АКАДЕМИЯ НАУК СССР
ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ
АССОЦИАЦИЯ СОВЕТСКИХ ЭСПЕРАНТИСТОВ
3.	В. СЕМЕНОВА,
М. И. ИСАЕВ
УЧЕБНИК ЯЗЫКА
ЭСПЕРАНТО
ИЗДАТЕЛЬСТВО «НАУКА»
ГЛАВНАЯ РЕДАКЦИЯ ВОСТОЧНОЙ ЛИТЕРАТУРЫ
МОСКВА 1984

ББК 81.8-9
С 30
Ответственный редактор
В. В. САМОДАЙ
Семенова 3. В., Исаев М. И.
С 30 Учебник языка эсперанто. М., Главная редакция
восточной литературы издательства «Наука», 1984.
264 с. с ил.
Учебник международного вспомогательного языка эсперанто со¬
стоит из Основного курса — 25 уроков, включающих учебные тексты,
поурочные словари и упражнения, — а также краткой хрестоматии,
русско-эсперантского и эсперанто-русского словарей и систематизи¬
рованного грамматического справочника. Может быть использован
как для занятий с преподавателем в группе, так и для самостоя¬
тельного изучения языка.
С
4602010000-205
013 (02)-84
КБ 13-58-84
ББК 81.8-9
© Главная редакция восточной литературы
издательства «Наука», 1984.

ОТ АВТОРОВ
Идея общего языка-посредника имела сторонников еще в древнем мире.
Разноязычные народы уже в те давние времена ощущали необходимость
в языке, при помощи которого они могли бы общаться между собой. У перво¬
бытных народов в качестве такого посредника применялся «язык жестов».
С развитием рабовладельческого общества и созданием могучих «мировых
империй» победители стали навязывать свой язык побежденным. Так, в Рим¬
ской империи роль языка-посредника выполнял латинский язык. Это был
язык делопроизводства, культуры и религии. После распада Римской импе¬
рии латынь перестала быть средством общения между средиземноморскими
народами, но еще долго существовала как язык науки и поэзии, и как язык
науки употреблялась далеко за пределами бывшей Римской империи. Латынь
вплоть до XX в. применялась римско-католической церковью во всех странах
ее распространения.
Сходную с латинским языком роль долгое время играл арабский язык
(язык ислама), являвшийся средством общения между народами на огромном
пространстве от Центральной Африки до Центральной Азии и от восточного
побережья Атлантики до Филиппин.
В течение длительного времени функцию языка-посредника в странах
Центральной Азии и Индокитая выполнял санскрит, язык индуизма и буд¬
дизма. В наши дни санскрит является источником для пополнения словаря
литературного хинди. «Но разве можно считать санскрит мертвым языком, —
писал индийский ученый-филолог С. К. Чаттерджи, — если он для современ¬
ных индийских языков служит живительным источником? Это качество сан¬
скрита по меньшей мере не следует никогда упускать из виду» Ч
Следует иметь в виду, что во всяком литературном языке присутствует
элемент искусственности, так как любой письменный литературный язык
представляет собой нормализацию разговорного языка и является результа¬
том сознательного творчества людей. Так, на наших глазах советскими уче¬
ными было создано около пятидесяти новых письменностей для многих на¬
селяющих СССР народностей, что явилось мощным рычагом их культурного
возрождения.
1 Сунити Кумар Чаттерджи. Введение в индоарийское
языкознание. М., 1977, с. 102. См. также Т. Барроу. Санскрит. М.,
1976, с. 62—63.
3

С развитием человеческого общества и расширением интернациональны!
связей необходимость в международных средствах общения ехала ощущаться
все более остро. Это вызвало появление таких, например, средств общения,
как сигнальные маяки, системы морской сигнализация, международный
телеграфный код, почти повсеместное введение метрической системы мер.
Однако эти средства обслуживают лишь некоторые специальные области
человеческого общения и не могут восполнить отсутствие общепринятом
международного языка-посредника.
Попытки создать основные формы искусственного языка делали уже та¬
кие ученые и мыслители, как Декарт, Лейбниц, Коменский. Эти и другие,
менее известные ученые разрабатывали в XVI — XIX вв. проекты идеографи¬
ческих языков, языков жестов, философских априорных языков, основанных
на различных системах логической классификации понятии и условной
системы их выражения. Но все попытки создания такого искусственного
языка потерпели крах из-за обилия новых обозначений, настолько обремени¬
тельных для памяти, что любой из этих языков-проектов становился непри¬
емлемым для пользования. Постепенно сторонники идеи международного
языка пришли к выводу, что этот язык должен быть создан по образцу уже
существующих национальных языков на основе их словарного состава и грам¬
матического строя (так называемый апостериорный язык).
Первой попыткой создания «искусственного» языка такого типа можно
считать появившийся в 1879 г. «воляпюк», но и он оказался слишком труден
для запоминания и неудобен для разговора. Известный успех воляпюка
(число его приверженцев превышало несколько тысяч) можно объяснить
возросшей потребностью в международиом средстве общения, которая стала
все более и более ощущаться человечеством; однако вопрос о едином между
народном вспомогательном языке, призванном служить средством взаимо
понимания между народами всего мира, созданием воляпюка пе был решен.
Таким средством нельзя было избрать и какой-нибудь национальный язык,
ибо его пришлось бы подвергнуть столь сильным изменениям в орфографии
и грамматике, что он стал бы повым вариантом «искусственного» между¬
народного языка, но ограниченным рамками (главным образом в лексике)
одного национального языка.
Тем временем с появлением новых понятий, связанных е развитием на¬
уки и техники, рос фонд международных, этимологически тождественных
слов в самых различных областях человеческого знания; интернациональны*
слова активно пополнили словарный фонд национальных языков. Это обстоя¬
тельство, а также выявленное лингвистами наличие общих черт в строении
ж лексическом составе ряда языков навели на мысль о возможности система¬
тизации таких элементов, их использовании для создания «искусственного»
международного вспомогательного языка. Наиболее удачным результатом
такой систематизации и стал язык эсперанто, родственный европейским язы¬
кам (а, следовательно, и государственным языкам стран современной Аме¬
рики от Аляски до мыса Гори) этимологией своих корней, а по своей внутрен¬
ней структуре имеющий много общего с рядом восточных языков. Другие
проекты, возникшие после, а зачастую ж на основе эсперанто (идо, окциден¬
таль, интерлингва и т. п.) не привлекли к себе сколько-нибудь значитвльиоге
4

внимания М остались по сути дела проектами, эсперанто же стал действи¬
тельно языком.
Язык эсперанто создан выдающимся представителем польской про¬
грессивной интеллигенции, врачом-окулистом Лазарем (Людвиком) Марко¬
вичем Заменгофом (1859—1917). Уроженец Белостока, с детства владевший
несколькими языками, Л. Заменгоф учился в Московском, а затем в Варшав¬
ском университетах. Знание многих языков и помогло ему создать ориги¬
нальный проект международного вспомогательного языка, который вскоре
стал называться эсперанто (букв, 'надеющийся’) — но псевдониму, под ко¬
торым Л. Заменгоф выпустил в 1887 г. свою первую книгу «Intcrnacia lingvo»
(«Международный язык»). В этой книге были изложены 16 не допускающих
исключений правил грамматики языка и описана система словообразования;
туда же был включен список 900 корней — основа лексики языка. Так по¬
явился простой, логичный, легкий для изучения и благозвучный язык.
Основной лексический фонд и грамматический строй — то, что Л. За-
менгоф назвал «fundamento», — по общему согласию эсперантистов остаются
неизменными (в этом эсперанто походит на таблицу Менделеева), в осталь¬
ном же язык непрерывно обогащается корнями, фразеологией, стилисти¬
ческими приемами, как и любой другой литературный язык. Новые корни
утверждаются международной Академией эсперанто, в состав которой из-
брины и советские ученые — акад. АН Эстонской ССР П. Аристе и докт.
филол. наук В. П. Григорьев. (Ранее в академию избирались также акад.
С. В. Обручев, акад. АН Армянской ССР Г. Севак и проф. Е. А. Бокарев.)
С течением времени иа эсперанто возникает общественно-политическая,
художественная и публицистическая литература. Так, появляется несколько
переводов «Манифеста Коммунистической партии» К. Маркса и Ф. Энгельса,
«Государства и революции» В. И. Ленина, ряда партийных документов: Ди¬
ректив по составлению пятилетних планов развития народного хозяйства
СССР, Тезисов ЦК КПСС к пятидесятилетию Великой Октябрьской социа¬
листической революции и к столетней годовщине со дня рождения В. И. Ле¬
пина. На эсперанто изданы доклады Л. И. Брежнева «О пятидесятилетии
Союза Советских Социалистических республик», «Пятьдесят лет великих
побед социализма» и др. Опубликован перевод Конституции СССР, принятой
внеочередной сессией Верховного Совета СССР 7 октября 1977 г., и др.
Необходимо также отметить, что постепенно на эсперанто создается и на¬
учная (в особенности научпо-популярная) литература по разным областям
внаний. Существуют также оригинальные научные книги и статьи, написан¬
ные па эсперанто специалистами — представителями различных наук: язы¬
кознания, литературоведения, математики, физики, астрономии, геологии,
биохимии и др. На эсперанто издаются свыше 120 журналов, среди которых
такие, как «Scienca revuo» («Научное обозрение»), «Homo kaj kosmo» («Чело¬
век и космос»), «Medicina revuo» («Медицинское обозрение»), «Kemio inter-
nacia» («Международная химия») и т. п. Ряд научных журналов помещает
отдельные статьи или резюме на эсперанто. Печатается разнообразная стра¬
новедческая литература, среди них: «Hungara vivo» («Жизнь Венгрии»),
«Vjetnamio antaŭenmarŝas» («Вьетнам шагает вперед») и др. В 10 странах
13 радиостанций ведут регулярные радиопередачи на эсперанто.
5

За Истекшие девяносто с^Мь лет язык эспераити доказал caote жазйё*
способность, превратившись в результате практического использования
в различных областях культуры и науки в важное средство международного
общения. Миллионы людей широко используют эсперанто, видя в нем про¬
веренное практикой средство взаимопонимания, орудие борьбы эа мир, со¬
трудничество и дружбу между народами.
Издание настоящего учебника созданная в 1979 г. Ассоциация совет¬
ских эсперантистов посвящает предстоящему столетию языка эсперанто.
В заключение хочется отметить вклад Г. Н. Тетерина в подготовку к из¬
данию данного учебника, а также с искренней благодарностью вспомнить
С. Н. Подкаминера, чьи ценные замечания по структур* и содержанию
работы были учтены авторами.
Учебник, разумеется, не лишен недостатков. Поэтому все замечания и
предложения по улучшению учебника будут с благодарностью приняты.
МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ
Настоящий учебник предназначен для лиц, имеющих среднее образова¬
ние. Учебник может быть использован как для занятий с преподавателем,
так и для самостоятельного изучения языка.
Задача учебника — научить беседовать на повседневные темы, вести
переписку, а также широко пользоваться литературой на эсперанто.
Лексика учебника включает 600 корней, отобранных по принципу ча¬
стотности для элементарного курса, а также более 1000 корней менее употреби¬
тельных, что в итоге даст возможность усвоившему курс читать литературу
с минимальным пользованием словарем.
Грамматический материал излагается комплексно, чтобы создать у уча¬
щихся цельное представление об изучаемом грамматическом явлении. Метод
подачи материала — индуктивный, рассчитанный на максимальную акти¬
визацию учащихся. Этой же задаче подчинены разнообразные упражнения
к урокам, включающие ответы на вопросы, самостоятельную постановку во¬
просов, пересказы, составление и заучивание диалогов, а также и задачи-
загадки, которыми заканчиваются уроки.
Учебник состоит из Основного курса — 25 уроков, содержащих тексты,
слова к текстам урока и упражнения, грамматики, изложенной компактно
в конце учебника, хрестоматии, а также русско-эсперантского, эсперанто-
русского словарей и приложений.
При изучении любого иностранного языка наилучшие результаты дают
повседневные занятия.
Все тексты, упражнения и задания рекомендуется произносить вслух.
Всем видам упражнений, обеспечивающим закрепление и повторение при¬
обретенных знаний на практике, должно быть уделено максимальное внима¬
ние. Ответы на вопросы, самостоятельная постановка вопросов, составление
диалогов, пересказы — все это с самых первых шагов должно быть в центре
внимания. Особенно полезны подстановочные таблицы и типовые диалоги,
так как постоянное пользование ими поможет выработать необходимые на¬
выки. Быстрое и умелое пользование словарем — одна из самых важных
задач.
6

Индуктивный метод подачи грамматического материала дает возможность
самостоятельно делать выводы и обобщения. Упражнения А помогают ос.
мыслить и понять попью грамматические явления.
Пословицы, иллюстрирующие грамматические правила, помогают за-
креилению пройденного. Будучи короткими и рифмованными, они легко
запоминаются.
При чтении новых текстов важно не только понять их содержание, но
и сосредоточить внимание на новых элементах, не только понять граммати¬
ческие явления, но и догадаться о значении слов.
Служебным элементам речи — окончаниям, аффиксам, предлогам и сою¬
зам — должно быть уделено особое внимание: являясь вспомогательными
элементами речи, они при беглом ознакомлении с текстом часто ускользают
из поля зрения.
Развитию навыка внимательного отношения к тексту, ко всем его эле¬
ментам, способствуют упражнения с пропусками, в качестве которых исполь¬
зуются тексты уроков.
Наконец, одно из самых важных положений, обеспечивающих успех:
нельзя переходить к новому материалу без тщательного изучения и усвоения
предыдущего.
ЛИТЕРАТУРА
Д-р Эсперанто (Л. Заменгоф). Международный язык. Предисловие
и полный учебник для русских. Варшава, 1887.
Андреев Н. Д. Международный вспомогательный язык эсперанто (кратг
кая грамматика и словарь-минимум). Л., 1957.
О о р г е е в И. В. Основы эсперанто. М., 1961.
Русско-эсперантский словарь. М., 1966.
Эсперанто-русский словарь. Сост. Е. А. Бокарев. М., 1974 и 1982.
Проблемы интерлингвистики. Типология и эволюция международных ис¬
кусственных языков. М., 1976.
II г лев М. И. Язык эспераиго. М., 1981 и 1913.

ВВОДНЫЕ ЗАМЕЧАНИЯ
БУКВЫ И ЗВУКИ
АЛФАВИТ
Аа
вь
Сс
ĈĈ
Dd
Ее
Ff
Gg
Ĝĝ
Hh
Аа
въ
Сс
ĈĈ
Dd
Ее
Ff
Gg
Ĝĝ
Hh
[а]
[б]
[ч]
hi
[д]
[в]
[ф]
[rj
[дж]
[*]
Ii
Jj
ĴĴ
Kk
LI
Mm Nn Оо
Pp
И
J }
Kk
LI
Mm Nn Оо
Pp
[и]
[й]
[ж]
[к]
[л]
[Ml
[н]
1 [о]
[П]
Rr
Ss
ŜS
Tt
Uu
Ŭŭ
Vv
Zz
Rr
Ss
Ŝŝ
Tt
Uu
Uŭ
Vv
Zz
Гр]
fc]
[ш]
[т]
[у]
[у]
[Bj
[3]
Алфавит эсперанто построен на основе латинского. В алфавите
28 букв, которые соответствуют 28 звукам — пяти гласным, двум
полугласным и 21 согласному. Шесть букв имеют надстрочные
значки (6, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ).
Из пяти гласных (а, о, е, i, и) а и о, как по написанию, так
и по звучанию, соответствуют русским гласным а и о. Гласный
[и] звучит как русский [у]. Гласные [е] и [i] в эсперанто звучат
иначе, чем в русском: [е] звучит как [э] в слове этот (например,
telefono тэлэфоно), a [i]— как [ы] в слове нация (например, inter¬
na ciа интернацыа).
Полугласный [ŬJ произносится как русский краткий [у],
т. е. нечто среднее между [у] и [в] (такой звук есть в некоторых
заимствованиях, например, аудитория). Полугласный [jj в поло¬
жении после гласных звучит как русский [и], например: bonaj
бонай 'хорошие’, knaboj кнабой 'мальчики’, tuj туй 'сейчас’, с по¬
следующими же гласными [а], [е], [о], [и] он образует сочетания,
близкие по звучанию русским йотированным гласным — [я], [е], [ё],
[ю], например: jaro яро 'год’, jen ей 'вот’, jodo ёдо 'иод’, jnr®
юро 'право’.
8

Звучание 19 согласных вполне передается соответствующими
звуками русского языка. Звук []J тверже, чем в русском слове
люлька, но мягче, чем в словах лошадь, лапа, луна; звучание эс¬
перантского [1] сходно с звуком [л] в слове липа. Не следует
произносить 1а как [ла] или [ля], 1и как [лу] или [лю|.
Звук [h] близок слабопроизносимому южнорусскому [х], т. е.
это просто выдох, как в слове ага. Буква ĝ обозначает слитный
звук [дж], отсутствующий в русском языке; мы,-однако, легко
можем его усвоить, произнося слитно такие вошедшие в русский
язык итальянские имена и слова, как Джованни, арпеджио.
Чтобы назвать отдельную согласную, следует прибавить к ней
окончание -о: Ьо — бо, со — цо и т. д.
Гласные произносятся одинаково как в ударном, так и в без¬
ударном положении, звонкие согласные не оглушаются. Особое
внимание следует обратить на произношение гласного [о]. В рус¬
ском языке буквой о обозначаются разные звуки в зависимости
от ударения в слове, сравните: в доме много окон и из окна хорошо
видны oo.vd. Б эспорю1То небрежное произношение безударного
[о] .может привести к искажению смысла, например Ьопо 'добро’
и bona 'хороший’, poŝtisto 'почтальон’ и paŝtisto 'пастух’, ofero
'жертва’ и afero 'дело’.
УДАРЕНИЕ
Ударение в эсперанто всегда падает на предпоследний слог,
т. е. на предпоследнюю гласную, например: domo домо 'дом’,
na6so хабсо 'хаос’, kompamo компанйо 'компания’, matematiko
матэматйко 'математика’ и т. д. Полугласные j и ŭ никогда не
образуют слога и, следовательно, не могут находиться под уда¬
рением: aŭstro аустро 'австриец’, aŭto ауто 'автомобиль’, mejlo
мтло 'миля’; в тех же случаях, когда полугласные предшествуют
гласным, образуя йотированный звук (см. выше), на такой звук
ударение, разумеется, падает в обычном порядке: jaro яро 'год’,
kajero кайеро 'тетрадь’ и др.
УПРАЖНЕНИЯ
I. Прочитайте вслух следующие слова, обращая внимание на ударение.
саго
celo
placo
саго
ĉĜlo
plŝci
gusto
agi
logi
ĝŭsta
aĝo
loĝi
haro
lioro
hotelo
ĥemio
boro
ĥaoso
mŭso
stato
osto
mŭŝo
ŝtato
poŝto
kaj
tnj
tago j
9

jfes
jŭna
jam
ĵeti
ĴIIS
ĵargono
ldu
ĉiu
gumo
aŭ
aŭdi
feŭdo
booo
Ьбпа
bone
frato
Irata
frate
кбго
kora
к ore
kapo
кара
ŝi dfras
ŝi diros
II. Перепишите слова, расставьте в них ударение и прочитайте их
вслух.
cfento, sento, horo, ĥoro, celo, kolo, ĉarma, kanto, hieraŭ, morgaŭ,
hodiaŭ, krajono, majesta, gorĝo, iam, jam, ĵus, ĝusta, gusto, ies,
jes, ĵaŭdo, juna, juĝo, paco, marĉo, marŝo, kaĉo, kaso, kaĝo, kaŝi,
kapo, ĉapo, ŝafo, reservi, rezervi, placo, plaĉi, ŝerci, serci, spiri,
ŝpari, sono, zono, ruino, palaj, nei, heroo, konscii, pasio, belaj,
kelkaj, Sovetio, libroj, gazetoj, galerio, iel, baldaŭ, malutilaj, sociaj,
ŝoseoj.

ОСНОВНОЙ КУРС
IJNTJA TjECIONO
-о
I.
Aŭtobuso, biblioteko, centro, ĉokolado, domo, ekzameno, frazo,
galoŝo, ĝirafo, harmonio, ĥoro, industrio, jodo, ĵurnalo, kritiko,
lokcio, mekaniko, numero, oinaro, profesio, respubliko, soldato,
ŝnuro, tekiiiko, universitato, valuto, zooiogio.
-a
If.
Oktobra revolucio, revolucia himno; soveta respubliko, respub-
lika centro; fabrika klubo, kluba biblioteko; nova tekniko, teknika
progreso.
-ist-
III.
Traktoro estas maŝino. Kamarado J ukov estas traktoristo. Tele-
Iduo estas aparato. Kamarado Stenin estas telefonisto. Centra bib-
liotoko estas granda. Kamarado Tokov estas bibliotekisto. Ĵurnalo
«Pravda» estas interesa. Kamarado Fokin estas ĵurnalisto.
-ism-
IV.
Socialismo estas socia kaj politika sistemo. Komunismo estas
nova socipolitika sistemo.
Ĉu? — Jes, Ne
V.
Cn traktoro estas maŝino?
Jes, traktoro estas maŝino.
Cu kamarado J ukov estas traktoristo?
Jes, kamarado Ĵukov estas traktoristo.
Ĉii telefono estas maŝino?
Ne, telefono ne estas maŝino.
Ĝu telefono estas aparato?
Jes, telefono estas aparato.
Ĝu kamarado Stenm estas telefonisto?
11

Jes, kamaraclo Stenin estas telefonisto.
Gu centra bibiioteko estas granda?
Jes, centra biblioteko estas granda.
'ŭu kamarado Fokin estas bibliotekisto?
Ne, kamarado Fokin ne estas bibliotekisto.
Cu kamarado Tokov estas bibliotekisto?
Jes, kamarado Tokov estas bibliotekisto.
Gu ĵurnalo «Pravda» estas interesa?
Jes, ĵurnalo «Pravda» estas interesa.
Gu kamarado Fokin estas bona ĵurnalisto?
Jes, kamarado Fokin estas bona ĵurnalisto.
Kio? Kia? Kiu?
Kio?
VI.
Kio estas traktoro? — Maŝino.
Kio estas telefono? — Aparato. л
Kio estas kamarado Fokin? — Jurnalisto.
Kia?
Kia estas centra biblioteko? — Granda.
Kia estas ĵurnalo «Pravda»? — Interesa.
Kia ĵurnalisto estas kamarado Fokin? — Bona.
Kiu?
Kiu estas traktoristo? — Kamarado Ĵukov.
Kiu estas telefonisto? — Kamarado Stenin.
Kiu ĵurnalo estas interesa? — Ĵurnalo «Pravda».
Dialogo
—	Mi estas Viktor Klimov. Kiu vi estas?
—	Mi estas Vladimir Gromov. Kio vi estas?
—	Mi estas studento. Kio vi estas? Ĉu vi estas pedagogo, jur¬
nalisto, inĝeniero, tekuikisto aŭ radiisto?
—	Mi estas radiisto.
Слова
aparato аппарат
aŭ или
aŭtobuso автобус
biblioteko библиотека
bona хороший
centro центр
ĉokolado шоколад
ĉu разве, ли
dialogo диалог
domo дом
ekzameno экзамен
estas есть, является
fabriko фабрика
frazo фраза
frukto фрукт
galoŝo галоша
granda большой
ĝirafo жирафа
harmonio гармония
himno гимн
ĥoro, ĥoruso хор
industrio индустрия
inĝeniero инженер
interesa интересный
12

Ĵes да
jodo йод
ĵurnalo газета
kaĵ и
kamarado товарищ
kia какой
kio что
kiu кто, какой именно,
klubo клуб
komunismo коммунизм
kritiko критика
leciono урок
lekcio лекция
maŝino машина
mekaniko механика
mi я
пе не, нет
nova новый
пшпего номер
oktobro октябрь
отаго омар
pedagogo * педагог
Грамматика: § 1—6.
politiko политика
profesio профессия
progreso прогресс
radio радио, луч
respubliko республика
revoluci o^ революция
sistemo система
socio общество
socialismo социализм
soldato солдат
soveto совет
studento студент
ŝnuro шнур
tekniko техника
telefono телефон
traktoro трактор
universitato университет
unu один
valuto валюта
vi вы
zoologio зоология
УПРАЖНЕНИЕ А
I.	Перепишите текст I и расставьте ударения в словах.
II.	Перепишите текст II, выделяя окончания, например Oktobr-a ге-
volnci-o. Определите по окончаниям, к какой части речи относятся слова
текста.
III.	Выпишите из текста III три слова с суффиксом -ist- и выделите
■ них корень, суффикс и окончание, например: traktor-ist-o. Определите
апачепие -ist-.
IV.	Определите значение суффикса -ism- в словах текста IV.
V.	Переведите слава kio, kia, kiu.
УПРАЖНЕНИЕ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
П. Пользуясь вопросами диалога (VI), письменно составьте диалог,
заменяя короткие ответы полными.
Образец: Kio estas traktoro? — Traktoro estas maŝino.
III.	Переведите слова хор, хоровой, хорист на эсперанто, исполь¬
зуя корень hor-.
IV.	Переведите слова .марксист, политик, критик, механик
на эсперанто, используя суффикс -ist-.
V.	Из данных ниже слов составьте два вопросительных предложения
и дайте на нпх полные ответы, используя слова, помещенные в скобках.
1.	estas, kio, banano? — (frukto)
2.	bona, ĉokolado, estas, cu? — (Jes)

DU A DEC ION О
I. Gif его j
0	— nulo	11 — dek unu
1	— unu	12 — dek du
2	— du	13 — dek tri
3	— tri	14 — dek kvar
4	— kvar	15 — dek kvin
5	— kvin	16 — dek ses
6	— ses 17 — dek sep
7	— sep	18 — dek ok
8	— ok	19 — dek naŭ
9	— uaŭ 20 — dudek
10 — dek 21 — dudek unu
22	— dudek du
23	— dudek tri
24	— dudek kvar
25	— dudek kvin
35 — tri dek kvin
100 — cent
108 — cent ok
347 — tricent kvardek sep
1000 — mil
1978 — mil naŭcent sepdek ok
15649 — dek kvin mil sescent kvardek nail
II.
III,
-3
Unu linio
Du linioj
Tri linioj
La
—	Kiaj estas la linioj?
—	La linioj estas paralelaj.
л
—	Cu la linioj estas vertikalaj?
—	Ne, la linioj ne estas vertikalaj, la linioj estas horizontalaj.
Mal-
IV.
A
C
D
В
La linio AB estas longa
La linio CD estas mallonga
14

La Ыапка kvadrato estas granda.
La nigra kvadrato estas maigranda.
Ermitaĝo estas en Leaingrado.

