
374
Замкни хизмат бусид* дар хизмати шох буд.
Дуздонн дигарро низ рахо карданд* ки баъд аз ин дуздй на-
купан д.
Бахтиер шабу руз хизмаги аслопро мекард. Подшохро руз
ба руз мс.чраш зпёда мешуд. Рузе ба тамошои ясной омад*
дид, аспонро фарбех кардааст. Дояист* ки аз мухофнзати Бах-
тиер аст* бо худ гуфг: «Бахтиер попки хазннадорист*. Фармуд.
кал.идн хазннаро пешн Бахтиер ниходанд. Таъзкм кард. Под-
шохро хуш омад* бнфармуд, хилъат оварда* ба Бахтиер пушо-
ннданд. Бахтиер хазпнадориро кабул кард.
Камоянбягй мекушнд* тарикн амонат ба чой меовард ва руз
ба руз курбн у зиёда мешуд. то ба чое расид* кн подшох рою
тадбир аз у талаб мекард. \ар руз то у наемадй, подшох ка-
серо бор надодй ва хар чи у кардй* шох кабул кардй. Корн
Бахтиер бад-он чо расид* кн мукаррабн малик шуд. Шохро дах
вазир буд. хама бар вай час ад бурланд ва касдн у карданд.
дар макру хила буданд* ки чй гуна кунанд.
Казоро* рузе Бахтиер дар хазниа даромада нншаста буд ва
шароб мехурд, то намозн шом шуд. Беихг.иёр cap бз сайдук
индола* дар хоб шуд, Дарбонон дархоро бастанд, б а маком и
худ карор гирифтанд. ки Бахтиер мает бархост, аз хазнна бе
рун омад, ки ба сум хона равад. Аз гоятн масти намедонист, ки
кучо мсравад, то гузараш ба хонаи хоси подшох афтод. Да;
харам даромад. дид, ки тахте ниходаанд аз оч* болои тахт cap
нихода дар хоб шуд* тег дар пеш нихода.
Подшох омада Бахтиерро дар чон худ хуфта дид* бонг зад.
— Эй бадбахт, ни чо чи кор мекунй?!
Бахтиер аз хоби масти бедор шуд. Подшох чунон муштс
зад, ки аз тахт бияфтод. Шох руломонро фармуд* Бахтнёррп
бастанд. то руз шавад. ин маънпро чустучуй кунанд. ки Бах
тнёр бе хабаре мн чо наомадааст. Баъд аз он шох назднкн ма-
лика рафт ва гуфт:
— Эй малика, дадй. ки чи шуд? Рост бигуй* кн Бахтиер дар
ин харам чи кор дорад?!
Малика мута.чайир шуд ва гуфт:
— Ман хабар надорам! Ва ин назм бархонд:
Байт:
Ман бегуна хак, худоА довост*
Дар чехраи ыян ни нур пайдост.
Ва гуфт:
— Эй подшок, ямшаб маро амон дед, то руз шааад, нн
мзъниро тафахдус намой*
375
Шах таамммул кард, даст аз вай боздошт ва нн байтро ые-
ленд:
Байт:
Ох яу гамн Бахтиер моро,
В-аз мастин хушъер моро.
V дар харамам чи кор дорад?
3-ии гам рухн ман губор дорад.
Афтод маро ачаб ши копт,
Чо ноет, агар кунем хикоят.
Подшох мутахайнр шуд. аз пешн малика берун рафт, то
руз дар нн андеша няшаст ва мутагаГшр буд. Вазироп даро-
маданд. Шох бо касе сухан намскарл. Вазнре буд густохтар,х
аз хама пешгар забои ба хамду санои убаркушод ва пурсид,
хи:
— Мучиби тагьнр чист? Шохро аядешаманд мебпнлм. Би
гуед, ки хотнрн бандагопро тасаллй ояд, он чк бошад, тадСн
ре кунем ва аксар ба дуову зорй пеш равен,
Подшох гуфт:
— гХчаб холе пеш омада.
Бант:
Ин чархн емпехри оПинагуи,
Вингар. кн чн к-чрд бо ман акнун.
Ангехт ачлб хикоятам боз,
Бн'инав илфасе шниоятлы боз.
Им шуъла чзхони бсхнмоят
Бигзор ташшкуп к поят.
Гзр гул талабй, ту хор * *бй
Вар ыаб тдллбЛ, хумор Мм.
З он пеш. ки у туро гузорад,
Бигтор. ки v веф<> надорад
Руэе ду-се э-ин сарочаи’ хок
Мекуш, хи ти бурун равн лик.
С>биоп ачаб ба зерн гардуи
Кас нрст. км ххрданнш нашуд зум.
Чун кард пвчф мн сухан гуш,
Г>фто. ки нак\ дар нн сухан куш*
Шок а в сарн хеш* гуфт: «Барде»,
Тадбпрн илочп ни барангезГ>
Шуд шод. влшрн хнлааидеш
Бигрпфг хадисм у бз пон пеш
?вэир бо худ гуфг: <Баятнер сад чон дашга бошад* якеро ба
мат нвбарад!*
• Серена — гулбя. < клал под.
• Сайгон - и чо 6j маъцнм «хузоЬ ома ха.
376
Ои гох гуфг:
— ЭЛ шох, нашнидан.
Наэм:
Охмблт гургзода гчрг шавад,
Гарии бо одами бузург шавэд.
Касс, ки дар мнёни дуздон калон шавад аа хун ба похак
рехга бошад, харгнз ланки подшох набошад ва ман мсдоиам.
кн у аз бгдфеълии худ намонад, на шиксбад. Аммо наметав -
нисгам ба хазратн подшох арзв доштэн. Акнун ба шох рыв-
шая шуд, ин дуздбачзро ба зорй бнкушапт, то оламиён «браг
гнранд.
Подшох фармуд, кн:
— Бнёрсд!
Бахтиёрро оварданд. Чашмн подшох бар вай афтод, гуфт:
— ЭЛ Бахтнёрн бадбахт, туро ба чон амон додам ва му.
кяррабн худ кардам, чаро касди ман кардн па хиёлат андешн-
дй?!
Байт:
Охир, зЛ бсшарми бвддил, нн чзро кардн, бигу?!
Чун туро вз чон у лил ман хусттар медпштам.
Кай гумон кардам кн ту двр иуштанач ой шабс,
Зои кн ман дар яор-зорн куштаиат нягэоштэн.
Гуфтам ач дуздмну таррорй купи тавба магар,
Ту хамон бадан л будину ман галат пин доштам.
Тер кашида дар хобгохи ман омадй!
Бахтнёр гуфт:
— Маро аз ин корхо хеч хабаре нест. Дар масти шояд тег
гирифта бошам, то касе касди ман накунад,аз гоятн мастй ои
чо вфтода бошам, аз шурбахтй дар он маком расида бошам.
Байт:
Тан казоро ннходаам, чн кунах?
Натавон xyi.Mpur днгар кардан.
За яр боит иаенби чалки яке,
Мет а вп изд пак} шаклр хурдан?
ХИКОЯТИ АВВАЛ ДАР ГУФТОГИ ВЛЗИРИ АВВАЛ
ДАР РУЗИ АВВАЛ ГА ПОДШОХ
ОЛннзи зариии офтоб аз ойнвадонн мащрик cap берун карл,
ваз при аввал ба подшох гуфт:
— Эй шох. сабабн тафзккур чист, ки хяк?з ки ни сир ош-
коро нашуда, мехохам, кп корн ин дуздбача ба итмом расоий?
377
Касс, ки корн у доим дуэдй бошад, аслу нзсабн у маълум in-
б >шад. хун ба нохак рехта бошад. бз у эътякод чй гуна т?ч ।
бает, аз пай чй гуна вафо блеял?! Доимо лар фпкр будам, :• i
мзбодо каедн шох кунад, хэмчунон, ки дуздбача бз вазируфо-
зандони у карда буд,
Подшох гуфт:
— Чй гуна бул?
Вазир гуфт:
— Вакте тоифаи лузлон бар сари кухе нишаета буданд,Дзр
каедн корвон буданд. Мудаббйронк1 ма мол:, к дар дзфъи у 1:зш-
вар ат на му данд.
Байт:
Дарахгс. Kit акнун гирнфта а ст чой.
Ба пируя мардй бпро* *л зя чой
Сари чашма бояд гпрнфтаи ба мил*,
Чу пур шуд. 1гашо1д гирифтаа ба фил,
Алккнсса. бар нн мукаррар шуд. ки яке ба та •: г пен* онто
гумпштанл, фурсат кнгох метошт, то вакте кп лар кавме р .ч-
дэ буданд, Чандян мардони кпрозмударо фармуданя дар пуш-
тн чэбал4 пннхон шуданд. Шабонгох торату гамнмат гирнфта
онарданл. Посе аз шаб гузашта бул, кн мардонн imiaap зз
кпмнн часта нл. гпрнфга ласту пон эшонро як-як барбастзн.д.
Чун бомдод шуд, ба боргохн подшох хознр карданд. Хамаро
ба куш тан ишорат карданд. Дар миёи чазоне буд, кн иазпа-
сида ва сабзаи гулситонаш нав дамнда. Яке аз вазирон тахтн
маликро буса дола, гуфт:
— Ип писар хамчунон аз боги чавонй бар гея хурда. Ху ни <ро
бар банда бахшанд.
Малик аз пп сухан руй дар хам кашнд. мувофнки ройи у
ваяфтод.
Байт:
Партави аскон иатряд пн ки бупь&шв Сад аст.
Тарбият новхлро чуя каркалан бэр квпдадст.
Абр агар обн зиндаги борах
Харгиз ai шохн бед бар нахурй.
Бо фурСчгоя рУзгор иабзр.
К-эз каПи бурье шдкар иэхурй.
J Мудаббир — тадбярнунаила, чорачуЙ.
’ Afu it — ямзе. ки бз он сурма кашачх
• Tajгас — мулохмда ждрдаи. домистал.
* ‘{абал —кух.
17k
Вазир бишннд, пмсандид ва гуфт:
— Он чи худованд фармуда, айни хакикат аст. Лммо дар
сидки1 солекоп2 дарпяд ва тарбият пазирад, хун хнрадмондон
гир-д. Ханр тифд аст. снратн таифа дар ниходн у мутамаккия
нашудааст. Чуяончи гуфтаакд.
Байт:
Писари Нух бо белой бнншаст,
Хояадои» пубуваташ гум шуд.
Сягн асхобн к’ахф руде чанд
Пайи ыар1\м шрифт. мардуя шуд.
Алкнсса, вазнрро шифоат бахшнд Вазир он писарро ба ко-
зу нсьмпг парвзрнш мекард, ба тарбияти у устоди адлб иасб
кард, сонрн одоб низ таъянм мекард. Дар назари хамгииая
писанда шуд. Гохо вазир аз шаионяк у ба хнзматн подшох ме-
гуфт. км «чахли кадим аз нкходи у барс.мадааст, окил шуда».
Маликро аз пн суханн у табассум меомад ва мегуфт:
Мисраъ:
Окмбат гургоюда гург шавлд.
Соле бзр нн бнгзашт, тонфве ал аибош Д8р у г.айвастанд, то
вакте вазиру хар ду фарзандашро бикуштанд, гакнмати бешу-
мор бардоштанд, ба чон падар бнншаст.
Малик дастн тахайюр ба дандокн пафаккур газид ва гуфг.
Байт:
Шамшери кек л охани бад кай кунад касе.
Нокас ба тарбгил нашивал, ай каким, кис.
Вазир чун сухан ин чо расонпд, подшох дар газаб даромад,
аз вазир нчозат гнрифт, ки:
— Дар харам даромада аз малнка нн суол кунам, бубн-
нам, ки чи пайдо мешавад,
Вазир гуфг:
—Ман даромада суол кунам.
Вазир дар наздн малнка даромада, cap дар пеш андохт. Ма-
лика аз шарм об аз дида меборид ва гуфт:
— Хеч памедонам, дар ни боб бегунохэм.
Вазир гуфт:
— Инчуйин кн дар хаки ту шунндам, агар сад кас гувохн
’ Сил* —саф, катар, рох.
* — DDK,
379
днхзд. бовлр надорам. Подию» озурдахотир аст, Я?.ин ^-г, ки
тухмят пз ту бархезэд.
Малика гуЪг:
— Тлдбир чист?
Вазир гуфт:
— Хар чи ман туро бнёмузам, хаю i гуЛ. П uiuiox туро б их -
изд ва суол кунад, эяяхор. гОй, кн *нп дуэлбз аро оэарлй, Бах-
тиер ном кардн, у аэ бадфеълн дз? чарами ггхиёнз: аиде-
шил. чаро чандон нийтом фиристод, кн «кабул кун, нага а
шаб биёям, подшохро бнкушам ва туро худ гирам». Подшох им
сухан па ту бишиааад, уро снёсэт кунад. гухмат аз гу барчс-
зад ва. эинхор. чуннн бигуй.
Малика дар нп сухан хайрон шуд ла гуфг
— Харгиз ДурУи Нагеям, хуни ночам наре«ам! Лэ худо на-
м .чирей, кн маро чуннн таълим мскупй?!
Вазир гуфт:
- Хуин у рехтзн мубох1 а:т. Солхо дузди кзрда, хунн ио-
хак рехгааст. Агар аз пай туро н у бол бошад, ба гардэнн ман-
Мп л тс а дар пн кор хайрон шуд Ба визир гуфт:
— Ту медонfu
Вазир аз пеши малика берун омада, нн байтро мехоих
Байт:
F-фтам даст руле flip xjuimbh.
Ллллохллммд. ия.ир ии аШм.
Бахтиере, кн fl- г баргиатэш,
Инчуикп ке.рлои иофлрчом.
Ндбэрад чон зи дл •» май хяр<пл.
Хлмчу му pre, кн ноши ачдпр дом.
Алкисса, вазир дар налди шох омад. Шк пуренд. кн:
- Чн гуфт?
Визир вокнзро гуфт. Подшохро оташи гайраг шуила задан
гирифт, Бифармух маликяро 'лрлзид. Kjmoh сух.ч:.эн, к:: па-
зир гуфта буд, аз сари га с лоилоч гуфт. Сулаймоншох гуфг,
ки:
— Айби мост, кн уро оаарда мукаррябл худ гардонтсм.
Бнфармуд:
— Бахтиёрро дар банд куне;! Шахр*. сахроро мунодй ку-
н?д, кн халонк чамь шявзнд, Бахтиёрро бар дор кунан.т, го ах-
ли чахон нбрат гнранд!
1 Л1убО5 — CUttOfl, ЮИЭ, ЛО1!£.
зло
Бахтиёрро ба зиндон бурланл. Назирой шодмон шуданд в в
берун омаданд. Мзшварат карданд, ки «чи созем, ки ни дузд-
бачаро зуд бнкушанд?» Иттяфок, карданд, кн бомдод ба дор
бикаш см.
ХИКОЯТИ ВАЗИРИ ДУВВУМ ДАР РУЗИ ДУВВУМ
Чун хуруси субх, кн муаззинн мвсчнан бомдодон аст, ба ав-
валн рушнон бол бар хам зад. вазнрн дуввум neuut тахта под.
шох расид, забои ба хайду санои у баркушола гуфт:
Байт:
Л апла тэт бод то чахон бодо,
Fau ба бодхох. курй ба а пл о*.
Корн ин дуэдбачаро бояд тамом кардан пеш аэ он кн ха-
бари у дар олам машхур шакал, бадиомин шумо гардад.
Нэзм:
З он пеш. кн нн сухан шавад фош,
По тег сарн аду бубэрдор.
То ботрахч зн барн нангдш.
Таъхир чарост андар нн хор?
Подшох фармуд. Бахтисрро оварданд. Нэзари подшох бар
Бахтиер афтод, гуфт:
— Эй бадбахг, туро нмруз чунон снёсат кунам, кн чумлан
олам аз ту ибрат гирянл!
Бахтиер гуфт:
— Зяндагоннн подшох дароз бод. як сухан дорам ба хаэра-
ти чахонланох. Агарчн ин чой макомн сухан нсст, бнгуям
Подшох гуфт:
— Бигуй!
Гуфт:
—...Хулазандя олам аз нн маънй огох аст ва бар ман гувох
аст.
Байт:
Бегуиохам. хулой мелонвд,
Рахи куи бар ман. сдрам маяндоз.
Алккнсса, гуфт:
— Холя ман мнелн ои чавони бозаргон аст, ки бяхт вз вай
баргашт ва мехнат бар вай руй дод, харчанд мехушид, ба му-
род намерасад.
। душман.
Подшох пурсид, ки:
— Бозаргон кй будзаст?
Бахтиер забони фасохаг бикшод на чунончи шароиги адаб
бошад, ба чой овард ва нн байт бихоид:
Байт:
Гуш дпр, эй шин сулай.моцфар.
Киссаи достоин хает а чип р.
Бул мзрае чун Корун,
Мехнат омад, на чох моих на зар.
Дар шахрн Басра марле буд ботаргоя, молу неъматн бешу-
мор дошт, Аз га ран ши сипехри бадхол бахг уро баргашт, ба
хор навъ моли > 1алзф мешуд. хар савдое, ки мекард. хама зи-
ён мешуд.
И гтнфоко, соле галла тарой гашт. Бозаргон бо худ гуфт:
«Маро бозаргонй намесозад. И мео л галла харам, бахор ша-
вад гароибахо фурушам, кн маро нагнчае бирасад». Анборе
бнеохт. галлан бнсьёре харид. дар анбор рехт. Чун бахор омад.
яандон бореи борид, кн галла арзон шуд. Бозаргон гуфт: «Им-
сол суд накунад. соли днгар гароктар шавад». Аз казо, чандэн
борон борид, кн аксар нморатхои олй хзроб шуд. Об дар аябэ-
рн бозаргон афтод. чунон ки галлахои у хароб шуд за буя бад
аз анборн у омад. Ахли махалла бозаргонро ташнеъ1 карданд,
кн «моро беш аз ил токат намонд!»
Бозаргон дар хаебн холи худ мегуфт:
Байт:
Он чи бо мзн кара дзарони фала к,
Бо кй гуям ХОДИ зори хешро?
Давлдт вз мен рафту мех hit омада.
Мап нздоинм кор) бори хешро.
Алкнсса, бозаргон гуфт: «Чомае дэрам киматй, ба ба-
рам ва бнфрушам, шояд ки ба холи ман кушодй шзвзд». 4vh
чомаро бифрухт, кадре чиз хврид, бар лабн ларьё овард. Ка-
зоро, аэ дарьё мавче пайдо шуд, хнштнн у гарк шуд. Бозаргон
бар тахтапорае бнмонд. Баъд аз дах руз боде уро бэр лзби
дзрьё андохт. Бозаргон гуруснаау барахна мерафт. Аз дур де
хае дид, гуфт: «Ин чо мардумон бошанд», Бад-ок чо рафт,
дедае маъмур дид. Дар гушае бнншаст, ба роят мокда шуда
буд, Сохнбн ои деха мардн каркмсифати мехмокдуст буд» бо.
1 Ташап — бад гуфтан, ноеззо гуфтан.
362
заргонро днд, донпст» кн марди гарлб ест, пеши у омад. суол
кард км:
— Аз кучо меом?
Боэаргон он чн аз шахр дида буд ба тамоми бнгуфт. Он хо-
чам дехконро бар вай раки омад. ба хонаи худ бурл ва таом
овард. Баъд аз таом чомае дар пеши у ннход ва гуфт:
— Агар бо мо бошй, асбоби мамшататро мухаАс визам, дар
он кушам, ки туро мол косил ояд.
Бозвргоя уро дуо карда гуфт:
Байт;
Эй сипсури сахопу бахрн карем.
Еод умрат дароз дар шодн.
Лутфхо ыекунн ту боиама кас.
Эй маро сад хазор оэодй.
Дар кадами шумо мсбошам.
Хочаи дехкон калидхон анборхоро ба пай дод ва гуфт:
— Чумой исходам, кн бар ратбат чакд намой ва галларо
мухофнзат кунм ва гамхорапин асбобу амлок чунон кн лоик
бошад, ба чой орА, то манфиати мову ту бошад. он чи хаки ту
бошад. зиёда аэ он дихвм.
Бозарпон ба кор бо рагбат мекушкд. Вакти идрокн1 галла
шуд, галлахоро чамъ кард, дар а и бор алдохт. Бо вучуд хисо-
бй кард, кн маблаш дах ёзлах вз у мешавад. Бо худ андек а
кард, ки «хочан дехкон ли мнкдор аз галла ба ман днхвд, ё на.
Кадре аэ галла тирам, дар горе пинком кунам».
Хамчунон кард. Дараамоп дуздон бар он вукуф3 ефтанд. он
галлахоро бурдамд, боэаргон бехабар буд...
Чумлви хоенлро дяр нусха муфассал кард. Дар лсш хочан
де.ккомро дуо кард, гуфт:
— Харгнз гумои нябарам, кн да к ёздах чандин BO4tM5 ме-
шавад. Акнун дар хакн ман лутф кардед, зиёда доле л. Май аз
сарм нодонй, кадре галла бардошта бар горе кнходаам. Шумо.
ки ин тарика илтифот намудел, он галларо биёрам, дар аибор
андозам.
Хочан дехкон ин сухан бн ш и ид, тунд шуд, чанд кас бо у
хамрох кард. Ба дари гор расиданд, дндаид, км галларо бур-
даавд. Бозаргон мутахайнр бимонд. Ангушти наломат ба дан-
док газид. аз гуфтан худ хичолатманд шуда, назди дехкон
омад. Гуфт:
1 И О рок — расидагй, тайёр.
’ Яцщф — вокмф шудан, доинстан,
383
— Галлахэро
L - - t ' i- - r др • *.? :i >
:г.:лзт w-рэф?. т' c-a «лчор дарьёе расмх Шав »F*a? fsl
. с’ бар ла дарье fdtsj. :хл*ггояео и ж ?? л ез тати
гг< са.-х Ekeazoo кясееа iyi бжтуфт. Бамоамро бвр ва
ахм омах яттлфсн гатдаяд. ж» 'а да' > t.- эавем, ов я.-
худо билхях ба боэаутя? бмжхем, то сармол «назад
’ лам? ба да'.-.' '. '• Р*Ф- ** **"’ мз-ь-ниде С-<
дар гагги латофат, гв дар здздм всддах пб/ваг.
Шаш дояа мэрасргд ба хоча; б‘^«рт а лохакд. водмоя сг а
ру бз ; жж хода мт;гфт Ча д д^зде ба ’а>. • -_ zim. L.
nzrtM ti э-сю метарсмх бо худ гуфт «Се до-? ба лают г
хз: • .5 ги, агар чгм - марс <ебои?д». Хгиерют * >
Лун^и г/мов яздошпганд. а у ежз довта б. ?: бз сзбзба
а чсиэг охяа хопгт. Порае р<з оофтв-д. аз боза^'оо с.
ауро Хоча то.т fjt cjna’ г.ях маг^ рвлю аэ «хсм?
':!'._• Л узд .. > l :* -. ’ Ъ1 • i -а м* <"
• • < . . б : втуд ди'а?г и :. г '.- -’ Б :
-.^ аэ ;агги> шя*» э б ппе йух JlyijKH б*;зг*э<1. Баъд а
зле ба хуш омад да , се д i мзрэорид бо г _ сае*. Шодмгн
вуда, худоро вукр гуфт, ру ба рох вжхох Шабсмахп ба с
даромзх аоб рафт. Р ба б :а^ /Дтз pair» дар аан
чавохв?4*рув>е яя xiray муътамхдя жншен бух ом марво-
рг>дхо?с зраз харх Хоязй сарроф <р руи б^даЭ' ^ :гох<а :.
эохврж уро др* фд?ь бар>варх К?
— bi дуэх вм хоаи маро >>i туэдхда буди*!
Бозаргои xaftpo-i м^ях М^?ду^ ба «>--г б ё?й б\
от чавоххрм межардаяд ба ->б^би о» г г* м.ъ*2«зд?
вддаох бух
Еглэгоя фэ'влд мекард Ба д аа ое Сэ ^адд х;^^. :< :-
гаях
Подвох сямд кард, кя:
— Чж вохжа?
Хоха и чазхарж or оз карх кж
— Зэядогоижя гтодиох де?г. б^х г-гта: аэ и-« таърм
саядуд.ж чавохжря маро дузхядэ бурдз б д: д 1 а?
^a;io;exw се дочэро si iw ма-изка бфтам, 5 му«<яр эст.
Б->за:гов фаръЛд межзрх тч.
— Шохо. ба фзрьелдм рас!
Байт:
1 — гугвэаа.
Шах гуфто: — Poor rVft, avail,
Инчуннн дузде, ки будят дар камин.
Гнр марворндх,он хешро?
Члнирй бигркфт ыярворндро.
Шох ба бозаргон ннгох кард, кн: —Чй мегун?!
Бэзаргон сурати хол такрир кард. Подшох суханн бозаргон-
ро гуш накард ва бовар надошг. Ишорат кард, кя:
— Марворядхоро бндех!
Бозаргон мутахайир шуд. марворндхоро ба чавхарй лот.
Чавхарн шодмон шуд. Бозаргонро ба зиндон бурдаид.
Казоро, гаввоссон бннобар маслахате ба шахр омадзнд, бо
я к днгар гуфтанд: «Ба зиндон равен, садакае бнднхем ва аз
зиндониён панд гнрем>.
Чун бар сарн зиндон омаданд, знндонбон дастурй дод, дзр
зиндон даромаданд. Ногох чашмн зшон бл бозаргон афтод.
Назднкн у омада ахвол пурсндалд. Бозаргон чашм пуроб кар-
да. киссаро гуфт. Раввосон днлтанг шуда. бозаргонго гуфтанд:
— Гам махур. ба хазрати подшох рафта, туро халос кунем.
Пеши подшох рафтанд. Раввосон ба подшох густох буданд.
дар кудакй хаммактаб буданд, сурати холи бозаргонро арз
карданд, ки «шаш дона уро дода будем*.
Подшохро ячаб омад ва фармуд, бозаргонро аз зиндон ба-
роварлолд. Чавхарнро хозир карданд. Чашмн у кп бо бозаргон
афтод, доннст. кн хилая у зохнр шудааст, ларза бар аъзон у
афтод. Подшох гуфт:
— Эй амин, дар хаки ин бсчора чаро эулм кардй?! Аз худо
натарендн?!
Чавхарй хомуш бнмонд, чавоб дида мзтавоинст. Шох ф’ р-
муд, чавхарнро бар дор кашиданд, молу хону м о пн уро ба бо-
заргон доданд ва бозаргонро гуфт;
— Дар хизмати мо бош,
Бозаргон замнни хизмат бнбусид ва гуфт:
— Фармон бардорам.
Подшох уро хилъати хуб дод. Баъд аз он подшох хазинало-
рн ба пай дод, гуфт:
— Шартн амонатлори ба чой ор!
Бозаргон кабул кард, калвди хазинаро гирнфт. Дар он хит-
мат мекушид лар рояти ростй, чунон кн шох аз вай розн буд,
Шабу руз дар пеши подшох буд. Сохиби рой шуд. Хар руз ко-
рн у баравнактар мешуд, мехри подшох бар вай зиёда мегар-
днд Подшохро вззире буд. аз вай хасад бурд. Пайваста бахо-
на мечуст. то уро аз назарн шох бияидоэлд. Ногох рузе бо-
25—1456 3^5
картон ба хаэина даромад. сурохе дид аз хонаи духтари под.
шох. Дархол он сурохнро ба дасти худ гид кард. Дар он хол
вазир vpo биднд, назди шох рафт ва гуфт.
— Бозаргонро дидам. деворн хонаи духтари! шуморо сурох
карда бо у сухан мекард, маро биднд,’дархол сурохро гнл
кард,
Подшохро ян сухан нохуш омада. дархол бархост. дар ха-
зина даромад, днд. кн сурохро гил кардаанд. Суханн вазирро
рост пиидошт аз гояти хашм дар чашмн боэаргон мил кашида,
аз сарой берун андохт, Бозаргонн бечора хонанишин шуд. Под-
шох аз он чо’ ки буд. ба таъчил ба хонаи духтар омад. кн гар-
де бар рун фаршхо нишастааст. Аз холим пуренл. ки:
— Духтар кучост?
Ходим гуфт:
— Як мох шуд, кн ба та мошон чахорбог рафтааст*
Шох лопнет, кн ин сурохнро муш кардааст. аз кирдорн худ
щшаймон шуд, вазирро бнкушт, бар боэаргон таассуфххрд,
аммо хеч суд надошт.
Бахтиер гуфт:
— Агар подшох дар кори боэаргон тахаммул мекардй, ну-
шэймоя нашудй. Агар нмруз подшох дар куштани ман таъчил
накунанл, зуд бегунохнк ман маълум шанад.
Подшохро нн сухан хуш омад. Руз бегох буд. Бахтиерро
ба зиндон бурда ид.
ХИКОЯТИ ВЛЗИРИ СЕЮМ
Рузн сеюм субхи икбол бидамнл, афъол бар куббан омол
баркашпд, вазнри сеюм ба хазрати подшох омада, хамду самой
баргуфт. Баъд аз он гуфт:
— Метарсам мн хабар ба атрофу чониб машхур гарднд ва
сябаби бадномй бошад ва ба самън шохон расал, ор бошад.
Пеш вз он кн ба забоин мардум афтал, дафъи уро созсм,
Шох бнфармуд. Бахтиерро оварданд. Чаллод хозир шуд.
Бахтиёр паэдикн шох омад. забои бар дуо баркушод, кн;
— Зпндаго1шн шох д а роз бод.
Байт)
ЭЛ шох, flipoi бод уырат.
flip лавлин иэзу шодипий
Тил ил мамун ба ауштлип
Три ту чоипдшкй.
ЗМ
Маълум нт а над эн холати мал.
Гар куипднам ин аамон бнмонЙ.
Дар дасти туям аснру очнз,
Хар га* ки кушй. днгар ту донй.
Бахтиер гуфт:
— Эй шохн олам, хайр ба таъчил ва шэрро ба такснр гуф-
таанх Таъчил кори дев аст. Дар куштанн ман таъчил маку-
нед. ки пушаймон мешавед, чунон ки писари шохн Халабропеш
омад.,
Подшох пурсид, ки:
— Писари шохн Калабро чн рзспда буд? Баргу й!
Бахтиер рухсат ёфт ва гуфт:
— ...Асхоби таър.нх гуянд, ки дар внлоятн Халаб подшохе
буд, бо доду адл. Дар замоин у касе набуд, ки ба касе зулм
рано дпштй. Уро писаре буд, Бехзод ном, лар корхо бесабр, л?-
кнн ба аннон улум ороста. Рузе бо чамоате аз фузэлову нала-
монн худ нншаста буд, Бехзод гуфт:
— Кар кас саргузаште би гуяд.
Хар ки хикояте медоннст, гуфт, то нзнбат ба яке издам рз-
сид, гуфт:
— Мвд хам ачонбе дидзэм.
Бехзод гуфт:
— Бигу!
Гуфт:
— Шабе, аз казо дуздон бэ мая вохурданд, он чй доштам,
хамаро гирифтанд. Ман ру ба рох ниходам, ногох овозе ба гу-
щи май омад Дар капора пинхон шудам. Соате буд. ки овози
мутрнбон шунидам, рушной дидам. машъалхо афрухта, куда-
кону ходнмонн мохпайкар суруду шодй мекарданд на мегузаш-
танд. Бант аз он канизони мохруй омаданд. бпёбояро муаттар
карданд. Лморне пайдо шуд. бя гоят ороста, мзликае нншас-
та, кури рухсораш шамъхоро маглуба месохг.
Байт:
Вигоре, мачвашс. мохе, элркфе.
Ки акл вэ дид а наш девона мсш>д.
Алкнсса. Бехзод гуфт:
— Духтари калом подшох аст, чн ном дорад?
Вадим гуфт:
— Духтари каПсари Рум аст, Нигерии ном дорад.
Бехзод гуфт:
337
— Ия хнкоятро пеши вазнр арза дор. то уро аз баран ман
бихохад, ки ошики он духтар шуда а м.
Вазирро хабар шуд. бандагн ба чой овард, наздики подшох
рафт вз гуфт:
— Ба хотирн банда мерасад, кн хеч касро аз чуфт нора
нест. Вакти он аст, хи кори шохзода ба давлати шумо сохта
шавад.
Подшох пурейд, ки:
—Духтари кн бошад, хи ба хотнр дорад?.
Вазир гуфт;
— Духтари кайсари Рум, дар гояти хуся, Нигерии ном Су-
да. Шохзодаро хавон он духтар дар cap аст.
Байт;
Бехзод ба доми ишк афтод,
Хар л а х за кунад хазор фарьед.
Дар cap хавасн Ihtrop дорад.
Чоку лили бека pop дорад.
Алкисса, подшох вазирро чавоб дол, ки:
— Фарзандамро касе лоик намеёфтам, бад-нн сабаб тавак-
куф мекардам. Акнун маълум шуд. дар он мскушам.
Вазир аз хизмати подшох шодмон баромада, ба назди Бех-
зод омад, гуфт:
— Пяда’рат мсгуяд, кн «чоран ин кор месозам, аммо чан-
двн руз таваккуф кунад».
Бехзод гуфт:
— Бирав ба падарам гуй расулон паздя кайсар фиристад,
то чн чавоб медихад.
Вазир ба хизмати шох омад. ои чн Бехэод гуфта буд, баён
кард.
Шох чавоб дод, ки:
— Мая расул мефиристам. аммо медонам, ки кайсар ба мл
духтар намедихад, ба сабаби он ки у малики Рум аст ва май
малики Халаб.
Вазнр ин сухан шунид, ба назди Бехзод омад, такрир карл.
Бехэод гуфт:
— Бирав, ба хазратн у бл:лн. ки агар рагул нафирпстн. ма i
аэ ин шахр биравам.
Вазир омада баён хард.
Шох донист, кн Бехзод бекарор аст, Бсхзодро дуст медошт,
гайр аз у фарзандс и а до шт, ночор расулон ба чоннби кайсар
фиристод. Расулон ба Рум раенданд. Хабар ба кайсар расид.
:^88
расулон ба истикбол баром аданд, бо эъзоз ба шахр дароварданд. •
ба чои нему фуруд оварданд, Рузи дигар шуд. кайсар расулон-
ро талаб кард. Расулон пайгоми шохн Халабро гузаронндэнл,
Кайсарро нохуш омад. дар хашм гардида. гуфт:
— Духтари маро хазор уштур зари сурх мебояд. то ин кор
шавад!
Расулон ин суханро аз кайсар шункдзнд, бозгаштанд. ба
шохн Халаб баён карданд. Бехзод кн сухан бншннд. вазнррэ
талаб карда, гуфт:
— Ба шох гуй. ки кабул кунад.
Вазнр суханн Бехзолро гуфг, Шох мутахайир бимонд. Чо-
ра надид. бифармуд, хазинахоро чамъ карданд, он микдорна-
шуд.
Бехзод гуфт:
— Хамаи мулку асбобу гуломону каннзонро бнфруш.
Хамчунон карданд, он микдор нашуд.
Бехзод гуфт:
— Он чн боки монда мснамояд, ба внлоят кисмат купи.
Шох гуфт:
— Харгиз чунон лакунам, худро дар ммённ подшэхон бад-
ном лакунам! Днгар он кн шахр таомули он надорад!
Бехзод гуфт;
— Ин маблагро чуннн бояд кард!
Шох чора наднд, ночор ба внлоят кнсмаг кард. Сахл моле
чамъ омад. он маблаг пур нашуд.
Бехзод гуфт:
— Ин маблаг молхоро хадья бнеоз, назднки у фирнстон.
Шох молхоро ба кайсар фнристод.
Баъдаху Бехзод падарро гуфт:
— Бокиро хоенл кун, бнфнрнстем.
Падар гуфт:
— Сабр кун, дар чанд руз сохта кунам.
Бехзод гуфт:
— Сабр намекунам!
П1ох гуфт:
— Аз кучо ёбам?1
Бехзод гуфт:
— Ба внлоят кисмат кун!
Подшох гуфт:
— Аз он кисмат. кн кардаам. пушаймонам, Бехзод гамгин
шуд, аз пешн падар бархост, аз шахр берун рафта, тадбирн гу-
рехтан кард-
ЗМ
Кззоро, шабе бо чанд пафар гулом асппиро эпи карданд,
аэ шахр берун рафтанд, ру ба чоннбн Ру м нлходоид. Ит гифок
карданд, ки корвонро бизанем. бакняи молро хоснл кун<м.
Дар нн андеша буданд, кн корвони злим пайдо шуд, мнкдо-
рн пснсад шутур мол дар он корвон буд ва дяр он млрд он и
корд ид а бнсьер буданд.
Белтод наъра кашнда. худро дар корвон зад. Ондо низ даст
бз чанг ниходанл, Бсхзодро бнпнрнфтаял. ба назднкн мех гари
худхо бурданд. Чашмн корвонбошй бар Бехзод афтод, доннет,
кн бузургзедааст, гуфт:
— Рост гуй. аэ кучой ва писари кисти?!
Бехзод чора падид, гуфт:
— Писари подшохи Халабам, Таври холи худ боэгуфт,
Мехтарп корвонро бар вай рахм омзд ва гуфт:
— Бокпи молро ман дидам, туро ба максуд расонам, лекнн
ба мурод раем, моли маро боздяхп.
Бехзод гуфт:
— Чунон кунам.
Баъд аз он корвонбошй хамрохи шох зол а ба Рум рафтанд,
Шохзодаро ба хаммом бурданд. ба кайсар омада бор хостанл.
Доннст, ки домод аст, уро нззат дошт ва гуфт:
— Чи О[)3у дорн?
Бехзод гуфт:
— Орзун остонач шумо,
Кайсар гуфт:
— Хар ойина. муяссар гарлад.
Фармуд, ки Бехэодро дяр бог фуруд оранд ва мутрпбонро
чамъ карданд. то у днлтанг нашанад. Ленин Бечзсп ишкн Ни-
горин дар cap дошт, то vpo бубннад. Бархост аз мачлис берун
омад, ба наэдики он хонае. ки Нигерии бул. Дар пн чо сурох
буд, чашм дар ои сурох выхода набора мекард Ногох чашмн
Нигерии дар он сурох афтод, лид, ки касе нигох мекунад, на»
дон нет, ки чи кас аст. Пин дошт, кн бегонааст, Канизакрофар-
муд, тодушохаро бар харду чашмн Бехзод зал, ки кур шуд.
Бехзод наъра кашнд, ахлн мачлис хоэнр шуданд. холм Бсх-
зодро мешохидз карданд. Хама на о мед шуданд. навхвву зори
огоз карданд. Ин туй ба мотам мубялдал гашт, то бндонй, кн
бесабрй юмне1 надорзд Шонре гуяд:
Байт:
Г>1 гжГр • .ш, ко и с»Г>р кор гарлкл.
СлО>ро. ли «адат йелдлд *}род лулоА.
1 Юлы — MiDOeli 1КД, фелп иск.
390
Алкисса. хабарн чашмони Бсхзодро ба кайсар расонядаяд.
кайсар гамгнк шуд ва гуфт:
— Оре. калами такдир чуннн рафта будааст. Аз бесабрй
чашмонн худро ба бод дод.
Бнфармуд» Бехзодро ба шахри Х,алаб ба наздики падараш
бурданд. IIIdxh Халаб писарро ба ин хол бид:1д, фарьёд ба-
ровярд, лекнн мсдоипст. кн айб аз фарзакди уст. ки бесабр аст.
Аз раму эндешан фарзанд аз дуньё бнрафт. Ахли шахр Бех-
зодро ба подшохи кабул накарданд, ки моро подшохи бесабр
намсбояд. Бехзод дар мехнати айёмн бевафо дармонда буд.
Он гох Бахтиер гуфт:
— Лгар Бехзод сабр карлй ба мурод рас.идй,—ва ин кигъа
бихонд:
Байт:
Лгзр сабр кардн. рагндА ба ком.
Зн бесабрн аф<од дар рохн хом...
Баъд аэ он гуфт:
— Агар шох сабр кунад. зуд бошад .ки бегунохпп ман маъ-
лум шавад.
Подшохро хуш омад, бнфармуд, Бахтиёрро ба зиндон бур-
данд.
ХИКОЯТИ ВАЗИРИ ЧАХОРУМ РРЗИ ЧАХОРУМ
Чун руз шуд, вазлри чахорум дар хизмати шох даромад.
забои ба хамду сано би куш од, ин байт бпхонд.
Байт:
Зн кад бигзашт хукми шохи олам,
Чаро бояд глин бехуда х\рдпн?
аа гуфт:
Эй шохи олам, хукми шумо осомши чонн дустон аст ва
кохнши аъдосг. Акнун дар корн Бахтнёр чанд навбат х\ км фао-
куда Ьахтнёрро хознр кунад. метарсам. кн баъд.злявм бар нн
нахч1 cap бар назанзд. ба сайр аз хосу ом барояд.
Подшох фармуд, Бзхтнёрро хозир карданд. Чашми шох бар
Бахтиер афтод, гуфт:
— Хеч бегунохни ту зоднр пашуд. Имруз туро сиёсат ку-
нам, олам аз ту нбрат гнранд!
Бахтиер гуфт:
1 Нам — рох, раэпш. тарэ.
391
— Arap nioi байдара ичочат дола, нн кптъа туш кумамд
Шанди1 чоку неъмат бошад.
Подшох гуфг;
- Бнг^А.
Банн» р румсат Афт. ни байт бихонл. ин:
Сабр осиаш in дар хама вор.
Хоса лар мора пул» оюшаро
Дар кама амр богвбрВ бах.
Вишвав ом «>«•! araoiioMpo.
Ai баром осомшя дуаьб
Ту ма>юр бегуиоижро
Алкисса. ин кнтъа бнжонд баъд ад ои гуфг*
— Сабр мардро ба хама мурод расомат. as мекнат fapato-
аал. аа гам начот дичал, чунон на Абусобирро.
Подшох пурсид. кд:
— АбУсобир. ки булаастА
Бажтнёр гуфт
— Дар аАми моли марде бух Лбчсобнр ном. дар жама ум: р1
габр мекард. Абусобнрро чумла мардум г$ш ба жарф win iw
Он чи у гуяд бар ом амал мемардамя. Омнле дар он дета чуя-
му ситам оеоэ кард. Адчм он деда ат аулмм у багреттамд Чаи
де авбош дар ои дета нт гифок карла омхлро бикуштаид ва
бигречтаид. Дарвешонн ои дежа пешн Аб$собмр омаданд ва
гуфтанд:
— Омнлро авбош куштаамд .Ту мгдоий. ки море гувоха
мест. Ai гаааби полшок ист а реем Б нА ба кааратп шок рафт я.
мн вокмаро араа дорем.
Абкобир гуфт:
— Шумо медонел. кв шпоря мо сабр аст аа нм байт мо вл
Байт;
Сабру играв вп terr
Л> габр ив вгг pimp*»
Во eoi пора *• вор бомж.
Гвброи Boeai
Мм свбр гумхаа* ба ojuw.
К «а ост пми вира «дам.
Ал а < а. вин ни дежа вавмед нгу11** Мужнин ватдн омад
бд сам хи шок расид. айв он аолро аахматм Cncwip рееенал
Ат ааю лар он лажа шере пайдо шуд, аиу вАлн марлумро с)рд
» ди«а - мПа
• л*»е— **рю
Касе аз хона наметавонист баромадан ва эироат намставопнст
кардан. Назднкн Лбусобнр омаданд ва гуфтанд:
— Бо мо ср бош. мардуми вплоятро чамъ соэем, шсрро лафъ
кунем, Моро токат намондааст.
Лбусобнр чавоб дод, ки:
— Шуморо маълум аст, ки пешая ман сабр аст, мабодо кп
касе ба чанг» шер кушта шавад.
Ин сухан бишниданд, боз навмед гаштанд.
Казоро, подшох ба тарпкп шнкор сахро баромаза буд, мар-
думой» деха ба шох арз карданд, кп:
— Мо факярон хироч мед и хе м, дуотуй хастем, агар мо чанд
мазлумро аз шаррн ин золим р а хоне.% сабабн мазнди неъмати
шох хохад буд.
Подшох гуфт:
— Чи расида?
Ои мардум гуфтанд:
Байт:
ЭЛ шох, фалах г. лом бодат,
Даврони Ф&МК ба ком бод ат!
Мо чанд гарнбн мустакэндсм.