Tio Tia Tiu
Dialogo
V.
—	Kio estas tio?
—	Tio estas muzeo.
—	Kiu estas tiu muzeo?
—	Tiu muzeo estas Ermitaĝo.
—	Kia estas la muzeo?
—	La arta muzeo Ermitaĝo estas granda kaj interesa.
—	Gu tiaj muzeoj estas en Moskvo?
—	Jes, en Moskvo estas grandaj kaj interesaj muzeoj.
Proverb o: Kiaj kolegoj, tiaj kutimoj.
Vortoj
mal приставка, обозначающая пря¬
мую противоположность, напр.
mallonga короткий, malalta низ¬
кий
mil тысяча
minus минус
muzeo музей
muziko музыка
пай девять
nigra черный
nulo нуль
ok восемь
paraleia параллельный
plus плюс
proverbo пословица
sata сытый
sed но
sep семь
ses шесть
tia такой
tio то
tiu тот
tri три
vertikala вертикальный
vorto слово
Грамматика: § 7—12.
alta высокий
arto искусство
arta художественный
Ыапка белый
cent сто
cifero цифра
dek десять
du два
dudek двадцать
ekzerco упражнение
еп в
frato брат
fitaro гитара
orizontala горизонтальный
instrumento инструмент
kato кот
kiom (da) сколько
kolego коллега
kutimo привычка
kvadrato квадрат
kvar четыре
kvin пять
la определенный артикль
linio линия
longa длинный
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение форманта -j.
II.	Определите функцию артикля 1а.
III.	Выпишите в тетрадь названия первого и второго уроков и ©яре-
делите, как образуются порядковые числительные.
IV.	Определите значение префикса mal-.
V.	Выпишите в два столбца вопросительные я указательные меетоя-
мепия и сравните их между собой.
16

УПРАЖНЕНИЯ В
Г. Пропитайте вслух и переведите текст урока на русекжй язык.
II.	Поставьте словосочетания во множественном числе.
Nigra kato. Bona proverbo. Mallonga ekzerco. Nova ĵurnalo.
Longa vorto.
III.	Переведите слова на эсперанто.
Десять, десятый, десяток, четыре, четвертый, четверка, шест¬
надцать, пятьдесят восемь, одна тысяча четыре, сто, сотый, сотня.
IV.	Поставьте четыре вопроса при помощи вопросительных слов си,
UIn, kio (2) к предложению Gitaro estas rnuzika instrumento.
V.	Переведите предложения на эсперанто.
Новые дома высокие, а старые дома низкие. Волга длинная,
■ Нева короткая.
VI.	Заполните пропуски словами tio, tia, tiu, la.
-	Kio estas . . .?
-	. . . estas muzeo.
-	Kiu estas . . . muzeo?
-	. . . muzeo estas Ermitaĝo.
-	Kia estas . . . muzeo?
. . . arta muzeo Ermitaĝo estas granda kaj intereaa.
■ Cu . . . muzeoj estas en Moskvo?
VII.	Составьте список телефонов ваших друзей н прочитайте ег» вслух
ИЯ эсперанто.
VIII.	Переведите слова маленький, плохой, голодный на эсперанто,
нсиольауя прилагательные bona, sata, granda.
IX.	Переведите диалог на эсперанто.
-	Что это такое?
Это — библиотека.
Какая (именно) это библиотека?
Эта библиотека Центральная (библиотека).
Такая библиотека есть в эсперантском клубе?
-	Нет. Эта библиотека большая, а в эснерантвком клуби
библиотека маленькая.
X.	Выучите приведенные выше пословицы наизусть.

TBIA LECIONO
En esperanta klubo
—	Bonan vesperon, kamarado! (bonan tagon, bonan matenon,
saluton!) Mi estas Gleb Pticin.
—	Bonan vesperon! Mia nomo estas Jakov Rudin. Cu vi estas
nova esperantisto?
—	Jes, mi estas nova esperantisto. Gu en via klubo estas espe¬
ranta biblioteko?
Jes, en la klubo estas bona esperanta biblioteko. Ni nun estas
en nia biblioteko.
—	Kiu estas bibliotekisto? Gu tiu maldika kamarado estas bi-
bliotekisto?
—	Jes, li estas bibliotekisto. Lia nomo estas Pavel Tokov.
—	Dankon! Gu Nina Sokolova estas en la klubo?
— Jes, ŝi kaj ŝiaj kamaradoj estas en la salono. Ili ĉiuj estas
en la salono. Ilia grupo kun aliaj esperantistoj estas en la dua etaĝo.
—	Kio estas en la salono hodiaŭ?
—	Kiu dato estas hodiaŭ?
—	Hodiaŭ estas la 23-a.
—	Ho! Jes. Hodiaŭ en la salono estas granda koncerto.
—	Gu la programo estas interesa?
—	Jes. Gi estas nova kaj interesa. La salono estas en la dua
etaĝo, Gia pordo estas la unua en la koridoro.
—	Dankon! Gis revido! (Adiaŭ!)
Proverb о: Giu komenco estas malfacila.
Dialogoj
I
—	Bonan tagon, kamarado!
—	Bonan tagon!
—	Mi estas nova esperantisto. Mia nomo estas . . .
—	Saluton! Mi estas...
—	Kio estas hodiaŭ en via klubo?
—	Hodiaŭ en nia klubo estas nur koncerto.
II
—	Bonan matenon, kamarado!
—	Bonan matenon!
—	Kio estas en viaj manoj? Gu tio estas nova esperanta ĵurnalo?
18

— J*s, tio estas esperanta ĵurnalo. Ĝi estas malnova, sed ĝia
enhavo estas interesa.
III
—	Bonan vosperon, kamarado!
—	Bonan vesperon!
A
—	Gu la hodiaŭa koncerto estas en la salono?
—	Jes, la koncerto estas en la saiono.
—	Ĝis revido!
—Ĝis revido!
IV
—	Sainton, kamarado!
—	Salu ton!
—	Gu Viktor estas hodiaŭ en la klubo?
—■ Jes, li kaj Jiaj kamaradoj estas en la salono.
—	Ĝu ciuj esperantistoj estas en la salono?
—	Jes, ili ĉiuj estas en la salono.
—	Dankon! Adiaŭ!
—	Adiaŭ!
Vortoj
ndiaŭ прощай(-те)
koridoro коридор
alia другой
kruco крест
amuzo забава
kruevorto кроссворд
ci ты
кип с
ĉiu каждый, всякий
И он
danko благедарность
шапо рука
dato дата, число
mateno утро
dika толстый
ni мы
distro развлечение
nokto ночь
enhavo содержание
пото имя
etaĝo этаж
пип теперь
facila легкий
пиг только
gazeto журнал, газета
рог для
grupo группа
pordo дверь
gi он, она, оно
ĝis revido до свидания
programo программа
salono салон, зал
Но! О! (восклицательная частица)
saluto привет
hodiaŭ сегодня
ŝi она
ili они
tago день
komenco начало
koncerto концерт
vespero вечер
Грамматика: § 13—15.
УПРАЖНЕНИЯ A
I.	Определите способ образования притяжательных местоимений.
II.	Составьте таблицу личных местоимений на эсперанто и дайте их
перевод на русский язык. Рядом расположите притяжательные местоиме¬
ния и также переведите их.
19

УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Заполните пропуски притяжательными местоимениями, образуя их
от соответствующих личных местоимений.
Mi estas nova esperantisto. . . . nomo estas .... Ni estas en
la kluba biblioteko. . . . biblioteko estas bona. Li estas bibliote-
kisto. . . . nomo estas .... Si estas en la salono. . . . kamaradoj
estas kun ŝi. Ili ciuj estas esperantistoj. . . . grupo estas granda. La
koncerto estas interesa.... programo estas nova. Vi kaj . . . kama¬
radoj estas nnn en la klubo.
III.	Заполните пропуски личными и притяжательными местоимениями,
данными в скобках.
Mia kamarado estas en esperanta klubo. . . . estas esperantisto.
. . . nomo estas . . . (li, lia). Nina Sokolova estas en la salono.
. . . kaj . . . kamaradoj estas kun . . . (ŝi, ŝiaj). La salono estas
granda. . . . estas en la dua etaĝo. . . . pordo estas la unua en la
koridoro (ĝi, ĝia).
IV.	Выучите наизусть выражения, обозначающие приветствие, бла¬
годарность и прощание.
Saluton! 'Привет!’, Bonan matenon! 'Доброе утро!’, Bonan
tayen!§'Добрый день!’, Bonan vesperon! 'Добрый вечер!’, Dankon!
'Спасибо!’, Ĝis revido! 'До свиданья!’, Adiaŭ! 'Прощайте!’, Bonan
nokton! 'Доброй ночи!’
V.	Ответьте письменно на следующие вопросы:
1.	Kiu oetas via nomo?
2.	Ĝu vi estas nova esperantisto?
3.	ĉu en via esperanta klubo estas esperanta biblioteko?
4.	Kia estas la kluba biblioteko?
5.	Kiu estas bibliotekisto?
6.	Kiu estas en la salono?
7.	Kio estas en la salono?
8.	Kia estas la koncerta programo?
9.	En kiu etaĝo estas la salono?
10.	Kiu estas ĝia pordo?
11.	Kiu dato estas hodiaŭ?
VI.	Переведите диалог на эсперанто:
—	Здравствуйте, товарищ! Я—новый эсперантист. Мое имя —
Юлий Спиров. В вашем клубе есть эсперантская библиотека?
—	Здравствуйте, товарищ! А я—старый эсперантист. Имя
мое — Анатолий Комов. Да, в нашем клубе есть такая библиотека.
Она большая и хорошая.
—	А кто библиотекарь?
—	Товарищ Токов. У него в руках газета.
20

—	Спасибо! До свиданья!
—	Де свиданья!
VII.	Переведите числительные на эсперанто.
Десятый, сорок первый, двухсотый, двадцать второй, седьмой.
VIII.	Выпишите схему в тетрадь.
... i	koJeg . . . ,	i	kutim
Допишите цветными карандашами буквы, чтобы еоетавить пословицу,
делая одинаковые буквы одноцветными. Объясните, наказателем чего яв¬
ляется каждая добавленная буква.
For distro kaj amuz*
Замените буквы.
Замените первую букву в слове dato и вы получите название живот¬
ного, какого?
Замените первую букву в слове nun и вы получите эсперантский пред-

KVABA LECIONO
-i -as
Ce telefono
Viktor volas telefoni al Vera pri koncerto en la klubo. Li iras
aJ telefono kaj telefonas.
Viktor: Gu mi povas paroli kun Vera?
Vera: Mi estas ĉe teiefono,
Viktor: Saluton, Vera! lluJiau en la klubo estas bona koncerto.
Cu vi estas libera?
Vera: Jes, mi estas libera. Kiam estas la komenco?
Viktor: Post dek minutoj. Cu vi estas preta?
Vera: Jes, mi povas tuj iri.
Viktor: Mi estas ĉe la eniro.
Vera: Jes, mi eliras post 5 sekundoj.
Post dek minutoj Viktor kaj Vera sidas en la salono. Baletaj
artistoj dancas. Post la dancoj ĥoro kantas. Viktor demandas: Vera!
Gu vi povas kanti? Vera respondas: Jes, en ĥoro mi kantas.
Post la koncerto estas dancoj. Vera kaj Viktor dancas.
Pr over bo: Kiu volas, tin povas.
-on-
Э ® 0
duono	kvarono	triono
Proverbo: Komenco bona, laboro duona.
22

Horloĝo
Kioma ho го estas?
La unua kaj dudek minutoj.
Dudek minutoj post la unua.
Kvardek minutoj antaŭ la dua.
1.20(13.20)
La kvina kaj dek kvin minutoj.
La kvina kaj kvarono.
Kvarono post la kvina.
Tri kvaronoj antaŭ la sesa.
5.15(17.15)
La naŭa kaj tridek minutoj.
La naŭa kaj duono.
Duono post la naŭa.
Duono antaŭ la dek a.
11.58 Du minutoj antaŭ la tagmezo.
00.05 Kvin minutoj post la noktomezo.
Viktor
Viktor laboras en granda fabriko. Li estas teknikisto. Viktor
komencas labori je la oka kaj finas labori je la kvara. Lia vekhorloĝo
sonoras je kvarono post la sesa. Je la sepa kaj kvindek minutoj
li jam estas en la fabriko.
Ge la fabriko estas vespera instituto. Multaj laboristoj en nia
lando lernas en vesperaj institutoj. Viktor ankaŭ lernas. Li volas
esti inĝeniero.
Post la laboro Viktor iom ripozas kaj iras al la instituto aŭ biblio-
teko. El la instituto Viktor eliras je duono post la 21-a. Kiam li
estas en biblioteko, li finas lerni je la 22-a.
Vortoj
al к
ankaŭ также
antaŭ перед, до, раньше, прежде
artisto деятель искусств
baleto балет
се у, при
danci танцевать
demandi спрашивать
duono половина
el из
eliri выходить
eniro вход
fini кончать
horo час
horloĝo часы
instituto институт
iom несколько, некоторое количество
iri идти
23

jam уже
je предлог неопределенного гначения
kanti петь
kiam когда
Нота который, какой же счету
labori работать
lando страна, земля
lerni учиться
libera свободной
mezo середина
minuto минута
multo множество
paroli говорить
post после, за
Грамматика: § 16—19.
povi мочь, иметь и(ммижаость
preta готовый
pri о, об
respondi отвечать
ripozk отдыхать
sekundo секунда
sidi сидеть
sonori звенеть
tablo стол
tuj сейчас
veki будить
vekhorloĝo будильник
voli хотеть
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Выпишите из текста «Ĉe telefono» все слева с корнем teleloa- и
определите значение каждого окончания.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язып.
II.	Переведите выражения на эсперанто.	,
В 3 часа дня, в 9 часов вечера, в 12 ч к/ . ночи, ноль часов
двенадцать минут, шесть часов пятнадц.1. ,.пут.
III.	Прочитайте выражения на эсперанто
J_J_.5__3.7__4	J_ J_ 8	1
2	’	4 ’ b »	4 » ь ' J Ŭ >	.j	>	7	’ 'J	’	5	» ĥ"'
IV.	Ответьте письменно на следуюмне вопросы.
1.	А1 kiu Viktor volas telefoni?
2.	Pri kio li volas telefoni?
3.	Pri kio Viktor demandas?
4.	Kiu estas 6e telefono?
5.	Pri kio Viktor parolas kun Vera?
6.	Gu Vera estas libera?
7.	Pri kio Vera demandas?
8.	Ĝu Vera povas tuj eliri?
9.	Post kio estas dancoj?
10.	Gu Vera povas kanti?
11.	Gu Vera kaj Viktor dancas?
V.	Заполните пропуски предлогами.
24

. . . telefono
Viktor volas telefoni . . . Vera . . . koncerto . . . la khibo. Li
iras	. .	. telefono kaj telefonas. ... 10 minutoj Vera kaj Viklor
sidas .	. . la salono. .	. . la koncerto ©stag	dancoj.
VI.	Ответьте письменно на следующие вепресы.
1.	Kio estas Viktor?
2.	Kiam Viktor	komencas labori?
3.	К iam Ji finas	labori?
4.	Kiam sonoras	lia vekhorloĝo?
5.	Kiam Viktor	estas en la fabriko?
6.	Kiu lernas en vesperaj institutoj on nia lando?
7.	Ĉu Viktor ankaŭ lernas?
8.	Gu li volas esti inĝeniero?
9.	Ĝu Viktor ripozas post la laboro?
10.	Kiam Viktor eliras el la instituto?
11.	Kiam Viktor finas lerni en biblioteko?
VII.	Составьте диалог на тему «Се telefono».
Образец: — Kiam vi komencas labori?
— Mi komencas labori je la naua.
VIII.	Составьте диалоги, используя из каждой таблицы по три воп¬
роса и по три ответа к ним.
Образец: Gu vi povas kanti? — Ne, mi ne povas kanti.
Таблица
Demandoj
Respondoj
Kun kiu
vi
dancas?
Mi
dancas
kun
li.
li
kantas?
Li
kantas
Si.
Si
sidas?
Ŝi
sidas
vi.
ĝi
laboras?
Ci
laboras
ni.
ni
parolas?
Ni
parolas
ili.
ili
lernas?
Ш
lernas
A1 kiu
vi
telefonas?
Mi
telefonas
al
li.
li
respondas?
Li
respondas
Si.
Si
Ŝi
ili.
ili
Ni
Ili
Pri kio
vi
telefonas?
Mi
tele Гои as
pri
koncerto.
li
parolas?
Li
parolas
ĵurnalo.
Si
demandas?
Ŝi
demandas
gazeto
ili
Ni
Ili
Си ri
povas
danci ?
Jes,
mig
povas-
danci.
volas
kanti?
ni
valas
kanti.
telefoni?
Ne,
na
telefoni.
25

IX.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Кому вы звоните по телефону?
—	Я звоню Тамаре.
—	Зачем?
—	Хочу поговорить о новых эсперантских песнях.
—	Разве она поет?
—	Да, Тамара поет в хоре.
—	А вы? Вы тоже поете?
—	Да, я пою в хоре.
—	Разве вы певец?
—	Я не артист, но я пою.
X.	Переведите слова на эсперанто.
Петь, песня, певец; танцевать, танец, танцор; работать, работа,
рабочий; отвечать, ответ, ответчик.
XI.	Выделите корни в словах.
tagmezo, tagnokto, noktomezo, vekhorloĝo, adiaŭkanto.
XII.	Выпишите из текста «Ĉe telefono» все слова с корнем ir- и обра¬
зуйте от него слова со значением «входить», «выходить», «вход», «вы¬
ход».
Рог distro kaj amuzo
I.	Замените первую букву в словах nomo, каро и вы получите назва¬
ние головного убора и строения.
II.	Вы уже знаете пять пословиц. Напишите их в тетради и опреде¬
лите, какие грамматические правила иллюстрирует каждая из них.

kvitfA tkĉiokĜ
-n
En esperanta klubo
Pavel: Kio interesas vin, kamarado?
Viktor: Esperanta literature» interesas min.
Pavel: Jen estas biblioteka katalogo, vi povas legi ĝin.
Viktor: Danko n!
Pavel: Kio interesas vin, kamaradoj?
Gleb: En nia klubo ni ĉiuj estas esperantistoj. Internacia lingvo
Esperanto interesas nin. Int.eresoj povas esti ciaj. Nikita estas fila-
telisto. Postmarkoj interesas lin. Nina korespondas. Poŝtkartoj in¬
teresas sin. En la salono kantas junaj pioniroj. Esperantaj kantoj
interesas ilin.
л
Pavel: Gu novaj esperantaj revuoj estas interesaj рог iu?
Gleb kaj aliaj: Ho! Novaj esperantaj revuoj estas interesaj рог
ciuj! Gu ni povas havi iun ajn?
Pavel: Jes, jen estas novaj revuoj!
si, sia, sin
Antaŭ spegulo
—	Li vidas sin kun nova capo sur sia kapo.
—Cu li vidas sin?
—	Jes, li vidas sin.
—	Cu li vidas si an kapon?
—	Jes, li vidas sian kapon.
—	Cu li vidas sian novan capon?
—	Jes, li vidas sian novan capon.
К ion li vidas sur sia kapo? — Capon.
Kian capon li vidas sur sia kapo? — Novan.
27

Ŝi vidas sia kua bela banto sur sia kapo.
Gu ŝi vidas sin?
Jes, ŝi vidas sin.
Cu ŝi vidas sian kapon?
Jes, ŝj vidas sian kapon.
Gu ŝi vidas sian belan bauton?
Jes, ŝi vidas sian''belan banton.
К ion ŝi vidas sur sia kapo? —Banten.
Kian banton ŝi vidas sur sia kapo? — Belaia.
Gi vidas sin sen ia ĉapo sur sia kapo.
Gu ĝi vidas sin?
Jes, ĝi vidas sin.
Gu ĝi vidas sian kapon?
Jes, ĝi vidas sian kapon.
Go ĝi vidas ion sur sia kapo?
Ne, ĝi nenion vidas sur sia kapo.
Kion ĝi vidas sur sia kapo? — Nenio.y
Kian ĉapon ĝi vidas? — Nenian.
lli vidas sin.
Ĉu ili vidas sin?
Jes, ili vidas sin.
Ĉu ili vidas katon apud si?
Jes, ili vidas katon apud si.
Proverboj: Ĝiu sazono kun sia bono.
Fino bona, cio bona.
28