Лэ напри закона дардмандем,
Мо чумла мутен подцвохем,
Мо узри гукохи хеш га ем.
ЭЛ шохн карими биипанирвар,
Дар холисзхом дакр бипгар.
Алкнсса, ахволи кушта шуданн омнл ва захматн шер ва
аоек шуданн зану фарзамдонро бозгуфтанд:
Шохро бар эшон рахм омад, гуфг:
— Шумо бо гуфта» Абусобир даромадед, дар захмат моя-
дед Уро узр хохед, аз доха беру» кунед.
Лашкар, бифармуд. шсрро халок карданд ва мардумон» он
кэрияро молк бгтсьср бидод. Шукр карданд, Хама б’а зироат
машгул шуданд. Абусобирро аз де\а берун карданд. Лбусобнр
хамрохи ахлу аёлп худ руй ба рох ннхода мерафт, аз чаври
фалак иол и да пн пазм мехонд:
Байт:
Охнр, зй чархн хужпуште,
Бо мани хаста чафо кардй,
Хар чн хохй бикун, ки сабр кунам,
Мац нагуям, кн ни ядро кардй,
— Алкнсса, фарсангс чанд бнрафтанд, кн rj'PVCHaril бар
эшон голнб омад. Фарзандон дар гирья шуданд. У гуфг.
393
— Эй фарзэндпн, хамигг соат ба дехзс мерзеем, ба шумо
куге хоснл мекунам.
Фарзандоч язчор шуда сабр карданд. Ба цеха расндалд.
За iy бачахорэ ба канорае нишонд, худ бнрафт, то дарюза1
кунад. Аз тарафк еахро шутурсаворе пайдо шуд. Наздики за-
нн Абус бар омада днд, ки зани сохибчамоле, ха.мчунон, кп
шоир гуяд;
Байт:
Хаячун миля чордахруэ
Дар кусну чвмод П!Г дил эр ом.
Д инист, ки ни гари/*5лет,
Бнгрифт вари ба кому ником.
Алкисса. дузд тор баркашид. кн «бие. бар шутур савор шзв!»
Зан аз бнмп тег бар шутур сяэор шуд, бо апгушт бар хок на-
вишт, ки «маро дуздон бурданд». Абусобир омад, занро надид.
Он хатро бихонд, доннст, кн вокна чист, гирьён шуд- Бо фар-
зандон ру ба рох ннхода, мерафт. Кээоро, дузде пеш омада. ду
фарзандро чудо кард. Абусобир мерафт. Ба шахре расид, Куш-
ке азям дид. мардум кор мекардаид.
Байт;
По дшох я зим золям буд.
Мардук аз эулми у паб ха Пром.
Ха мчу Иблис дар бадй мзшхур.
Мнелн Хаччоч зулмн у яксон.
Ногох чашмн шох афтод, гуфт:
— Он мэрдро бнёред, гид кашад!
Шзхсе гнрифта эаард. Абусобир салом кард. Подшох чз-
воби салом дода, гуфт:
— Бирав, чанд попа гнл бар бомн кушк барор.
Абусобир чора надид, кован гнл ба гардан гирифта, барбо-
ми кушк баровард. Лз марде суол кард:
— Ин подшох чанд руз аст кор мефармояд?
Чавоб дод, ки:
— Ях мох шуда пайвастз кор мекуием, аз хонан худ ха-
бар надорем.
Абусобир гуфт:
— Сабр кун. окпбат веку шавад.
Ногох дар мпёпн пн сухан Лбусобирро cap гашт, аз нард-
бон бияфтод. пояш дардманд шуд.
» ДаГ'Оза — гл зон.
394
Подшох гуфт:
— Ин гзриб таррорй мекунад.
Абусобнр ин на эм бнхонд:
Байт:
Сабр кун, сабр нему бошад.
Кори луидор бар vim а осин.
Бнгмнрдд нн хама ба рузе чанд,
Хаирн султон — захма гн ннсон.
Султон шуннд, дар газаб шуд. фармуд Абусобнрро ба зин-
дон бурдаяд.то дигаре ни густо xii накунад.
Абусобир сабр мекард. то султонро дарди куланч’ пайдо
шуд на бар он дард бнмурд. Мардумн шахр иттифок карданд.
ки «ба зиндон равен, аз ахлн зяндон мушкилот, к.и дорем суол
кунем, хар кас. ки чааоби босавоб гуяд, уро подшох ссзем».
Чумла бузургои ба зиндсн рафтанд, суол карданд:
— Чанозаи равен чй гуна будааст?
Ахли зиндон очнз омаданд. Абусобнр гуфт:
— Он мохн бувад, кн Юлусн пайгамбарро дар кзшидабуп.
Бузургонро хуш омад, уро аз знкдон бчроварданд, хмтъатн
подшохн пушонпдапд, бар тахт биншонданд. доду алл огоэ
кард.
Шсир гуяд, ки:
Байт:
Абусобнр ба чон дар алл куожд,
Кямурт амин будя аз бозу’шочнн.
Зн захмаг рост давлат ёфт аз сабр
Абусобнр, кн собир бул чаклнн
Алкисса, мардумон ру ба даргохй у оварданд. Руте ду мард
ба даргохн у омаданд, бор хостанд. Подшох бор дод,
Бозаргон гуфт:
— Mari ду гуломбача аз пн мард харнда будам, гуломба-
чагол мегуяид. кн «моей озодем, надаре доштем Абусобнр ном.
Ин мард моро аз падар чудо хард».
Абусобнрро маълум шуд, кн фарзанлони уст, худро нпгох
дошт. фармуд. руломбачахоро хоз-нр карданд’ Чашмн Абусс-
бир афтод, маълум шуд, ки фарзандонп уянд. Худойро шукр
кард, пурсид, ки;
— Эй руломбачахо, аз кучоед ва ба чи сабаб даъвсл озодй
мехуиед?
Оихо гуфтанд:
1 — дарди р^да с шикам.
395
— Моро паддре бул. Абугобир пом дошгэ.
Як ба як баен карданд. Шох руй ба дул карча, rv фг:
— Оихо чй мегуянд?
Дузд гуфт:
— Дурур мегуянд.
Подшох бнфармуд дуздро ба зиндон бурданд. Моли бозар-
гонро аз хазниа доданд. фарзандонро ба харам дарояэрд, бз
эшон гуфт:
— Шумоен фарзандони манед.
Фарзандон дар пои падар лфгоданд, гпрьяву нолэ карданд.
Байт:
Падар чун дид рун хар ду фарзанд,
Забои бикшод дар малхи худовднд.
Баъд аз чанд рузе марле хамрохи зане бз дзрбори Абусо-
бир омаданд.
Мард гуфт:
— Зивдагопнп подшох да роз бод, ин ачрзг зани ман асг,
аз тапъи1 фармон cap мепечзд.
Шох гуфт:
— Эй а врат, ту чн мегун?
Он маэлума нн байт бнхонд:
Бант:
ЗА шохи кдримн бвндвллрнар.
/Г пр кисеян ни эпиф бингвр.
Шуя мани хлетаднл касе буд,
К-аз сабру хуиар варо басе буд.
Бусобнри ахд буд собир,
Слрдафтлри чумлан акобнр.
Ин луэл маро аэ у рабудаст,
Сад рлнчу гамдм вз ом фуэудает.
Шо\о. ба карам л) у рабовм,
БэхшоЛ бяд-ин хароо чонпм
Он чи вокиаи гучаштаро блей кард. Шпх лопнет, кп мода*
ри фзр^андон аст. бифармуд, дуиро бз зиндон бурданд. Заи*
ро ба харам дзровард. Лбусобнр фарзандонро талаб кард, ах-
воли гуззшта баён карданд. Гпъд аз он баромада бар та чтим*
шаст на гуфт:
— Ин аврат зани ман аст. камчу нон лэ млн чудо шуда б>л.
худой аззз ва чалл маа фарзандэн боз ба май рэсонкд ва ма-
1 Говв — формоибардорА, мюат.
3%
ро подшохи дод. Ин хама дэвлату саодат ачрхои сабри ман
Суд...
Акнун, эй бароларон, зннхор, сабр кунед... то ба муроду
максуд комрон гардед. Абусобир сабр намскарл, ба мурод на-
мсрасид, чунон кн подшох дар куштанн ман сабр намоянд, бе-
гуиохмн май маълум гардад.
Подшохро ни хикоят хуш омад, фармуд, Бахтнёрро ба зин-
дон бурданд. Руз бегох шуд,
ХИКОЯТИ ВАЗИРИ ПАНЧУМ Р?ЗИ ПАНЦУМ
Вазнри панчум пеши подшох даромад, дуову сано гуфт, шар-
тн хнзмат ба чой овард ва гуфт:
— Мстарсам, кн муфендон ва кутоуттарнкон дар вилоят ла-
лер шаванд ва гуянд: «Гунох аз гунохи Бахтиер буэургтар пабу-
вад. Подшох уро ба теги барахла ба чон хобн худ дид, он гунох-
ро сахл дон ист. Акнун хар гунох. ки моги кунем, бар мо хам cax.i
гузарад». Пеш аз он кн мардум далер шаванд, подшох кори ни
дуздбачаро соэад.
Пае шох бнфармуд. Бахтиёрро хозир карданд.
Бахгнёр забои бикшод ва гуфт:
- Змндагошш шох дарси бод. агар шумо дар куштанн ман
таъчил кунед. нн дурутро. кн дар хаки май гуфтяанд. афв фармо-
сд, аз карами олахн умедворам, ки аз афв кардан шуморо хур-
сандй бнсьёр руй дпхад. чунончи подшохи Яманро аз афв карда-
ми Абра руй намуд, то ба мулкагц подшохи раенд.
Подшох гуфт:
— Эй Бахтиер, шохи Яман кй будааст, гунохи Лбра чй гуна
буд? Баси кун.
Бахтиер гуфт:
Байт:
Члхонаг бя кому фал лк ?р бод.
Чжсвофлринлт мнгаддор бод!
Эй шох. дар шахри Яман подшохе буд. бддхашм. бнсьёр зо-
лим б\д. Ба видах гунох снссат кардй. Ва уро гуломе буд, Абра
ном Ии писари шохи Хабаш буд. аз падар гонб шуда буд. дар
бандагй зфтода буд.енрри худро пннхон мекард. Подшохи Ямвч
низ мамсдонист. Шох Jpo иску мслид вз vpo склохбардорн худ
rap доки да буд,
Kawpo, рузе ба шикор баромад. Абраро бо худ бурд ва ши-
кор мекард Ногох аэ пеш охуе баромах Абра тире бд суп оду
ГЛ
анлпхт. Казоро, гири у бар взносу ши подшох распдэ як гушн уро
гирнфта бар замин нишаст.
Подшох фармуд. Абраро гцрифтанд Хукм кард, кн:
— Сар аз тали у чудо кунед!
Абра аябон ба дуои подшох кушода. гуфг:
- Зиялагонии подшох дароз бод. бз ройи анвар маълум аст,
ки ин тирро ба суп оху анохта будам. Касди ман он набуд, ки ин
чуннн гунох аз ман бавукуъояд. Ин гунок аз сари гафлагу но-
лонй шудааст. Умсди афв дорам. то кн сабабн чондароэни шох
шавад.
Подшох бо худ аидеша кард, ки • лфв кардан бехтар бошад
чаро ки бад-ин микдор хун рехтан вочшб иест. Агар гунохи уро
афв кунам, кафорати1 гунохи ман шав?д, Ч и: хунн иохак, рех-
таам. агар афв фармоям, шояд кн дастгирй кунад.
Бант:
Хамаро ба хулой коре каст,
Гар хама шох, хама вазир бувад».
Малики Яман гунохи Абраро афв фармуд. Шодмон шул.
Омадем бар сарн суханн Абра. Он пакт, кн Абра аз чашмн
падар гоиб шуда буд, ба талабн у ба хар тараф кас фирне год.
Хабар ёфтанд ки дар хизмати шохн Яман аст. Шохн Хлбзш
шодмон шуд. бо вазнроп машиарат кард. Гуфтанд
— Агар аз ин вокиа шоки Яман хабаргэр гардад. кор бзр мо-
ён душаор шавад.
Байт:
Гор аз нн кор шох хабар сбил.
Кори осоин мо лушвор шовзд.
Вифнрястем посаде окна,
К» кун в л шох Абраро озлд.
Мардн окпле пайдо карданд, ба расми бозаргои он чо фнрис-
тоданд. Бзъл аз чанд руз ба шахрн Яман расид. ба чон веку фу*
руд омада Абраро талаб кард, ин бзйгро бнхонд:
Байт;
Пядлр мушток. модар х л мчу нои вст,
Чу Яъкхбк хн »нм дор нш\и Юс)ф
— Абра чун кадиси падар шунил. чун абри напбахор дар
гнрья даромад. ба хочан бозаргон гуфт;
— Аэ кедом шахр омадан. чи мухнм дорй?
У гуфт:
। Ка тара г — рахд. меик
398
— Аэ шахрн Хабаш омпдаам.
Ешаргон рамл неку мелонист. рамл андохт ва дар соатн нек
хар ду зз шахр б;|ромаданд, ру ба чоннби шахри Хабаш карда
рохи шуданд.
Ба малики Яман хабар шуд, кас ба хар тараф фиристод. Аб-
раро наёфт. Шохн Яман гамгнн шуда буд.
Абрэ ба шахри падар расид. Падараш ба нстнкбол баромада,
бо эъзоз ба шахр даровардэнд.
Шохи Яман бнфармуд. киштнхо биёварданд. Дар кнштй нн-
шастанд. ру ба Хабаш пиходанд. Чапд шабонаруэ дар кнштй
буданд. Казоро, боди мухолиф бархост, киш тихо хама гарк шуд»
Подшохи Яман дар тахтапорае бнмонд. Чанд табу руз бар рун
об мерафт, Об тахтапораро бар канори дарьё партофт. Раввосон
ба наздн у рафтанд, сухан пурсидаид. чавоб надод. Халки уро
бод хушк карда буд. Кадре равган ба халки у рехтанд, чашм боз
кард, пурсид, ки:
— Йн кадом внлоят аст?
Раввосон гуфтанд:
— Внлоятн Хабаш аст.
Гуфт:
— То шахр чи мнкдор рох аст?
Гуфтанд:
— Чахор фарсанг аст.
Шохн Яман аз он чо равон шуд. Намозп шом дохнлп шахр
гардид. Чое наёфт. кн карор гирад. дар зерн соян работе хоб
кард.
Иттифоко, дар болон он собот боз аргоне буд. кн дуздон касдн
вай карда буданд. Дар ин шаб фурсатро раним ат ёфта, бозаргон-
ро кушта. молхои уро бурда буданд. Аз он мавзеъ хун чакнда,
бар болон малики Яман афтода буд. Руз шуд. гуломони бозаргон
ба хар тараф давндапд, дуздро талаб карданд. Ногох малики
Ямапро диданд. гаркб, дар чомаи у хунн тоза диданд. фарьёд
бароварданд. ки:
— Дуздро ёфтем!
Дархол малики Ямапро барбасталд, ба подшохи Хабаш бур-
данд.
Чашмн шох бар вай афтод, гуфт:
— Эй дуэли бздбахт, чаро хун ба иохак рехтй?! Брони ту к\-
чоянд?!
Малик гуфт:
Ман аз он хабар надорам. Марли гзрибам, намозп шом
дар нн шахр расидам. чои хоб насфтам. Ошнос надоштам, кн ба
399
хонаи у разам, дар зери соботи бозор хусбидам. Гукохн ман ха-
мки аст.
Подшох гуфт:
— Дуруг магуй! Туро чунон сиГ’сат кунам, кн дуздини олам
нбрат гнранд!
Малики Яман ин ба Л г бнхонд:
Байт;
Кн шпх 3H сирри МАМ И1Д0Й1Д.
Хак ыедонал. ки бегу ночам
Lap ман назари ха то м аяфгаи,
Ман нпз ба асл фаррух шокам,
Алкисса. андеша кард, ки «нн мард гарибу фознл мснамояд.
ба куштанн у таъчил лакунам, Неку гафаххус кунам, ки окибаг
чй мешавзд*. Бнфармуд, малики Яманро ба зиндон бурданд ва
махбус карданд. Забои ба хамду сана издан бикшодя сабр
мекард. Дар пахлуи зиндон чун обе буд ча сахрои дил куш ос. Хар
руз ахлн зиндонро мсбаривардзнд ва низ расми шохи Хабаш он
буд. ки мохе як бор бар лабн он чуй ом а ди. хар касро сухане бу-
ди ба шох маъруз кардн. Дар пешн зиндон деворе буд. баланд,
дэр пася он сабзазори хуше буд. Шонр гуяд;
Бант;
Бар сабза и об у чашмасоре.
Бар хар тарафе чу лола^оре.
О&сми навоя булбуля мает.
Лола клдах.п шароб дар даст,
Дар хлр тарафлш нншлета кунрй,
Овоз иашад хамчу мукрй 1.
Л: он кн хазор таила шяйдо,
Аз сабзэву об сахии сахро.
Леин бахор буду навруз.
Мардум хпма дор нншот ои руэ.
Алкисса. Абра омзда дар пон он девор истода буд малик Аб-
раро намгшинохт, ба сабзби он кн бар хилофэт маъхуд гашта
буд.
Аз казо. дар нн девор ду зог омзда лишает. Малики Ямам
гуфт: «Агар ни зогро бнзанам, вз зиндон халоей ёбам>. Устухон-
ро аз зиндон бияндохт, даргузэшта бар саропарда раенда, як ту-
ши уро бибурд.
Подшох тахкик кард, ки «ин феълн зишг аэ кй cap барзадз-
аст»?
Ин хабар ба туши зиндонбовг расид. дар хотири у гузашт:
| Муцрй — хоионзидв, тв ълнм кукан де.
400
«Устухгше. кн он зпндонн пароила буд. хамон бошад»,— гуфга,
ба наздн подшох рафт. он сирро арза намух
Фармуд. ки;
— Вперед!
Он эяждопбон рафта чллики Яманро гнрифта. назар кард,
дид. кп як гушн у хам не. Ба хизмати подшох оварданд.
Зпндонбон фарьёд кард, ки:
— Пн мардро як гушн у не, магар пайваста дуэли мекупад.
Малнхн Яман гуфт:
— Знндагоиии подшох энёл бод,‘аэ банда суол мекунсд, со-
ате кнссаи ман ба гуш доред. сабабн чоху мазнди давлат бошад.
Гуфг
— Ман дузд пестам, ман малнкн Ямапам. аэ гардншн фалах
баднн маком афтодаам.
Подшох фармуд:
— С.збаб чн бувад?
Малики Яман гуфт:
— Вакте маро гуломбачае буд. Абра ном. май уро д>ст не-
доштам ва силохбардори худ карда будам. Казоро, рузе ба ши-
кор рафта будам. а» акнби охуе асп андохтам. Абра низ аз лки-
би ман асп андохт. Абра хост тире бар оку за над. ба г£шн
ман омад, сарн гушн маро бурд, Ман уро спёсат фармудам, боз
маро рахм омад, У бегунок буд Баъд аэ чанд руз Абра аз
чашмн ман гонб шуд. Ба хар тараф ба талаби У кас фирне-
тодам. наёфтанд, Аэ мн сабаб днлтапг шудам, дар киштй нп-
шастам, сайри дарьсбор кардам, то тами у аэ дилн ман зонд
шавад. Ногох боди мухолнф пайдо шуд. кнштнхоро бншкаст.
Ман бар тахтапора бнмонлам, бар лзбн дарьё пфтодам ва
руй блд ии чоннб ни ходам Намоэи шом бал-и и шахр раеидам.
чое наёфтлм. кн бнссоям. Ночор дар зери соботе хоб рафтам
Пагохй руй бад нн чоинб пиходам, ни война руй дод. ба тух-
мат махбуси зинлон гаштам. Нмруз зог омада бар сарн девоо
биншаст. Хостам, кн фат шрам: <Агар нн зогро бнзанзм. зало-
ги ёбам, нагарна махбус бнмонам*. Устухонеро бардоштам, ба
зое ппдохтам, аз зог гузашта, сарн гушн шохро бпбурд.
Шох чун нн сухан бишннл, Абраро талаб кард за гуфт:
— Ин мардро мешниоси? Мегуяд, ки май малики Ямлнам
Абра иск мулохнза кард, бншнохт. лар поп у афтод. флрьёд
баров ар да. узр хост.
Уро аз банд чудо карданд ва мачлис орпстанд. Баъд аз чанд
руз малики Яманро ба зъзозн тамом ба чоннбн Яман фирнсто-
даид Шох наздикм вилояти худ расид. вэзеъву щарнф ба истин-
26-1456 ш ,П|
боли малик баромада, шохро ба шахр даро.-лрданд, бар тахти
салтанат нишлст. доду адл ба чой овард.
Он гах Бахтнёр гуфт:
— Лгар он руз малики Яман гунохи Абрзро афв намекдрдй.
имруз ба мулкя худ нарасидй, шохн Хабаш ба т<хмат бпкушпг
Агар подшохи банданавоэ ба куштанн ман таъчнл накунзнд,
зуд бошад. ки бегуиохнн ман зохир гардад.
Бахтиер ни кмссаро тамом кард, подшохро хуш омад. Бнфар-
муд. ба зиндон бурданд. Руз бегох ш>да буд.
ХИКОЯТИ ВАЗНРИ ШЛП1УМ РУЗИ ШАШУМ
Чун ойинаи зарнни офтоб аз ойнздонн Машрнк берун омад.
модарн гулрез аз фарки Фаркадон* 1 баргнрифт. вазнри шашум
ба хазрати шох даромада. гуфт:
— ЭГг олампанох, махлакае2 лар харам вокеъ шуд, дуру да-
роз гузоштани у аз маслахат нест. чаро ки аз атрофи олам оян-
даву раванда бнсьёр аст, мабодо дар гушн иодшохон расах
хамл3 бар бехпмматии ш\мо кунанд, Мехохам. ки имруз чунзн
снёсат кунем, ки дуздоип одам ибрат гнранд. хеч кас дар карами
касс хиёнате нэкунад.
Шох бифармуд. Бахтиёрро хозир карданд. Шох гуфт:
— Эй Бахтиёрц бадбахт, чанд руз аст бегуиохнн ту маълум
нашуд, имруз туро сиёсат бикунам!