Kies ĉape I on П tenas en sia mano?
Li tenas si an capelon *n sia mane
Proverbo: Kies gasto mi estas, ties feston mi festas.
Vera
Vera laboras en fabrika biblioteko. Si ŝatas sian laboron. Lib-
roj, gazetoj kaj ĵurnaloj interesas ŝin. Vera ŝatas Jegi ilin kaj re-
komendi interesajn librojn al la laboristoj, kiuj vizitas la bibliote-
kon.
Si ankaŭ ŝatas helpi al la kamaradoj, kiuj lernas en la fabrika
instituto.
Post la laboro Vera vizitas fabrikan klubon. Si kantas en la
fabrika ĥoro. Vera havas belan voĉon.
En fabrikaj kluboj ĉiu povas havi interesan okupon. Se iu ŝa-
fcas muzikon, literaturon, arton, teknikon aŭ ion alian, li povas
okupi sin pri tio, kio interesas lin.
Vortoj
ajn бы ни
apud около, возле
banto бант
bela красивый
capo шапка; cap Л о шляпа
ĉia всяческий
ĉio все
festo праздник
filatelisto филателист
gasto гость
havi иметь
helpi помогать
ia какой-то, какой-нибудь
inter между
internacia международный
io что-то, что-нибудь
iu кто-то, кто-нибудь
iu ajn кто бы ни
jen вот
juna молодой
каро голова
karto карта, карточка
katalogo каталог
kies кого?, чей?
korespondi переписыватьея
lavi мыть
legi читать
libro книга
lingvo язык (средство общения)
literaturo литература
marko марка
nacio нация, народ
nenia никакой
nenio ничто
neniu никто
okupo занятие
pioniro пионер
poŝto почта
poŝtkarto открытка
rekomendi рекомендовать
29

revuo обозрение, журнал
se если
sen без
sezono время года, сезон
si себя
spegulo зеркало
sur на
sati ценить, любить
teni держать
ties того
vidi видеть
viziti посещать
voĉo голос
Грамматика: § 20—24.
УПРАЖНЕНИЯ А
I. Определите, показателем какого падежа является окончание -п.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Составьте 10 вопросов и устно дайте на них утвердительные и
отрицательные ответы, используя табл. 1.
Образец: Си lin interesas revuoj? Си revuoj iuteresas lin?
Jes, revuoj interesas liu. Ne, revuoj ne interesas lin.
Таблица 1
Min
interesas
poŝtmarkoj
Vin
poŝtkartoj
Lin
kantoj
Ŝin
gazetoj
Nin
jurnaloj
Ilin
revuoj
III.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
Kio interesas vin? (lin, ŝin, nin, ilin?)
Kiun (кого?) interesas poŝtmarkoj? (poŝtkartoj, kantoj, ĵurnaloj,
revuoj?)
IY. Посмотрите на нижний рисунок на стр. 28 и расскажите на эспе¬
ранто, что видит каждый из участников в зеркале.
Образец: Li: Li vidas
1)	sin kaj sian novan Capon sur sia kapo.
2)	Sin kaj Sian belan banton sur ŝia kapo.
3)	ĝin sen ia Capo sur ĝia kapo
Ŝi: Ŝi vidas. ..
Ĝi: ĉi vidas. . .
V. Составьте 10 предложений, используя табл. 2.
Образец: Ŝi tenas interesan revuon.
30

Таблица 2
Mi
tenas
belan
iibron
Li
vidas
novan
revuon
Ŝi
legas
interesan
ĵnrnalon
Ni
havas
bonan
katalogon
Vi
Ili
Из составленных предложений выпишите три предложения и поставьте
к ним вопросы, начинающиеся с вопросительных слов Gu?, Kion?, Kian?,
а затем дайте на них краткие ответы.
Образец: Си ŝi tenas interesan revuonp — Jes (Ne).
Kion ŝi tenasp — Revuon (Nenion).
Kian revuon ŝi tenas? — Interesan (Nenian).
VI.	Заполните пропуски притяжательными местоимениями.
Mi lavas . . . manojn.
Vi lavas .. . manojn.
Li lavas ... manojn.
ŝi lavas ... manojn.
Ni lavas ... manojn.
Vi lavas . .. manojn.
Ili lavas . . . manojn.
VII.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	En ldu biblioteko Vera laboras?
2.	Ĝu ŝi ŝatas sian laboron?
3.	Kio interesas ŝin?
4.	Kion ŝi ŝatas legi?
5.	A1 kiu ŝi rekomendas interesajn librojn?
6.	A1 kiu ŝi helpas?
7.	Kion ŝi vizitas post la laboro?
8.	Ĉu ŝi povas kanti?
9.	Pri kio vi povas okupi vin en fabrikaj kJuboj?
10.	Ĝu vi ŝatas muzikon, teknikon aŭ arton?
11.	Kion vi ŝatas?
12.	Pri kio vi okupas vin, kiam vi estas libera?

Рог distro kaj amuzo
I. Заполните пропуски в надписях под рисунком.
Ŝi lavas . . . rnanojn.
II.	Замените первую букву в глаголах havi н sitli и вы получите иа-
вестные глаголы, какие?
III.	Замените третью букву в слове volo и вы получите знакомое су¬
ществительное, какое?
IV.	Какие пословицы на эсперанто соответствуют русским «Голод не
тетка» и «Все хорошо, что хорошо кончается»?

8Е8А IiJSCI ON О
-in- ge-
Knabino knabo	Geknaboj
Familio
Jura estas knabo. Maŝa estas knabino. Jura estas frato de Maŝa.
Maŝa estas fratino de Jura. Jura estas filo kaj Maŝa estas filino de
siaj gepatroj. Gefiloj kaj gepatroj estas familio. La patro, Pavel
Samarin, laboras en fabriko. Li estas mekanikisto. La patrino, Ta¬
mara, laboras en kontoro de la fabriko. Ŝi estas oficistino. Krom
la gOpatroj Jura kaj Maŝa havas avinon. Ŝi estas patrino de ilia
patro. Jilra kaj Maŝa estas ŝiaj genepoj. Kiu estas перо? Jura estas
перо. Kiu estas nepino? Maŝa estas nepino. Jura kaj Maŝa estas ge-
fratoj.
bo- pra-
Tamara rakontas: «Mia familio ne estas granda. Ĝi konsistas el
5 personoj. Mi havas edzon kaj du infanojn: knabon kaj knabinon.
Mia bopatrino zorgas pri nia hejmo kaj manĝo. Ni ĉiuj helpas al
ŝi. Mi mem laboras en la sama fabriko kun mia edzo. Ni havas
parencojn. Mia edzo havas du fratojn. Ili estas miaj bofratoj kaj
onkloj de miaj infanoj. Miaj bofratoj amas siajn genevojn—Jura
kaj Maŝa. Ili mem ankaŭ havas infanojn, kiuj estas gekuzoj
de Jura kaj Maŝa. Niaj infanoj estas bonaj amikoj.
Mia’ fratino Olga ankoraŭ ne havas edzon. ŝi estas fraŭlino. ŝi
loĝas en Moskvo kun nia avino — praavino de miaj gefiloj».
Proverb o: Se infano ne krias, patrino ne scias.
33

Multnacia familio
En Taŝkent loĝas uzbeka laboristo Ŝaaĥmed. Li, kun sia, ed-
zino Baĥri, edukas 15 diversnaciajn orfojn. Post la milito, multaj
orfoj, infanoj sen gepatroj, estas en nia lando. «Se infano estas orfo,
li estas mia filo, la buta popolo estas unu popolo», —diras Ŝaaĥmed.
La ŝtato helpas at la familio. Saaĥmed kaj Baĥri havas ordenojn.
La familio nun loĝas en nova, granda domo.
En la familio ĉiuj estas bonaj amikoj kaj helpas unu la alian.
Giuj infanoj lernas.
Simplaj homoj kun bonaj koroj faras grandan aferon. ŝaaĥmed
kaj Baĥri estas bonaj gepatroj рог siaj multnaciaj gefiloj.
Vortoj
afero дело
ami любить
amiko друг
апкогай еще
avo дед
de от
diri сказать
diversa различный
eduki воспитывать
edzo муж
familio семья
fari делать
filo сын
fraulo холостяк
ĝis до
hejmo дом, домашний очаг
homo человек
infano ребенок
kilogramo килограмм
kiom (da) сколько
knabo мальчик
koko петух
konsisti состоять
kontoro контора
кого сердце
krii кричать
krom кроме
kuzo двоюродный брат
letero письмо
loĝi жить, обитать
manĝi есть, питаться
mem сам
milito война
перо внук
nevo племянник
ofico служба
onklo дядя
ordeno орден
orfo сирота
рагепсо родственник
patro отец
persono особа, • лицо
popolo народ
rakonti рассказывать
ricevi получать
sama тот же самый
scii знать
simpla простой
ŝtato государство
teatro театр
tiom столько
tuta весь, целый
uzbeko узбек
zorgi ■ заботиться
Грамматика: § 25—29.
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Сравните между собой слова knabo — knabino; frato — fratino; patro —
patrino; filo — filino и определите значение суффикса -in-. (Ср. русские
слова типа: князь — княгиня; монах—монахиня; герой—героиня.)
II.	Выпишите из текста «Familio» все слова с приставкой ge- и опре¬
делите ее значение.
34

Ш. Определите значение приставки Ьо-.
IV.	Сравните между собой приставку рга- и русскую приставку пра-
в словах прадед, правнук. Определите значение приставки рга-.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kiu estas patro de Jura kaj Maŝa?
2.	Kio estas ilia patro?
3.	Kiu estas ilia patrino?
4.	Kio ŝi estas?
5.	Gu la familio estas granda?
6.	El kiom da personoj konsistas la familio?
7.	Pri kio zorgas la avino?
8.	Kiu helpas al ŝi?
9.	Kiujn parencojn havas Jura?
10.	Kiujn parencojn havas Maŝa?
11.	Kiujn parencojn havas la avino?
12.	Kies onklino estas Olga?
III.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
Образец: Kio estas bofrato? — Bofrato estas frato de edzo aŭ edzino.
1.	Kio estas onklo?
2.	Kio estas onklino?
3.	Kio estas avo?
4.	Kio estas avino?
5.	Kio estas kuzo?
6.	Kio estas kuzino?
7.	Kio estas praavo?
8.	Kio estas bofratino?
IV.	Заполните пропуски предлогами al, de, el, en, pri.
La familio konsistas ... 5 personoj. Maŝa estas fratino . . . Jura.
Ilia patro laboras . . . granda fabriko. La avino zorgas . . . hejmo
kaj mango. Giuj helpas ... ŝi. Olga loĝas . . . Moskvo. La familio
ricevas ... ŝi leterojn.
V.	Переведите слова на эсперанто.
Внук, внучка, конторщик, работница, супруги, жена, пра¬
внуки, отец жены, правнучка, молодой человек (холостяк).
VI.	По образцу рассказа матери (см. текст «Familio») составьте на
эсперанто такой же рассказ о семье от имени отца, Юры или Маши.
VII.	Напишите рассказ на эсперанто о семье Юры и Маши от своего
имени.
35

VIII. Задайте по три вопроса к каждому диалогу, дааая по два ответа
(утвердительному и отрицательному).
Таблица 1
Ĉu
vi
li
vizitas
klubojn?
muzeojn?
Jes,
mi
li
vizitas
klubojn.
muzeojn.
ŝi
teatrojn?
ion?
Ne,
ŝi
ne
teatrojn.
ion.
Ĉu
vi
ricevas
ĵurnalojn?
Jes,
mi
ricevas
jurnalojn.
li
Ŝi
legas
gazetojn?
Iibrojn?
revuojn?
ion?
Ne,
li
ne
legas
Iibrojn.
revuojn.
ilin.
ion.
IX.	Ответьте устно на следующие вопросы:
1.	Ĝu	vi	havas	parencojn?
2.	Ĝu	vi	havas	genepojn?
3.	Kiujn parencojn vi havas?
4.	Ĉu	vi	mem	Iaboras?
5.	Ĝu	vi	loĝas	kun gepatroj?
X.	Расскажите о вашей семье.
XI.	Переведите диалог на эсперанто.
—	У вас большая семья?
—	Нет, моя семья маленькая. У меня только жена и сын.
—	Разве ваши родители не живут с вами?
—	Нет, наши родители живут в Москве. А у вас большая
семья?
—	Да, у меня кроме родителей два брата и три востры. Одна
сестра имеет свою семью. У нее двое детей. Она живет с нашей
бабушкой.
—	Да, ваша семья не маленькая. А у вас еамого есть дети?
—	Нет, у меня еще нет семьи. Я — холостяк.
XII.	Перескажите текст «Multnacia familio».
Рог distro kaj amuzo
I.	Замените первую букву в слове banto и вы получите название му¬
зыкального произведения.
II. Замените третью букву в словах перо и koko и вы получите на¬
звание родственника и название одного из важных органов человека.

SEPA LECION О
-id-
Proverb о: Рог malsana homo forto, рог kokido — morto.
-ej-
Kuiristoj kuiras en kuirejo	Infanoj lernas ea lernejo
Loĝejo
Multaj ,novaj domoj malfermas siajn pordojn por sovetiaj homoj
en nia lando.
37

Pavel Samarin kun sia familio ankaŭ loĝas en nova kvinetaĝa
domo. La loĝejo de la familio konsistas el tri ĉambroj, kuirejo,
banejo kaj necesejo. Unu cambro estas рог la geedzoj, la dua cambro
estas dormejo рог Maŝa kaj la a vino, kaj la tria estas komuna cam¬
bro de la familio. Jura dormas sur la divano en la komuna cambro.
Sur la bildo vi vidas komunan cambron de la familio. La cam¬
bro estas larĝa kaj hela. Ĝi havas du fenestrojn.
En la mezo deTj la ĉambros staras ronda tablo kun kvar seĝoj
ĉirkaŭ ĝi. Blanka katido kuŝas sub la tablo. De la plafono super la
л	л
tablo pendas granda lampo. Ge unu muro staras dibroŝranko. Ge la
kontraŭa muro staras divano. Ge ambaŭ flankoj de la divano staras
molaj brakseĝoj. Kelkaj jurnaloj kaj gazetoj kuŝas sur la malgranda
kaj malalta tablo, kiu staras antaŭ la divano. Ge unu flanko de la
divano sur la planko staras alta lampo. Super la divano sur la
muro pendas bildo. En la cambro estas ankoraŭ kelkaj mebloj. In¬
ter la fenestroj vi vidas skribtablon kun skribobjektoj sur ĝi.
Post la taga laboro la familio ripozas en tiu ci cambro.
Dialogo
Viktor: Kian cambron vi havas, Vladimir?
Vladimir: Mia cambro estas malgranda kaj mallarĝa.
Viktor: Kiom da fenestroj estas en via cambro?
Vladimir: En mia cambro estas nur unu fenestro.
Viktor: Kiom da pordoj havas via cambro?
Vladimir: Mia cambro havas unu pordon.
Viktor: Kiuj mebloj staras en ĝi?
38

Vladimir: Apud la fenestro staras mia skribtablo kim seĝo 6e
ĝi. Apud la skribtablo ĉe muro staras librosranko kun miaj libroj
en ĝi. Krom tio mi havas divanon kaj vestoŝrankon.
Viktor: Cu vi havas liton en via ĉambro?
Vladimir: Ne, mi ne havas liton. Mi dormas sur la divano.
Viktor: Gu via ĉambro estas hela?
Vladimir: Jes, ĝi estas hela.
Viktor: Ĉu vi ŝatas vian cambron?
Vladimir: Jes, mi ŝatas labori kaj legi en ĝi.
Vortoj
ambau оба
aŭtomobilo автомобиль
bani купать
bildo картина
bovo бык
brako рука (вся)
ĉambro комната
ĉi —■ частица обозначающая бли¬
зость
ĉirkaŭ вокруг, кругом, около
divano диван
dormi спать
fenestro окно
fermi закрывать
flanko сторона, бок
forta сильный
hela светлый, яркий
kelka(-j) некоторый (-ые)
kelkaj несколько
komuna общий, коммунальный
kontrau против
kuiri готовить пищу
kuŝi лежать
Грамматика: § 30—31.
lamp о лампа
larĝa широкий
lito кровать
meblo мебель (предмет)
mola мягкий
morto смерть
muro стена
necesa необходимый
ndcesejo туалет, уборная
objekto предмет, вещь, объект
pendi висеть
plafono потолок
planko пол
porko свинья
ronda круглый
sana здоровый
seĝo стул
skribi писать
stari стоять
sub под
super над
ŝranko шкаф
vesto одежда
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Сравните между собой слова kato 'кот*, katido ’котенок’, porko
'свинья’, porkido ’поросенок’, koko ’петух’, kokido ’цыпленок’ и опреде¬
лите значение суффикса -id-.
II.	Переведите предложение на русский язык и определите значение
суффикса -ej-.
Infanoj lernas en lernejo. Kuiristoj kuiras en kuirejo.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
1Г, Ответьте письменно на следующие вопросы.
39

1.	Рог kiu malfermas siajn pordojn novaj domoj en nia lando?
2.	En kiu domo loĝas Pavel Samarin?
3.	E1 kiom da ĉambroj konsistas la loĝejo de la familio?
4.	En kiuj ĉambroj ili ĉiuj dormas?
5.	Kion vi vidas sur la bildo?
6.	Kia estas la cambro?
7.	Kiom da fenestroj ĝi havas?
3.	Kio staras en la mezo de la ĉambro?
9.	Kiom da seĝoj staras ĉirkaŭ la tablo?
10.	Kiu kuŝas sub la tablo?
11.	Kio pendas de la plafono super la tablo?
12.	Ĝe kio staras la libroŝranko?
13.	Kio staras 6e la kontraŭa muro?
14.	Kiom da brakseĝoj staras Se ambau flankoj de la divano?
15.	Kiaj estas la brakseĝoj?
16.	Kio staras antaŭ la divano?
17. Kio kuŝas sur la malgranda kaj malalta tablo?
18. Kia lampo staras ce unu flanko de la divano?
19.	Kion vi vidas inter la fenestroj?
20.	Kio estas sur la skribtablo?
21.	Kiujn meblojn vi vidas ankoraŭ en la ĉambro?
22.	Kiam la familio ripozas en tiu Si cambro?
III.	Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текста
урока.
Multaj novaj domoj . . . siajn pordojn en nia ... La loĝejo de
la familio ... el tri cambroj, . . . ,	...	kaj ...	. Unu	cambro
estas por la . . . , la dua cambro estas	. . .	por Maŝa kaj	la avino
kaj la tria estas . . . cambro de la familio. La cambro estas . . .
kaj . . . Ĝi havas du. . . . En la . . . de	la	cambro	staras.	. . tablo
kun kvar . . . cirkaŭ ĝi. De la ... super la	tablo . .	. granda lampo.
ĉe unu muro staras . . . . Ge kontraua . . . staras divano. ĉe am-
baŭ. . . de la divano staras . . . brakseĝoj.
IV.	Заполните пропуски предлогами.
Kelkaj ĵurnaloj kaj gazetoj kuŝas . . . malgranda kaj malalta
tablo, kiu staras. . . la divano. . . . unu flanko ... la divano . . .
la planko staras alta lampo. ... la divano ... la muro pendas
bildo. ... la cambro estas ankoraii kelkaj mebloj. ... la ronda
tablo kuŝas nigra katido. ... la fenestroj vi vidas skribtablon . . .
skribobjektoj ... ĝi. . . . la taga laboro la familio ripozas . . .
tiu Si cambro.
V.	Глядя на рисунок на стр. 38, не пользуясь текстом, опишите об¬
становку комнаты.
VI.	Опишите комнату Владимира или свою комнату.
VII.	Переведите на эсперанто слова, используя корни san-, larĝ-, anjik-,
alt-, hel-, bov-, facil-, long-, fort-, mol-,
40

Твердый, слабый, трудный, короткий, темный, враг, низкий,
болезнь, узкий, друзья (мужчины и женщины), подруга, теленок.
Рог distro kaj amuzo
I.	Anekdoto
Pairo: (al sia malgranda filo): Vi estas porkido! Gu vi scias,
kio estas porkido?
Filo: Jes, patro, mi scias. Gi estas infano de porko!
VIII.	Замените последнюю букву в словах sen, sub и вы получите
новый предлог и два известных вам числительных.