Бахтиер гуфт:
— Эй шох, хар чи фармон, кунанд, лекин ман бегунохам,
чунон ки бегуиохнн духтари Ком корн вазнр маъл> мн шох Дол-
бил шуд.
Подшох пурсид, кп:
— Чн гуна буд?
Бахтиер гуфт:
— Эй шох. дар замоли мозй подшохе буд, Долбни ном. бисьёр
золимтабпат буд, ду вазнр дошт. якеро Ком кор, дигарер- Кор-
дон мегуфтанд. Комкорро духтарс бул. дар гонги чамол. руз со-
нм4, шаб копм5 буд. Рузе Кордон ба хонаи Комкор мехмон шуд.
ба та мошон бог берун омад. ногох чашми у ба дум зри Комкор
’ Фенадон — ду ситпрвн дур «в шеи Jap ггласигйрахои Асгар.
f .Мвхлака — хгтар.
• Хамл — до1:«ста»|, лг иурдлн.
• Coujm — рУЗАДОр
1 Aoww — ибсдаткуинм/.л,
402
афтод, сурате мушохида кард, кидидаи рузгор мнелн он надида.
Ба чон ошики у гарднд. бо худ гуфт: «Лгар знкрн мусохирати1
у сенам, надари у маро нахохад* *. Рузн днгар ба хазратн шох
омад. чандон знкрн он духтар кард, кн шох ошикн у шуд. Ба
Комкор пайгом фиристод. кн духтари худро ба ман дсх. Комкор
нн хабарро ба духтар расонид. Духтар гуфт:
— Эй падар, касе, ки лаззати тоат ёфта, уро лаззати нафсо-
ий чи кор ояд. Эй падар, бар ман бубахшой, маро мнелн нн кор-
хо мафармой. Тявонй, уро аз сари ман дафъ нямо.
Комкор ба хизмати шох рафт, он чи духтар гуфта буд, баённ
подшок кард. Эътнкоди подшох сад шуд, Комкорро гуфт:
— Бирав, бигу, кн кабул кунад. ваилло ба ноком баяном rap*
дад.
Комкор аз рагбатн ваид2 бар худ бнларзид, дар пеши дух-
тар рафт яа гуфт:
— Тадбирн ин кор чист?
Духтар гуфт:
— Тадбирн нн кор он аст, ки таркн мулку мол кунем, аз мам-
лйкэт берун равем.
Чун шаб даромад, хамчунон карданд.
Подшох таоккб кард, рузн днгар эшонро ефт, гурзе бар фар-
кн Комкорп вазир зад. кн магзи сараш пош-пош шуд. Духтарро
ба качру чабр дар никохи худ даровард, Чун чанд руз бар ня
бигзашт, шохро сафаре пеш омад, Маликаро ба Кордонк вазир
супурд ва худ ба мухиме руй овард.
Шабе Кордон ба боми хона рафт, чашмаш ба духтар афтод,
ншки кухнан у нэв шуд. Каболаи3 банда гй навишт, ки «умреет.
। н дар дилн ман хаёли туст ва дар сарн май ха вон ту. Бар мая
рахм кун!»
Духтар ба Кордон гуфт, кн:
— Дар харамы подшох ба чашми хиёнат набояд иигарнст.
Туро подшох аз барон он гузоштааст, кн моро аз дигарон мухо-
фнззт купи, на кн худ тамаъ бар мо бандй.
Кордон гуфт:
— Агар бар дили мубтало бубахшой. то зпндаам, камарк бак-
лаги бзр миён бандам, вагарна ба хилае туро аз назари подшох
бняндоэам.
Духтар гуфт:
— Млн вакте ба хавои нафс коре иакардаам, дом ап н мукад-
1 ЛЗуицырдт— хешооаядй ба поситал ннкох.
• Baud — тахдкх
• Колола — иомо ухдвдорЛ. шартномац дпрой бар чизс,
403
даси худро ба нсьён мулаввас1 накардаам ва дар бешаи шсрй
чун ту сагеро иахохам.
Кордон нн сухан бншнид, камари кмни духтар дар мяён бает.
Подшох, кн аз мухнм бозомад, Кордон пешн у рафт.
Подшох аз чинен Суханов мепурсяд. Дар он сухан аэ харам
пурсид. Кордон гуфт:
— Сухаиест, ки такрир натавонам кард.
Шох аз хайбати он биларзнд, гуфт:
— Хол чист?
Гуфт:
— Ба хукмп фармой, шабс ба харамсарой рафтам тачассус
кунам, малнкаро дидам бо писари таббох1 2 * чунон итобхо2 мс-
кард, кн «дустин ту аз сарн забои аст, ишк хама дар замири
чои». Ин калнмот мегуфт, иогох хар ду ба хобгох рафта, хамбне-
тар шуданд.
Подшох нн сухан бяшнид, дар харам даромад. писарн таббох-
ро ду ним кард, малнкаро гуфт:
— Эн гаддор, бар бистэрн май хафзеро4 рох додй, кн хеч кас
ннчуннн кор накунад. Да ьвои покнву тахорати ту чи шуд?!
Духтар гуфт;
— Суханн сохибгаразро дар хаки ман машнзв. Дар ин кор
тафаххус фармой. Ман медонаи. ки нн губор ангехтан вазнр аст.
Сабр кун. то покин ман соблт шззад ва иопокии вазир зохир
гардад.
Подшох фармуд, вазнрро хознр карданд. Бонг бар вазир зад
ва гуфт:
— Ба хилаву макр маро аз рох мебарй?!
Вазнр аз таре касам ёд кард. Суханн у ба подшох маъкул
шуд. Фармуд, ки малнкаро халок кунанд.
Хочнбе пеш истода буд, гуфг:
— Бузургон куштани эанфро шум доранд. Агар уро кушта-
нин, бар пуштн ш>туре бубапд, дар бисбои гузор, баъд аз гурус-
нагй хохад халок шудан/
Баъдаху бар пуштн уштур баста, дар бисбон рахо карданд.
Чанд рузе дар биёбон ыегашт, иогох бар сари чохе расид. Дух-
тэр дуо кард, бандхок у кушода шуд. бар сари он чох бияфтод.
ДалвуГи расаи бар лабя он чох буд, об кашнд ва тахорат карда,
1 Л! улаядас — олу д ъ
* Тиббо/f — ошлаэ.
1 И тоб — ноз. пт а.
4 Хафз — ночнз, ноптуд.
1 Дале—зарфе, ки бо он вз чох об 1ирэид.
404
дяр яямпз истод. яэ дяма навмсд, аз лутфи оллочи таоло yvennop
буд.
Рузе сорбоие уштури султонро гум карда, ба талаби шутур
мегашг, ногох бар пушта баромад, аз дур ушгуре дид. Бар_ сари
он чох омад, юсуфруеро дид дзр намоз истода, аз чамоли у бис-
бон мунаввар гашта. Сорбон гуфт:
— Эй фарзанд, мзро ба падарн кабул кун!
Духтар гуфг:
— Райо бошад.
Сорбон гуфт:
— Эи чонн падар, чанд руз аст, кн каторн уштури худ гум
кардаам, дуо кун то уштурони ман пайдо шавад,
Духтар дуо кард, дархол уштурони у пайдо шуданд. Сорбон
шукр ба чой овард, таом бар’овярл, пеши духтар ниход. Духтар
аз таом хурдан форир шуд. сорбон гуфт:
— Эй чони падар. ин чои будним ту нсст, ба шахр равен.
Духтар гуфт:
— Радо бошад.
Казоре, сорбон шабе ба хизмати подшох истода буд, аз вэй
хнкояте дархост карданд.
Сорбон гуфт:
— Зиняагонин подшох дароз бод, пеш аэ ня як мох каторн
уштурон гум карда будам, ба талабн у ба биёбоне раендзм, ба
сари чашма духтаре намоз мекард, уштуре бар пай спя карда.
Донистам сохибхол аст. Дар хаки уштурони ман дуо карл, то
тйдо шуд. Уро ба хона бурдам. ба фарзанди кабул кардам, сап-
маае1 тартнб додам, холо ба ибодат машгул аст,
Подшохро пннхонй ба хонаи худ бурд, санмэаро ннмул. Шох
даромада днд, ки дар намоз истода. Баъд аз салом додан уро
бишнохт, кн арусн ван будааст. омада узр хост ва гирь* и шуд ва
гуфт:
— Мехохам, кп маро бихил* купи, аэ он чи ки гузашта асг,
бэр ман бубахшой.
Духтар гирьён шуд ва гуфт:
— Мегузарам ба шарте, кн соате ба хоиз пникои бошй, го
мзн Кордони вазнрро галаб кунам, то ба гушн худ бишиавп. ки
дзр хаки ман чафо карда.
Ба сорбон гуфт:
— Бирав. Кордонро талаб, аммо надоиад, кн шох ин чост.
Сорбон рафта Кордонро гуфт:
1 Саа кап — ибодатхон а
1 — бани ид ан, авф клрданн [уиох.
405
— Турп аврате лар чое мсталабял ва орзун ту дорад, ба ман
гуфт: «Рафта Корлоиро хабар кун».
Кордон омада бишнохт ва гуфт:
— Эй чону чахон. нн чо чн мекунн ва чй гуна халосн ёфтй?!
Он руэ ки подшох гзчаб карда, бар шутуре бастанд. чанд кас*
ро ба тэлэби ту фнрнстодам. туро наёфтанд. Дар аввал суханн
ман иашнидй. Он руз кн туро дар бомн анион дидам, гуф-
там: «Берун ой. аз пн вилоят бнравсм, ё подшохро захр бидихем,
халок шавад». ту гуфтй. кп «ман чй гуна ба подшох хнёнаг ку-
нам?!» Ман гуфтам: «Днл бар ин подшох мабанд, кн туро рузе
ба сабабн апдак гунох укубат кунад ва туро бикушад, падарн
туро бегунок кушт».
Ин суханхоро гуфг, охс кашнданй буд, кашида шуд, боз огоз
кард, ки «нн хама мехнату машаккат, ки кашидй. туро насихат
кардам, кн тан дар ризой ман цех, ту гуфтй: «Ман тан бар рнзои
плохи ниходаам».
Кордон пн сухан бнгуфт, духтар хеч иагуфт. Кордон гуфг:
— Эй нури дндан ман, акнун мохнат ба cap омад, б’андаам.
Ба чоннби духтар даст дароз кард, духтар тапончае бар рун
у зад, кн аз пой дарафтод. Дар он вакт подшох дар паси парда
буд, сабр карда натавоинст. берун омад, тег бар халкн Кордон
ннхата cap аз танааш чудо кард. Б дъд аэ он духтарро ба харамп
худ бурда, ба куштанн Комкоря падарн духтар хасрат мехурд,
дар шарму хнчолати духтар бимонд.
Он гох Бахтиёр гуфт:
— Лгар он руз шох Комкорро ба сухапи Кордон накхштй ва
духтарро мнчунни накардн, дар охир дар хичолат наминди. Лк-
нун шох ба куштанн ман шит об накунад, дар иадомат нашавад,
аймн маелнхат бошад.
Подшохро ин сухан хуш омад. фармуд, Бахтнсрро ба знн-
доп бурданд,
ХИКОЯТИ ВЛЗИРИ ХАФТУМ
Чун рузн хафгум ваэирн хафтум пеши иодш х омад, забои ба
дуо бикшод в я гуфт:
— Эй шох, моро беш аз ин токати сарзанншг мардону заной
памондааст. Лгар ба эшон сухан гуем. мегуянд, ки подшохя шу-
мо ганрат надорад. Дар мнгнн мардум суханн Бахтиёр аст.
Подшох ин сухан бишнпд, ранги рун шох мутагайир шуд,*
Дар харам даромад, малихаро бихонд аа гуфт;'
406
— Длр таки Бзхтнёр чн гун?
Малика гуфт:
— Куштам вочнб эст,
Шот а» тарам баромал, фармуд. ки Бзхтиёрро оваранз. Чал-
лодро х<ннр карданд.
Бэхтнёр забоин фасохат кушода, гуфг:
— Зннлягонин подшох дароз бод. эй шох, зпндаро кушта та-
воий, куштаро зннда карда натавонй. Шох дар куштани ман
таъчил накунад. сабр намояд, зуд бошад, кн бегунохин ман
маълуми шумо шавад.
Подшох гуфт:
— Чи гуна маълуми ман шавад, ки ахли хзрами ман амр
ба куштани ту мсднханд.
Бахтиер гуфт:
— Заной ба макр чнзц бисьёр мегуянд па хплахо акгезанд.
чунокчи духтари подшохн Ирок ба шохн Хабаш махр карда
буд.
Байт}
Зав макру б»дй ба кас ааиояа.
Тир гуфта эаиоя р«»о иашоад.
НОляе та «акра гуреэва.
Оба рука мард ми барсмд.
Зам дор. ба гуфт* макуи кор,
Гвр Маркину оки.тяау хушйр
?• ими карами баидапараард.
А, фгъля мной бааакт баргард.
Алкисса, шох аэ Бахтиер ин сухан бншинд, уро хуш омзд.
Бахтнёр дид, км шох сокнн шуд, гуфт:
— Эй шох. дар куштани ман сабр кум. зуд бсгунохнн мл и
маълум шавад. чун нчн бсгунохии духтари шохн Ирок эохнр
шуда
Подшох гуфт:
— Чн паям эохнр шуда буд?
Бахтмёр гуфт:
— Чуимн панд. км дар мулки Хабаш подшохе бтд болаш
кару кашам Уро дар чахон душмане набуд, кассро чнзе наме
дод. Нуирома у гурусна бнмоиданд. ваэиронро рахм омад. гуф
танд; «Тадбнр соэсм. Подшохн мо занро дуст медорад. Малики
Ирокро духтарест ба гоат хуб. пешн подшох таъриф кунем, дилп
подш:>х ба аай майл кунад. расулон ба хостторн фнристонад
Малаки Ирок духтари мудро дуст медорад. ба кас намедихад
Пмшох дар газаб мешааад, бо мо машаарат мскунад Цо
гуам. на лашкарро маа бояд дод. У лашкар сохта мрда. руй
ба Ирок пихал. малиьи Ирокро изглуб созсм, очнз шуда дух-
тарро биднхад».
Алкнсса, бар нн карор доданд. Бегох ба хазрати подшох
рафтанд, аз хар напъ хикоятхо карданд, нн китъзро хондаид:
Байт:
Лор шмрм Прок мокр ест,
Ки длркури полно 1 бошад.
Дар лггф чу об и 1ИМД1ГОМЙ,
Длр хусм фузуи >и мох бошад
Ппдш х нн сухан бншиид. аз хону днл ба у ошик шуд вэ
гуфт:
— Эн искроен, тадбнри он чист?
Гуфтанд:
— Расулонн корднда фиристодэ шлвдд, то хостгорй кунанд
П1ох чанлеро ба асосу* 1 дебл рохи кард. Оихо ба Ирок расп-
лава. Эшонро ба шахр дэровардзяд, хостачд. Он чн муддаоро
ирза карданд. Малики Ирок гуфт:
— Малики Хабашро гуед. ки мая духтари худро ба каси
дур наднхзм, ин орро ба худ намеписандам.
Расулом боэгаштанд, ои чи шуинда буданд, омада бигуфтанх
Малики Хабаш касам ёд кара, ки <агяр духтари уро нагирам бз
шахри пиро паЛрон аакуяам. чунпну чунон бошам!» Бнфэрмуд,
хазнндро кушоданд, чандон мол ба лашкар доданд. кн хама
тавонгар шуданд. Аэнматн Ирок карда раендаанд, чанг ороз
карданд. Малики Ир r <пид омад ва бо вазнрои гуфт:
— Тадбир чист?
Гуфтанд:
— Аз чихати эамфа чандин фнтпа набояд кашнд. Хар ка-
сс ро чуфте бояд.
Подшохро хуш омад, расул »ро фиристод, сул.х карданд ва
духтарро акд басганд, гирифта бз Хабаш овард.
Аммо ин духтарро аз шлахзрп аввалаш писаре буд, багоят
дуст медошт. Агар як соат уро надндй, девона шуди. Охир, вз
сами писари худ .хилае сохт. Рузе подшох силки7 мзрворнд уро
дод. Зан гуфт:
— Ба надари ман руломест ба маърнфат, чаво.чирро бехтар
медонад. Агар ни лах.за кн чо мешуд. мегуфт кэдоми ннхо бад
зет. Аз хар умур бисьёр донишманд аст ва кудак аст, бл ха мин
кудакй доиост.
1 Л гос — С*, t.fx '-’ол.
1 Cjmjc—’XftMWJL
4СЗ
Ei ъср бафзрссат гуфта таърнф кард, кп дяля подшох монл
шуд. Гуфт:
— Агар аз падарат талаб сотам, бпдихад?
Духтар гуфт:
— Намедихад. уро ба чок пнсари худ плрварда.
Маликро иядимс буд. лоно ва знрак. Уро бнхонл, нн мзънй,
дар миги ниход ва ваъда кард, ки «агар гуломбэчаро бнёрй,
туро дах гуломбача бидихэм».
Налим кабул кард, дархол асбобн рафтан муха fie карда, ба
шахри Ир< ч расид Ба чое фуруд оварданд. Рузн дигар хадьяхо
бнги| фт ва назди шох ряфт. Шох уро ая,1Э Д^мт. Баъд аз чанд
рм бо гуломбача о г оз и сухан кард, бад-нн моя расоннд. кн «пн
балогату фасохат, кн прост, лгар ба мулхн Хабаш равй, чан-
дг н мат ба дасти ту афтал. кн сифат иатапои кард. Вилоятн
жуб аст. а чон б и у бисы’р лет».
Гуломбача жнрак буд. доннст, ки ход чист, хнлан модарн
Уст, гуФт:
— Мсрлвам. аилояти Хабвшро мебннам, хам духтари малики
Прок дар он вост.
Надии гуфт:
- Духтари подш х он чост. туро тарбият мекунад.
Гуломбача гуфт:
- Маро чунон барн, кн хеч кас нэбппад Ба вилоятн Хабаш
барн, жар чи харч шавад. длх чандн он бндихам.
Бар ни карор додлнд. Рузн дигар налим сандук дуруст сохт.
гуломбачлро дар сапдук нншокд. руй бл чоннби Хабаш карда,
равен шуд. Малики Ирокро хабар шуд, ба хар чониб кас фирис-
тод. бе максуд бозиишастэнд
Надии гудембачаро ба Хабаш расоннд, ба назди малик *
бтрд Малики Хабвшро назар бар вай афтод. днд. кн чамоли
V эеботар а> ои. кн гуфта буданд Аквой адабу хунар дар вай
мушохпха кард. кард, ииъому эхеон карда, силохдори худ
гардоим ва ба фарзаидн кабул кард Моляр аз дур чамоли
писарро дида шукр мрд Номм у Фаррухзод буд. Р\зе уро ба
паники малика д а ровер д ва гуфт:
— Гуломбачаи паларетро ом р дам. хушдил бош.
Малям уро дяде шукрн олахн ба чой овард. лекнн бо писар
смли карда ил мета вопиет. Аэ каэо рузе малики Хабаш ба ши-
кор Г фта буд, малика Фарруопдро талаб кард, сабр натаво-
мас? * ран. писарро дар капор шрифта, сару р.и .ро мебусн!
ал м^, м тк модарн мекард Ног/X чашмм хочасароб бар эшон
афтод, бонг бар эшон зах
г*»
Чуя пгох аз шнкор омад, хочасарой гуфт:
— Руломбачаро дидам, кн бо малика даст дзр гнребоии
хамдигар карда, буса мекарданд.
Подшох гуфт:
— Хар оина дар миённ эшон чизе Суда. Снфатн уро бз мая
бисьёр карда буд.
Дар харам даромада, Фаррухзодро бнхонд ва гуфт:
— Шарм надоштй, ки дар карами ман хиёнат андешндй?!
Фаррухэод гуфт:
— Май хиёнат накардаам. Малика маро талабиданд ахволн
он чоро пурсиданд.
Он гох малика мехост, гуяд, кн фарзанди .ман аст, нзтироб
кашнда. хомуш шуд, об аз дида меборнд.
Малик хочиберо гуфт;
— Пи гуломбачэро cap аз тан чудо кун, шаб ба туристок
дафн кун!
Хочнб гуфт;
— Фермой бардорам!
Фаррухзодро гирнфта аз пешн малик берун овард. Maii:Ki
сомони дам задчти нэдошт. зор-зор мегнрнст. пн байт мехонд:
Байт:
ЭА дидаи чону зиндягонН.
Барбод шудй бз ройгонй.
На захраи ои ки рост гуям,
к.1 wкпн дилн ту бо хй гуям?
Саран кадат. »й санам, иагуи шуд.
Эй махи рухм ту сариагун шуд.
Зулфн ту чи тоби хок дорад?
Кас мушк ба хок чун супорад?..
Ин гуфта, ба хой-хой бигирнст.
Алкисса, чуй хочиб рун Фаррухзодро и и гох кард, дид кус не
аз Юсуфн капъонй кам набуд. Гуфт:
— Эй кулак, пн чн феъл аст, аз ту ба вучуд омада?!
Фаррухэод гуфт:
— Бидон, ки мая гулсям аз бустони салгаиатн Ирок.
Хочнб гуфт: сБахри зане хунн ннчуяпн гулом рехтан аз акл
дур бсшад>. Гуфт;
— Эй фарзанд, чизе ба хотир рох мадех, туро ба хонде
пннхон кунам.
Фаррухэод гуфт:
— Он чи дар хаки ман мекунк, эоеъ нэшавад. Рузе шавад,
бегунохни ман маълум гардад. Дар Прок писарн малики канн
будам, нн гардун бо ман бадфеълй кард.
410
Хочиб гуфт:
— Днл хуш дор, ки кори ту пеку хохад шуд.
Фаррухзодро дар хонае пннхон кард, таом пеши у овард.
Пеши шох рафт ва гуфт:
— Фаррухзодро куштам.
Подшох гуфт:
— Неку кардй.
Бо малика сухан намекард. Малика низ руй гардонда буд,
Подшох модархоидс дошт, хар чн у мегуфт, он мекард. Рузе
назди малика омада гуфт:
— Эй чони модар, чаро парешонхолй?
Малнка об аз дида меборид. Пнразан касам ёд кард, кн <хар
чи дар лил дорй. бигу, ба кас пзхор накунам». Малика гуфт:
— Эн модар, маро мухнмс пеш омада, сомопн баён нест.