OKA LECIOtfG
-ing-
C=3l@>.
plumo
C	. _ Я
plumingo
Lc
cigaredo
Q lmmnŭlL-—Л
cigaredingo
-u
Dialogo
Vera: Bonan tagon, Nina!
Nina: Bonan tagon!
Vera: Mi volas korespondi. Gu vi povas doni al mi iun adreson?
Nina: Jes, mi povas. Sed kun kiu lando vi deziras korespondi?
Vera: Gu mi povas korespondi kun diversaj landoj?
Nina: Jes, vi povas. Vi devas anonci en iu ĵurnalo aŭ gazeto
pri kiuj tern о j vi deziras korespondi.
Vera: Gu vi povas helpi min?
Nina: Jes, jen bonvolu preni la revuon «Bulgario» kaj legi la
anoncojn.
Vera: Jen mi vidas interesan anoncon. Helpu al mi traduki ĝin!
Vaclav Novak. Opletalova 501. Milivesko, Ĉeĥoslo-
vakio. kun ĉl. pri 6t. inters. PK kaj PM
Nina: Kiujn vortojn vi ne komprenas?
Vera: Traduku tiujn ci vortojn: kun 61. pri 6t. Ne! Ne! Ne
traduku! Mi jam komprenas: 61. estas ĉiuj landoj kaj ĉt. estas ĉiuj
temoj. Sed traduku al mi la vortojn: inters. PK kaj PM!
Nina: inters, estas interŝanĝi, sed PK kaj PM vi mem traduku!
Vera: Ho! Mi jam komprenas! PK estas poŝtkartoj kaj PM estas
postmarkoj!
Nina: Jes. Nun prenu la anoncon kiel ekzemplon kaj skribu vian
nomon, adreson, nomon de nia lando — Sovetunio, kaj sendu vian
anoncon al la redakcio de «Bulgario». Sed estu atenta kaj skribu sen
eraroj. Ne perdu tempon kaj sendu vian leteron hodiaŭ.
Vera: Sed mi ne havas plumon por skribi mian anoncon!
Nina: Prenu mian plumingon, ĝi estas sur la tablo. Ĉu vi havas
paperon?
Vera: Jes, paperon mi havas. (Post kelkaj minutoj): Nun mia
anonco estas preta. Bonvolu korekti miajn erarojn!
42

Nina: Mi ne vidas erarojn! Cio estas en ordo!
Vera: Grandan dankon pro amika helpo! Ĝis revido!
Nina: Gis revido!
Proverbo: Vivu, progresu, sed lerni ne ĉesn!
Patro kaj filoj
Inter multaj verkoj de L. N. Tolstoj estas malgranda rakonto
sub tiu nomo. Jen estas ĝia enhavo: Patro havas filojn, kiuj ĉiam
malpacas. Patro diras al ili: «Vivu en paco!» Sed la filoj ne ĉesas
malpaci. Iun tagon la patro diras: «Alportu vergfaskon!» kaj li
ordonas: «Rompu ĝin!» Unu filo post la alia penas rompi la verg¬
faskon, sed neniu el ili povas ĝin rompi. Tiam la patro malligas la
vergfaskon kaj ordonas rompi la vergojn po unu (unu post la alia).
La filoj rompas ĉiujn vergojn. Tiam la patro diras: «Vivu en paco!
Ne malpacu, se vi ne volas perei!»
Proverbo:	Paco konstruas, malpaco detruas.
Vortoj
adreso адрес
alporti принести
anonco объявление
atenta внимательный
bonvolu пожалуйста
Bulgario Болгария
cigaredo папироса
ĉesi переставать, прекращать(-ся)
ĉiam всегда
detrui разрушать
devi быть должным
deziri желать
doni давать
ekzemplo пример
егаго ошибка
fasko связка, пучок
fingro палец
foti фотографировать
glavo меч
interŝanĝi обмениваться
kandelo свеча
kompreni понимать
konstrui строить
korekti исправлять
ligi связывать
ordo порядок
ordoni приказывать
Грамматика: § 32—33,
расо мир
рарего бумага
peni стараться
perdi терять
perei погибать
plumo перо
ро по
porti нести
preni брать, взять
pro за, из-за
redakcio редакция
rompi ломать
sendi посылать
ŝanĝi менять, изменять
teksto текст
telegramo телеграмма
temo тема
tempo время
tiam тогда
traduki переводить
unio союз
vergo прут, розга
vergfasko пучок прутьев
verko сочинение, произведение (лите¬
ратурное)
vivi жить
43

УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение суффикса -ing-.
И. Определите, показателем какого наклонения является окончание -и.
УПРАЖНЕНИЯ В
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Составьте 10 предложений, используя табл. 1.
Таблица 1
Mi
povas
sendi
bonan
leteron
Vi
dev as
doni
interesan
ĵurnalon
Li
volas
legi
novan
revuon
Ŝi
deziras
tradukon
Ni
Hi
Из составленных предложений выберите три предложения, поставьте
к ним несколько вопросов и дайте на них краткие ответы.
Образец:
Si deziras sendi interesan revuon.
Ĉu ŝi deziras sendi interesan revuon? — Jes.
Kiu deziras sendi interesan revuon? — Ŝi deziras.
Kion ŝi deziras sendi? — Revuon.
Kian revuon ŝi deziras sendi? — Interesan.
Ш. Составьте 10 предложений, используя табл. 2.
Таблица 2
Interŝanĝu
Sendu
Dona
belajn
novajn
interesajn
fotojn
poŝtmarkojn
Ив глядя в таблицу, напишите на память три предложения и затем
сверьте их с таблицей.
IV. Составьте диалоги в нескольких вариантах, используя слова, дан¬
ные в скобках.
I
—	Ĝu vi povas doni al mi libron? (leteron, adreson, revuon)?
—	Ĵes, bonvolu preni la libron (la leteron, la adreson, la revuon).
—	Dankon!
II
—	Ĝu vi povas helpi al mi traduki (legi, skribi) la tekston (la
proverbon, la telegramon)?
—	Jes, donu al mi la tekston (la proverbon, la telegramon)!
44

V.	Переведите предложения на эсперанто.
Давайте вести переписку на эсперанто! Возьмите любой эспе¬
рантский журнал и прочитайте объявления. Выпишите адреса,
которые вас интересуют, и пошлите письма. Вы можете также
сами послать объявление в редакцию журнала о вашем желании
переписываться на эсперанто. Ваши друзья эсперантисты могут
вам помочь в этом.
Рог distro kaj amuzo
I.	Подберите предметы, названия которых вы знаете, и, пользуясь ими,
составьте диалоги, не глядя в табл. 1 и 2.
II.	Замените первую букву в глаголах manĝi и morti и вы получите
знакомые вам глаголы.
Krucvorto
По вертикали:
1.	Суффикс.
2.	Числительное.
3.	Местоимение.
По горизонтали:
2.	Глагол движения
4.	Слово, употребляемое при
расставании.
1
2
3
4

NAVA LECIONO
En la lernejo
Jura lernas. Li sidas en la klaso. Jura estas diligenta kaj kapabla
knabo. Li ĉiam preparas siajn lecionojn kaj estas preta respondi al
instruistoj. Estas geografia leciono. Apud nigra tabulo kun blanka
kreto ĉe ĝi sur griza muro pendas granda mapo (geografia karto).
Sur la mapo maroj estas bluaj, montoj — brunaj kaj malaltaj lo-
koj — verdaj. Instruistino diras: «Kiu povas montri la kontinentojn,
levu manon!» Jura levas sian manon kaj iras al la mapo. Instruistino
(al Jura): «Kiel vi staras! Staru tiel, ke ĉiuj povu vidi la mapon!»
Jura nun staras ĉe la dekstra flanko de la mapo.
Jura montras Eŭropon kaj Azion, Nordan Amerikon, Sudan
Amerikon, Afrikon, Aŭstralion kaj Antarkton. Li ankaŭ montras
nian landon — Sovetunion. Jura demandas: «Ĝu mi montru ankaŭ
Leningradon?» Instruistino: «Jes, sed mi volas, ke vi montru Baltan
Maron kaj Nevon, kaj post tio—Leningradon!» Jura montras ĉion
kaj iras al sia loko. Alia knabo montras marojn. Li montras Blankan
Maron, Nigran Maron, Ruĝan Maron, Flavan Maron kaj aliajn.
En la fino de la leciono la instruistino diras al la geknaboj,
ke ili skribu taskon por hejma laboro. Maldika knabino skribas la
taskon sur la nigra tabulo per blanka kreto, kaj aliaj geknaboj
skribas ĝin en siaj kajeroj per fontoplumoj aŭ per krajonoj.
La mapo de Sovetunio
Rigardu sur la mapon de Sovetunio. Vi vidas kia granda estas nia
Sovetlando.
Kiam en Moskvo horloĝoj anoncas noktomezon, en Vladivostoko
jam estas mateno — estas la sepa horo kaj homoj iras al labofO:
46

Kiam vladivostokaj infanoj iras ai lernejoj, moskvaj infanoj
ankoraŭ dormas.
Ne nur tempo, sed ankaŭ klimato ne esLas sama en nia granda
lando. Suda klimato estas tiel varma, ke citronoj kaj mandarinoj
kreskas en nia Sudo. Malvarma estas la klimato en Soveta Nordo.
En Arkto neĝo kaj glacio neniam malaperas. En la mezo de nia
lando klimato estas bona kaj ne tro varma.
Proverboj: Kapo estas por tio, ke ĝi zorgu pri ĉio.
Kiel vi al mi, tiel mi al vi.
Afriko Африка
Ameriko Америка
Antarkto Антарктида
aperi появляться
Australio Австралия
Azio Азия
Balta Балтийский
Baltlando Прибалтика
blua синий
bruna коричневый
citrono лимон
dekstra правый
diligenta прилежный
Eŭropo Европа
flava желтый
fonto источник
fontoplumo авторучка
geografio география
glacio лед
griza серый
instrui обучать
kajero тетрадь
kapabla способный
ke что, чтобы
kiel как
klaso класс
klimato климат
koloro цвет
Грамматика: § 34—с
kontinerito континент
krajono карандаш
kreski расти
kreto мел
levi поднимать
loko место
mandarino мандарин
таро карта (географическая)
таго море
monto гора
montri показывать
neĝo снег
neniam никогда
nordo север
per посредством, при помощи
роето поэма
рог ke для того, чтобы
prepari приготовлять
rigardi смотреть
ruĝa красный
sudo юг
tabulo доска (классная)
tasko задание
tiel так
tro слишком
varma теплый
verda зеленый
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Выпишите из текста «En la lernejo» все предложения, в которых
встречается в придаточных предложениях форма повелительного накло¬
нения.
II.	Выпишите из этого текста союзы н определите, что выражают гла¬
голы в главных предложениях.
4?

УПРАЖНЕНИЯ Б
Г. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kia knabo estas Jura?
2.	Gu li preparas .siajn lecionojn?
3.	Kio kuŝas ce Ja tabulo?
4.	Kio pendas sur la muro apud la tabulo?
5.	Kion	mantras	la	mapo	per	bruna	koloro?
6.	Kion	montras	la	mapo	per	blua koloro?
7.	Kion	montras	la	mapo	per	verda	koloro?
8.	Kion	diras la	instruistino?
9.	Gu iu levas sian manon?
10.	Kiel devas stari Jura?
11.	Ge kiu flanko de la mapo li nun staras?
12.	Kion montras Jura sur la mapo?
13.	Kiujn kontinentojn li montras?
14.	Kion li montras ankoraŭ?
15.	Kiujn marojn montras alia knabo?
16.	Kion diras la instruisto en la fino de la leciono?
17.	Kion skribas maldika knabino sur la tabulo?
18.	Per kio ŝi skribas la taskon?
19.	Per kio skribas la taskon aliaj geknaboj?
20.	Per kio vi skribas viajn leterojn?
III.	Заполните пропуски предлогами.
. . . nigra tabulo . . . blanka kreto ... ĝi ... griza muro pen¬
das granda mapo. Jura iras ... la mapo. ... la fino ... la leciono
la instruistino diras ... la geknaboj, ke ili skribu taskon . . .
hejma laboro. Maldika knabino skribas la taskon . . . nigra tabulo .. .
blanka kreto kaj aliaj geknaboj skribas ĝin . . . siaj kajeroj . . .
fontoplumoj aŭ . . . krajonoj.
IV.	Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текстов
урока.
La instruistino diras: «Kiel vi staras? Staru ... ke ĉiuj . ..
vidi la mapon!» Jura demandas: «Gu mi . . . Leningradon?» La
nstruistino diras al la . . . , ke ili ... la taskon рог . . . laboro.
V. Составьте 10 предложений, используя табл. 1.
Таблица 1
Mi
volas
ke
li
prenu
la adreson
Li
deiiras
ŝi
montru
la leteron
ŝi
vi
skribu
la anoncon
Ni
ili
legu
la taskon
Vi
ni
donii
la rakonton
Ili
48

VI. Составьте диалоги в нескольких вариантах, используя табл. 2.
Таблица 2
Mi
volas
deziras
ke
vi
li
ŝi
prenu
legu
montru
do nu
skribu
mian
ŝi an
lian
nian
adreson
rakonton
poemon
proverbon
Си
vi
volas
deziras
ke
mi
li
ŝi
prenu
legu
skribu
montru
donu
vian
ŝian
lian
nian
adreson?
rakonton?
poemon?
proverbon?
Jes,
Jeu,
bouvolu
preni
legi
skribi
montri
doni
la adreson
la rakonton
la poemon
la proverbon
VII.	^Перескажитечтекст «La таро de Sovetunio».
VIII.	Выделите~корни в словах.
instruistino, geknaboj, fontoplumo, skribotablo, Sovetunio, in-
terŝanĝo.
IX.	Переведите слова на эсперанто.
Долг, желание, левый, ленивый, местный, прилежный, рука,
горы, моря, смотреть, южный.
X.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Я хочу, чтобы вы записали мой адрес!
-Да, но у меня нет авторучки.
—	Вы можете записать адрес моей авторучкой. Возьмите ее,
пожалуйста!
—	Спасибо!
Рог distro kaj amuzo
I.	Замените первую букву .всловах pordo n fonto и вы получите соот¬
ветственно названия возвышенности и части света.
П. Замените вторую букву в слове шаго и вы получите название
части здания.
П1. Замените предпоследнюю букву в слове таре и вы получите на¬
звание водоема.

ВЕКА LECIOJSTO
-e
Kie? Kiel? Kiain?
Angloj parolas angle.
Fraocoj parolas france.
Rusoj parolas ruse.
Dialogo
—	Kiel vi parolas?
—	Mi parolas ruse kaj esperante. Gu vi bone parolas esperante?
—	Mi ankoraŭ ne povas bone paroli esperante. Mi ankoraŭ lernas.
Diru al mi, kie mi povas paroli esperante?
—	Gie. En ĉiu lando estas esperantistoj, kiuj kun plezuro paro¬
las esperante kun angloj, francoj, rusoj, ktp. (kaj tiel plu).
—	Kie mi nun povas havi parolan praktikon?
—	Tre bona praktiko estas ĉi tie en la klaso kaj en esperanta
klubo. Tie ĉiu parolas esperante.
Jen estas tri konsiloj:
1.	Nepre ofte demandu kaj respondu esperante en via klaso kaj
en la klubo.
2.	Legu esperante ĉie: hejme, en tramo, en vagono kaj en aŭ-
tobuso.
3.	Parolu esperante ciam: matene, tage kaj vespere.
Proverb o: Unue lernu, poste instruu.
-is
Dimanĉo
Hieraŭ^estis dimanĉo. [Dimanĉe neniu laboras. Dimanĉo estas
ripoztago. Hieraŭ Nina ankaŭ ne laboris. Ŝi ripozis. Matene, post
matenmanĝo, ŝi skribis leterojn al siaj geamikoj kaj poste iom pro-
menis. Tage, kiam ŝi estis hejme kaj legis, ŝia amiko telefonis al
ŝi kaj invitis ŝin viziti teatron. Ili rigardis baleton «Korsaro». La
baleto tre plaĉis al ili.
Per telefono
—	Ha lo! Parolas Vladimir. Saluton!
—	Bonan tagon!
—	Mi volas proponi al vi vespere kune viziti teatron. Mi havaS
du biletojn. ĉu vi konsentas?
50

In
—	Jes, kun plezuro! Sed kio estas hodiaŭ en teatro?
—	Hodiaŭ estas baleto «Korsaro». Ĝu vi vidis la baleton antaŭe?
—	Ne, mi ankoraŭ ne vidis ĝin.
—	Bone, tiam mi atendas vin ĉe la eniro je 10 minutoj antaŭ
sepa.
—	Tre bone! Dankon! Ĝis la vespero!
—	Ĝis la vespero!
Mezaziaj respublikoj
Antaŭ la revolucio en Meza Azio malmulte da homoj povis Iegi
aŭ skribi. Nun en mezaziaj respublikoj ĉiuj infanoj lernas en Ier-
nejoj. En la respublikoj estas teknikumoj, universitatoj kaj aliaj
superaj lernejoj. Mezaziaj respublikoj nun havas siajn sciencistojn,
kuracislojn, pedagogojn kaj inĝenierojn, inter kiuj estas multaj
virinoj.
La virinoj, senrajtaj antaŭe, nun okupas ŝtatajn postenojn. Giu
respubliko havas sian Akademion de sciencoj. Multaj teatroj de
mezaziaj respublikoj estas famaj en la tuta Sovetunio.
Vortoj
akademio академия
anglo англичанин
atendi ждать, ожидать
biletoX билет
ĉie везде
dimanĉo воскресенье
fama известный
franco француз
ha 1о! Алло!
hieraŭ вчера
inviti приглашать
ja ведь
kie где
konsenti соглашаться
konsilo совет
korpo тело
kuraci лечить
перге непременно
oft а частый
plaĉi нравиться
plezuro удовольствие
plu более, далее
posteno пост
praktiko практика
promeni гулять
proponi предлагать
raj to право
ruso русский
scienco наука
sinjoro ГОСПОД!’з
teknikumo техникум
tie там
tie 6i (ci tie) здесь
tre очень
tramo трамвай
vagono вагон
viro мужчина
Г рамматика: § 36—37.
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Выпишите из текста «Dialogo» все слова с окончанием -е и опреде¬
лите, какую часть речи оно характеризует.
II.	Прочитайте вслух текст «Dimanĉo», обращая внимание на оконча¬
ния глаголов. Определите значение окончания -is.
51

УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
П. Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kiel parolas angloj (francoj, rusoj)?
2.	Kie vi povas paroli esperante?
3.	Kiam vi devas paroli esperante?
4.	Kiu laboras dimance?
5.	Kiam estis Nina en teatro?
6.	Kiun baleton ŝi rigardis?
7.	Ĝu la baleto placis al ŝi?
8.	Kie estis Nina tage?
III.	Заполните пропуски окончаниями, где это необходимо.
Maten . . . Nina skrib . . . leter . . . kaj post . . . iom pro-
men .... Tag . . . , kiam ŝi est . . . hejm . . . kaj leg . . . , ŝia
amik .	.	. telefon	. . . al ŝi	kaj	invit	. . .	ŝi . .	. vizit	. . .	teatr. . .
Vesper	... ili rigard . . . balet	....	La	balet	. . . tre	plac . .	. al
ili.
Nepr ... oft ... demand . . . kaj respond . . . esperant . . .
Leg . .	.	esperant	... ĉi .	. . :	hejm	. . .	, en	tram .	. . ,	en	va-
gon . .	.	, kaj en	autobus	. . .	Parol	. . .	esperant ...	ĉi .	. . :	ma¬
ten . . . , tag . . . kaj vesper ....
IV.	Поставьте вопросы к предложению «Matene Nina skribis leterojn al
siaj geamikoj», начиная их вопросительными словами kiam, kiu, kion faris,
kion skribis, al kiu, ĉu.
V.	Поставьте вопросы к каждому предложению текста «Mezaziaj Res-
publikoj» и ответьте на них. Затем перескажите текст.
VI.	Выделите корни в словах tagmanĝo, ripoztago, matenmanĝo, vesper-
manĝo. Переведите слова редко, плохо, трудно, холодно, используя
префикс mal-.
VII.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Алло! Говорит Павел. Здравствуй!
—	Добрый вечер!
—	Где ты был вчера вечером? Я тебе звонил, но тебя не было
дома.
—	Да, я вчера с Ниной был в театре. А ты где был вчера?
—	Я вечером был дома, читал и занимался. Потом меня на¬
вестил старый друг, мы вместе поужинали и пошли погулять.
А ты не хочешь сейчас немного погулять?
—	С удовольствием. Я только что кончил работать. Ну, я
сейчас выхожу!
—	Хорошо! Я тебя жду у школы.
52

Рог distro kaj amuzo
I.	Anekdoto
Nuntempaj virinoj
(Ce maro)
—	Rigardu, kian belan korpon havas tiu knabo!
—	Ne estas knabo, sed knabino!
—	Ne diru, estas ja knabo!
—	Tute ne knabo! Si estas mia filino!
—	Tiel! Tiam vi, sinjoro, estas ŝia patro?
—	Ne, mi estas ŝia patrino!
II.	Вы уже знаете 15 пословно на эсперанто. Выпишите их в тетрадь
и объясните, какие грамматические правила иллюстрирует каждая из

DEKUNUA EECIONO
-uj- -il-
Li pafas per pafilo
Proverb o: Nova balailo bone balaas.
Tagmanĝo
En la manĝejo ĉio estas preta рог tagmanĝo. Blanka tablotuko
kovras la tablon. Sur la tablo kuŝas diversaj manĝiloj: teleroj, for-
koj, tranĉiloj kaj kuleroj. En la mezo staras salujo, panujo kaj bu-
terujo. La patrino alportas supujon kun supo en ĝi. Post la supo 1а
avino alportas fiŝon en tomato kaj terpomojn. Pomoj en sukera
suko estas рог la deserlo. La familio kun apetilo tagmanĝas.
54

Dialogo
—	Mi soifas. Cu ni vizitu iun kafejon?
—	Mi ne kontraŭas.
—	Kion ni prenu? Mi deziras trinki giason da teo.
—	Sed mi preferas^tason da kafo! Ĝu ni prenu buterpanojn?
— Ne, rni ne volas manĝi. Cu ni prenu torton?
— Jes, mi konsentas, ni prenu torton, mi ŝatas ĝin.
En ripozdomo
Multaj sindikatoj, fabrikoj kaj kelkaj kolĥozoj havas siajn ripoz-
domojn en sudo de nia lando. La fabriko, kie Vera. laboras, ankaŭ
havas sian ripozdomon en [sudo, 8e Nigra Maro. Vera ricevis de
loka sindikata komitato senpagan ripozkarton рог ripozi tie. Ripozo
ĉe Nigra Maro tre plaĉis al ŝi. Jen kiel ŝi priskribas sian ripozon:
«La loko, kie staras nia ripozdomo, estas tre bela. Granda ĉe-
mara parko ĉirkaŭas la domon. La komencon de ciu tago anoncas
sonorilo, kiu sonoras je la oka. Matenmanĝo estas je la naŭa, kaj
ni Siam havas tempon por bani nin en la maro. Kiam la montriloj
sur mia brakhorloĝo montras dek minutojn antaŭ la naŭa, ni ra-
pidas al nia manĝejo, kie nin atendas bona matenmanĝo. Inter ma-
tenmanĝo kaj tagmanĝo ni estas ĉe maro, kie ni multe naĝas. Tio
estas granda plezuro. Je la dekkvara la sonorilo invitas nin por
tagmanĝo. Miaj amikoj dormas dum trankvila horo post la tag-
mango, sed mi si das en la parko kaj j legas. Nia ripozdomo havas
bonan bibliotekon. Je la deksepa estas teo. Post la teo ni sportas. Je
la dudeka ni vespermanĝas. Vesperoj en sudo estas mallumaj kaj ni
ofte vizitas kinejon sub la ĉielo. Interesaj estas ekskursoj. Ni ekskur-
sas per aŭtobusoj aŭ piede. Mi multe fotas. Fine mi povas diri: mi
tre bone kaj interese ripozas 6e Nigra Maro».
apetito аппетит
arbo дерево
balai мести, заметать
butero масло
Vortoj
deserto десерт
dum в то время, паи; в продолжение
ekskurso экскурсия
fiŝo рыба
56

buterpano бутерброд
ĉielo небо
glaso стакан
наго волос
kafo кофе
kial почему
kino кино
kolĥozo колхоз
kombi причесывать волосы
komitato комитет
kontraŭi возражать
kovri покрывать
kulero ложка
lume свет
mono деньги
naĝi плавать
pafi стрелять
pagi платить
рапо хлеб
рагко парк
piedo нога
рото яблоко
preferi предпочитать
Грамматика: § 38—39.
У	HP А ЩНЕННЯ А
I.	Сравните между собой предложения
Mono estas en monujo 'Деньги в кошельке*
Supo estas en supujo 'Суп в миске*
Salo estas en salujo 'Соль в солонке’
и определите в них значение суффикса -uj-.
II.	Определите значение суффикса -И- в следующих словах эсперанто
(ср. русские слова типа точить — точило; светить — светило).
balai 'мести*	balailo	'метла*
gladi 'гладить*	gladilo	'утюг*
kovri 'покрывать*	kovrilo	'покрывало*
iorko вилка
gladi гладить
prunti одолжить
rapidi спешить
salo соль
sindikato профсоюз
soifo жажда
sporto спорт
sukero сахар
suko сок
supo суп
tablotuk© скатерть
taso чашка
teo чай
telero тарелка
terpomo картофель
tomato помидор
torto торт
tranĉi резать
trankvila спокойный
trinki пить -
tuko платок
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите текоты урока на русский язык.
П. Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kie la familio manĝas?
2.	*Kio kovras la tablon?
3.	Kiuj manĝiloj estas sur la tablo?
4.	Kie staras salujo, panujo kaj buterujo?
5.	Kiu alportas supujon?
6.	Por kio estas supujo, salujo, patiujo kaj buterujot*
7.	Kion alportas la avino?
8.	Kiuj fruktoj estas por la deserto?
56

III.	Поставьте вопросы к предложению «En la manĝejo ĉio estas preta
рог la tagmanĝo», начиная их вопросительными словами Ĝu, Kie, Kio.
IV.	Напишите рассказ о том, как вы провели отпуск в доме отдыха
на берегу Черного моря, а затем перескажите его.
V.	Определите, каким русским падежам соответствуют формы выделен¬
ных словосочетаний в тексте «Nova fotilo».
Nova fotilo
Nova fotilo de Nina estas tre bona. Kun helpo de sia fotilo ŝi
multe fotas. Nina nun kutimas al la nova fotilo. Ŝi tre ŝatas sian
novan fotilon. Per la fotilo ŝi jam bone fotas. En sia letero si multe
skribas pri sia fotilo kaj pri la plezuro, kiun ĝi donas al si.
VI.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Мне хочется есть. Не пойти ли нам пообедать?
—	Я не хочу есть. Мне хочется пить. (У меня жажда.)
—	В столовой ты можешь выпить стакан чая или чашку кофе,
а я'хочу пообедать.
—	Хорошо, я не возражаю.
VII.	Переведите слова на эсперанто.
Указка, место для отдыха, папка для тетрадей, чайница, сахар¬
ница, солонка.
VIII.	Переведите слова на русский язык.
laborejo, kafujo, Iaborilo, infanejo, muzikilo, levilo, skribilo.
IX.	Выделите корни в словах.
alporti, buterpano, tablotuko, kontraŭdiri, fontoplumo.
Por distro kaj amuzo
I.	Anekdoto
—	Kial vi ne kombis viajn harojn?
—	Mi ne havas kombilon.
—	Pruntu de via patrol
—	Li ne havas harojn!
II.	Замените первую букву в словах sano, morto, marko и вы полу¬
чите названия сладкого блюда, места для прогулок и необходимую часть
закуеки или обеда.
III.	Замените предпоследнюю букву в слове pafi и вы получите назва¬
ние действия, совершаемого при покупке.