Савгзнд хурдй, акнун гуям, то тадбнри корн ман кунй
Киссаи худро гуфт. Пнразанро бар у рахм омад. Гуфт:
— Кош ки маликро дар дил губоре набудй. Хеч тадбир на-
метавонам кард, ки шох аз ман хушнуд гардзд.
Пиряэан гуфт:
— Эй чонн модар, туро чнзе таълиы кунам, хамчунон кун.
Пеш аз он ки шох дар чомаи хоб дароял, ту худро дар хоб
зндоз. Чнзе дар синаи ту нихад гуяд, кн «ба барзкати ин номхо
оп чн дар днлп пи хуфта аст, ба забоин у ошкеро купи . Дархол
бояд ки бегаваккуф забои кушой, хир чн хает, зз аввал то охнр
бигуй.
Духтар гуфг:
— Чунон кунам.
Пнразан аз он чо пешн шох омад, салом кард, баъд аз он
гуфт:
— Эй шох. чаро тамгнн нпшастай?
Шох гуфт:
— Эй модар, аз ласти фалакк гаддор.
Байт:
Глрдншн нн енпехрн нофарчам,
Рузгорп хушаы днгаргун кард.
Хлмчу зулфн бутомн бадмехре,
Шамн осу да ям па решен кард.
Пнразан «про шунид, гуфт:
Мисраъ:
Бо худо чи бктвон кард И
Батд аз он модархонди шох гуфт;
411
— Хеч нас аз дуньё взфэ издлдзаст... ЭЛ п тпод слбзбл
гаму андух чи б\дааст>
Шох гуфт:
— ЭЛ модар. аз ту чн гуна пннхон дорам, кн ман ба чн мз-
шаккат духтари малики Ирокро ба дасг скирдам, гуломбачам
и роки хзркдаы. ба фарзанди кабул клрдзм. Аз йз’й чизе ба
гушн ман расонмдаид. уро снссат кардам, бо ом кн хакикати кор
маълум шавад. мунознат* дар мкенн мову малика хает.
Пиразан гуфт:
— Фор и гд пл бош. ман чизе павншта дорам бз хати девон,
аз они яаэрати СулаЛмоин пайгамбар. Лгар бнхохн. кн аз сяррн
\ хабар сбй. вахте ки уро хоб бурда бошад, бар синаи у нн
дуо внхн ва бигуй: «Ба хаки ни дуо рози пнихонн уро ба забои
при. то бар ман равшан шавад. он чи дар дил дорэд. бзсн кунад.
бедор нзшавлд». Амр подшох ичозат дндад, бнёрам.
Подшох гуфт:
— Неку ст.
Пиразан батаъчнл ба хона омад. бар когазлорэе бардуруг
чалу рост кашнд. ки хеч мае им накшро хонда наметааоиад. ба
хизмати шох овард на гуфт;
— Эй шох. бархез бар рун нн дуо таъзнм кун!
Шох таъзнм кард, он когазпораро гирифт ва мунтазир буд,
то вактн хоб шуд Подшох наздихм малика омада днд. кн мали-
ка дар хоб аст. Чн напъе. кн модархонд тактам кзрда буд. бз
синаи малина ннход ва гуфт:
— Худовандо, 6j хурматн нн дуо он чи дзр дил дорад, би-
гу яд.
Он гох малмкан Ирок бехнчоб забои бнкшод. хар чн дзр
лили у буд. аз аввал то охир баён кард ва хомуш шуд.
Шох гнрьсн шуда. духтарро бедор кард сарн уро д.зр кзнор
шрифт. Малика гуфт:
— Чн будааст. ки дар лутф мекушн?
Шох гуфт:
— Эй чону чахони ман. чаро пннхон доштй, ки хунн чуннн
фарзанле ба нохак рехта шуд?!
Малика гуфт:
— Кадом пнеар?
Шох гуфт:
— Дар хоб чуннн гуфтн.
Малика гуфт:
। Докажет — с »t tea. иукушй. носсыв.
<12
— Кас бз хоб чй гуна сухан гуяд?
Шохи Хабаш такрир кард чнз ба синаи у нихоланро, хамя-
ро, баён и малнка кард.
Малнка гуфт:
— Агар чунин бошад. хол бар пн иаоъ бувад, кн шунндн.
Хукамо гуфтаанд:
Байт;
Он як рзфтаст аэ назову кадар,
Хеч тядбнр нест, ыедонй?
Шох аз хнчоб суол кард, ки:
— Буломбачаро лар кучо гузоштн. то гурхонаи хуб тартнб
дихам, ки у фарзанди мо будааст.
Хочиб гуфт:
— Маълумн ронн шарнфи шумо бод, кн ман уро накуштаам.
дар хонаи ман аст.
Шох фармуд:
— Фаррухзодро бнёр!
Оварданд. Чашмн шох афтод. гнрьен шуда. дастн уро бнгн-
рифт дар харам даровард. Чашмн модар ба чамоли фарзанд
афтод. хуруш бар авчи кайвон расонид, худойро шукр кард.
Баъд аз он маликаву шоху Фаррухзод ба шодмонн умр гузаро-
ннданд.
Бахтиер гуфт:
— Запои макру хила месозанд, аэ бахри маслихати кори
худ. Агар уро мекушт. имруз кап авхолв у маълум мешуд. шох-
ро лушаАмонн суд иадошт. Холо хам шох ба куштанн май тавак-
куф кунанд, бегуиохнн ман зохир гардзд.
Ии сухан уро хуш омад, фармуд. ки Бахтиёрро ба зиндон
бурданд.
ХИКОЯТИ ВАЗИРИ ХАШТУМ РУЗИ х л шт ум
Вазнри хаштум ба хазрати подшох омада, баъд аз хамду
само гуфт:
— Подшох хамчуп дарахт аст. бехк вай снёсату шохн вай
мархамзт, Чун бсхи дарахт хушк шавад, хеч сиёсат намокал.
Чуи Бахтиер ба смёсат намерасад, тарсам, ки бехи дарахти ма-
лик нуксон гирад,
Подшох гуфт:
— Рост мсгуй.
413
Фармуд, Бзхтпёрро пвардянд. Шохро дуо кард ва ни нззмро
бихонд:
Байт:
Худоимдо» туро дар шодмлий
Хамсшл бод нзэу янидатонЛ.
Подшохро фзсохэту балогатн у хуш омад, хост, кн Бахтнёр-
ро ба зиндон фиристэд, вазирон фарьёд бароварданд:
— Моро бсш аэ нн токат намондааст. Сиёсат фармон!
Шох гуфт:
— Эй Бахтиер, хама ба куштанн ту чашм доранд, саъй меку-
нанд.
Бахтиер гуфт.
Байт:
Хар ки дар банда мордумои омад.
Корн у cap ба cap мн’и омад
Он чн гуфтанд оьилоим чакон,
Сабр карданд, оичунан омах
Шох гуфт:
— Эй Бахтиер, мсхохам, к и туро озор нарасонам, ыардумон
ба куштанн ту далолат доранд.
Бахтиер гуфт:
— Эй шох, гуш бидор:
Байт:
Хяр км длр корко шнгоб кунах
Оккбат во дурзд п\шлГ»мгн1п
Сабр кун, с?брро мл куп тапснр.
То би^бй рюоп ряхмопн.
Чуиончи. хочаи чаводирфуруш шнтоб кард, дар ранчу мехпат
бимонд.
Шох гуфг:
— Баён кун.
Бахтиер гуфт:
— Чуннн овардаанд, кн марде будааст чавохирфурушу чаво*
хяршинос, зане доштааст. Рузе подшох чавохириро талаб кард,
то ыарвориди нскро аз бад чудо кунад, он чн лонки хазинэ
бошад. Чэвохирк наздики зани худ омад ва гуфт, кн:
— Подшох маро талаб кардааст. Васнят нн кн писар зой.
Рузбех ном кунн, агар духтар зон, ту медоин.
Васият карда, ру ба рох ннхода, ба хизмати шох омада, дуо
кард.
Шох гуфг:
414
— Эй усто, туро эахмат долсм ба чихати он кн марпорид-
хоро аз иску бад чудо купи.
Чавохнрй гуфт:
— Ммннат дорам.
Шох фармуд, марворндхоро чудо кард. Шох хушпакт шуд.
донист, доност ва нарду шатрзнчро иск мсдонист. Шох бо v
улфат гирнфт, курби у хар руз знёда мешуд. S'po нчозат плме-
дод, ки ба внлоятн худ раввд.
Рузе зани чавохнрй нн чо ду писар овард, яксро Рузбех ном
кард, днгареро Руэбад пом ниход. Нома ба чоннбн шавхари худ
навишт, кп <моро ду писар худой тао*ло аго карлааст, Чун нома
расид. бставаккуф бад-нн чониб рун ори, ки беш аз ин токати
фнрок намондааст.
Байт:
ЭЙ мениск чону гамх(п)ари млн,
Эй рафта ба гурбат аэ барн ман.
Бархеэу бие ба хонаи хеш
Эй дуст, мадор дар гамак б*ш».
Алкнсса. човохирй шодмон шуд, худойро шукр кард, дяр за-
мен аз подшох нчозат талаб кард.
Шох гуфт:
— Як соли дигар таваккуф кун. ба мо чавохнр бнсьёр хохад
омадан. Ба фарзандони ту кас фирпстонам. биёянд.
Чавохнрй гуфт:
— Ра во бошад.
Дархол косиде чихати фарзандони у фиристод. Зани чако-
хирй гуфт:
— Холо як фарзанди ман бсмор аст. бехтар шавад, мера-
вам.
Косил омад, кочан чавохирнро ин хабар расид. У днлтанг
шуд.
Фарзандони хоча бузург шуданд, хату одобро омухтанд, ба
хати худ ба падар пома навнштанд, Хоча помай фарзандонро
бнхоид. бсоро.м шуд. ба хазрати шох арз кард ва пн байт бихонд:
Байт:
Беш аэ инам мадор лар гаму ранч,
Шахр миро, кп рузгор гула шт!
Подшох косице района намуд, изхорн лутфу мархамат кард,
Фарзандони чавохнрй ба нштнёки падар шуданд. Чавохирнро
\эм токат иамонда. бе ластурип шох равон шуд. Чун ду манзнл
рох монда буд, км ба внлоят расид, вэкди пешни буд. кн бар
лабн обе расид, тахорат кард, намоз гузорид ва равон шуд.
415
Кадре рох рафт, ба едзш омад, кн дасторчан зари мудро фар -
муш ыондааст, боэгашт, харчанд талаб кард наёфг Йяд, кн д
кулак бар тлби об боэй мекардаид, ба назди онхо рафт ва гуфт
— Эй бвчвгои, ни чо дасторчлн эар моцда будам. шумо гн*
рнфтед. боз дихед!
Кудзкон гуфтанд:
—* Надпдем.
Чааокнрй хашмнок шуд ва гуфт:
— Гайр аэ шумо дигар кас ни чо набуд. бндпхед!
Кутаиси гуфтанд:
— Ин март девппа шудлст. Моро тухмат мекунй, аз худо
наметарей?!
Чавохнрй лар кзхр шел. хар дуро лар об андохт. Ногох зз
пеши у авратс баромал кудаконрп опоз дод Чавохнрй зани
худро бншнохт. доннст, кн фдрзандоки худро дар об андохта-
•гт, Наздики зан омад вз гуфт:
— Ин чо чн мекунн?
Гуфт:
— Назди шума мсрафтам.
Хоча гуфт:
— Кнро металабй?
Зап гуфт:
— Худой таоло маро ду фарзанд дод, якеро Рузбех, длга-
реро Рузбад ном карлам, ба лабн об боэй мекардаид. наема-
дакд.
Чавохирй нзърэе бизад ва бсхуш шуД. Зап омад ва гуфг:
— Чи шуд?
Хоча вок ’зро баён намуд. Зап фарьёд бзрэвзрд
Байт:
Лавром и стехри омивгун.
То явил кунад аилам зи fim xyiu
?й шохи члмовам ситам га р,
Ai бахри писар кашнла ханчар.
Hvpn чашкам дар об лфмид.
Моро бо гаму аюб афканд.
Бинга р. ки гухарфуруш дар об,
Афнана ду дона дурри хушоб-
Алкисса, хочаи чэвочнри бо хазор хасрат руй ба шахр ннход.
ба хонаи худ фуруд омад. бо зан гуфт:
— Эй хотунн кнёылт па эй бонуи кэромат. бе чамолн фар-
зэндон дар умри мо лазате ноет, Бнё аз ин шахр бираоем. Агар
нн чэ бошем. подшох моро намонад,
Зан гуфт;
416
— Рано бошад.
Аэ шахр баром ада ру ба рох ниходанд, то чанд руз ба внлоя-
те расиданд. ба чое фуруд омаданд» шабу руз аз фнрокн фэр-
аанд менолнданд.
Худой таоло чуноичн хаэрати Мусоро дар об нигох дошта
буд, фарзандонн эшонро ба сохнли начот эфканд, Казоро под-
токи он внлоят ба шнкор блромэда буд, гузораш ба он тарзф
афтод, днд, кн писаря махруе. Гуфг:
— Уро бнёрех Чн гуна бад-ии маком афтодааст?
РуЪбехро оварданд. Подшох пурсид. кн:
*- Ин чо чй гуна рзснди?
Руэбех вокнаро баён крад. Шохро бэр вэй рахм омад ва
гуфг: ,
— Чй ном дорй?
Гуфт:
— Руэбех пом вст.
Шох гуфт:
— Туро ба фарззндй кабул кардам, маро фарзанд нест.
Уро бэр асп савор карданд. ба шахр бурдаид. Ханзи мардум
мутеъву фармонбардорн Рузбех шуданд. Шохро бо у хуш и буд,
чаро ки ба хама улум ороста буд Баъд аз чанд гох боди дчал
рухи подшохро сайд кард, мул к ба Руэбех карор гирифт. Бар
тахт нишаст ва адл огоз кард. Одозан адли у ба хар чо машхур
шуд.
Казоро» Рузбадро об ба чоннби днгар андохт. Дуздон vpo
гирифтанд, ба шахре ки чавохирн буд. бурда» хостанд, ки би-
фрушанх Чавохирн ба бозор омада буд. то гуломбачае бнхарад,
Бадрузро бнднд, дилаш майл кард. Уро ба хона бурд. За.чро
назар ба фарзанд афтод, бишнохт» дар канор гирифг, худойро
шукр кард, ба хоча гуфг:
— Ин фарзанди мост!
Хоча низ гирьён шуд, нн байт бнхонд:
Байт:
То кай бувад, охир. оху колз,
Аэ ч»рм фал а к ба мо хаволэ.
Гпра шабн хачри мо сайр шуд.
Агми фнроц то сахар шуд.
Хоц см худойро ба зори,
Он хочатн мо ту худ барорЯ.
Алкисса, хочаи чавохирн фэрэандро ба чавохирфурушй та-
аллум кард, чуноичн устоди комнл шуд Падар гуфг:
Харндори чавохнр подшохол бошанд. Дар фалон внлоят
27—1456
подшохсст, од илу карим, блрхез кадре чавохнр гнрифта ба хвэ-
кати у рав, то моле хосил ояд.
Писар кадре чавохирв кнмати гирнфт. pv ба рох на юл ва
бз :< ят расид. ки барод. :п подшик бул Ба пимати годшох
омад. Надари шох ба Руэбад афтод. мехри бародарк дар кара-
кат даромад. Руэбадро бинавохт, лежим якдигарро нам никоя-
твид. Руэбад чавохнрро гузарояид Подшохро хуш омад, ба
киматн тамом бнхаряд. Аэ Р>эбад пурсид. ки;
— Аэ кучо омадй?
Руэбад гуфт:
— Аэ фалон шахр омадам.
Подшох гуфт;
— Мехохам, ки чанд рул ба наэдн ман бошй.
Р<лбад гуфт:
— Ф.зрмон бардорам.
Баъдаху дар мулознмат мекушнд. Меярн шох хиеда мешуд.
уро вэиэ медошт. Ногох подшохро душмане падид омад Шох
лашквр района кард. Баъд аэ он мачлис о рост а ид. бо хомрохив
Р<зблд шароб мехурданд.
Наэм:
Мутриб ба караотаа ту смет
Дврсогг кааои чанг бо чанг.
Дер перхал лер кар аемоие.
Мегуфт те рои а и равовг
Мгх .рд шеров рйу впей ягоя.
Бо Ру>бежи валим аа мок
Алкнсса. шабе аэнм мает шуд. Аэ наднион хар кадом ба
хонахом худ рафта буданд. Руэбах аз рохи бандзгиву шафкат
бо тег бар сари бол инн шох би истод. Чанде расиданд ва наъра
бароварланд. кн:
— ЭП бадбахт, касди шох карда буди!
Подшох ин сухан бишннд ва гуфт:
— Рузбадро сиёсат кунед!
Касди Руэбад карданд. Батле гуфтанд: «Дар энндон кунед.
то какнкатн у маълум шавад».
Рхзбадро дар зиндон карданд. Подшох ба корн лашкарвён
ыашгул шуд. Умаро хама гуфтанд. ки шохро душманн азнм аст.
аммо лашкарн подшохи у коре намеояд ва наметавоняд кардан.
Зафар бар сари шохн мо мебошад».
Подшох ин сухан шуннда толен маАмуи ва замени хумоюн
нхтнёр карх
41B
Алкусса. подшох ба масофгих* 1 омад. лашкарп душман бнг-
рехт. Шох музаффару максур1 бозглшт. ба мзкомн худ карор
гирифт, мачлнс бнёрост. Рузбадро фвромуш карда буд.
Муддате бнгзашт, падару модари Рузбад бо худ гуфтанд
<Номае ба саррофон навишта фирнсгонсм, то хабар ба м маъ
дум гардад*. Пас коснд ранета карданд.
Саррофон чавоб гуфтанд, ки «фарзанди шум >ро подшох нек
и ед ид ( аммо захми чашмн аПсм давлата уро ба мехнат мубзд
дал гард он ид.
Байт:
Хар миро давлате анод глрлуи
Р*зе чанд ан дар ан а Нем.
Дар акяб сад хазор мехмату рлпч
Дитадаш, бот бкнгарад «пклм»
Алкисса, сурати холи Рузбад, дар зннлон афт »да ?н уро тэк-
рнр карданд. Мактуб ба назди чавохирн расид. чартати у топ
шуд. нолаву фаръёди у ба авчи каПпои баромзд Дархпл хам
рохй модараш баъд аз як мох ба вилояти фарзанд расиданд.
назди шох рафта сурати холро аз авяал то ба охир баён кар
данд. Дигар, фарззндонро дар об вндохтаи ва Рузбадро ёфтан.
хамаро такир карданд.
Подшох доиист, кн ияхо падару модари у будаанд, Рузбад
бародарзш будэаст. дархол фармуд, эшонро дар хояа дара-
варданд. Чун назари подшох бар эшон афтод. аэ тахт фуруд
омад, дар кадями эшон афтод. Хар ду тааччуб карданд. Нз-
эари модар ба руи шох афтод, шир аз пнетонн у равои шуд.
гуфтз
— ЭА хоча, нн фарзанди мост!
Хоча аз ин мэънй шодмон шуд. Подшох бародари худро дар
канор гирнфта, чандон гнрья карданд, кн аркояи давлат мута-
хайир шуданд. Баъд аз он хикоятдои худхоро гуфтанд, ба даа-
лату шодмонй руз гузарониданд.
Бахтиер гуфт:
— Агар маро ба куштан саъй макунед, зуд бегунохин мая
маълум шавад.
Аз ин сухани у подшохро хуш омад, фармуд. ки Бахтнёрро
ба зии дон бурда их Руз багод шуд.
1 Afaro^oi — м а Алони корзор. чмнггох.
1 Мансур — пкруз. гэлкб.
4N
ХИКОЯТИ ВАЗИГП НУХУМ ДАР РУЗН нухум
Алассабох, кн руз лнбоси язв дар бар кард, вэзири нухум
ба хазратн шох даромад ва гуфт:
— Знидагокии шох дароз бод, дар одам фитнахо пайдо шу-
да, сабабн хукмн подшох» кн дар хаки мн дуздбача чн навъ
мсшуда бошад. Гуянд, ки «акнун бояд хикоят ёд гнрсм. Хикоят
одамро аз кушта и ха дос мекардааст>.
Подшох дар газаб шуд, фармуд, ки Бахтнёрро биёваранд,
гуфт:
— Эн шох, тоифзе бар ман хасад мсбаранл. Хасад огаш аст,
хурмэтро бисузад. Чунон кн дар хар ки расид, асари у тира
кунад чунон ки Абутамомро асар карл, кушта шуд. Чун хосилон
уро бикуштанд. баъд аз он бегунохни у маълум шуд, суде на-
дошт.
Шох пурсид. ки:
— Чй гуна будааст?
Бахтиер гуфт:
Марде буд. моми у Абутаыом, пеъмату моля бнсьер дошт.
Подшохс дар он шахр буд, ки. хар кп дах дннор доштй.
панч дннори уро ба зулм бурдн. Мардум ва Абутаыом аз чаи-
рп у ба чон омада, аз вилоятн худхо флрор и а му да ба шахри.
кн ба адл оросга буд рафтанд. Подшохи он шахр ба доду адлу
ранятпзрпарй машхур буд. Абутамом хаволнс бихарид, чум-
лай акобнрн шахрро зисфат кард, Таомхон хуб кашкд, дар пе-
шн хар кадом чомахон лонк бимонд. Мардум ба чавоимардии
у офарнн карданд.
Баъд аэ он гарнбонро бинавохт* Масчиду работу пулхо бино
кард Ihi овоза бз сзмън шох расид. Шох ду касро аз мулозм-
мои фиристод, онхо ба наэдн Абутаыом омаданд. паЛгомн шох
додапд. Абутаыом замкни адаб буса дода. гуфт:
— Фармон бардорам.
Хочибонро иэзат дошт. Хочнбон боэгаштанд.
Абутамом тухфахое, кн лоикн шох буд. бардошт, ба хизмати
шох омад, тухфахоро гуэаронид. Подшохро хуш омад. фармуд:
— Хар руз ба хизмати мо ой, моро ба ту уисс шавад.
Абутамом замни бусид, хар руз ба хизмати шох меомад, чу-
нон кн мукарраб шуд.
Подшох ду вазир дошт, ба Абутамом хасад бурданд. Шабу
руз дар андеша буданд. ки уро ба балое мубтало гдрдонанд.
Бар ин мукаррар карданд, кн «подшохи Туркистонро духтарест,
хар касе ки ба хостгорн меравад, уро мекушад. Пеши подшох
420
равен, он духтарро таъриф созем, дили подшох бэ он духтар
поил шавад* гуяд, ки косиде равон созем. Абутамомро лар он чо
косил карда фярнстонем, дигар наояд>. Фардо бегох бз хизмати
подшох рафта, чандон знкрн хайрн уро карданд, кн подшох
гоибонз ошик шуд, гуфт:
— Коси де равад.
Хама гуфтанд, ки:
— Аз Абутамом бехтар касс нест.
Шох уро талаб карда, гуфт:
— Мехохам, ки падарн карда нн хизматро ба чой орй.
Абутамом гуфт;
— Он чн мумкин аст, бикушам.
Алгараз, асбоби сафар муханё карданд, руй ба чоннбн Тур-
кнстон карданд, равон шуданд. Чун хабзри омадани Абутамом
ба самъи подшохи Туркистон расид, чамъеро ба нстнкбол берун
фиристод, уро ба чон пеку фуруд оварданд. Рузи днгар ба хнз-
мзти подшох рафт ва шартн хизмат ба чой овард Шох сабаби
рисолатро пурсид. Абутамом баён кард. Шохн Туркистон гуфт:
— Зихй саодатн ман бувад. лекин метарсзм, кн духтари ман
ломки подшох набошад. Овозаи у бех аз дидан урост.
Абутамом гуфт:
— Агар лоик набудй, маро аз барон у ба хнэмат намефи-
р истод й.
Абутамом нн бнгуфт, шохро хуш омад. фармуд. ки:
— Бнхнл кунй, ки касди куштани ту доштам, хар касе, кн
ба хостгорпи духтари ман меояд, аклу хнради у маа подшохи
уро тачрцба мекардам, уро мекуштам, Ту марди боднёнату бо-
хирад будай подшохи ту низ окил будааст,
Абутамомро хилъати шодона пушоннд. Асбоби духтарро му-
хаИё карданд, ба каннзону ходимопу асосн подшохона фирне-
тоданд. Он хабар ба подшох раснд. шодмон шуд. Вазирон шунн-
д.з, назднк буданд, кн аз гусса бимиранд. Шох ва умарову
фуаало хама пешвоэ баромада, бо зъзозу икром дар шахр да-
роварданд. Баъди се руз духтарро акд бастанд, айшу нншот
аекарданд. Мехру шафкати подшох ба Абутамом зиеда шуд.
Вазирон гуфтанд: «Харчанд саъй кардем, ки бархам хурад.
нашуд». Шохро ду гулом буд, хар шаб даллокй1 мекард. Вази-
рон андеша карданд, ки «он гуломонро зар дода бифнристонем,
биёмузем, ки дар вактн хоби подшох гуянд, ки Абутамом хаки
1 Даллом — молншгар, сартарош. ходким гармоба.
421
неъмати подшохро намешиносад, мегуяд. ки агар духтари под-
мохн Туркнстон бар ман ошнк и а буди, дар ин чо наёмадй».
Мардумон мегуянд, кн хуб амин буда, кн ба харамн подшох
дастдарозн кунад». Чун эшпн хамим суханро ба сзмъв шох
расонанд шак нест, кн субх кабул кунад».
Суханро бар ин карор доданд. гуломонро поясаддннорн до-
ланд, нн харфхоро биёмухтанд. Гул омой кабул карда, шаб. ки
шох ба чоман хоб даромад, ин сухан гуфтанд. Шох дар газаб
гарднда, бифармуд, Абутамомро хознр карданд. Абутамом днд,
ки шох танхо нашастаэст. Шох гуфг:
— Аз ту суол дорам, ба ростй чавзб гуи.
Абгтамом гуфт:
— Туй.
Шох гуфт:
— Агар касе дар хаки хнзматгораш зиёда аз хизмати у ато
кунад, у хаки хнэмат накарда хнёнат андсшад. сазон у чй
бпшад?
Абутамом гуфт:
— Агар чунни бошад. давен у куштан аст.
Подшох тег баргнрнфт, ба фарки Абутамом зада, ду ним
сохт фармуд, уро ба чохе партофтанд. Чанд руз касеро бг-р
надод. Вазирон доннстанд. Абутамомро намеднданд шодй ме-
карданд. Шохро хоб намебурд. Танхо нишаста буд» аз куштани
Абутамом дар андеша буд.
Аз казо. рузе подшох аз лари хонан он гуломсн мегузашт.
шуннд, ки бо якднгар мучодала мекунэнл. Подшох гуш ннход,
то чн мегуянд. Яке мегуфт: «Маи калонтарам» дигаре мегуфт:
<Ман пештарам, Абутамомро ба суханн мая куштзанд!»
Подшох нн сухан шуннд, ларэа бар аъзои у афтод, ба хона
омад, гуломонро бнхонд вз гуфт:
— Рост гуед, нн кнссаро ба шумо. ки омухт?!
Гуломон гуфтанд:
— Вазирон омухтанд.
Бифармуд, хамаро хознр карда, ба дор кашиданд. Бэр Абу-
тамом дарег мекарданд.
Он гох Бахтиер гуфт:
— Агар подшох Абутамомро нзмекушт. сабр мекард. пушай-
мон намешуд. Холо хам бошад шох ба куштани ман сабр нямо-
янд, сабабн да вл ату мазнди неъмэт бошад ва бегунохин ман
бар подшох маълум шавад.
Ин сухан шохро хуш омад, бифармуд то Бахтнёрро ба зин-
дон карданд. Руз бегох шуда буд.
422
ХИКОЯТИ ВЛЗИРИ ДА\УМ ДАР РУЗИ ДЛХУМ
Вазпри дахум гуфт:
— Ин нангро кучо барем! Мардумон мегуянд, кн «чаро ба
подшох намегуй. кн ин дуздбачаро бикушад?!»
Шох, дар газаб гардида. ба карам даромад. Малика низ пешн
шох омад ва гуфг:
— Чаро уро намекушй? Маро дигар токаг намонд, сарзаии-
ши мардум знёд шудааст.
Подшох аз харам баромад, бнфармуд, ки Бахтнёрро хозир
карданд. Шох гуфт;
— Мегуй, ки бегунохпи ман зуд ба ту маълум шавад. Ал хол
бегунохии ту маълум кашуд. Нмруз чунон туро сиёсат кунам, ки
олампён аз ту пбрат гнранд!
Бахтиер гнрьён шуда гуфт:
— Харчанд кушидам на шуд, тан ба казо додам, чунон кп
подшохи Хнчоз такдирро гагьпр карда натавонист.
Подшох гуфт:
— Чй гуна буд?
Бахтиер гуфт:
— Овардаанд, кн дар внлоятн Хичоз подшохс бул. ба хамя
чпз ороста, лекнн фарзанд надошт. Аз худой таоло фарзанд
хост. Уро канизаке буд, фарзанде ба олаяи вучуд овард. Шок
шодмон шуда, салака дод. Баъд аз он муначчнмонро талаб
кард, толей уро дида, гуфтанд: «Шохзода ба да вл ат мерасад,
лекнн дар хафтсолагн уро шере захм запад. Агар аз вай халос
шавад, шох дар дасти вай халокат дорад*.
Подшох гуфт:
— Ман казоро гардонам.
Вазир гуфт:
— Эй шохи олам, касе казоро рад накардааст.
Подшох дар хацш шуд, фармуд. дар к;к чох капанд ва дояе
бигирифт. Он писарро хамрохи доя дар он ч ix бимонд. хар мохе
як бор мерафт. Писар дар хафтсолагн расид, бузург шуд, ба
доя гуфт:
— Ин чо чй мекунем?
Доя гуфт:
— Маслмхати падарп ту дар ин аст.
У гуфт:
— Надари ман кист?
Доя гуфт:
— Падарн ту подшох аст.
423
Казоро, ногох шере дар акнбн рубох медавид. Рубох аэ шер
пештар ои чо барчаст. Шер низ аэ кафои у барчаст. поят лаг-
жида дар чох афтод. Аз хашм он пнсарро берун афканд, доярп
бикушт. Ои писар мачрух дар камари ок кух афтода мсиолид.
Ногох сочпбдевон ба шнкор рафта буд, пнсарро дида. лонист.
кн зяхм дорад, гуломонро фармуд. уро ба пешн асп савор кар-
да, ба хонан худ овард. тарбият мекард, то снхат шуд. Уро ба
мактаб доданд. илм омухт, хушхат шуд. Ба сездахсолагй да-
ромал, сохибдевон уро ба сарой шох мебурд, Рузе чашмн под-
шох бар вай афтод, мсхре дар дили у пайдо шуд. Сохнбдевон-
ро гуфт:
— Ин пнсарро ба хизмати мо гузор.
У гуфт:
— Байдак шумост.
Дархол шох хилъат пушонид, склохдорл худ кард. Бзъд
аэ чанд руз подшохро душман пайдо шуд. Дархол лашкар
кашнд ба чанггох омад. Муборнзон ба майдон даромаданд. хан
ду лашкар чанг карданд. Снлохдор зз педшох чудо афтода. бар
хар ха мл а мардеро бар замин ыезад Ногох подшох ба дачи
шамшерн у афтод. Снлохдор чунон теге бар дастн подшох зал.
► и дасташ кокор шуд. Ппдшох уро шннохт на гуФт:
— ЭЙ харомзода, каедн ман кардй?!
Снлохдор бнгрехт ва ба чанг машгул шуд. Сппохи душман
гурехт. Шохн Хнчоз музаффару мансур бозгашт. Шохро мачрух
лчданд, пурсиданд, ки:
— Чй шуд?
Гуфт:
— Силохдорро биг пред вэ банд кунед!
Уро гирнфта банд карданд. Ба шахр дэромада, фуруд ома-
данд. фармуд:
— Силохдорро биёред!
Оварданд.
Гуфт:
— Эй бадбахт, рост бигуй, ки аз кучой?!
Гуфт:
— Ин кадар медонам. кн дар чохе будам. аврате буд. мухэ-
физатн ман мекард. Аз у пурсидам. ки «ин чо чй мекунем?», у
гуфт: «Мас.тнхати ладари ту дар пн аст>, Баъд аз чаид гохе
шере дар чох афтод, маро берун афканд, он аврагро бикушт.
Подшох гуфг:
— Днгар. чи вокиаро дпдн?
У гуфт:
424
Ман мачрух дар он кух афтода будам, саворс бад-он чо
расид, маро бигрнфт, баднн шахр овард, днгар намедонам.
Подшох сохнбдевонро талаб кард, гуфт:
— Рост, бигуй, ки нн пнсарро аз кучо опарди?!
У он чи буд, баён кард. Подшох дон нет, и писари у буда*
аст. ба назднкн худ хонд ва уро дар каи^р гирнфт, аз руи Q
буса кард, кн «алхамдулнллох ворнсн тахту точи ман пайдо
шуд».
Бахтиер г}фт:
— Хеч кас аз казо натавонист гурехт, Шох дар куштанн
ман таъчнл мекунанд, ки пушаймонм шавад, суд надорад.
Сухан тамом кард, чу мл а вазироН ба птти’фок фарьед баро-
варданл:
— Моро пеши шох хурмате пест, Дастурй днханд. ки хар
кадом ба гушае рэвсм!
Подшох он хол бидид, ба зарурат фармуд, кн Бахтнёрро
сиёсат кунанд.
Пас мунодн карданд: «Ахдн шахр чамъ шуда, ба нзэарл нб-
рат бинанд, кн пой дар карами хеч мусулмон наннхли Ахли
шахр ба наэора омаданд. Бахтнёрро медидакд, ки умед зз чонн
худ катъ карда буд. Чун Бахгиёрро ба чахорсуй оварданд,
чамъи халонк аз барон Бахтиёр об аэ днда мерехтанд, бз ит-
тифок гуфтанд: «Сад хазор динор медихсм, Бахтнёрро подшох
бахшад».
Шох гуфт:
— Уро змнда мондан нашояд!
Казоро, хамон Фаррухсавори сардори дуздон, кп Бахтнёрро
Худойдод ном карда, бузург карда буд, шунида буд, кн подших
Бахтнёрро пеку медорад, ногох ба сари чахорсу расид, лил. ки
мардуми бисьёр чамъ шудаанд. Дар мнён даромад, днд4 ни
Бахтнёрро бастаанд. чаллод пеши у истода бо теги барзхна.
Фаррухсавор фарьёд баровард, кн;
— Ин пнеарн ман аст. маро ба чон у бнкушанд!
Ин хабар ба подшох расид, гуфт:
— Уро биёред!
Фаррухсааорро оварданд. Подшох гуфт?
— Рост бигуй, ни фарзанди туст ё нс!
Фаррухсавор гуфт:
— Ин писарро ман парварндаам.
Подшох гуфт:
— Хакикат. нн писар аз они ту хает ё нс, бигу?!
Фаррухсавор гуфп
425
— He. Mo дар блёбо-i дуэдн мекардем, ба сари чоке рзси-
деи, дидем, ки ин тифл афтодааст, дар чокай зарбафт печида,
дэнаи марзорид овехта, дар гардани у дуря кнматбахо, таач-
чуб бимондем. Харгнз дар >н сзхро кздами одами нарасида.
Man уро ба фарзандй гирифтам.
Шох ин суханро шуннд, аз чой барчаст, Бахтнёрро талаб
кардз бандхоро аз дасту пои у дур кард, точи худро бар сари у
ннход, кабои шохй пушоннд, дасти уро гирифта пеши “?лчка
бурд ва гуфт:
— Ин ои писар аст, ки дар лабн оби чох монда будем!
Малика ни сухан бишнпд, шир аз пистони у раной шуд. Бзх-
тнёрродар капор гирифт. Худонро шукр карданд ва шод’монихои
бнсьёр карданд.
Падар мегуфт:
— Эй фарзанд, орзун ду чахонн мо туй, ки мо туро дар пешн
худ нишасга мебинем.
Он гох Бахтиер гуфт:
— Эй модар, медоннстй, ки ман бсгунохам, чаро бар мая
тухмат карди?
Малика гуфт:
— Ваэирон омухтапд.
Подшох фармуд, вазиропро сиёсати болиг карданд, мам-
лакатро ба Бахтнёр супориданд ва бар тахти салтазат нмшо-
икданд. Чумлаи снпоху ранят аз у шодмон буданд.
Ин буд вокнан Бахтнёр, ки тамом шуд. Хеч хак, нохак наша-
вад.
ЗДКОЯТИ ХАЗРАТИ СУЛАЙМОНУ СИМУРГУ
НАЗОВУ КАДАР
Ровн гуяд, ки рузе хазратн Сулаймон пншаста буданд бар
маснадн рнсолат ва чумла халоик аз одамнву парнвудсву чину
вухушу туюр дар хнзмат саф зада, аэ бимн у хеч офарндаро
захрас набуд, ки дам замах Дар он миён аз мурре, кн онро сор
хонанд. харакате ба вучуд омад. СулаПмон ба яке фармуданд.
кн vpo адаб кунанд.
Мургак гуфт:
— Е расулаллох, аэ ман набуд. казон худон таоло чуннн
бул. маро бал нн гуиох муохнза1 мафзрмой, кн ман беихткёрам.
Симург хознр буд, гуфт:
— Ё расулаллох маро ба казову кадр зътнмоде пест... Мар-
1 — вак}xus, сарммвш.
427
дум аз боран дал хуш н и худ мегуянд, ки казо чуннну кадар
чунон аст, вагарна казову кэдэр хеч пест.
Хазратн Сулаймонро нн сухан бнсьёр душвор омад. Дархол
Чабраил фуруд омаданд ва гуфтанд, кн:
— Аз Симург дил фориг дор, зуд аст, ки уро хнчил кунам
Бидон, ки имшаб подшохи Машрнкро писаре шуда ва подшохи
Маррибро духтаре шуда. Худо тзкднр карда, ки эшонон ба як-
дигар расанд ва фарзанде дар вучуд ояд бе никох ва агар чум-
лан атам гардонанд, нн казоро нзтавонад гардоннлан. Ин маъ-
няро бз Снмурр бозгуй, то чавоб чй шунавй.
Сулаймон бнфармуд, то Симургро хознр карданд. Чумлаи
носу1 чину деву параилаву хазанда гпрд омада буданд. Хазратн
Сулаймон руй бз Снмург карданд ва гуфтанд ки:
— Ба казову кадар чй мегуй? Бидон, кн худом таоло хабар
додэаст, ки имшаб малики Машрнкро писаре’ ва маликн Маг-
рнбро духтаре дода. Аммо казо чунон рафтааст, ки эшонон бз
якднгар расанд ва писари бенпкох пайдо шавад. Аммо эътнкодм
ман чунон аст, кн агар хамаи оламро гардоиалд ии казоро из-
тавонанд гардомидзн. Дар ни сухан чй мегуй?
Снмурр г>*фт:
— Ба аклу хнрзде рост нэмсояд, кн духтаре дар Магриб
бошад ва писаре дар Машрик бошад ба якднгар расанд
Хазратн Сулаймон гуфтанд:
— Эй Снмурр, туро бар сарн ыургон гумоштзам, вагарна
туро укубзте мекардам, кн ибрат мэр оламиёиро мегардид. Бнё
тавбэ кун. ки бар сарн мн сухан наравн.
Снмурр гуфт:
— Туро пайгамбзря бархан, медонам ва худойро ягоиз ме-
шнносам, аммо ба казову кздар эътпмоде надорзм. Агар фор-
мой дихй биравам, харчанд кн Чабраил хабар додааст, дпфъ
кунам, то туро маълум шавад, кн хак ба чоннби кист.
Мургонро гувох гирифтанд ва понздэх сол кавл карданд.
Сулаймон фармуданд. то уро ба мушк нэвиштанд. Снмург аз
хнэматя Сулаймон бурун рафт ва руй ба Магриб ннход. Вз дар
он шахр, км духтар буд. богчае дид чун бихншт ва дар он богчя
хавзе днд, ба сари хавз тахте ва бар болои тахт гахвлрзе, ки
хамил духтарро в их ода а нд. Канизону доягон ба гнрди он гак-
вора нишаста буданд, ки ба ногох Снмург бар мпсли кухе аз
хэво пайдо шуд. гахвораро бо духтар рабуда, дар хаво бурл,
Равгоеву шуре дар шахр афтод. Подшоху лашкар бурун ома-
1 Нос — одами.
428
даид. нигох карданд, кн мурге ба мислн кухе гачворлро ба мни-
кори худ гирнфта мебарад. Тнрхо дар камонхо ннхоля аэ чл iy
рост меандохтанд. Симург дар як соат чандон бирафт, ки аз
чашмн мардум нопадид шуд. Подшох ноумсд гашт ва руй бз
хоиа ниход. Аммо Симург аэ хаво р\й ба дарьё карда, аэ хафт
дарьё бнгзашт ва дар канори дарьё кухе буд. кп харгнз мур«е
бар сари он кух натавонист барояд, бар сарк он кух дарахт*
буд, гахаораро бар сари он дарахт бурд. Аз чсбу хошок сад га»
дар сад газ макоме сохт бар мнсоли тахте. Шабу руз ба шар-
бату шнрннй мепарварнд ва бо худ гуфт: <То духтар попздах-
сола нашавад, бо касе нагуям. Баъд аз пот iax сол ба хи тмати
хазрати Сулаймон орам, ки уро ва чумла оламнснро маълум
шавад, кн каэову кадар хеч набудааст», Симург бар парварн*
шн духтар машгул шуд.
Ровй гуяд, ки гумони духтар ин буд, ки уро Симург аоилз-
аст ва дар хама олам чуэ он маком макоме нсст ва худован ти
таоло Симургро бар вай чунин мехрубон карда буд, кн агар
як лахза уро намеднд, девона мешуд. Муддатн панч сол гузашт,
духтар багоят покнзаву сохл бчамол шуда буд. Уро бад-ин хол
гузоред, акнун аз писари подшохи Метрик шунавсл
Чун писари подшохи Машрик низ панчсола шуд. доимо па-
дар уро ба шнкор мебурд Маликро чуз у фарзаидс наб-.д,
аммо малнкзода шикордуст буд. Чун шашеола шуд, чунон зи-
паку окил ва сохнбчамолу чобуксавор шуд, ки клире над шт,
Чуи ба хафтсолагн расид, хаваси шикорн дарьё кард. Рузе ачо-
зат хост, падар фармуд. якмохл озука гирифтанд. Подшохро
яке амир бул, кн бар вай >ътнмодс дпщт. Писарро ба вай су-
’•УРД ва чонваронп шнкорн бо у хамрох кард на по аз шахр
бурун ииходаид то ба канори дарьё расиданд. Бнфармуд, то
киштндову завракхо рост карданд на длр кнштй нншаста, дар
чаваси он. кн дар чазпрахо шнкор кунанд. Чуи ду руз кнштй
давонвданд, мэллохоп маликзодаро ба чазнрае бурданд, ки чо-
ии шохзодаро ез чазира хуррамн рун дод, на хурданаш ёд ме-
омад ва на оромиданаш ёд меомзд. Панч руз гузашт, дар хлмаи
он чазира як мург иамонда буд. Маликзода гуфт:
— Ба чазираи дигар ранем.
Пас охангн чазираи дигар кардопд ва дар кнштнхо нншас
тапд. Ногох абру борон ва раъду барку бодхои мухолиф бар-
хост ва кнштнхоро бар хам зада, хамаро гарк карл па подшох-
зода бар тахтапорае бнмонд. То се шабонаруэ он тахтаиораро
429
бод мебурд. то ба канори дарьё расида, бурун омад ва надо-
нист, ки ин маком аст. Очгиу фурумопда бар капори дарьё ме-
рафт. Носок киштне пайдо шуд на чамоан бозаргон буданд.
Шохзодз пеш рафт ва салом кард. Он чамоа киштмдо бозлэш-
танд ва пурсиданд, ки:
— Ту кнетй ва аз кучой?