DEKDUA JLECIONO
-obl-
3x3 = 9 Trioble tri estas naŭ.
7 X 7 = 49 Sepoble sep estas kvardek naŭ.
—	Kiom estas centoble kvindek kvin?
—	Tio estas kvin mil kvincent.
Proverb o: Rapida helpo — duobla helpo.
pli ... ol
4	> 3 Kvar estas pli ol tri.
3 < 4 Tri estas malpli ol kvar.
La blanka pkvadrato '.estas pli granda ol la
nigra kvadrato.
La nigra kvadrato estas malpli granda ol la
blanka kvadrato.
Kiu el la kvadratoj estas blanka (nigra)?
Kiu el la kvadratoj estas pli granda?
Kiu el la kvadratoj estas malpli granda?
Pli bone io, ol nenio.
plej ... el
La dua linio estas pli longa ol la unua linio.
La dua linio estas malpli longa ol la tria linio.
La tria linio estas la plej longa el la linioj.
La unua linio estas la plej mailonga.
Kiu el la linioj estas la plej longa?
Kiu el la linioj estas la plej mailonga?
Proverb o: La plej granda potenco estas en la komenco.
Sezonoj
La jaro havas kvar sezonojn. Printempo estas pli varma sezono
ol vintro. Printempe tagoj estas pli longaj ol vintre. La plej lon-
gaj tagoj estas somere. Somere estas plej varme, sed iam hajlas.
Somero estas la plej varma el ĉiuj sezonoj. Aŭtuno estas malpli
varma sezono pi somero, sed ĝi estas pli varma sezono ol vintro.
58

Ŝed aŭtune ofte pluvas. Aŭtutle tie estas tiel malvarme, kiel vintre.
Vintre estas plej malvarme. Vintre ofte neĝas kaj frostas, tial ĝi
estas la plej malvarma sezono de la jaro.
P г о v e г b o: Kiu venas plej frue, sidas plej ĝue.
Bajkalo kaj Angaro
En Siberio estas lago Bajkalo — la plej profunda lago en Ia tuta
mondo. Multaj riveroj alportas sian akvon al Bajkalo, sed nur unu
rivero — Angaro — elfluas el ĝi kaj portas sian akvon al Enisejo.
Estas du Angaroj: supra kaj malsupra. Ambaŭ riveroj estas tre
rapidaj.
Pri Bajkalo kaj Angaro estas legendo.
Laŭ la legendo estas nur unu Angaro — filino de Bajkalo. La
patro, Bajkalo, elektis por sia filino edzon — Irkuton, sed Angaro
amis Enisejon kaj volis forkuri al li. Tiel ŝi faris. Por malhelpi al
ŝi, Bajkalo ĵetis tre grandan ŝtonon — Ŝamanon. Angaro transkuris
la ŝtonon kaj forkuris al Enisejo. Tiel Bajkalo nenion povis fari
kun sia filind.
* * *
Sed kion ne povis fari Bajkalo, tion faris sovetiaj homoj. Ili di
gis Angaron kaj nun konstruas sur ĝi grandajn elektrostaciojn. Ge
Angaro jam estas novaj urboj.
La Jaboro estas tre malfacila, sed la tuta lando helpas al la
konstruistoj. La plej bonaj fabrikoj sendas al ili siajn maŝinojn.
Sed ne nur per laboriloj Ia lando helpas al ili: el ĉiuj flankoj de
nia lando multaj junaj homoj veturas al Angaro por helpi en la
laboro.
Vortoj
akvo вода
aŭtuno осень
cial по всякой причине
digi ставить плотину (перегородить)
elekti выбирать
elektra электрический
flui течь
for вон!, прочь!, долой!
frosto мороз
frua ранний
ĝui наслаждаться
hajlo град
humoro расположение духа, настрое¬
ние
jaro год
ĵeti бросать
kolero гнев
kHri бежать
lago озеро
laŭ по
Грамматика: § 40—41.
legendo легенда
nenial нипочем, ни за что
о1 чем
plej наиболее, самый
pH более
pluvo дождь
potenco могущество, мощь, власть
printempo весна
profunda глубокий
rivero река
Siberio Сибирь
somero лето
stacio станция
supra верхний
ŝtono камень
tial потому
trans через
veni приходить, приезжать
veturi ехать
vintro зима
59

УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение суффикса »оЫ- в словах текстов урока»
II.	Определите значение показателя pH ... о! в словах текстов урока.
III.	Определите значение показателя plej. . .el в словах текстов урока.
IV.	Какими словами пользуются для выражения равенства при срав¬
нении?
V.	Выпишите из текста «Sezonoj» все безличные глаголы.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
П. Ответьте письменно на следующие вопросы.
A.	1. Kiom da sezonoj havas la jaro?
2.	Kiu el la sezonoj estas pli varma, cu printempo, cu vintro?
3.	Kiu sezono estas la plej varma?
4.	Kiu sezono estas la plej malvarma?
5.	Kiam la tagoj estas pli longaj, ĉu somere, ĉu aŭtune?
6.	Kiam la tagoj estas la plej longaj?
7.	Kiam la tagoj estas la plej mallongaj?
8.	Kiam estas plej varme?
9.	Kiam estas plej malvarme?
10.	Kiam ofte pluvas?
II.	Kiam ofte neĝas?
B.	1. Ĝu Bajkalo malhelpis al Angaro forkuri?
2.	Kiu digis Angaron?
3.	Kion konstruas sovetiaj homoj sur Angaro?
4.	Kie nun estas novaj urboj?
5.	Kiu helpas al la konstruistoj?
6.	Kiu sendas al la konstruistoj novajn maŝinojn?
7.	Cu la lando helpas al ili nur per laboriloj?
8.	Kiu veturas al Angaro рог helpi en la laboro?
III.	Заполните пропуски словами pli. . .ol, tiel . . .kiel, la plej, mal-
pli . . .ol.
1.	Moskvo estas . . . granda . . . Leningrado.
2.	Nevo estas . . . longa . . . Volgo.
3.	Printempe ne estas . . . varme . . . somere.
4.	Vintro es^as . . . malvarma sezono de la jaro.
IV.	Закончите предложения, вводя в них слова, данные в скобках.
1.	Leningrado estas . . . (Moskvo).
2.	Volgo estas . . . (Nevo).
3.	Printempo estas . . . (somero).
4.	Aŭtuno ne estas . . . kiel (vintro).
5.	Somero estas ... el ĉiuj (sezonoj).
60

V.	Переведите предложения на эсперанто.
Весной дни длиннее, чем зимой. Самые длинные дни бывают
летом. Летом теплее, чем весной. Лето — самое теплое время года.
Осенью не так холодно, как зимой. Зима — самое холодное время
года.
VI.	Напишите следующие выражения и дроби на эсперанто.
5	х 5 = 25, 10 X 10 = 100, 7/9, 0,005, 3/8, 5/16, 4/25.
VII.	Переведите слова на эсперанто.
Поздно, позже, позднее всего; рано, красиво, хуже всего, глу¬
бокий, глубже, глубже всех.
Рог distro kaj amuzo
I.	Замените первую букву в словах digi, рог ко, lago и вы получите
названия, обозначающие часть суток, предмет, употребляемый при еде и
глагол «связывать».
II.	Krucvorto
По вертикали:
1.	Союз.
2.	Наречие.
3.	Отрицание.
По горизонтали:
1.	Предлог.
4.	Гибель
Z
/
J
4

DŬKTRlA JLECIOKO
Kie? Kien?
Kie ili saltas?	Kien ili saltas?
Ш saltas en akvo.	Hi saltas en akvon.
Proverb o:	Ne ŝovu nazon en fremdan vazon.
re- -op-
Ge aerodromo
Vladimir: Mi deziras aceti bileton ĝis Moskvo.
Kasisto: Kiam vi deziras veturi tien?
Vladimir: Mi deziras veturi Moskvon morgaŭ matene, L. e.
(tio estas) la duan de oktobro.
Kasisto: Jen estas la bileto. La aeroplano forflugas je la 9.30.
Vladimir: Bone, kiom kostas la bileto?
Kasisto: La bileto kostas dek tri rublojn.
Vladimir: Bonvolu preni monon.
Kasisto: Vi rajtas kunpreni ne pli ol 10 kilogramojn.
Vladimir: Bone! Kiom da tempo daŭras la vojaĝo?
Kasisto: Ĝi daŭras 55 minutojn.
Vladimir: Tre bone! Kiom da kilometroj traflugas aeroplano
dum tiu ci tempo?
Kasisto: Dum tiu ci tempo aeroplano traflugas pli ol 600 kilo-
metrojn.
Vladimir: Tre rapide! Gu mi povas nun aĉeti bileton рог re-
62

vojaĝo? Mi deziras reveni Leningradon la 8-an de oktobro. Mi be-
zonas nur kelkajn tagojn рог viziti Moskvon.
Kasisto: Bonvolu pagi la saman sumon —13 rublojn kaj jen
estas la bileto рог revojaĝo. La horon de reveturo vi mem elektu
en Moskvo.
Vladimir: Dankon!
* * *
—	Но! Kiun mi vidas! Saluton, kamarado! Kien kaj kiam vi
forflugas?
—	Saluton! Morgaŭ matene je la 9.30 mi forflugas Moskvon.
Mi ĵus aĉetis la bileton. Kaj kien vi deziras forflugi?
—	Mi havas la saman deziron. Mi devas esti en Moskvo je la
12-a. Tial mi elektis рог la vojaĝo aviadilon.
—	Do, vi aĉetu bileton рог la sama aeroplano. Vojaĝi duope
estas ĉiam pli gaje. Ni iom babilos dum la vojo; ni tre malofte
vidas unu la alian.
—Jes, vi estas prava, sed mi devas aĉeti tri biletojn, car mia
edzino kaj ŝia amikino veturas kun mi. Sekve, ni veturas Moskvon
kvarope!
—	Des pli bone! Ju pli granda kompanio, des pli bone kaj
gaje. Ĝis morgaŭ!
—	Ĝis morgaŭ!
P г о v e г b о j: Vi amas preni, amu ankaŭ redoni.
Ju pli granda la deziro, des pli kara la akiro.
Moskva Kremlo
En Moskvon alveturas homoj el ĉiuj partoj de la mondo. Ek-
sterlandaj gastoj vizitas moskvajn teatrojn, muzeojn kaj trarigardas
la urbon. La plej grandan intereson elvokas Moskva Kremlo —
centro de antikva urbo, kiu komencis sian historion en XII jar-
cento.
Moskva Kremlo havas triangulan formon. ĉiu flanko de la
triangulo havas po 6 gardoturoj. Ciuj gardoturoj estas malsimilaj.
Nunaj muroj, kiujn ni vidas hodiaii, aperis en la fino de la XV
jarcento. Moskvan Kremlon konstruis la rplej famaj arkitektoj kaj
artistoj.
Vortoj
aĉeti покупать
aero воздух
aerodromo аэродром
aeroplano аэроплан, самолет-
akiri приобретать
alveturi приехать
angulo угол
antikva древний
arkitekto архитектор
babili болтать
bezoni нуждаться
баг потому что
dauri "продолжаться
des тем
distanco расстояние
ekster вне
eksterlanda иностранный
elvoki вызывать
63

flugi лететь
formo форма
fremda чужой
gaja веселый
gardi стеречь
gardoturo сторожевая башня
jarcento столетие
ju. . . des чем . . . тем
ĵus только что
кага дорогой, милый
kaso касса
kilometro километр
kompanio компания
kosti стоить
metro метр
mondo мир, свет
morgau завтра
nazo нос
parto часть
pezo вес
prava правый (в чем-л.)
гиЫо рубль
salti прыгать
sekvi следовать
simila похожий
sumo сумма
ŝovi совать
tra сквозь, через
trarigardi осматривать
triangulo треугольник
turo башня
urbo город
vaze ваза
vojo путь, дорога
vojaĝo путешествие
voki звать
Грамматика: § 42—44
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Выпишите из текста «Се aerodromo» все слова с префиксом^ (при¬
ставкой) ге- и определите ее значение.
II.	Определите значение суффикса -ор- в словах того же текста.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте всйух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Выпишите из текста «Се aerodromo» все предложения, которые ил¬
люстрируют употребление окончания -п для указания на прямое дополнение,
направление, дату, стоимость, вес, длительность и расстояние.
III.	Заполните пропуски и закончите предложения.
1.	Mi deziras aĉeti ....
2.	Mi deziras veturi Moslcv. . . la . . . de Oktobro.
3.	La bileto kostas ....
4.	Vi ne rajtas kunpreni pli ol 10 kilo. . . .
5.	La vojaĝo daiiras ....
6.	Aeroplano traflugas . . . dum unu horo.
7.	Mi deziras reveni. . . . la . . . de . . .
8.	Mi bezonas nur . . . рог la vizito.
9.	Pagu ankoraii ....
IV.	На основе текста «Се aerodromo» составьте новый диалог, изменяя
названия городов, стоимость проезда, расстояния, время полета, а также
количество дней пребывания.
V.	Составьте вопросы к тексту «Moskva Kremlo» и на их основе пере¬
скажите его.
VI.	Переведите предложения на эсперанто.
1.	Мы вдвоем перечитали диалог. 2. Они вернулись втроем
20 октября. 3. Чем раньше, тем лучше. 4. В каком веке по¬
64

явился Московский Кремль? 5. Кто строил Московский Кремль?
I. Чем пояже, тем хуже. 7. Мы очень редко видимся друг с дру¬
гим. 9. Завтра вечером в 21.30 я вылетаю в Киев.
VII.	Замените в предложениях предлог dum окончанием -п.
0брааец: Li estis tie dum tri tagoj = Li estis tie tri tagojn.
1.	Studentoj lernas en institutoj dum kvin jaroj.
2.	Ekskurso daŭris dum tri tagoj.
3.	Oratoro parolis dum 55 minutoj.
4.	La tramo iras dum duonhoro.
VIII.	Выделите корни в словах.
reveno, reveturo, redono, forflugi, kunpreni, traflugi, revojaĝo,
revido, triangulo, alveturi, eksterlanda, elvoki, gardoturo, trari-
gardi.
II.	Замените первую букву в словах kaso, formo, mondo и вы полу¬
чите названия замкнутой кривой, состояния покоя и сосуда для питья.
Рог distro kaj amuzo
I. Закончите предложения.
Li supreniras aŭ li
iras ....
Li malsupreniras ай li
iras ....

DEKKVARA EECIONO
-os
Hodiaŭ est.as la 4-a de oktobro.
Hieraŭ estis la 3-a de oktobro.
Morgaŭ estos la 5-a drf oktobro.
Proverb о: Ne venos rato raem al kato.
-an- -ad-
Ekskurso
Viktor rakontas: «Morgan, Ja kvinan de oktobro, nia klubo
organizos ekskurson al Moskvo. Giuj klubanoj veturos en Moskvon
per aeroplano. Niaj amikoj-moskvanoj renkontos leningradanoin ĉe
aerodromo. En Moskvo la ekskursanoj iros al Ruĝa PJaco kaj vizi-
tos mattzoleon de Vladimir Iljiĉ Lenin.
Poste ili iros en Kremion. En Kremlo ili rigardos antikvajn
katedralojn kaj famajn Gar-Kanonon kaj Gar-Sonoriion. Poste iii
vizitos muzeon Oruĵejnaja Palata. En la Kongrespalacon ili ankaŭ
iros рог aŭskulti iun operon aŭ rigardi iun baleton. La piano de
la ekskurso enhavas vizitadon de multaj aliaj interesaj Jokoj. Pro-
menado tra la urbo per aŭtobusoj ankaii estas en la piano. Mi mem
ne veturos en Moskvon, car mi jam vizitadis ĝin antaiie kaj rigar-
dadis la plej interesajn lokojn de nia cefurbo. La ekskurso daŭros
3 tagojn. Ĝin partoprenos pli ol 30 gekamaradoj. La ekskurso
estos inleresa. Niaj komitatanoj ankaii veturos».
Proverbo: Ripetado estas la plej bona lernado.
Kabineto de Lenin
Negranda estas la ĉambro de la ŝtatestro, sciencisto, pensisto, pro-
pagandisto de komunismaj ideoj. Cio, kio estas en ĝi, rakontas pri
ĉiutaga titana laboro de la granda homo, por kiu feliĉo de la popolo
estis la plej ĉefa zorgo,
ffi

Atenton elvokas libroj, preskaŭ du mil libroj, kiu„ staras en
simplaj ŝrankoj. La libroj parolas pri interesoj de Lenin, kinj estis
senlimaj. Ĉio interesis lin — geografio, historio, ekonomio, industrio,
agrikulturo, literaturo, arto, vivo de laboristoj en ĉiuj landoj de
la mondo. Tiuj estis liaj interesoj, kinjn respegulas la libroj.
La skribtablo de Vladimir Iljiĉ . . . Telefonoj kaj lampo staras sur
ĝi. Snr tiu ĉi tablo li skribis tion, kio restos en jarcentoj, en la histo¬
rio de la partio kaj Soveta Stato. Gi tie li priparolis kun siaj kama-
radoj la planon «GOELRO», kiu celis konstruadon de multaj elektro-
stacioj en Soveta Respubliko.
Lenin ĉiam laboris de la deka ĝis la deksesa kaj de la dekoka ĝis
la dua horo post noktomezo. Laboris li gaje kaj ŝatis ŝercon. Laboro
por li estis plezuro kaj ĝojo.
Miloj da leteroj kun simpla adreso — al kamarado Lenin —
venis al li de laboristoj, vilaĝanoj kaj ruĝarmeanoj kaj ĉiuj havis
resonon.
La 12-an de decembro 1922 Vladimir Iljiĉ la lastan tagon laboris
en sia kabineto, kiun li tre ŝatis kaj ne deziris ĝin ŝanĝi por pli
granda.
Vortoj
agrikulturo земледелие
armeo армия
aŭskulti слушать
bati бить
саго царь
celo цель '
Gar-Kanono Царь-пушка
Gar-Sonorilo Царь-колокол
ĉefa главный
do следовательно, итак
ekonomio экономика
eleganta элегантный, изящный
feliĉo счастье
fumi курить
ĝojo радость
ideo идея, мысль
kabineto кабинет
kanono пушка
katedralo собор
kongreso конгресс, съезд
Kongrespalaco Дворец съездов
kuraĝa смелый
kurso курс
last а последний
limo граница
maŭzoleo мавзолей
орего опера
orelo ухо
organizi организовывать
Грамматика: § 45—48.
palaco дворец
parto часть
partopreni принимать участие
partio партия
pensi думать, мыслить
placo площадь
piano план
plori плакать
polvo пыль
preskaŭ почти
propagandi пропагандировать
rato крыса
renkonti встречать
resono отзвук
respeguli отражать
resti оставаться
rido смех
ripeti повторять
ruĝarmeano красноармеец
saĝa умный
sono звук
ŝerco шутка
tapiŝo ковер
timi бояться
tiri тащить, тянуть
titana титанический
voki звать
vosto хвост
vilaĝo деревня
67

УПРАЖНЕНИЯ А
I. Определите значение окончания -os в словах текста урока.
II.	Выпишите из текста «Ekskurso» все слова с суффиксом -ап- и оп¬
ределите его значение (ср. с русскими словами типа: горожанин, па¬
рижанин, маг о ме танин, южанин).
III.	Выпишите из текста «Ekskurso» все слова с суффиксом -ad- ■ оп¬
ределите его значение (ср. с русскими словами типа: канонада, бло¬
када и др.).
IV.	Выпишите из текста «Ekskurso» словосочетания с предлогом on и
объясните отсутствие или наличие окончания -п в словах, употребленных
с этим предлогом.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Прочитайте вслух, переведите вопросы на русский язык и пись¬
менно ответьте на них.
kio?
Pri kio Viktor rakontas?
Per kio la ekskursanoj veturos en Moskvon?
Рог kio la ekskursanoj iros al Ruĝa Placo (Kongrespalaeo)?
Kion rigardos la ekskursanoj en Kremlo?
kiu?
Kiu veturos en Moskvon?
Kiu renkontos leningradanojn ce aerodroino?
Kiu ne vizitos Moskvon?
kia?
Kia estos la ekskurso?
Kiajn lokojn vizitadis Viktor antaiie?
Kiajn katedralojn ili rigardos en Kremlo?
kie?
Kie estas la maŭzoleo de Lenin?
Kien iros la ekskursanoj рог rigardi Car-Kanonon kaj Car-Sono-
rilon?
Kien ili iros por aŭskulti operon?
kies?
68
Kies piano enhavas viziton al Moskvo?
Kies maŭzoleo staras sur Ruĝa Placo?

kiei?
Kiel la ekskursanoj veturos en Moskvon?
Kiel la ekskursanoj promenos tra Moskvo?
kial?
Kial Viktor ne vizitos Moskvon?
Kial rato ne venos mem al kalo?
kiam?
Kiam estos la ekskurso al Moskvo?
Kiam Viktor vizitadis Moskvon?
kiom da?
Kiom da tempo daŭros la ekskurso?
Kiom da ekskursanoj veturos en Moskvon?
III.	Перепишите текст «Ekskurso» в тетрадь, заменяя morgaŭ па hie-
гай.
Образец: Hieraŭ niaj klubauoj revenis el Moskvo... Niaj amikoj
moskvanoj. . .
IV.	Перескажите текст «Kabineto de Lenin».
V.	Переведите слова па эсперанто.
Горожанин, партиец, республиканец, северянин, болтовня, ку¬
рение.
VI.	Образуйте существительные от слов kuraĝa, saĝa, bone и переве¬
дите их па русский язык.
VII.	Образуйте глаголы от существительных ĝojo, rido, fino, ripetado,
apetito, кого.
VIII.	Образуйте наречия от прилагательных kuraĝa, saĝa, ĝoja, feliĉa.
IX.	Выделите корни в словах enhavo, kursfino, ĉefurbo, kongrespalaco.
Рог distro kaj amuzo
I. Anekdotoj
Patrino: Se vi batos la katon, mi batos vin! Kaj se vi tiros
ĝiajn orelojn, mi tiros la viajn!
Filo: Do, mi tiros ĝian voslon!
69

и
Patrino: Ĝu vi balais polvon sub la tapiŝo?
Filino: Sed mi balais ĝin sub la tapiŝon!
III.	Al la kursanoj
Vi ne timu, ne ploru,
ĉiam estu kuraĝa,
elegante parolu,
kaj vi estos tre saĝa.
Lernu kun apetito
kaj kun ĝojo en кого,
ĉar plezuro kaj rido
helpos vin ĉe laboro.
Se vi dum leciono
respondados sen timo,
Esperanton vi bone
scios post la kursfino.

DEKKVINA L/C IО У О
-eg- -et-
71

Tuj post la hejto la forno estis varmega, post nnu horo ĝi es-
tis nur varma kaj post du horoj — varmeta, kaj post tri horoj —
malvarma.
( Zamenhof )
Proverboj: Grandegaj estas kornoj de bovoj transmaraj.
Malgranda birdeto, sed akra ungeto.
-aĵ-
Orufejnaja palata
Oruĵejnaja palata estas historia muzeo. Armiloj ne estas sola ri-
ĉaĵo de la muzeo. Ĝi estas plena de diversaj antikvaĵoj. Historiaj
vestaĵoj, kiuj apartenis al rusaj caroj, iliaj tronoj, antikvaj veturiloj
kaj multaj aliaj objektoj, preskaŭ ĉiuj kun riĉaj ornamaĵoj el oro
kaj juvelaj ŝtonoj, estas admiraj рог la okuloj.
Artfaraĵoj de rusaj majstroj, same kiel majstraĵoj el oriento kaj
okcidento formas riĉegan kolekton. Nuiitempe la tuta riĉaĵo de la
muzeo estas propraĵo de soveta popolo. Miloj da ekskursanoj el di¬
versaj urboj kaj vilaĝoj, — urbanoj kaj kolĥozanoj, vizitas la muzeon
kaj kun granda atento kaj admiro trarigardas interesegan kolekton,
kiun ĝi prezentas.
Proverb o: Esperanto estas ĉies kaj nenies propraĵo.
Dialogo
—	Saluton, kamaradino! Mi vidas, ke vi jam revenis el Moskvo!
Gu plaĉis al vi Ja ekskurso?
—	Jes, la ekskurso estis treege interesa.
—	Diru, kio plaĉis al vi plej multe?
—	Respondi je via demando estas tre malfacile. Ni vizitis mul-
tege da interesaj lokoj. Sed se ni parolu pri muzeoj, kiujn ni vi¬
zitis, tiam Oruĵejnaja Palata estas la plej okulfrapa.
—	Си vi faros malgrandan raporteton pri ĝi en nia ldubo?
—	Bone.';r Mi kun plezuro raportos.
—	Bonege. Ĝis la revido!
—	Ĝis la revido!
72

Vilaĝeto ĉe rivero
ViJaĝelo ĉe rivero,
verda monto, flora bord’,
sonorilson’ de 1’vespero,
benko ĉe la doma pord’.
Ligas mln al vi memoro:
gaja ludo de infan’,
la sekret’ de juna кого,
kiso de Гинна am’. . .
Vilaĝeto oe rivero,
vin revidi vanas rev’,
tenas min en mallibero
urba vivo, zorgoj, dev’!
Julio Baghy (Bagi)
admiri восхищаться
акта острый
aparteni принадлежать
armi вооружать
benko скамья
bird о птица
bordo берег
ĉies всякого, принадлежащий
кому
floro цветок
forno печка
frapi ударять
hejti топить (печь)
juvelo драгоценность
kiso поцелуй
kolekti собирать
korno рог
ludo игра
majstro мастер
memoro память
Vortoj
nenies ничей
okcidento запад
okulo глаз
oriento восток
ого золото
ornami украшать
ovo яйцо
;я- plena полный
preskaŭ почти
prezenti представлять
ргорга собственный
raporto доклад
revi мечтать
riĉa богатый
sekreto секрет, тайна
sola единственный
trono трон
ungo ноготь
vana напрасный
Г рам м а т и к а: § 49—53.
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение суффиксов: -eg- и -et- в словах текстов урока.
II.	Определите значение суффикса -aĵ- в словах текстов урока.
УПРАЖНЕНИЯ В
I. Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
73

И. Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kiu muzeo estas Oruĵejnaja Palata?
2.	Kio estas Ja riĉaĵo de la muzeo?
3.	Kies artfaraĵojn prezentas la muzeo?
4.	Kies propraĵo estas la enhavo de la muzeo nuntempe?
5.	Kiu vizitas la muzeon?
III.	Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текста
урока.
Historiaj vestaĵoj, kiuj . . . al rusaj caroj kaj multaj aliaj ornama-
ĵoj el . . . kaj . . . formas	riĉegan .... Nuntempe la	tuta . . .	de
Ja muzeo estas . . . de soveta popolo.	Miloj da ekskursanoj el	di-
versaj . . . kaj . . . vizitas	la muzeon	kaj kun granda	. . . trarigar-
das interesegan . . . , kiun	ĝi ....
IV.	Перескажите текст «Oruĵejnaja palata».
V.	Назовите на эсперанто четыре части света и опишите, где находятся
по отношению к Москве такие города, как Архангельск, Минск, Харьков
и Омск.
VI.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Добрый вечер! Я вижу, вы уже вернулись! Вам понравился
Киев?
—	Да, там было очень интересно.
—	Я тоже там был. Там много достопримечательностей.
—	Да, мы посетили почти все достопримечательности, и я сде¬
лал фильм.
—	Вы покажете его в нашем клубе?
—	Да, я с удовольствием его покажу.
—	Прекрасно! До свиданья!
—	До свиданья!
VII.	Переведите слова на русский язык.
krii
krieti
kriegi
plori
ploreti
ploregi
skribi
skribaĵo
skribaĵeto
sano
malsano
malsaneti
legi
legaĵo
vojo
vojeto
seadi
sendaĵo
trinki
trinkaĵo
VIII.	Переведите слова на эсперанто.
Хорошенький домик, ливень, золотые часики, напиток, по¬
купка, масло, картина, комната, пример.
IX.	Выучите стихотворение «Vilaĝeto бе rivero» наизусть.
74

Рог distro kaj amuzo
Krucvorto
II	о горизонтали:
i. Притяжательное местоиме¬
ние.
4. Часть тела.
II о вер т и к а л и:
1.	Личное местоимение.
2.	Наречие.
3.	Суффикс.
2 ,
1
J
4-

DEKSESA ЕЕСЮЖО
-аг-
arbo	arbaro
Proverb о: Kiu timas bestaron, ne iru arbaro 11.
-ul-
Juna homo estas junulo.
Blonda homo estas blondulo.
Homo, kiu ne povas vidi, estas blinda homo, J)lindulo.
Homo, kiu ne povas aŭdi, estas surda homo, surdulo.
Proverb o: Ne helpas spegulo al malbelulo.
Baltlandaj tendaroj de esperantistoj
Ĝiusomere en unu el Baltlandaj respublikoj okazas Esperanto-
tendaroj. La tendaron partoprenas ĉirkaŭ 300 personoj, plus gastoj
el apudaj urboj. La unua par to (dektaga) estas ĉefe рог lernado.
Instruistoj de Esperanto organizes kursojn por junularo. Dum la
dua parto (ankaŭ dektaga) komencas labori Somera Universitato.
Lekcias scienculoj el multaj urboj de Sovetunio. La lekcioj estas
ĉiam altnivelaj.
Ekskursoj al la plej interesaj lokoj de la respublikoj, koncertoj,
teatraĵoj, sportludoj, kantoj kaj dancoj sekvas unu la alian. Tendoj
en kampo sub branĉoj de arboj, matena gimnastiko, naĝado en apuda
lago aŭ rivero, ekskursoj en aŭtobusoj aŭ piede tra kamparo kaj
arbaro, ĉio ci helpas al sana kaj gaja ripozo.
Ekspozicioj de esperantajoj, kiuj respegulas porpacan laboron de
sovetiaj kaj eksterlandaj esperantistoj estas Siam novaj kaj interesaj.
Ciutagaj amikaj kontaktoj inter diversnacianoj kaj bonaj sukce-
soj de junularo en parola praktiko estas la plej gravaj atingoj de
Baltlandaj tendaroj.

Dialogo
—	Bonan tagon, kamaradino! Kiel vi fartas?
—	Dankon, bone, kaj kiel vi fartas?
—	Ankaŭ bone. Sed pardonu min, kion vi faras?
—	Mi penas fermi mian sakon* sed neniel povas fermi ĝin. Ial
mi povas nek fermi, nek ŝlosi ĝin.
—	Gu mi povas iel helpi al vi?
—	Bonvolu! Mi jam oiel provis fermi la sakon, sed malsukcesis.
—	Permesu a) mi preni la sakon!
—	Bonvolo preni ĝin.
—	Jen, mi fermis vian sakon kaj nun donu al mi vian ŝlosilon!
—	Grandegan dankon! Sed kie estas la ŝlosilo? Antaŭ momento
ĝi ja estis ĉi tie!
— Mi pensas, ke ĝi estas ie en unn el viaj poŝoj.
— Jes, jen ĝi estas. Sed donu al mi la sakon. Mi mem volas
ŝlosi ĝin sen ies helpo. Jen, mi ŝlosis ĝin. Mil dankojn por via
helpo!
—	Ne gravas! Sed rakontu al mi kie vi estis. Mi nenie vidis vin.
—	Mi estis en Estonio, kie mi partoprenis Esperanto-tendaron.
—	Gu la tendaro estis sukcesa?
—	Jes, ĝi estis sukcesplena. Gu vi iam partoprenis tendarojn?
—	Ne, mi neniam vizitis ilin.
—	Ho, kia malfeliĉulo vi estas!
—	Ĝu vere tit estas tiom interese?
—	Certe, sed vi veturu mem kaj rigardu cion propraokule.
—	Jes, mi nepre iam vizitos inn tendaron.
Vintro
Blanka neĝo kuŝas sur la tero
kaj malvarma estas la vetero,
en arbaro blankaj arboj staras,
neĝo sur iliajn braneojn falas.
Birdoj plu ne kantas, sed silentas,
kaj malĝojon nia кого sentas,
malproksime estas la printempo
la plej bela, la pie j gaja tempo.
Sed ĝi venos, venos, kredu tion,
kaj ĝi portos novan energion,
birdoj kantos, bele Iloros floroj,
novan ĝojon sentos niaj koroj.
Tial ni rigardu kun espero,
kiam blanka neĝo falas al la tero,
post la vintro venos la printempo,
la plej bela, la plej ĝoja tempo.
Hilda Drezen
77

Vortoj
atingi достичь, добиться
audi слышать
besto зверь, животное
blind а слепой
blonda белокурый
branĉo ветвь, ветка
certe конечно
ĉiel всячески
ĉiom все количество (любое)
ekspozicio выставка
energio энергия
espero надежда
Estonio Эстония
fali падать
farti поживать, чувствовать себя
gimnastiko гимнастика
grava важный
ial почему-то
iam когда-нибудь, когда-то
ie где-нибудь, где-то
iel как-нибудь, как-то
ies чей-нибудь, чей-то
kampo поле
kontakto контакт
kredi верить
lekcio лекция
ludo игра
momento момент, мгновение
nek . . . nek ни ... ни
nenie нигде
neniel никак
neniom нисколько
nivelo уровень
okazi происходить, случаться
pardoni прощать, извинять
permesi позволять
poŝo карман
proksima близкий
provi пробовать
sako сумка
sento чувство
silento молчание
sukceso успех
surda глухой
ŝlosi закрывать, запирать
tendo палатка
tero земля, почва
timi бояться
vero истина, правда
vetero погода
Грамматика: § 54—58.
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение суффикса -аг- в словах текстов урока (ср.
русские слова типа: слово — словарь, буква — букварь).
II.	Определите значение суффикса -ul- в словах текстов урока (ср.
русские слова типа: грязнуля, капризуля).
III.	Выпишите из диалога урока все коррелятивы и переведите их
на русский язык.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	После устного перевода текста «Baltlandaj tendaroj do esperan-
tistoj» сделайте письменный перевод текста на левой стороне раскрытой
тетради с тем, чтобы на следующий день воспроизвести на правой стра¬
нице эсперантский текст. Сверьте свой текст с текстом учебника и под¬
черкните цветным карандашом все допущенные при переводе неточности. Вы¬
пишите эти выражения в правильном изложении и сделайте второй пере¬
вод на эсперанто на следующий день.
III.	Составьте 10 вопросов к тексту «Baltlandaj Tendaroj de Esperan-
tistoj>> и на их основе перескажите текст.
78

IV.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Здравствуй, Нина! Как ты поживаешь?
—	Спасибо, хорошо! А как ты?
—	Я тоже хорошо! Где ты была? Я тебя не видел ни в клубе,
ни в хоре.
—	Я была в Москве.
—	Ты свободна сегодня вечером? Пойдем в кино?
—	Нет, спасибо! Я сегодня не могу. Если хочешь, пойдем
завтра.
—	Ну, хорошо, я тогда куплю билеты!
—	Очень хорошо! До завтра!
—	До свиданья!
Рог distro kaj amuzo
I.	Переведите фразы на русский язык.
—	Kiom da mono vi havas?
—	Neniom, mia edzino prenis cion.
II.	Переведите па эсперанто следующие слова, располагая их одно под
другим.
Кровать, быть, нос, идея, плавать, веселый, красный, острый
толстый, часто.
Начальные буквы этих слов составят название города. Какого?

DEJKSEPA JLECIONO
Oni
Ii + ŝi + vl -f ili = eni
Tage oni laboras aŭ lernas.
Vespere oni vizitas teatron aŭ koncerton.
Nokte oni dormas.
Proverb о: Malbonon oni meinori ne ĉesas, bonon oni baldaŭ
forgesas.
La jaro
La jaro havas dek du monatojn: januaro, februaro, marto, apriio,
majo, junio, julio, aŭgusto, septembro, oktobro, novembro kaj de-
cembro. La jaro havas kvindek du semajnojn, ĉiu po sep tagoj.
La tagoj de la semajno estas: iundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vend-
redo, sabato kaj dimanĉo. Dimanĉo estas ripoztago. Dimanĉe oni
ne laboras. Oni ankaŭ ripozas dum festotagoj. Oni festas la 1-an de
januaro— la tago de Nova Jaro. En nia lando oni ankaŭ festas la
7-an kaj la 8-an de novembro — la tagoj dc Granda Oktobra socia-
lisma revoiucio, la 7-an de oktobro — la tago de nia Konstitucio,
la 8-an de marto — Virintago, la 9-an de majo — la tago de la Venko,
la 1-an kaj la 2-an de majo. Laborisloj de ĉiuj iandoj festas la
Unuan de Majo — internacia tago de laboro.
-us
Dialogo
—	Kie vi renkonlos la No van Jaron?
— Gi-jare mi estos hejme kun miaj familianoj en trankviJa fa-
milia rondo, car la Nova Jaro estos en la mezo de la semajno. Se
ĝi estus sabate, tiam mi vendrede forflugus Moskvon kaj la sama’n
vesperon mi renkontus la No van Jaron kun miaj gajaj geamikoj.
Post tio mi havus ankoraii du tagojn рог mia estado en Moskvo:
sabato kaj dimanĉo. Mi povus reveni hejmen lunde frue matene.
—	Jes, tio estus interesa vojaĝo. Tiam vi povus viziti iun moik-
van teatron!
—	Jes, mi kun plezuro vizitus ilian teatron «Sovremennik».
Mi neniam vizitis ĝin. Sed kie vi renkontos la Novan Jaron?
—	Kiel Siam mi renkontos ĝin hejme. En nia familio estas ku-
timo — renkonti Novan Jaron nur hejme, neniam en alia loko.
80

—Ĝu laŭ la proverbo: «Ĝie estas varme, sed hejme pl©j earme?»
— Jes, veron diras la proverbo — nenie estas pH ĉarme ©1 hejrae.
Proverbo: Vi volus doni ovon рог ricevi bovonl
-estr-
Logiko
En stacidomo pasaĝero vidas du horloĝojn, kiuj montras diver-
san tempon. — «Kiun utilon havas du horloĝoj, se ili ne montras
la saman tempon»?
Staciestro: «Se ili rnontrus la saman tempon, tiam ni ja
ne bezonus du horloĝojn!»
Internacia spektaklo
Dum la kvara tendaro en Latvio, kiu okazis inter la 20-a de
julio kaj la 10-a de aŭgusto 1962, esperantista juirularo prezentis
unu el la plej sukcesaj teatraĵoj.
En malluma kaverno en Sigulda en la sama loko kaj la saman
daton de la tragedio — la 6-an de aŭgustd, okazis Esperanto-spek-
taklo «Amo pli forta ol morto» de fama latva poeto—Janis Raj-
nis, en bonega traduko de Ints Caĉe.
La prezentadon partoprenis gejunuloj el 5 urboj: Kaunas, Odes©,
Riga, Sofio kaj Tallinn.
La rolon de heroino — Maja, hidis estonino, ŝian amikinon —
juna latvino; la rolon de uficiro ludis litovo kaj lian kamaradon —
ruso. Reĝisoro estis bulgaro.
Vere internacia estis la spektaklo!
Lokaj vilaĝanoj kun granda intereso rigardis la spektaklon kaj
multe aplaŭdis. La sukceso estis plena.
Vortoj
antauhieraŭ позавчера
aplaudi аплодировать
agrilo апрель
augusto август
baldaiL скоро
bulgaro болгарин
ĉarma очаровательный
decembro декабрь
filmo фильм
februaro февраль
forgesi забывать
forflugi улетать
heroo герои
januaro январь
julio июль
junio июнь
ĵaiido четверг
kaprica капризный
kaverno пещера
konstitucio конституция
kopeko копейка
kotleto котлета
Latvio Латвия
lau по
logiko логика
lundo понедельник
majo май
mardo вторник
marto март
merkredo среда
81

monato месяц
novembro ноябрь
oficiro офицер
oni неопределенно-личное местоиме-
postmorgaŭ послезавтра
semajno неделя
septembro сентябрь
spektaklo спектакль
staciestro начальник станции
tragedio трагедия
truo дыра
utila полезный
vendredo пятница
venki побеждать
vero истина, правда
ние
pasaĝero пассажир
poeto поэт
prezentado представление
reĝisoro режиссер
reveni возвращаться
rolo роль
sabato суббота
Грамматика: § 59—62.
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение неопределенно-личного местоимения oni в сло¬
вах текстов урока.
II.	Определите значение окончания -us в словах текстов урока.
III.	Составьте эсперантский табель-календарь на текущий месяц.
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kiam oni Jaboras aŭ lernas?
2.	Kiam oni vizitas, teatron aŭ koncerton?
3.	Kiam oni dormas?
4. Kiom da monatoj havas la jaro?
5. Kiom da semajnoj havas la jaro?
6.	Kiuj	estas la nomoj de	la	monatoj?
7.	Kiuj	estas la nomoj de	la	tagoj de la semajno?
8.	Kiam oni ripozas?
9.	Kiujn tagojn oni festas en nia lando?
10.	Kiu	dato estas hodiaŭ?
11.	Kiu	dato estis hieraŭ?	(antaŭhieraŭ)?
12.	Kiu dato estos morgaŭ? (postmorgaŭ)?
III.	Заполните пропуски датами государственных праздников СССР.
Oni festas .... Ja tago de la Nova Jaro. En nia lando oni an-
kaŭ festas . . . kaj ... — la tagoj de Granda Oktobra Socialisma
Revolucio, ... — la tago de nia konstitucio, ... — Virintago,... —
la tago de la Venko, . . . kaj .... Laboruloj de ĉiuj landoj festas . ..
— internacia tago de laboro.
IV.	Прочитайте вслух, переведите на русский язык и выучите наи¬
зусть следующие диалоги (см. табл. 1и 2).
УПРАЖНЕНИЯ Б
82

Таблица 1
A
Mi
volus
dezirus
ke
vi
farn
montm
rigardu
filmon
foton
rakonton
В
Mi
kun pleznro
faros
montros
rigardos
filmon
foton
rakonton
Таблица 2
A
Mi
volus
dezirus
ke ni kune
veturu la ft Volga
renkontu la Novan Jaron
vizitu teatron
В
Mi
kun plezuro
veturus kun vi laii Volga
renkontus kun vi la Novan Jaron
vizitus kun vi teatron
V.	Сеставьте пять предложений, используя приведенную схему.
Образец: Se mi havus tempon, mi legus libron.
Se mi. . . us . . . on, mi. . . us. . . oq.
VI.	Выпишите из текста «Jnternacia spektaklo» слова, обозначающие
■мена участников спектакля по названиям городов.
Образец: riganino 'рижанка’.
VII.	Перескажите текст «Internacia spektaklo».
VIII.	Переведите текст на эсперанто.
6	июня я поеду в Омск и 17 июля я вернусь домой. 28 ав¬
густа я поеду в Киев, но 10 сентября я буду уже в Ленин¬
граде. Если бы я знал, что у меня будет отпуск в августе, я ку¬
пил бы билеты на теплоход, чтобы вместе с женой поехать по
Волге. Говорят, что это самый лучший отдых. Я бы взял с собой
киноаппарат и сделал бы фильм о нашей поездке.
IX.	Назовите на- эсперанто зимние, весенние, летние и осенние ме¬
сяцы.
X.	Переведите слова на русский явык.
lernejestro, poŝtestro, ludilo, restaĵo, stacidomo, horloĝo, filino,
bofrato, dimanĉo, ripoztago.
S3

Рог distro kaj amuzo
I
La novadzino al sia edzo: «Kial vi estas tiel kaprica? Lunde vi
ŝatis kotleton, marde vi ŝatis kotleton, merkrede vi ŝatis kotleton,
sed hodiaŭ, ĵaŭde vi tute ne ŝatas kotleton!»
II
—	Se mi donus al vi kvardek kopekojn kaj vi donus dek kope-
kojn al via kamarado, kiom restus en via poŝo?
—	Nemom, car mi havas tie truon.