У гуфт:
— Ман гарнбам ва касе надорам ва кнштпя ман табох шуд
на бар тахтапорае бнмондам ва дар нн чо афтодам, Акнун
саргардону хайрои мегардам, памсдонам, ки ба кучо биравам
ва харгиз сафар наёзмудэзм. Агар касе аэ шумоён маро ниго.х
дорад хизмат мскунам. Хамоно кн аз савобн ду чадон холи
и а бош ад,
Маликзода нн бнгуфт, зор-зор бигрист. Ин чамоаро дил бар
вай бисухт. Пас дар он киштй хочас бул, омили хазратн Сулан-
мон, малнкзодаро пеши худ бурд, дклхушй дод, гуфт:
— Андух махур.
Шохзода дуои бисьёре кард ва халкая мулукона дар гуш
дошт на камари зарин дар мнён дошт. ин хамаро бурун кард
ва чоман хнзматгорй пушил ва дар хизмати омнл б и истод. Омнл
бар ван мехрубон гагит, он чн дошт. бо у супорид. Баъди муд-
дате ба шахри Миер раенданд. Омнл гуфт:
— Эй писар, ду сол аст, ки бо ман хамрох дасти, ман бо
ту хеч эхеол пакардаам. Орзуе дэри бпхох.
Малнкзода гуфт:
— Хазор чонй ман фидон ту бол. Ман хеч хаке падорам на
хукуке собит накарда, ки тамаъ кунам.
Омилро ин сухан хуш омад, хеч и а гуфт. Малнкзода бозор
гафт, камари зарину як дур бифрухт ва бахои уро харч мекард.
Ва хар сохе бозор рафтй, чнзи латифе ёфтй, бихаридн вз ба
пеши омнл бурдй. Омнл аз малнкзода хичил буди ва бо худ
гуфтй, ки «ман уро чй дихам ва узри уро чй гуна хохам?» то
як руэ малнкзода омилро гуфт:
— Зннда гон ин шумо дароз бол, маро дар cap хавое афтода-
аст, бубинам, кн аелн рули Нил аз кучост ва мехохам, ки маро
дастурй дихй.
Ом ил гуфт:
— Ту тнфлм ва чашмаи рули Нил ба канори .Магриб асг. Ту
он чо чй гуна хохй расид?
Малнкзода гуфт:
— Албатга ыеравам.
Омил дон ист, кн фонда надорад, гуфт;
430
— Фармон турост.
Хоча б3 дарун рафт, бпз баромад, дорун свфеде бо у дод ва
гуфт:
— Хохн нн доруро бубзр, кп дар пн рох ба кор ояд.
Маликзода хизмат карла, бнпурсид кн:
— Ин дору чист?
Ом пл гуфт:
— Пн дору аз хазинан хазратн Сулаймон ба май раснда
буд. Чун ту бар ман хаки бнсьёр дорй, ин доруро ба ту додам,
лосняти у он аст, ки хар чонваре, кн овоз днхад, туро маълум
шавад, кн чй мегуяд.
Маликзода бигрнфт, бихурд ва шартн бандагн ба чой оварда,
руй бз сахро ннхода хамерафт, то ба шлхре раенд. Чок хуше
днд ва тамошо мекард ва мева мехурд. Ба ногох мулохиза на-
муд. дид ки дарахтн бнсъёре истода, хама аз зари сурх ва бори
он дарахтхо хама чавхар буд ба карбос духтаанд. .Маликзода
хайрон бимонд. Хар чанд хост, кн пештар равад, днлаш ёрн
надод. Пас бо худ гуфт, ки «як сол ин чоро тамошо кунам, то
снрри ии хол маълумн ман нагардад аз ин чо нахохам рафт».
Дар нн андеша буд. кн ногох овози гулгулае баромад, днд. кн
подшох омада, дар ин манзнл фуруд омад. Акобнру мулуксну
надимон ба гирдн у фуруд омаданд.
Маликзода гуфт: <Аэ дур нигох кунам то чй гуянд*.
Подшох хафт вазир дошт, хар хафт вазнр пешн подшох
нишаста буданд, аз хар навъ суханон мегуфтэнд. Подшох р\й
ба вазнрон карда, гуфт:
— Чэндин сол аст, ки ман аз ахволн нн дарахтон. кн дар
карбос духтаанд, аз шумоен мепурсам. маро хеч маълум наме-
кунед. Акнун хар хафтн шумоснро халок кунам, то хакпклти
инро маълум насозед.
Вазнрон фуру монданд ва хеч чавоб намсдоданд. Як вазир
ба подшох густох буд, гуфт:
— Чахон ба комн худованд бод, чандин сол аст, ки дар хиз-
матн падаронн шумо будам, нн дарахтонро хамчукон дидам, ки
шумо мебинед. Хеч касро холи нн дарахтон маълум нашудааст.
Акнун худовандро хавасн ии дарахтон бар cap афтодааст. Моро
чавоб дех. то биравем ва тараддуд кунем, шояд ки максадн ту
хоснл гардад.
Подшох аз сарн хашм бархост ва касам ёд кард, ки:
— То як мох ин холро маълум накунсд, аз шумо якеро зин-
да нагузорам!
Ин бнгуфт ва савор шуд. Вазнрон бо якднгар машварат кар-
431
данд, хар хафт тан длр рох даромаданд. Маликзодаро диданд
ва гуфтанд:
— Аэ кучо мсой вэ ба кучо мераап?
Шохзода гуфт;
— Аз Машрнк меоям, ба Магриб меравам.
Вазнронро ачнб омад. гуфтанд:
— Бадин хурдиву тифлй ба чн мухнм меравн?
Шохзода гуфт:
— Маро хавасе бар сэр афтодазст, ки асла руди Нил аз ку-
чост.
Вазнрон гуфтанд, ки:
— Ин хпвдсс. ки бар сари ни к>дак афт «дааст, чун подшохи
мост.
Шохзода гуфг
— Чорас надорам.
Оихо гуфтанд:
— Ба мо хаырох бош.
Малнкзода кабул карда, хамчунон ба каяорн рудн Нил ме-
рафт. Ногох мардсро диданд. кн кнштхон расндаву иорасида
дараа мекард ва дар об меандохт. Чун рафтанд, мардсро ди-
дзнд, ки бар сари чох истодааст, об чскашад. худаш нншаста
буд, сабун1 лига ром пур мекард. аз они худро холм мегузошт ва
намехурд. Чун пештар рафтанд. мургеро диданд, кн аз сур ле
бэдар омэда. Чун хост, кн боз дарояд, натап »нкст дэромэдан
Чун аэ он чо гузаштанд бузголае диданд, фарбех буд, шнрн
модарашро хурд’а логзр гашт. Чун пештар рафтанд мореро ди
данд бар сярп рохе хуфта, хар кас бо у раендй, бнгаэнди. Хеч
кас аз пай эътнроэ накардн. Чун пештар рзфганд, ки ду марли
кассоб баробари якднгар нншаста буданд, яке гушти фарбех
|1ошт ва дигаре ло1 эр. Марлям майл ба гушти логар мекарданд,
гушти фарбехро на Mtгирифтанд. Диданд, кн охуе мерафт чамъе
дар панн у медавиданд, яке дасти у гирифта буд, яке пои уро,
хар кас ба навье даровехта буданд. Чуи пештар рафтанд. лн-
данд, кн марле хина чамъ карда, ваметавонист бардоштан, боз
химая дигар бар болояш мениход. Чун пештар рафтанд, чамо-
ате диданд, кн бар сари хоне нншаста, яке лукма бар дахонн дн-
lapou ыениход, худ намехурд. Чун пештар рафтанд, карбоси
сафеде диданд даропехта ва гурухс гнрдн он карбос даромада,
пора-пора мекарданд. Чун пештар рафтанд, мардеро диданд, ки
пушт аэ бори гам дуто карда. Бар пай суол доданд. Он пнр
пеши худ хонд ва гуфт:
* Сабу — чои.
432
— Da чн мухим омадасд ва чи хоча г доред?
Гуфтанд:
— Мо дар ин рох ачонбхо днд ем, мехостем моро огох куши
Пир гуфт:
— Маро сад сол аст, ки умрам ба пн манзил гузаштааст,
сирри ин ачопбхоро намедонам, аммо бародарс аз ман бузург-
тар аст ва шуморо маълум кунад.
Чун пештар рафтанд, марде днданд. Dap вай сэлом карданд,
ин хи к оят аз ван пурсиданд. Он мард чавоб дод, ки маро яксаду
хафтод сол аст, ки умр гузяшта. сирри ияр о надонистаам Аммп
бародарс аз ман бузургтар аст, пешн у бправед, у шуморо а» пн
эсрор маълум кунад,
Чуи пештар рафтанд, мардсро днданд, кн сиёхмуй на бо-
кувват. Бар пай салом карданд. Он мард пешн худ хонд ва
гуфт:
— Чн хнзмат аст, кп ба такдим расонам?
Эшонон гуфтанд:
— Чанд ачонбхо дар нн рох дидем, хакнкатн инро маълум
кун.
Он мард гуфт, ки:
— Бнгуед,
Гуфтанд.
— Аз он чумла, яке дарахтн мевадор аст, уро дар карбос
гнрнфтаанд, нур аз вэй метобад.
Он мард гуфт;
— Аз падарн худ шунидаам, кн ба рузгорн кадим дар < н
шахр подшохе буда, ки адлаш чахонро фуру гирнфта ва ранят
парвар буда. Рузе ша.хсе аз шахсе пораи замни ба ичорат гнрнф
та, кн зироат кунад. Ногох ганче ёфт ва бнрафт, худовандн за
мииро хабар кард ва ахзол бозгуфт. Худовандн замин гуфт:
—- Маи чн кунам, замни дар нчоран туст. Хар чи дар нн за-
мен пайдо шавад, аз они туст. маро хеч дахле намебошад
Ва хар ду кабул намекарданд. Ии мочароро мардум ба
саиън подшох расониданд, эшононро талаб кард на ахвол пур
сид, Эшонон вокиаро тасвир иамудаанд. Дигаре гуфт, кн:
— Ин хаки подшох аст.
Подшох низ кабул накард, Пурсид, кн:
— Шумоёнро фарзанд хает?
Он касе, ки ганчро ефта буд, духтаре дошт ва сохиби замин
ро писаре буд. Подшох бифармуд, то духтарро бо писар овар-
данд ва ганчро аз миёна ба фарзандои доданд. Чун подшох
одилу раиитпарнар буд, аз чихати иисоф онхо хар тухме, ки
28—1455 4Г.
дар он зачин коштанд, дзрахте блромзтй на ба чей мева гав-
хархо овардй. Пас хабар бз подшох расид» кн чуннн экроат
шудааст. Подшох биёмад, дид. Накибону хусустаъбсн бар шох
гуфтанд. кн:
— Хайф бошад чуннн гавхарро ба дарахт гузоштан. Бнфэр-
мой, то нн чумларо ба хазнна ба ранд.
— Подшох гуфт:
— Маозиллох. бо нн гавхархо хеч хаки ман нест.
Худованди замниро хабар карданд. «замкни ту гавхархо
овардзаст. сохпбн кун».
У гуфт:
— Худованди ззмин он касро гуяид, ки тухм коштааст вз
об додааст.
Алкисса музореъро талаб карданд. кн «тухм кошга ва ранч
бурда худой таоло гавхар додааст. биё сохпбн кун.» Музореъ
гуфт:
— Маи гандум кошта будам на гавхар. Пн аз адля под*
шох аст. тааллук. ба подшох дорад.
Чун подшох ляд. кн эшонон тасарруф намекунанд, бифар-
муд, то он гавхархоро ба карбос духтанд вз бнгзоштанд. то
баъд аз у мардуми олам адлу пнеофи подшох ва неким раиятро
ёд кунанд.
Дуюм, чавон КИН1ТИ расплаву норасидаро ларав мекард ва
дар об меандохт, вай маликулмавт аст. км бо амрн таоло ба
доен ачал пиру чавоиро медаравад ва ба кас ра\м намскунад.
Сеюм. он кп нишасга бар сари чох буд. эарфи дигаронро пур
мекард ва аз они худ холи медошг, он кас аст. кп дуньё бз даст
ба раич меорад, ба бегона меднхад ва фарзандоиу хеши худро
махрум мегузорад.
Чахорум’ он кп он ыурге кп аз сурох берун омад боз натво-
нпст рафт, сухан аст. кн чун гуфта шавад. бозпушнда катион
дошт.
Пацчум, бузголаи фарбех» ки чун шири модар хурдй. лпгар
шудй, миелн подшох аст, кн хар чанд раиятро хароб кунад. хул
логар мешавад.
П1ашум, он море, кн бар сари рох хуфта буд, хама касро ме-
газид. аз у эътлроз на.мскарданд. у дупьёест, ки хар касро ме-
газад боз аз у эътнроз надорад.
Хафтум. он ки ду кассоб дар бэробар нмшаста, яке гуштн
фарбех мефурухт ва яке гуштн логар, мардум майл ба гушти
логар доранд, он мардуманд, ки аз зани хэлоли худ маъэул
шаванд ва дар пан харом бошаид.
434
Хаштум, он охуе, кн халк дар паи У меда вид ва кар касс
даст дар чои у зада буданд, хнрс ва орзуи дуньеист, ки дар ван
овсхтааид ва бад-он машгуланд.
Нр. м он марле, ки хнма чамъ мекард па куввати бардош-
там налошт вз боз дар билон у хнма мсннход. нишонн он мар-
дест, кн 1 \ и 'X мекунад ва аз ухдзи он наметавонад ба роя д, боз
бештар мекунад
Дахум, он карбос, ки кар кас аз у хнссае мебурд, он мазхаби
данафня аст.
Ездзхум, он Ч1моатс, кп бэр сарн хоне хозир буданд, як кас
лукма бар дахонн дпглрок меандохткпд ва худ иамехурд. доннш-
мандонзил. к и мардумро омуэанд ва худ вмэл нэкунзнд. АЛии-
яти хол боз намуда шуд ва шуморо маълум кардам,
Боз пурсиданд. ки:
— Шумо бузурггар аз он бародарони дигаред. Чун аст, кп
аз хама чавонгаред?
Гуфт:
— Он бародарони мо яке, кн пир аст. аз хама кучактараст.
Лэ он сабзб пир шудааст, кн у зани балхулк ва бехунар ва бад-
феъл дорад ва хар чи он бечора ба даст орад он зан бехудл
арф мекунад. Чун ба хона дарояд. нигох кунад. ванрону чир-
кни меб .гм л, аз он гусса пнр шу да эст. Ва он бародаре, кн ду-
mvh аст чале дорад, ки гохе аз у хуррам ва гохе гамгнн. Лз ин
езбаб чавоигар аст. Ва ман ки чунин сияхмую бокувватам.
зане дорам ки мастурлчу порсо ва фармонбардори мая аст. Ман
»з у гамгнн нзшудлам.
Чун пззирон ни ахвол шуннданд. хуррам гардпданд ва дуо
карданд ва оозгаштанд. Ва маликзода хамчунон мерафт, то ба
шахре расид, дил. бар дарвозаи шахр чавоне истода, у пурсид:
— Аз кучой ва ба кучо мсравй?
Маликзода гуфт:
— Аз Машрнк омадаам ба Магркб меравэм, бубпнам. ни
вели рули Нил аз кучост.
Чавон биханднд/ гуфт:
— Рох дур аст. имшаб мехмонн мо бош.
Он чзвон маликзодаро ба хонан худ бурд. Баъдаху малик-
эодаро бз гармоба равон кард. Маликзода дожили гармоба шу-
да. сару тани худро шуста, баъд аз он л и бек и таза дар бар
карда, аэ гармоба берун омад ва ба хонаи он чавон омада ка-
рор гирнфт. Он чавон уро як хлфта мехмондорин ачнбе кард.
Рузе хмзматгорини ом чавон гов бароварданд вэ дар пойгахн
доен бэрбастанд. ки дар ои чо марквбе хам баста буданд Мар-
435
хаб бо гов бз забои омад. Малнкзода гуш медод ва ысшуннд,
г.п то чй гуянд. чаро ки маликзода заболи чонваролро медсшнст.
Хар бо гов гуфт. ки;
— Холат чун аст?
Гоэ гуфт:
— Мапурс. Он чн ба ман меравад, дар хама олам бар хеч
махлуке нарафгааст. Сахт фуру моидвам, на токати мехнат до-
р м вз на руи халосй. Маро хар сабох ба сахро мебаранд ва ба
д: шам савор мешаванд, то намозп шом замин шнкофтзн мефар-
монид ва алафи серп намсдиханд.
Хар гуфт;
— Бо’ ту чнзе созам. кн ду*сс руз осонш созй*
Гов гуфт:
— г\з халолзодэгнн ту гаряб набошад.
Хар гуфт:
Имшаб а ело алаф нахур. то бомдод, ки хоча бнёяд бубн-
ил. ки ту алзф нахурдай, пнндорад. кн туро захмэт рэсндаст,
би ! >р набарад.
Гии хуш в а кт гарднда. хзрро дуо карл.
Малнкзода бихандид. Хуловаиди хона хайрон шуд. гуфт:
-- Магар ту бо мн холи мо мсхандй?
Малнкзода гуфт:
Ба хотнрн худ хабаре рох мэдихед. кн маро аз хонан худ
хабаре ёд омад
Чун он шаб бнгзашт, руз шуд. хизматгори хоча омад. кп
гон алаф нахурдэасг. Мардикор гуфт:
— Нмруз говро ба кор нэтавон бурд,
Хоча гуфт:
— Говро мон , маркабро кор фармой.
Мзрдпкор чунон кард. Хар доимст. ки аз чонаш чи гузэшт.
Бегох харро оварда барбаст. Маликзода гуш медошг. Гоа пур-
сид:
— Авхолн ту чун гузашт?
Хар гуфт:
— Нмруз кор бар май нек гузашт. Хама руз дар маргзэре
будам.
Гоа гуфт:
— Эй бародар. аз хоча дар хаки ман чй шунндй?
Хзр гуфт:
— Шунндам. хоча бо гулом мегуфт. ки «згар имшаб гов
г 1 Ф нихурад, бнёред. бнкушед, кн логар нашавад*. Аз он вал г.
км ни сухан шунидаам, дилам дар фнкри туст.
436
Гов гуфт:
— Акнун тадбнр чист?
Хар гуфт:
— Имшаб алаф бнхур, то фэрдо гулом ояд, допад, кн ту
алаф хурдн, туро ранче нест, то ба кор барад, аз ин хавф змии
гардн ва бозрахй,
Гов аз бими чон алаф би хурд.
Маликзода днгар бор бихандид. Хочаву занаш нишаста бу-
данд, дар хашм шуданд, гуфтанд:
— Эй чапоп, аз бахрн чн механдй?!
Маликзода днгар бор забои ба узр кушуд ва гуфт:
— Маозиллох, ки май бар шумоён бихандам. Аммо холе
хает бар он ханда дорам, шумоён надопсд.
Зан бо шав.чар гуфт:
— Албата зуд аз у бнпурс, то туро маълум кунад. вагарна
худро халок гардонам,
Хоча гуфт:
— Эй чавон, туро маълум бошад. ки заион нокнеакланд ва
бо андак чнзе ту бнхандидй, ранчидааст. Аэ бахри днлн ман
нн а в хол бозгуй. то нн холя фосид аз пешн чашмн у бархезад.
Маликзода гуфт: 5?
Агар ман ахвол бозгуям ва ин зан бншнэвад, дархол ман
бимирам. Агар ту мехохй, ки ин хол бнгуям, давоту калам бнёр,
то нависам.
Заира барон давоту калам фиристод. Дар миённ сарой рз-
сид, саге хуфта буд, пораи ноне андохт. Хурусе дар он чо ме-
гашт, саг касди нон кард, хурус ларчаст ва нонро даррабуд
Саг бо хурус гуфт:
— Сахт бешарм буди! Магар ин аз худованди .худ омухтай?!
Хурус гуфт:
— Худованди ман аз хама чахоннёя окилтар аст.
Саг гуфт:
— Уро чи акл бошад! Тиф л и х.амчун мокро ба чихати зане
лэ барон мурдан сэъй мекунад. Чун сирря нн сухан бигуяд,
бкмирад, чаро ки ин соат занаш гуфт: «Эй чавон. бахрн чй хан-
д : мекунй?> хоча чуби адаб нагврифт ва сэру pvft уро нашнкаст
ва нагуфт, кн «туро ба хандаи мардон чи кор аст».
Чун маликзода нн сухан бишинд, боз биханднд.
Хоча гуфт:
— Эй чавои, аз бахри чй механдй?
Чагой гуфт:
— Чун нахэндам, ки чон ханда аст, Агар ту савганд хурй,
437
кн ба зан нагуй, он чн шумндаэм. бигуям на холм хул огох
кунам.
Хоча савганд х9рд. ки ба зан нагуям.
Чавон гуфт:
— Ман доруе хурдаам, кн забоям мургоиу чоиварои ба ман
маълум мсгардад, лекин натавон гуфт. Агар эане из ин хол
вокнф шавад, дархол бкмирам. Бад ин сабаб ба зани т) нагуф-
там. Эй бародар бидон, ки хандаи анвалу хандаи сонй ва хандаи
сею ми ман аз баром он буд, км,— авхоли хару гову хурусу саг
бо вай гуфт.
Чавон ин сухан бишнпд, дархол чубе баргнрнфт. Чун занаш
биёмад, уро бизад ва гуфт*
— Туро ба хандаи мардон чн кор аст?!
Зан ба аорй даромад. гуфт:
— Тавба кардам, бад кардам.
Малнкзода р?зн дигар ластурй хост ва руй ба рох ннход.
хамчунон бар канорн рудн Нил мерафт, то ба савмаае расид
Марде дар он чо буд. нуронй. Маликзода салом кард, пир чавиб
дод. дар пеши худ хонд ва хол пурсид. Малнкзода гуфт:
— Аз Машрик мсоям ва ба Магриб меравам, бидонам, ки
если рудн Нил аз кучост.
Пир гуфт:
— Ин чн савдост, ки дар cap гнрифта й ва доннстанн у ту-
ро чн кор ояд?
Чавон гуфт:
— Эй пир, худон таоло чй такдир карла бошад. хохам дн-
дан.
Пир гуфт:
— Эй чавон, ду-се ру'зн дигар меравй, ларьёе пеш меояд.