DEKOKA EECIONO
-ant-
Homo, kiu legas, estas leganta homo=leganto.
Homo, kiu dormas, estas dormanta homo=dormanto.
Homo, kiu promenas, estas promenanta homo=promenanto.
Kio estas lernanto? — Lernanto estas homo, kiu lernas.
Kio estas instmanto?
Kio estas aĉetanto?
Kio estas ripozanto?
Proverb o: Eminenta ŝuldanto — malbona paganto.
Renkontante (kiam ni renkontas) vizitantojn de nia urbo, ni
ĉiam salutas ilin kun belaj floroj.
Promenante (kiam ni promenis) en la parko, ni renkontis niajn
amikojn.
Proverb o: Silentu donante, parolu riceveant.
-at-
La libro, kiun oni legas, estas legata libro.
La domo, kiun oni konstruas, estas konstruata domo.
Kio estas atendanto? — Atendanto estas persono, kiu atendas.
Kio estas atendato? — Atendato estas persono, kiun oni atendas.
Kio estas amanto?
Kio estas amato?
Proverb o: Kia regalato, tia regalado.
-er-
Neĝeroj
Estas vintro. Neĝas. Neĝeroj flugas en aero kaj falas sur la teron.
La infano kaptas flugantajn neĝerojn. Ili estas belaj. Estas malvarme.
Frostas. La patrino vokas la infanon hejmen. Hejme la infano volas
mem fari belajlTneĝerojn. Eltranĉante neĝerojn, li vundas sian fin-
gron. La fingro doloras. Sango aperas sur ĝi. La infano ploras.
A1 la ploranta infano alkuras la patrino. Si vidas sangerojn,
falantajn sur la plankon, kaj insultas la infanon. La insultata infano
ploras pli aktive. Li ploregas. Metante bandaĝon, la patrino konsolas
la suferanton. Iom post iom la plorado ĉesas. La knabo iras al la

fenestro kaj sidante apud ĝi, И rigardas la falantajn neĝerojn. Vere
ili estas tre belaj.
Proverb o: Unu floro ne estas krono, unu monero ne estas
mono.
Faktoj pri Esperanto
La aŭtoro de Esperanto Lazaro Ludoviko Zamenhof en 1878 es-
tante en la lasta klaso de gimnazio finis la nnnan projekton de la
lingvo. Studante en la universitato, Zamenhof dum plenaj sep jaroj
ĝis la jaro 1885 prilaboris sian lingvon. Fine, en la jaro 1887 en
Varsovio aperis la unua lernolibro sub la titolo «Internacia Lingvo
de Doktoro Esperanto». La aŭtoro ne eldonis la lernolibron sub sia
nomo, sed sub la pseŭdonomo «D-го Esperanto», t. e. «kiu esperas».
Nun la lingvo mem estas nomata laŭ tiu pseŭdonomo.
Sovetunia ekspozicio de atingoj en popola ekonomio
«Popola nniversitato» estas la nomo ofte donata al Sovetnnia
ekspozicio de atingoj en popola ekonomio.
La ekspozicio, montranta grandegajn sukcesojn de soveta popolo,
havas kvar fakojn: ĝeneralan fakon, fakon de industrio kaj trans-
porto, fakon de agrikulturo kaj fakon de konstruado.
La tuta ekspozicio havas 78 pavilonojn. Ĝenerala fako, havanta
15 pavilonojn de sovetaj respublikoj, montras atingojn de ekonomio
kaj nacia kulturo en ĉiu respubliko. Antaŭ la revolucio multaj
nordaj popoloj kaj kelkaj mezaziaj ne havis eĉ alfabeton kaj multaj
homoj en сата Rusio povis nek legi, nek skribi. Nuntempe en ĉiuj
respublikoj infanoj lernas en^mezlernejoj kaj multaj gejunuloj estas
studentoj de superlernejoj. Ciu respubliko nun havas multajn scien-
culojn, kulturlaborantojn kaj progresulojn inter laboristoj kaj kolho-
zanoj, kiuj partoprenas en komuna progreso de scienco kaj tekniko
en Sovetunio.
La dua fako havas preskau 20 pavilonojn. La plej vizitata pavi-
lono de tiu ĉi fako, nomata «Scienco», montras «flugantajn laborato-
riojn» — kosmoŝipojn. Multajn vizitantojn allogas ankaŭ pavilono
«Atoma energio por pacaj celoj». Apud la modeloj de la unuaj en
la tutmondo atoma elektrostacio kaj glacirompilo «Lenin» ĉiam
estas vizitantoj.
Dialogo
—	Kia estas la vetero hodiaŭ?
—	Pluvis la tutan nokton. Grandaj grizaj nuboj kovras la ĉielon.
Blovas norda vento. Estas malvarme, malseke kaj malpure. Plu-
vakvo kovris herbon en la korto.
—	Ni ne malesperu! Povas esti, ke post la tagmezo la veterr
estos pli bonat
86

Vortoj
aktiva активный
alfabeto алфавит
alkuri прибегать
allogi привлечь
atomo атом
aŭtoro автор
bandaĝo повязка
blovi дуть
demonstri демонстрировать
dolori болеть
eldoni T издавать
eminenta знаменитый
evoluo эволюция, развитие
fako отдел
fakto факт
gimnazio гимназия
griza серый
ĝenerala общий
herbo трава
insulti ругать
iom post iom мало-помалу
kapti ловить, поймать
konsoli утешать
Грамматика: § 63—65.
korto двор
krono венок
kulturo культура
laboratorio лаборатория
modelo модель
nubo облако
pavilono павильон
prilabori обрабатывать
projekto проект
pseudonomo псевдоним
рига чистый
regali угощать
sango кровь
seka сухой
studi изучать
suferi страдать
ŝuldo долг
titolo титул, заглавие
transporto транспорт
Varsovio Варшава
vento ветер
vundo рана
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите, какие буквы суффиксов причастии настоящего времени
являются показателем времени в словах текстов урока.
II.	Определите значение суффикса -ег- в словах текстов урока.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	En kiu sezono de la jaro estas neĝeroj?
2.	Ĝu neĝas?
3.	Kio flugas en aero?
4.	Kien falas la neĝeroj?
5.	Gu estas varme?
6.	Kiu vokas la inf anon?
7.	Kien vokas la patrino la infanon?
8.	Kion faras la infano hejme?
9.	Kial la fingro doloras?
10.	Kio aperas sur la fingro?
11.	Kiu alkuras al la ploranta infano?
12.	Kion vidas la patrino?
87

13.	Kiu estas insultanlo?
14.	Kiu estas insultato?
15.	Kion metas la patrino sur la fingron?
16.	Ĝu la patrino konsolas la suferanton?
17.	Gu la plorado ĉesas?
18.	Kien iras la infano?
19.	Kion li rigardas?
20.	Gu la neĝeroj estas belaj?
III.	Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текста
«Neĝeroj».
Estas .... Neĝeroj .. . en aero kaj . .. sur la teron. La in¬
fano .. . flugantajn ... .La patrino ... la infanon hejmen. Eltran-
cante ... li ... sian .... La fingro. .. . Sango .. . sur ĝi. La in¬
fano ... . A1 la . .. infano ... la patrino. Si vidas... , falantajn
sur la .. . .
IV.	Переведите текст «Sovetunia ekspozicio de atingoj en popola ekonomio»
на русский язык. Сделайте обратный перевод (см. стр. 86).
V.	Переведите диалог на эсперанто.
—	Какая сегодня погода?
—	Сегодня чудесная погода. На дворе тепло и сухо.
—	Прекрасно. Пойдем погулять в парк?
—	G огромным удовольствием.
VI.	Объясните на эсперанто значение парных слов.
Образец: demandanto — demanclato.
Demandanto estas pcrsono, kiu demandas.
Demandato estas persono, kiuu oni demandas.
elektanto — elektato
salutanto — salutato
renkoutauto — renkontato
vizitanto — vizitato
VII.	Переведите слова на русский язык.
Malaperi, aktivulo, konstruaĵo, plorego, ventego, eldonejo,
kinoaparato, najbaro, ekrigardo, vespermanĝo, plezuro, vianda, pro-
menado, adresaro, redakcio.
VIII.	Переведите слова на эсперанто, употребляя корни: rakont-, ri-
gard-, aĉet-, aŭskult-, ricev-, kornenc-, ripoz-.
Слушатель, начинающий, рассказчик, отдыхающий, зритель,
получатель, покупатель.
IX.	Составьте диалог, используя лексику текста «Faktoj pri Espe¬
ranto».

DMKNATJA IjECIONO
-int-
Homo, kin parolis = parolinta homo = parolinto.
Homo, kiu revenis = reveninta homo = reveninto.
Jaro, kin pasis = pasinta jaro.
Monato, kiu estis = estinta monato.
Kio estas atendinto?
Kio estas suferinto?
Proverbo: Suferinto pli valoras ol lerninto.
Renkontinte (kiam ni renkontis) la vizitantojn de nia urbo, ni
akompanis iiin aJ Ja hotelo.
Promeninte (kiam ni jam promenis) en la parko, ni revenis
he j men.
-it-
La libro, kiun oni jam legis, eslas legita libro.
La domo, kiun oni jam konstruis, estas konstruita domo.
Kio estas sendita letero?
Kio estas ricevita respoado?
Proverboj: Bone farita, multe gajnita.
Multe komencite, malmulte plenumite.
Du amikoj
Du amikoj, irintaj tra arbaro, subite renkontis urson. Unn el
ili tuj kuris al arbo, suprengrimpis ĝin kaj kaŝis sin en la foliaro,
kvazaŭ en nesto. La alia jam ne havis tempon por fari la samon.
Falinte sur la teron, li simulis mortinton. Kiam la urso venis al li,
li detenis sian spiron, car li iam aŭdis, ke la nrso ne tuŝas mortinton.
Kiam la urso foriris, la homo, estinta sur la arbo, malsupreniris
al sia kamarado kaj demandis lin: «Kion flustris la urso en vian
orelon?» La alia respondis: «La urso diris al mi, ke tiu ne estas vera
amiko, kiu forlasas sian kamaradon en danĝero!»
La koko kaj la perlo
(fablo)
La koko dum bekad’ senĉesa
En sterko trovis perlon pro okaz*,
Kaj diras li kun la emfaz’:
«Jen aĵo malnecesa!
89

Slultuloj taksas ĝin per la grandega prez’
Sed estas multe pli prefdra рог enspez’
Hordea simpla gren’: ne tiom delikata,
Sed sata!»
Por sensciul’ similas paralel’:
Gravaĵo sen kompren’ nur ŝajnas b agate Г
I. A. Krilov
(traduko de S. G. Rublov)
Faktoj pri Esperanto
II
En la jaro 1913 sub la gvido de fama franca verkisto Tristan
Bernard oni ekzamenis Esperanton en speciala komisiono.
Difinita literatura teksto estis tradukita en multajn lingvojn, inte-
ralie ankaŭ en Esperanton, kaj poste tiu sama teksto estis retradukita
de aliaj tradukantoj, nekonantaj la originalan tekston, en la lingvon
de la originalo. La rezulto montris, ke la plej perfektaj tradukoj
estis faritaj pere de Esperanto, ĉar la retradukita teksto el Espe¬
ranto estis la plej proksima al la originalo.
Vortoj
akompani сопровождать
atesto аттестат
bagatelo пустяк
beko клюв
delikata деликатный
deteni удержать
difini определять
diplomato дипломат
emfazo эмфаза, напыщенность
enspezo приход (в торговле)
fablo басня
flustri шептать
folio лист
foriri уйти
forlasi покинуть, бросить
gajni выигрывать
greno зерно
grimpi взбираться
gvidi руководить
hordeo ячмень
hotelo отель, гостиница
^/interalie между прочим
Грамматика: § 66—67.
kaŝi прятать
komisiono комиссия
koni знать
kvazatf как будто
Iasi оставлять
nesto гнездо
originalo оригинал
perfekta совершенный
plenumi исполнить
perlo жемчуг
prezo цена
simuli симулировать
speciala специальный
spiri дышать
sterko удобрение
stulta глупый
ŝajni казаться
taksi оценивать
trovi находить
tuŝi трогать, касаться
urso медведь
valori стоить
УПРАЖНЕНИЯ А
I. Определите, показателем какого времени является буква -i- в суф¬
фиксах причастий -int-, -it-*
90

УПРАЖНЕНИЯ В
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kiu renkontis urson?
2.	Kion faris uuu el la amikoj?
3.	Gu la alia amiko havis tempon рог fari la samon?
4.	Kion li faris?
5.	Gu la urso venis al li?
6.	Kion li faris kiam la urso alvenis?
7.	Kial li detenis sian spiron?
8.	Kiam malsupreniris lia kamarado, estinta sur la arbo?
9.	Pri kio li demandis malsuprenirinte de la arbo?
10.	Kiun respondon li ricevis?
III.	Заполните пропуски предлогами.
Du amikoj, irintaj .. . arbaro, subite renkontis urson. Unu ...
ili tuj kuris ... arbo, suprengrimpis ĝin kaj kaŝis sin ... foliaro.
IV.	Переведите слова на русский язык.
grimpante
legante
falante
tranĉante
suprengrimpante
demandante
grimpiate
leginte
faliate
tranĉiote
suprengrimpinte
demandinte
V.	Переведите слова и предложения на эсперанто.
встречая	встретив
переводя	переведя
выполняя	выполнив
трогая	тронув
занимая	заняв
закрывая	закрыв
Влезая па дерево, мальчик упал. Забравшись на дерево, он
увидел медведя. Поранив палец, ребенок заплакал. Открывая окно,
я увидел в саду много птиц.
VI.	Составьте диалог, используя лексику текста «Faktoj pri Esperanto».
VII.	Выучите наизусть басню «La koko kaj la perlo».
Рог distro kaj amuzo
Malgranda diplomato
Filo: Ĝu vi povas skribi vian nomon ferminte la okulojn?
Patro: Gertel
Filo: Bone, fermu viajn okulojn kaj subskribu mian lernateston!
91

Ев autobus о
Aŭtobuso estis plena. Ĝiuj lokoj estis okupilaj. Maljunulino eni-
ris la aŭtobuson. Viro, sidinta apud la fenestro, fermis siajn oku-
lojn. «Gu vi malbone vin sentas? Gu mi povas iel helpi al vi!» —
demandis lin la apudsidanlo. «Ne, ĉio estas en ordo, sed mi tute
ne povas vidi, kiam maljunulinoj staras!»

DUDE К A LECIONO
-ont-
Horao, kiu legos = legonta homo = legouto.
Tago, klu sekvos = sekvoata tago.
Monato, kiu estos = estonta mooato.
Jaro, kiu venos = venonta jaro.
Kio estas vizitonto?
Kio estas sekvonta paĝo?
Proverb o: Uzu tempon estantan, antaŭvidu estontan, memoru
estintan.
-ot-
Persono, kiun oni elektos = elektota persono.
Domo, kiun oni konstruos = konstruota domo.
Kio estas seodota telegramop
Kio estas ricevota mono?
Pro verb о: Pli bone kokino posedata ol bovo posedota.
ek-
Saĝa hundo
Profesoro K. havis tre saĝan hundon. Iun tagon, enirinte en
sian kabineton li vidis, ke la hundo sidas en lia brakseĝo. La pro¬
fesoro iris al la malfernwta fenestro kaj ekkriis: «Katoj! Kiom
multe da katoj estas en la ĝardeno!» La hundo saltis, kuris al la
fenestro kaj ekbojis. Dume la profesoro eksidis en sian brakseĝon.
Alian tagon la hundo eniris en la kabineton kaj vidis sian ma-
etron sidanta en la brakseĝo. Ĝi iris al la fenestro, akrigardis al
la ĝardeno kaj ekbojis. La mastro ankaŭ iris al la fenestro kaj
•krigardis tra ĝi. Li nenion vidis en la ĝardeno. Li turnis sian
vizaĝon kaj ekvidis, ke la hundo jam okupis la brakseĝon.
Proverb о: Laŭ la frukto oni arbon ekkonas.
Faktoj pri Esperanto
III
La unua universala kongreso de Esperanto estis organizita en
Boulogne-sur-Mer (Francio) en la jaro 1905.
La kongreson ceestis 688 personoj el diversaj landoj. La kon-
graso kaiizis grandegan entuziasmon inter la kongresanoj kaj veran
93

Serisacion рог la ekstera mondo. La unuan fojon en la historio d©
la homaro oni parolis imu solan lingvon, koraunan al ĉiuj part©-
prenantoj.
Nuntempe la universalajn kongresojn organ!zas UEA (Univer-
sala Esperanto-Asocio). La estraro de UEA decidas pri la loko d©
la kongreso, pri la tagordo de ĉiuj oficialaj aranĝoj kaj pri la pa-
rplotaj temoj dum la kongreso.
Dialogo
—	Bonan matenon, Vera! Kien vi tiel rapidas?
—	Saluton! Mi rapidas hejmen el vendejoj.
—	Kion interesan vi tie aĉetis?
—	Nenion interesan! Mi aĉetis du litrojn da lakto, iom da
viando kaj sapon. Mia avino malbone sentas sin hodiaŭ kaj ŝi petis
min ĉion aĉeti. Tamen mi nomis nur tri objektojn. Mi ion forge-
sis! Mi bone memoras, ke mi hejme kalkulis, ke mi devas aĉeti
kvar objektojn. Gerte, mi forgesis pri pano! Sed tute egale, mi jam
ne havas tempon por tio, mi acetos ĝin vespere, revenonte hejmen.
—	Tiam vi ne perdu tempon kaj rapidu, kaj mi marŝos en alien
direkton! Ĝis revido!
—	Ĝis revido!
Viro kaj cigaro
La viro estas fu-
monta
La cigaro estas fu-
mota
La viro estas fu-
manta
La cigaro estas fu-
mata
La viro estas fu-
mint a
La cigaro estas fu-
mita
Vortoj
afabla любезный
antaŭvidi предвидеть
aranĝi устраивать
asocio ассоциация, союз
cigaro сигара
cikonio аист
ĉapelo шляпа
ĉeesti присутствовать
94

biciklo велосипед
boji лаять
dolĉa сладкий
egala равный
elekti выбирать
entuziasmo энтузиазм
fojo раз
forflugi улететь
ĝardeno сад
hundo собака
indigni возмущаться, негодовать
kalkuli считать
kaiizo причина
kiamaniere каким образом
konstanta постоянный
kontenta довольный
kortuŝi растрогать
lakto молоко
litro литр
maniero способ, образ, манера
mantelo плащ
marŝi маршировать
Грамматика: § 68—71.
decidi решать
direkto направление
mastro хозяин
meti класть, помещать
najbaro сосед
oficiala официальный
paĝo страница
peti просить
posedi обладать, владеть
profesoro профессор
sapo мыло
sensacio сенсация
subite вдруг, внезапно
surmeti надеть, поместить
tamen однако
trompi обманывать
turni вертеть
universala всеобщий, зд. всемирный
uzi употреблять
vendi продавать
viando мясо
vizaĝo лицо
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите в текстах урока показатель времени в суффиксах при¬
частий -ont-, -ot-.
II.	Определите значение приставки ек- в словах текстов урока.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты уроков на русский язык.
II.	Составьте 10 вопросов к тексту «Saĝa hundo» и перескажите его,
используя эти вопросы.
III.	Переведите текст на эсперанто.
Стоя у окна, я увидел кошку моего соседа. Выходя из дома
со своей собакой Джеком, я забыл о кошке. Но Джек, выбежав
в сад, сразу увидел кошку и с лаем бросился за ней. Был мо¬
мент, когда Джек вот-вот схватит кошку, но, подпрыгнув, кошка
моментально забралась на дерево и Исчезла в его ветвях. Я был
доволен, что кошка моего соседа не' пострадала, но мой Джек,
наоборот, совсем не проявлял радости.
95

IV. Ответьте устно на вопросы к каждому рисунку,
1.	Kion ha vis la viro en sia dekstra mano enirante on la ĉam-
bron?
2.	Kion li deziris fari enironte en la ĉambron?
3.	Kion li vidis enirinte en la cambron?
1.	Kion decidis fari la viro?
2.	Ĝu li surmetis mantelon kaj ĉapelon?
3.	Ĝu li invitis la hundon akompani lin forironte el la eambro?
4.	Kion faris la hundo?
96

1.	Kiu enkuris en la ĉambron?
2.	Kiu kuris pli rapide, ĉu la viro, ĉu la hundo?
3.	Gu la ĉapelo de la viro forflugis dum lia kurado?
4.	Kiamaniere la viro atingis la celon pli frue ol la hundo?
V.	Ответьте письменно на следующие вопросы*
Kiu estas trompinto, ĉu la viro, ĉu la hundo?
Kiu estas trompito, ĉu la viro, ĉu la hundo?
VI.	Составьте рассказ, используя рисунки к упражнению III.
VII.	Составьте рассказ, используя новую лексику из текста «Faktoj
pri Esperanto».
VIII.	Переведите слова на эсперанто.
Прыгать — вспрыгнуть; кричать — вскрикнуть; лаять — залаять;
знать — узнать; смотреть — взглянуть; стоять — встать; ходить —
входить — выходить — уходить; бежать — убежать — вбежать —
прибежать; летать — улетать — прилетать.
Рог distro kaj amuzo
Neatendita demand©
Kiam malgranda Petro pro malsano kuŝis en sia litoj iu knabo,
nekonata al la familio, venis en la domon pdr demandi pri lia sano.
La patrino de Petro estis tre kortuŝita kaj afabla. ŝi donis al la
knabo iom da dolĉaĵo.
Kiam la knabo estis forironta, li subite demandis: «Se Petro
mortos, ĉu mi povos havi lian biciklon?»
97

Fli malbone
A: Mi indignas pro la maniero, en kiu mia edzino konstante pa-
rolas pri sia estinta edzo ...
B: Bagatelo! La mia ofte parolas pri sia estonta . . .
* # #
—	Kial la cikonio staras sur unu piedo?
—	ĉar se ĝi levus ambaŭ piedojn, ĝi falus.