Дар он чо мурги аэиме нншинад. Чахл кун ба хар ду даст пон
муррро махкам бигир, дар хаво парвпз кунад, аз хама даръ^хо
бигзарад ва туро дар эамини охании фуруд орад. Он чо маком
лакун ва аз он чо бигзар. Баъд аз он замин аз зар пеш меояд
ва кухе «з зар ва кубба аз зар бар сарн он кух ниходаанд ва
кунгурахо аз зар сохтаанд. ёкуту забарчад лар у няшондааид
ла он кубба чахор дар дорад, об дар чахор кием мешавад. Ту
бад-он чо раендй, фнлхол чоман худ бурун кун. дасту рун худ-
ро дар он об бишуй ва русл кун ва намоз гузор ва хар хочзт,
кн дорй, би хох ва маро ёд кун. Чун фориг шавн. бозгард. Бат-
он замини оханин бираей, хамон мургро бини. даст дар пон
мург зан, то туро аз дарьёхо бигзлронад, Чун бад-он маком ра-
436
ей, маро мурда били ва маро бншуй ва дафн кун, днгар хар чо
хохй. бирав.
Маликзода пирро видоъ карда, ру ба рох ннход, Хамчунон кн
зодид гуфта буд, ногох мургм бузурге бнднд. дзет дар пои мург
бизад, мург парвоз карда аз дарьёхо бигзашт ва дар он зами-
нн оданин фуруд омад. Маликзода аз он маком ру ба рох опар-
да мерафт, то ба канорн кух бнраенд. Хост, то бар болои кухн
куббанок равад, ногох овозе шунид, ки <ба он чо ватавонй шуд,
худро раяча мздор. ки халок гэрдй. Ин кух куббаи бнхишт аст,
чаро ки дар ни кубба чархн фалак мегардад. Он чн талаб ме
кардй, ёфтй, беш аз нн тамаъ мадор».
Маликзода чома бадар кард ва русл кард ва ду ракъат на-
моз бигзорнд ва руй ба замни ннход, хочат бихост. Чун cap бар
дошт, як хуша ангур дид, кн аз болои кубба фур? гузошта ва
овоз баромад, кн <нн мсван бихншт аст, чун бихурн, туро аз та-
оми дуньё бениёз гардонадэ.
Маликзода касди бозгаштан кард ва гуфг:
— Он обе. ки аз боло фуру меояд. кадом аст?
Чавоб шуннд, ки:
— Ин об дар бихншт аст, ба чахор кием мешавад, Яке ру-
дн Ннл аст ва яке Фарот ва яке Дачла ва яке Чайхун,
Шохзода обидродуо кард ва хар чи гуфта буд, рост будааст
ва аз он чо бозгашт ва ба замкни охании омад. он мургро днд,
даст дар пои он мург зад ва он мург дар парвоз даромад. аз
хафт дарьё бигзашт, бар эамнн ниш аст. Маликзода ру ба рох
ннхода. ба савмааи обид расид, аммо обидро мурда днд, васия
ташро ба чой овард. Баъд аз он ру ба рох овард. Чун порае рох
рафт, Иблнс ба сурати мардс пеш омад ва салом кард. Малик-
зода чавоб дод.
Иблнс гуфт:
— Эй чавон, аз кучо меой, дар рох еэфарат чун буд?
Гуфг:
— Бз тавфикн худой таоло нек будам ва ба мурод расидам.
Ииак нитона овардаам.
Иблнс нигох кард, хуитап ангур дид, чахор ранг: яке ба мне-
ли шнр сафел. яке сиёх, яке сабз ва яке сурх. Иблнс даст дар
остин кард, себя неке бадар овард, бо у дод ва гуфт:
— Ин себро обнд ба ман дода буд, ки бо ту бндихам.
Маликзода себро бар дахон бурд. як ниман у ба халкаш ра-
сида буд, кн он хуш а и ангур аз дасташ бияфтид ва попадид
шуд.
Иблис ханда зада гуфт, ки:
439
— Мамам Иблнс, кн одамро аэ бнхншт баровардаэм. Пакос-
тям. ки ту меваи бнхпштро бихурй. Ахнув \зр чо, кн мехохй.
бирав.
Малнкзода сахт дилтаиг шуд. аммо суде надошт. Маликзода
маъюс шуда рох дар пеш гирнфт ва мерафт. то ба канори дарье
расид, Талэбн ободонй кард, наефт. Capraрдои мегашт аа ио-
хин хушк мехурд. то хяфтае баромад Як руз аз инённ Дарье
киштне пайдо шуд. Малнкзода фарьёд барчвэрх Кнштиро ба
суи маликзода бнрондаид ва маликзодаро дар кнштй бурдазд.
чэмоаи боэпргон бо асбоби бекиёс. Аз малнкзода пурсиданд.
ки:
— Аз кучо ысой?
Гуфт;
- Пптэрзм бозаргон буд ва моём дар кнштй будем. кнштил
мо габох шуд, ман дар нн чо афтодам.
Эшонон гуфтанд, ки:
— Мо ба чазираи Он меравем. ба мо мувофикат кун.
Гуфг:
— Бисьёр хуб аст.
Хлр як уро чнзе медодаид ва кнштиро бирондаял... Чун ду*
с« рузе гузашт. ногох боди мухолиф бархост ва кнштиро баг>
к\х зада пора-пора кард. Ин хама мардум гэрк шуданд, Ма-
ликзода бо се асп дар канори дарьё афтод. Кухе днд, пуралаф.
Чанд руз длр он кух мегашт ва гнёх мехурд. Рузе аэ он се асн
яке афтод, Маликзода пеш аз он. хи асп бимнрад. корд барка-
шил. аспро бнкушт вз пусташро бадар кард, гушти яспро кок
карда, рузхо даруни беша мегашт. чун шаб мешуд, аэ бнмн чон
варок даруни пуст рафтн ва бихуфтн. Рузе бо худ гуфт: <Чн
чора созам? Чанд руз аст, кн пн чо музтар монлавм. Бяё бар-
хезам ва бар сари он кух равам».
Бархост ва бо хазор хила бар сари кух рафт. Кухе дид. cap
дар фалак кашнда на дар сари кух дарахте днд. ки бзр он бу-
зургн дарахт налила буд. Тааччуб бнмонд. Хдстэву ыонда шуд»
буд. замене дар соян дарахт бнхуспнд, Баякбор духтари под
шохн Магриб аз болои дарахт ба зер нигох кард, маликзодаро
днд, км харгнз бад-ип сурат налила буд. Отлши чавоннву мар-
хами чуфтн ба днлу чони у шуълз зад, ошику ннгарону мадху-
ши у гашт вз бо худ гуфт ки «ян чн синф аст», ки харгнз ода-
миро нздида буд. Гумонаш чунон буд. кн дар р£а замин чуз нн
маком чое днгвр нест ва худой таоло чуз он махлук махлуке
наофаридааст. Чун маликзодаро бидид, бад он сурату покизэгн,
бимн он буд, кн худро аз дарахт ба зер андозад. Пзс аз он ме-
440
вахое, ки симург оварда буд. якеро ба маликзода андснт. Мл-
л и кз од а бар боло иитох кард, аз миённ шоххо духтаре днд. чун
мохн шабн чахорда.ч. Хира бнмонд, ба сад хазор дил бар вай
ошик шуд. овоз дод, кн:
— Чи касн ва бад-мн дарахт чи кор мскунн?!
Духтар гуфт:
— Ман фарзанди Снмургам.
Маликзода гуфт:
— Ту одами.’
У гуфт:
— Одами чи чиз аст?
Гуфт:
— Чуноичн худи ту фарзанди одами мебошй. Симург мур-
гест. ту ин кадзр намедонп? Бубни хеч чон ту ба симург наме-
монад.
Духтар гуфт:
— Ман худро фарзанди Симурр мсдонам ва харгиз одами*
ро нашяносам.
Маликзода гуфт:
— Агар ту надонн. вакте. ки Симург омад, аз у ойина талаб
кун.
Духтар гуфт:
— Ойина чй бошад?
Маликзода гуфт:
— Бнёрад, медонй.
Духтар гуфт:
— Хеч чорае натавонй кардан, ки пеши ман ой?
Малнкзода гуфт:
— Хазор чун ман ба гирди он дарахт натавонанд омад,
Духтар гуфт:
— Эй чавон, вакти омаданн Симург шудааст. Бирав бар ка-
нораи дарьё пннхон шав. мабодо кн Симург аз ту огох шавад
ва туро халок > 1рдонад.
Ин бнгуфт аз ок мевахо пешн маликзода андохт. Малнкзо-
да аз кух ба зер омад ва лар миённ пуст пннхон шуда, аэ нш-
ки f шаб хама шаб бо худ мепечнд ва хобаш намебурд. Чун
Симург биёмад. духтар гуфт;
— Мвро малол мег и рад, аз барон май ойина биёр.
Дархол Симург ллрппз карда, рафта ойина бневард, Он шаб
духтар, то руз аз ншки маликзода зор-зор мёгирист. Чун руз
шуд, Симург пэрвоз карда, аз барон чаро рафт.
Акнун уро гузоред. фасле аз малнкзода шунаиед.
441
Ровй гуяд, кн маликзода аз хаваси духтар руй дар он куч
ннход. Аммо духтарро чашм дар рох буд Чун чдшмаш ба ма
лнкзода афтод. хуррам шуд ва он ойинэро бинмуд.
Маликзода гуфт:
— Акнун дар у ингох кун.
Духтар нигох кард, кн хеч чон \ бз Снмурр нзмемоиад вз
хама аъзо бз шохзода мемонад Бо худ гуфт: <Хар чн у мегу-
яд. рост мегуяд».
Маликзода гуфт:
— ЭЛ бону, акнун мову ту ба хам бошем. чй мешавад? Чун
Снмург ояд, пешн у бояд гнрисг, кн <маро дар нн боло малол
мегирад. Бошад кн маро як созт бз кангди дань: бзрй, то та
мошо кунам». Духтарро нн сухан хуш омлд б'> мэлякэода то
шабонгах гуфту шунид карданд. Б им лигар духтаз мепа ба чо
ниби маликзода андохт. Мэлн^ла г.чпнфтз ба канорн дарьё
боэомал бо сад гаму андух. Чун Снмурр би лад. духтар cap дар
пон у андохт, гуфт:
— Имруз дар ин оЛнна нззар кардам, сурати худро дндам
днлам ба дард» омзд озор лорам Ч i рардо х гзмати Сулзй
мон равн. маро бз канорн дарьё барн, то соате тамошо кунам
ва днлам бикшояд.
Симург гуфт:
— Чуннн кунам.
Алкисса, духтар хушвакт гардид. чачи шаб хэбаш яачебурд
Фэрдо руз шуд. Снмурр гуфт:
— Бош, то ман биравам ва макоме аз барон ту паГмо ку-
нам, он замни омада туро бибарам
Симург нн бнгуфт на ба канорн дарьё рафт. лит. кн замине.
ки маликзода бул Бж’мад он ду агпоо днд. кя маликзода хам-
рок оварда буд. Снмург мтгзхэЛнр бимонд бо худ гуфт, кн <ма-
гар чонвзронн дарьёст». Пас биёмад. духтарро он чо бурд вз
биншонл па ресмон лзр гардани ясной карда бубэст, Духтар
бархост. пошл вспои омзт вз даст дар га разни ясной мсмолнх
Аспон хомуш истоданд. Духтарро хуш ймад. Симург гуфт:
— Акнун дар нн чойгох бош то омэдзии мэп.
Ин бнгуфт ва бнрафт. Маликзода бурун бз: чад. дар пешн
духтар рафт вз уро дар кзнор гирифт аа бо якднгар бусу кч-
нор карданд. Казо кори худ кард, маликзода бо духтар чамъ
шуд. Духтар низ аз маликзода лазэзт ёфг. то вактп ома да ни
Симург ншрат карданд. Снмург биёмад, духтарро гнрифта бар
сари ошьени худ бурд на гуфт:
— Имруз чун буди?
<42
Духтар гуфт:
— Эй момо, то умри ман буд. ба хушвактии имруз лаззэг
насфта будам. Фардо хам хамон чо бар.
Симург гуфт:
— Мебарам.
Аммо духтар он шаб бз фироки маликзода чун мор бар худ
мепечид. Чун руз шуд, Снмурр боз духтарро пеши аспон бурд.
худ бирафт.
Маликзода аз макомаш баромада пеши духтар омад, тошзб
эйшу ншрат карданд. Вактн омадани Снмурр шуд, маликзода
ба макомаш омад. Симург омада духтарро ба макомаш бура.
Аммо Симург фикр кард, ки «оаъдан понздах сол назднк расид.
Дар ин муддат саъйн бнсьёр кардам ва парвардаам, нн чо би-
монам, мабодо кн вокиае ба руи кор ояд ва ранчн мак зоеъ шз-
вад Бар болои хуху зери дарахт чои аспон рост мебояд кара,
то духтар бо он днлхуш шавад, то ин ду-се рузе, кн мондаасг,
бнгзарад». Симург бархост, духтар пяндошт, ки уро ба зер ме-
барэд.
Симург гуфт:
— Эй фарзанд, маслихат намсбинам, ки туро дар канори
дарьё бнгзорам.
Духтар нн суханро бишннд, дилтаиг шуд ва аз хар мнж*
катра-кятра ашк меборид. Симург нн бнгуфт ва бирафт. Мз-
ликзода бар коидаи харруза баромад, духтарро наднд. монаи-
ди девонагон тирьёну полон руй ба пои дарахт ниход. Духтар
уро ба зери дарахт днд, ки гнрьспу полон. Чаликзода гуфт:
— Эй мохруй, сабаб чист?
Духтар он чи ки Симург гуфта буд, гуфт. Малнкзода дил-
та иг шуда, гуфт:
— Чонн ман фидои ту бод, чун Симург биёяд, пешн у гирья
кун, гущ хи <агар дар канори дарьё маслихат намебинй, боре
бз зери дарахт чое бисоэ, ки дар он чо бнаишинам, то омаданн
ту».
Чун шаб шуд, маликзода ба чон худ рафт. Снмурр бисмад,
духтар барсят днлтанг буд. Руяш бибуснд. Духтар гуфт:
— Он рузе, ки маро ба зер бурдй, рохатн олам ба ман ра-
сид. Чи бошад, ки маро боз ба канори дарье барй?
Симург гуфт:
— Эй рушнонн чашмн ман, дар хама олам осоиши ту мехо-
443
хэм Фардо биравам, аспонро биёрам ва бар ин дарахт бандам,
ттмошо кунй ва низ хафтае як бор ба зери он дарахт барс 1
Духтар хеч и а гуфт, то замоне. ки руз шуд. Симурр ба канг-
ри дарьё рафт на аспонро ба зери дарахт оварда бает ва худ
бирафт.
Маликзода чун ба зери дарахт омад, аспонро баста днд, ам-
мо духтар он чи кп Симурр гуфт, бз маликзода гуфт. Малнкзода
гуфт:
— Хеч нагуй, дар нн карор як Хафта бигзарад, то ман чо-
рае созам.
Чун чанд рузс бигзашт. Симурр духтарро ба зер овард. худ
бирафт. Маликзода пешн духтар омял, бо хамднгар розхо ме-
гуфтанд. то вакти омаданн Симурр айш кардзид. Малнкзода
бз чои худ рафт. Симурр омад. боз духтарро дар канор гярифг
га дустдорнхо мекард. Боз духтарро бар болои дарахт бурт.
Бар нн муддат чихил руз гузашт. як руз духтар бо маликзода
гуфт:
— Ин чи холат аст, токати дурни ту надэрам. Чорае бикун.
к и шабу руз бо хам бошем.
Маликзода гуфт:
— Чора ои аст, ки мн хар ду аспро бикушам ва дар дарьё
андозам ва худ дар миённ пусти хушк биравам. Симурр биёяд.
пеши v гирья кун. ки ин сиёхн, ки он чо истодааст, аэ бахри ма л
б.тёр. У тасазвур кунад, кн пуст аст, маро баргирад ва ба пешл
ту орал. Он замой шабу руз бо хам бошем.
Ровй гуяд, кн малнкзода хамчунон, ки гуфта буд, аспонро
бикушт ва ба дарьё андохт на худ дар миённ пуст чой гирифт.
Баъд аз ои Симурр омад, духтар гуфт:
— Лспон ба хам баромадзнд ва ба дарьё рафтанд. Ин за-
мон махрум моидаам,
Симурр гуфт:
— Дил хуш дор. кн фардо биравам ва аз бахри ту чнзе бз
даст орам.
Чуи Симурр ба канори дарьё рафт ва аз чапу рост бигардид,
хеч чонваре падид. ки пеши духтар орад. Ногох аз дур он пуст-
ро дид, бирафт иа он пустро бнгрнфт ва бар сари дарахт овард
ва духтар пустро бнднд, хуррам шуд ва гуфг:
— Эй модар, ин бо он аспон мемоиад.
Баъдаху Симург ба хизмати хазратн Сулаимои бирафт. Мя-
ликэода аз пуст баромада духтарро дар канор гириф]а, куш-
444
пурсихо карда, ба айшу комронй машгул шуд. Ногох дарди зон-
дам ба духтар мусгавлй гарднд. Дархол писаре ба рун кадзм
овард. Худом таоло Чабрзилро ба хазратн Сулаймон фиристод,
кн аз Снмург бозпурс, км <казову кадарро чй карай? Акнун
муддатн ваъда тамом шудааст».
Хазрэги Сулаймон рун ба Снмург карда, гуфтанд:
— Ба казову кадар чй мегуй?
Симург гуфт:
— Чупончи гуфта будам, кагъ1 кардам.
Сулаймон фармуданд, кя:
— Бирав, хамон духтарро бнёр. ♦
Симург парвоз карда рафт, кн духтарро пеши хазратн Су-
лаймон бнёрад ва эшоп фармуданд. кн одаммву пармву вухушу
туюур дар он боргох хозир шуданд. хама чамъ омаданд. Сулап-
мои бар болон тахт ниш аст а буданд. Снмург хамон духтарро
ба дарунн пуст андохта ба хизмати хазратн Сулаймон овард.
Сулаймон Симургро пеши худ хонда и д ва бнншонданд. Симург
пустро дар пешн худ ннход. Сулаймон аз Симург пурсиланд,
кн:
— Казои духтари подшохн Магрибу писарн подшохи Маш-
рикро гардонй?
Симург гуфт:
— Е расулаллох. хамон вакт кавл карда аз хизмати шумо
баромада будам, ба чоннби Магриб рафта будам ва духтарн
ПОДШОХИ Магрибро ба гахнора хамрох даррабуда, дар кухи Коф
оварда. дар сари кухи баланде бурдам, ки аз вай азимтар небо-
шад ва бар сари он кух дарахте буд понсад гач ва бар сари он
дарахт бурдаам.
Хазратн Сулаймон гуфтаанд:
— Ин пустро бо чанголн худ боз кун, то чи бини.
Алгараз. Снмург он пустро аз хамдигар чудо гардоннд, чя-
воие дид бо хамрохи духтар нншаста, аз мнени пуст берун омад
на ткфле дар канорн худ гнрифта. Гуфгакд:
— Ассалом алайкум. ё расулаллох,
Сулаймон чавоб доданд. Баъд аз он хазратн Сулаймон ру
ба чоннби Симург карда, гуфтанд, ки:
— Эй Снмург, нн казои олахист, кн ту гардонндай?! Ба нз-
зати рабъалоламин туро адлбе кунам, кн мар оллмиснро нбрат
шавад!
1 Да г* — бсворй.
415
Ин холатро дида, ларза бар андомн Симург афтод ва наъ*
рае бизад ва дар хаво бирафт ва нопадид шуд. Хамон аст, ки
дигарбора кас уро надидааст ва чумлан хозирои тааччуб ба-
монданд ва хазрати Сулаймон духтарро ба занй ва никохи му-
сулмонй ба маликзода акд баста доданд. Дархол номае аз ба-
рон падарн духтар навнштанд ва эшопро аз холи фарзандоч
огох карданд ва ин хикоят аз онхо дар рузгор едгорй бнмонд,
то шукавандаро хузуре ва суруре пайдо шавад.
V У Н Д Л Р и чл
Достоин Сайфулмулук/ Бадеуччамол ...................... 3
Хикояти духтари подшохн вилояти Кашмир на бозарго-
ии Хуросон . ♦ . ♦ ...................................121
Хикояти вазпронн подшохн Разниц па пнcapу духтари ма-
.пики Парьсбор . . . *....................... ♦ . . ♦ |44
Хикояти шох Сзлчук ва шохзода Дороб ...... |63
Хикояти султон Сан чар и мозн *.......................175
Хикояти шохзодаи Форс, кн охир уро кали богбон ком
пнходанд...................................» 191
Хикояти Музаффаршох ва Ганчэмекри пари................235
Хикояти духтари подшох ва як мардн пиру се мзрдн яв-
ной ♦ ...............♦ ...♦•• 255
Хикояти шохзода Муслим и а малика Хаэоргесу .... 270
Хикояти шохзодая Эрон ьа Шамъунн чухуд ва малика Ча-
вохирй . . . ................................... - • 298
Хикояти шохзода СулаЛмони писарн Доробшох. ба сура-
тя ачоибкигоре ошик шудвяи у................... • ♦ 349
Бахтиер ком а......................................* 368
Хикояти хазратн Сулаймону Симурр ва казову кадар 427
ИЗБРАННЫЕ РАССКАЗЫ
Том II
(на таджикском иэыже)
Му М ДОР *1 Clf£X>V*O
Орлзшя кмтоб b Пу лото». р. Amttoa
Мухаррири лр ш ? А «Дм
Мухпррирм
Муевхх** Ш Гаруоо9
БИ М Мб
Ба матваа 20 II. ВП супурла шуд Ба чоиа»п 10 01. BI имде шуд КЛ ОШО
Формат; ООХМ’Ла- Копни типографии № 2 Г арммтурэаш плабйбаасА.
Чолаш бдрчаста. Чуэън чопнп шартй 26-М, Чувъи ранге» глвртй
xaiop. Чуэьи иашрию хисобй 26.67. Лдшм натр бО'ХО Сулорпши № L45ck
Нарклш S с. 30 ТИН.
Душанбе, ичшриАти <Ирф ’«•, и?чэи АйнЯ 125
Комбииати полиграфии Комитет* ддвлатмн РСС Точимистоо оид ба к>р*
дом «ишрнбт. п^лнграфиа ва ctBioii имгоб.
Дар матбаап № I матрица а а ч-- < н,»рда ш)да»ст. Сул армией № 3’7В.
Душанбе хм£0имм Леями. 37.