DUDEKTTNUA EE CIONO
-ig-
Ŝi ruĝigas siajn lipojn
рог beligi sio
Takt*
Takt’, taktM Takton tenu,
Рог ke ni al celo venu.
Ĝi ja multajn. unuigas,
La malgrandajn kuraĝigas
Longan vojon faciligas,
Ĝi la colon proksimigas
Kaj lumigas ĝin klarbrile,
Ke ni trafu ĝin facile.
(Laŭ Bjdrnson)
Proverb o: Nokto ĉion nigrigas, tago ĉion lumigas.
■iĝ'
Mateniĝo
Jen aŭdiĝas kokokrioj —
Signo de la mateniĝM
Sur ĉielo ruĝaj strioj —
Baldaŭ estos sunleviĝ’!
(El Verda Flago
de Doĉo T. Stanev)
Proverbo: Kiu riciĝas, tiu fieriĝas.
99

Naskiĝo de la lingvo
Aŭtoro ae la internacia lingvo Esperanto Lazaro Ludoviko
Zamenhof naskiĝis 15 (27) 12.1859 en Belostoko, kies loĝantaro kon-
sistis el rusoj, poloj, litovoj, germanoj kaj hebreoj. Ili ĉiuj parolis
siajn naciajn lingvojn. La rilatoj inter diversnacianoj ne estis ami-
kaj kaj malgranda Ludoviko infane decidis, ke foresto de komuna
lingvo estas la ĉefa kaŭzo de malpaco. La revo pri unu homa lingvo
ekposedis lin kaj de tiu tempo neniam lin forlasis. Sufiĉe frue li
konkludis, ke la komuna lingvo povas esti nur iu neŭtrala, aparte-
nanta al neniu el la nun vivantaj nacioj. En Varsovia klasika gim-
nazio li konatiĝis kun antikvaj lingvoj kaj fidela al sia revo li komen-
cis pensi pri revivigo de unu el tiuj lingvoj por komuna uzado. Sed
poste li venis al firma konvinko, ke neniu el ekzistintaj aŬ ekzi-
stantaj lingvoj estas taŭga por tiu celo, sed estasnecesa nova,arte-
farita lingvo.
Kiam en la 5-a klaso de la gimnazio li konatiĝis kun la angla
gramatiko, tre simpla kompare kun la gramatikoj greka kaj latina,
tio mirigis lin kaj li konvinkiĝis, ke abundo da gramatikaĵoj ne
estas necesa por la lingvo. Li komencis forĵeti superfluajn formojn
kaj baldaŭ li venis al la gramatiko plej malgranda, kiu okupis ne pli
ol kelkajn paĝojn. Tio ĝojigis la junulon kaj kun nova energio li
datirigis siajn esplorojn, sed grandegaj vortaroj maltrankviligis lin.
Iun tagon la surskriboj «Ŝvejcarskaja» kaj «Konditerskaja» kaptis
lian atenton. Jen kio helpos solvi la problemon! — Sufiksojl Sur la
lerurajn grandegajn vortarojn falis radio de lumo kaj ili komencis
rapide degeli. Eĉ pure radikaj vortoj (ekz. patrino, tranĉilo kaj
aliaj) kun helpo de sufiksoj transformiĝis kaj faciligis enmemorigon.
Laborante super la vortaro, la aŭtoro baldaŭ rimarkis, ke la nunaj
lingvoj posedas grandegan provizon da pretaj vortoj jam internaciaj
kaj konataj al ĉiuj popoloj. Ili estas vera trezoro por la estonta in¬
ternacia lingvo, — kaj li sukcese utiligis tiun trezoron. Kiel fonton
de la vortaro li uzis romano-germanan radikaron, elektante inter
la formoj la plej simplajn kaj internaciajn.
En 1878 la lingvo estis preskaŭ preta, kvankam inter la tiama
tLingwe uniwersala» kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda di-
ferenco. Tio estis la unua periodo de la lingvo,
Dialogo
—	Saluton, Jural Kiel vi fartas? Mi jam delonge ne vidis vinl
—	Dankon, bone! Kaj kiel vi fartas?
—	Dankon, ankati bone! Nia renkonto ĝojigas min. Mi eĉ decidis
▼iziti vin por inviti vin en nian klubon. Nepre venu ĵaŭde!
—	Mi timas, ke ĵaŭde mi ne havos tempon por tio.
— Se vi ne venos la sekvontan laildon, mi mem venigos vin!
— Ĝu vere? Vi timigas min! ĉu mia ĉeesto estas tiom necesa?
100

—	Gerte tio estas por vi necesa. Mi volas paroligi vin. Vi jam
scias pli ol sescent vortradikojn kaj vi nepre devas havi praktikon
рог interparolado.
—	Bone, tiam mi nepre venos, car mi mem tre deziras bone paroli
Esperante.
-nj- -Ĉj-
— «Panjo», diris malgranda Manjo (Mario) al sia patrino, «Peĉjo
(Petro) volas preni la plej grandan pecon de la kuko, sed mi opinias,
ke mi devas havi ĝin, ĉar li jam manĝis kukojn dum du jaroj antaŭ
ol mi naskiĝis».
Vortoj
abundo изобилие
aĝo возраст
artefarita искусственный
brili блестеть
degeli таять
diferenco различие
eĉ даже
ekzisti существовать
esplori исследовать
fidela верный
fiera гордый
firma крепкий, устойчивый,
fiziko физика
foresto отсутствие
germano немец
gramatiko грамматика
greka греческий
hebreo еврей
honti стыдиться
klara ясный, светлый
klasika классический
kompari сравнивать
konkludi заключать
konvinki убеждать
kuko пирог
kvankam хотя
latina латинский
Про губа
Грамматика: § 72—74.
miri удивляться
moderna современный
naski рождать
neŭtrala нейтральный
opinio мнение
ресо кусок
periodo период
polo поляк
problemo проблема
provizo запас
radiko корень
rilato отношение
rimarki замечать
готапа романский
signo знак
solvi решать, растворять
strio полоса
sufiĉa достаточный
sulikso суффикс
suno солнце
superflua лишний
takto такт
taŭgi годиться
teruro ужас
trafi попадать (в цель)
transformi преобразовать
trezoro сокровище
vasta обширный, просторный
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение суффикса -ig- в словах текстов урока.
II.	Определите значение суффикса -iĝ- в словах текстов урока.
III.	Установите, каким русским уменьшительным именам соответ¬
ствуют имена Tanjo, Manjo, Peĉjo.
101

УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух н перепишите тексты урока на русский язык.
II.	Выпишите из стихотворения «Takt’» все слова с суффиксом -ig- и
выделите в них корни. Добавьте к корням, где это необходимо, окончания
и переведите на русский язык как корневые слова, так и образованные
от них при помощи суффикса -ig- глаголы в неопределенной форме.
Образец: nigr-a 'черный' — nigr-ig-i 'чернить' (делать черным).
III.	Выпишите из текста «Dialogo» парные глаголы и переведите их
на русский язык.
Образец: tim-i 'бояться' — tim-ig-i 'пугать' (заставить бояться).
IV.	Переведите письменно текст «Naskiĝo de la lingvo» на русский
язык.
V.	Ответьте письменно на следующие вопросы.
1.	Kiu estas pli aĝa, 6u Peĉjo, ĉu Manjo?
2.	Kial Manjo decidis, ke ŝi devas havi pli grandan pecon de la
kuko?
VI.	Переведите слова на русский язык, а затем выделите в них корни,
аффиксы и окончания.
klarbrile, ĉeesto, interparolado, vortradiko, kokokrio, sunleviĝo,
ratkaptilo, mateniĝo, alproksimiĝo, amo, ami, enamiĝi, amiko, ami-
kiĝi, frua, malfrua, malfruiĝi, nulo, nuligi, kolekto, kolekti, ko-
lektiĝi, renkonto, renkonti, renkontiĝi, vagono, envagoniĝi, elva-
goniĝi, envagonigi, elvagonigi, unu, unuigi, unuiĝi.
VII.	Переведите слова на эсперанто.
Молодой — старый — состарить — состариться; теплый — со¬
греть — согреться; сидеть — усадить — усесться; падать — свалить;
длинный — удлинить; пить — напоить.
VIII.	Выучите наизусть стихотворения «Takt’» и «Mateniĝo».
Рог distro kaj amuzo
Fiziko
—	Kiu estas la kaŭzo, ke someraj tagoj estas longaj kaj vintraj —
mallongaj?
—	Tute simple! Varmo plivastigas kaj malvarmo malvastigas
objektojn.
Diferenco
—	Kiu estas diferenco inter moderna kaj malmoderna knabino?
—	Malmoderna knabino ruĝigas kiam ŝi hontas. .. kaj moderna
knabino hontas, kiam ŝi ruĝiĝas.

DUDEKDUA LECIONO
-ec-
La monto estas alta.	La rivero estas profunda.
Ĝia alteco estas pli ol 1800 metroj. Gia profundeco estas pli ol 10 metroj.
Proverb o: Unueco donas fortecon.
-em-'
Personoj, kiuj havas einon multe babili estas babilemaj. Infa-
noj ofte ŝatas petoli. Hi estas petolemaj. Vetero printempe ofte ŝan-
ĝiĝas. Gi estas ŝanĝema. Aŭtune ofte pluvas. Kia estas la vetero
aŭtune? Kiaj estas la infanoj, kiuj ofte ploras?
Proverbo: Tro elektema nenion ricevas.
Porpaca laboro
Multflankan porpacan laboron efektivigas esperantistoj en So-
vetunio. Taŝkentaj tramistoj havas amikecan korespondadon kun
samprofesianoj en Budapeŝto, Sofio kaj Zagrebo. La laboristoj kaj
inĝenieroj de frataj landoj interŝanĝas sperton, aranĝas ekspoziciojn,
organizas vesperojn de amikeco, рог kiuj ili reciproke sendas ma-
terialon.
La amikajn kontaktojn helpis organizi esperantistoj-aktivuloj de
Uzbeka Asocio pri amikeco kaj kulturaj ligoj kun eksterlando.
Firinajn fadenojn de amika korespondado kaj kunlaboro etendas
inter si la urboj de Udmurta Aŭtonoma Soveta Socialisma Res-
publiko kaj Hungario. En la cefurbo de Udmurtio Ijevsk estas fon-
ditaj laborbrigadoj de Hungara—Udmurta amikeco. La samaj bri-
gadoj aperis en hungaraj urboj. Tre varman gratulon en versoj
al la parenca udmurta popolo sendis eminenla hungara poeto-espe-
rantisto Julio Baghy.
103

Ukrainaj kamaradoj interŝanĝas «parolantajn leterojn» kun Pol-
tando, Ceĥoslovakio, Bulgario, GDR, FRG, Aŭstrio, Italio, Aŭstra-
lio kaj aliaj landoj.
Italaj instruistrOj en la urbo Massa ricevis «parolantan leteron»,
en kiu sur fono de «Itala Kaprico» de Gajkovskij estas surbendigi-
taj «Fabeloj pri Italio» de Gorkij kaj inter ili la novelo pri estado
de Lenin sur la insulo Kapri. Roma radio dediĉis sian elsendon al
tiu interesa «paroianta letero».
Pacaktivuloj en urboj kaj viJaĝoj konatigas siajn korespondan-
tojn кип раса ekstera politiko de nia lando, kun niaj literaturaj
kaĵ kulturaj trezoroj.
Faktoj pri Esperanto
IV
La universalaj kongresoj de Esperanto estas klara kaj evidenta
pruvo pri la perfekta praktika fnnkciado de Esperanto. Ili plifir-
migas la senton de amikeco kaj internacia solidareco ne nur inter
ĉiuj partoprenantoj, sed pere de ili ankaŭ inter la tutmonda esperan-
tistaro.
La universalaj kongresoj per sia tuta karaktero forte kontribuas
al pli bona kompreniĝo inter la popoloj. La partoprenantoj de la
kongresoj, reveninte'al siaj hejmoj, faras prelegojn, skribas arti-
kolojn kaj alimaniere diskonigas la diversajn aranĝojn kaj la spiriton
de internacieco kaj tuthomeco, kiu inspiras tiun grandan internacian
manifestacion.
Pro ĉio ĉi la universalaj kongresoj de Esperanto signas ne nur
ĉiam novan ŝtupon en la progresado de la Internacia Lingvo, sed
ili estas samtempe gravaj kontribuaĵoj al la ideo de interpopola
amikeco.
Vortoj
apenaŭ едва
artikolo статья
aspekto вид
auto автомобиль
autonoma автономный
bendo длинная узкая лента
benzino бензин
brigado бригада
bruli гореть
dediĉi посвящать
doktoro доктор
efektiva действительный
efektivigi осуществлять
elsendo радиопередача
emo склонность
etendi протягивать, про¬
стирать
evidenta очевидный
fabelo сказка
fadeno нить
fono фон
fondi основывать
freŝa свежий
funkcii функционировать
gratuli поздравлять
nonesta честный
Hungario Венгрия
inspiri вдохновлять
insulo остров
karaktero характер
kompleta полный, комплектный
kuseno подушка
kontribui вносить вклад, содейство¬
вать
1аса усталый
lito кровать
manifestacio манифестация
materialo материал
medikamento медикамент
novelo повесть, рассказ
104

pasi проходить
petoli шалить
prelego лекция
preter мимо
solidara солидарный
sperto опыт
spirito дух
pruvo доказательство
reciproka взаимный
ŝtupo ступень, ступенька
trezoro сокровище
verso стих
Грамматика: § 75—76.
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите значение суффикса -ее- в словах текстов урока.
II.	Определите значение суффикса -ет- в словах текстов урока.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты на русский язык.
II.	Заполните пропуски суффиксами.
Multflankan рограсап laboron efektiv ... as esperant ... oj ей
Sovetun ... о. Taŝkentaj tram . .. oj havas amik ... an kores-
pond ... on kun samprofesi ... oj en Budapeŝto, Sofio kaj Zagrebo.
En la ĉefurbo de Udmurt .. . or Iĵevsk, estas fond .. . aj laber-
brigadoj do Hungara-Udmurta amik . .. o.
Pacaktiv. . .oj en urboj kaj vilaĝoj kon... as siajn korespond...
ojn kun раса ekstera politiko de nia lando, kun niaj literaturaj,
artaj kaj kulturaj trezoroj.
III.	Заполните пропуски, где это необходимо, подходящими по смыслу
предлогами.
Italaj instruistoj .. . urbo Massa ricevis «parolantan leteron» ...
kiu . . . fono . . . «Itala Kaprico» ... Gajkovskij estas surbendigi-
taj «Fabeloj ... Italio» ... Gorkij kaj ... ili la novelo ... es-
tado . . . Lenin . . . insulo Kapri.
IV.	Перескажите текст «Porpaca laboro».
V.	Переведите слова на эепераито.
Здоровье, болезнь, здоровый; больной, заболевание, больной
человек; лечить, лежать, сознавать, гибнуть, родственник, сирота,
мнение.
VI.	Переведите слова на русский язык.
kriema, laborema, timema, rapidema, silentema, kantema, sen-
tema, ridema, kredema, decidema, beleco, noveco, sekeco, pureco,
frateco, patrineco, afableco, juneco, graveco, elektemulo, kredemulo,
timemulo, sanigilo, malsanulejo, malsanema, malsaneco, antaŭulo,
samtempulo, posteulo, dikulo, kontraŭulo.
105

Рог distro kaj amuzo
A: Mi apenaŭ povas iri, tiel doloras mia dekstra piedo!
B: Hm! Tio estas apero de maljuneco, mi pensas.
A: Bagatelo! Mia maldekstra ĥavas la saman aĝon kaj tute ne
doloras!
Vizite al doktero
Kiam maljuna homo malsaniĝis, li vizitis doktoron. «Medika-
mentoj tute ne helpos al vi», diris la doktoro. «Kompleta ŝanĝo
de la vivo, jen kio estas рог vi necesa. Forveturu рог unu monato
ien al freŝa aero, promenu, sed ne laciĝu, frue enlitiĝu, manĝu pli
malmulte da viando, trinku bonan Iakton kaj fumu nur po unu
cigaro ĉiutage».
Post unu monato la paciento revenis kaj vizitis la kuraciston.
Lia aspekto estis tute alia kaj la doktoro diris al li tion. «Jes,
sinjoro doktoro, via konsilo multe helpis min. Mi faris cion, kion
vi rekomendis. Mi frue enlitiĝis kaj faris cion alian, kion vi kon-
silis. Sed mi devas honeste diri, sinjoro doktoro, ke unu cigaro
ciutage preskaŭ mortigis inin komence. Tio ne estas ŝerco — ko-
menci fumadon en mia aĝo!»
Nova auto
Patro: Kiom da benzino ĝi uzas?
Patrino: Kian koloron havas la kusenoj?
Filo: Kiom da kilometroj en unu horo?
Filino: Gu estas en ĝi cigaredbruligilo?
Najbaro: El kio ili pagis ĝin? (Preterpasante).

BUDEKTEIA ЕЕ СЮ Ж О
-ebl- -ind- -cnd-
Leteroj
Estimata samideano!
Mi trovis vian adreson en la revuo «Bulgario». Leningrado
treege interesas min. Gu estas eble рог vi konatigi min kun via
urbo kaj ĝiaj historiaj kaj aliaj interesaj lokoj?
Se vi havas eblecon, bonvolu sendi al mi ilustritajn poŝtkartojn
kun vidindaj lokoj de via urbo, kiu estas konata kiel unu el la
plej belaj urboj de la mondo.
Mi sendas al vi kelkajn vidindaĵojn de nia hungara ĉefurbo —
Budapeŝto.
Mi petas vin respondi kiel eble plej rapide.
Amike salutante vin
Imre Farkoŝ
Ricevinte tiun 6i leteron mi decidis, ke ĝi estas tuj respon-
denda. Kvankam priskribi Leningradon letere estas malfacila tasko,
tamen la letero estis skribenda kaj jen estas mia respondo.
Estimata amiko!
Vi skribas al mi, ke vin interesas Leningrado kaj vi deziras
konatiĝi kun ĝi. Mi kun plezuro faros tion, car ni, leningradanoj,
treege ŝatas nian urbon.
La urbo estas sufiĉe juna; ĝia aĝo estas iom pli ol 280 jaroj.
Leningrado estas granda industria kaj kultura centro, kiu havas
grandan signifon por nia lando.
En Leningrado, kiu antaŭe estis nomata Petrogrado, en la jaro
1917 sub la gvido de Lenin okazis Granda Oktobra socialisma revo-
lucio. Post la morto de Lenin, la urbo estis nomita Leningrado.
Leningrado estas cemara urbo kun granda haveno, vizitata de
ŝipoj el multaj landoj de la mondo. Multaj fervojaj kaj aeraj linioj
interligas Leningradon kun la plej malproksimaj lokoj de nia lando.
Sur la stratoj de la urbo veturas multaj tramoj, aŭtobusoj kaj diver-
saj aŭtomobiloj. Subtera fervojo, metropoliteno, ankau funkcias.
Larĝa rivero Neva kaj kelkaj aliaj, malpli grandaj riveroj kaj
kanaloj fluas tra la urbo. Belaj konstruajoj kaj monumentoj, same
kiel multnombraj pontoj trans la riveroj treege beligas la urbon.
Ce urbolimoj aperis novaj postmilitaj partoj de la urbo. Laŭ
ambau flankoj de novaj larĝaj stratoj staras modernaj multetaĝaj
domoj. Verda kreskajo ornamas la stratojn.
107

Vizitendaj lokoj en nia urbo estas: krozŝipo «Aŭroro», kies
kanono anoncis la komencon de la nova erao, Smolnij — la
stabo de Granda Oktobra revolucio, Ermitaĝo — mondfama mnzeo
kaj la lokoj, kie brulas eterna fajro je memoro de herooj — Marsa
Kampo kaj Piskarjova tombejo. Memorendaj estas la herooj —
fidelaj filoj de Patrio, kiuj fordonis siajn vivojn dum la lasta mond-
milito, por ke vivu la urbo.
Mi sendas al vi kelkajn vidindaĵojn de Leningrado, sed bedaŭ-
rinde, ne ĉion vidindan ili prezentas. Tamen ili donos al vi eblecon
iom konatiĝi kun la urbo.
Mi atendas vian respondon. Pri la historio de la urbo mi poste
skribos a] vi pli detale.
Kun amikeca saluto
Vvktor Sagov.
«Kupra Rajdanto»
( fragmento )
Mi amas vin, de Petr’ afero,
Aspekton vian amas mi,
Solenan fluon de 1’rivero,
Graniton de ]a borda stri’,
Ornamojn de bariloj feraj,
Krepuskoii molan de 1’ĉiel
En viaj noktoj klarveteraj,
Dum mi en mia ĉambra eel’
Sen lumo lampa skribas, legas
Kaj la klarec’ sur stratoj regas
Silente moniras sin en hel’
Pint’ Admirala sar ĉieP. . .
A. S. Puŝkin
(Traduko de N. V. Nekrasov)
Proverboj: Sen репо demandebla, sed ne facile respondebla.
Senpova kolero — ridinda afero.
Vertoj
bari загородить, преградить
batali сражаться
bedaŭri сожалеть
bnŝo рот, уста
ĉagreno печаль, огорчение
ĉelo сота, клетка, келья
deklaracio декларация
dente зуб
eblo возможность
elpuŝi вытолкнуть
егао эра
esenco сущность
estimi уважать
eterna вечный
fajro огонь
fero железо
fervojo железная дорога
fragmento отрывок, фрагмент
fromaĝo сыр
granito гранит
haveno гавань
ho ve! увы!
interna внутренний
mstitncio учреждение
kanalo канал
krepusko сумерки
krozŝipo крейсер
kupra медный
metropol-iteno метрополитен
monumento памятник
nombro число
patrio родина
108

pinto острие, кончик, вершина
ponto мост
privata частный
publiko публика
pu3i толкать
rezolucio резолюция
rajdi ездить верхом
signifo значение
solena торжественный
stabo штаб
strato v улица
ŝipo корабль
tombo могила
trolebuso троллейбус
trudi навязывать
verŝajne вероятно
Грамматика: § 77—79.
УПРАЖНЕНИЯ Л
I. Переведите следующее предложение на русский язык и определите
значение суффиксов -ebl-, -ind-, -end-.
Giu okazintaĵo estas rakontebla, sed пэ ĉiu estas rakonlinda kaj
ne ĉiam estas rakontenda.
I.	Прочитайте велух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Заполните пропуски подходящими по смыслу словами из текстов
урока.
La urbo estas ... jima; ĝia ... estas iom pli ol 280 ... .
Leningrado havas grandan . .. рог nia lando. En Leningrado, kiu ...
estis ... Petrogrado, en la jaro 1917 ... Granda Oktobra Revolu-
cio siab .. . de Lenin.
Leningrado estas . .. urbo kun gran*da haveno, ... de ŝipoj el
multaj landoj .. . la mondo. Multaj . .. kaj aeraj linioj . .. Lenin-
grado-n kun ia plej . . . lokoj de nia lando.
Laŭ . . . flankoj ... novaj larĝaj stratoj staras modernaj ... do¬
me]. Verda ... ornamas la stratojn.
III.	Составьте диалог, используя слова и выраженияизтекста «Estl-
mata amiko!».
IV.	Выпишите из текста «Estimata amiko!» все слова с аффиксами,
объясните значение каждого аффикса, давая по одному своему примеру
па каждый аффикс.
V.	Переведите слова на русский язык.
legebla, leginda, legenda, sendebla, sendinda, sendenda, videbla,
aminda, nekalkulebla, kompreneble.
УПРАЖНЕНИЯ Б
Рог distro kaj amuzo
Onklino: Mi aŭdis, ke hieraŭ via dento doloris. ĉu ĝi doloras
hodiaŭ?
Malgranda nevino: Mi ne scias!
109

Onklino: Ĝu estas eble ne scii cu via dento doloras aŭ ne do-
loras?
Malgranda nevino: Sed mi ne scias. La dento ja restis ĉe den-
tisto!
Malnova amiko de familio post la tagmanĝo diris: «Nun, mi
kun granda plezuro manĝus peceton da fromaĝo». La mastrino kun
ĉagreno respondis: «Но ve! Mi eĉ unu peceton ne havas en la
domo!»
Ŝia malgranda filo malsupreniris de sia alta seĝo lcaj eliris. Post
iom da tempo li revenis kun peco da fromaĝo, kiun li metis sur
la teleron de la gasto. La gasto ridetis, metis la fromaĝon en sian
buŝon kaj poste diris: «Verŝajne vi havas pli bonajn okulojn ol via
patrino, fileto, kie vi trovis ĝin?»
— En la ratkaptilo! respondis la knabo.
Ill
Patrino: Tanjo, kial vi ne estas bona?
Tanjo: Esti bona estas malfacile, sed sen ia peno mi povas esti
malbona!

DUDE KKV ABA EE CIO NO
dis-
La vazo estas dispecigita kaj la rozoj estas disĵetitaj.
Proverb о: Famo kaj laŭdo disbloviĝas kvazaŭ vento.
Kontaktoj kun junaj disvolviĝantaj landoj
Junaj disvolviĝantaj ŝtatoj renkontiĝas kun komplikaj proble-
moj. Solvi ilin helpas Sovetunio kaj aliaj socialismaj landoj. Sovet-
u-nio helpas en konstruado de gravaj lernobjektoj. Kun nia helpo
estis konstruitaj teknologiaj institutoj en Birmo kaj Hindio, tek-
nika lernejo en Etiopio, unua vico de politeknika instituto en Gvi-
neo. . .
Ill

En multaj landoj de Azio kaj Afriko laboras centoj da sovetaj
kuracistoj kaj flegistinoj.
Plivastiĝas ligoj ankaŭ en fako de la arto. Grandegan sukceson
en nia lando havis hindia dancensemblo «Darpana», dancistoj de
insulo Bali, aktortrupoj el Gvineo, Malio kaj Pakistano, naeia en¬
semble» de Etiopio, Sudanaj kantistoj, Gejlona balettrupo kaj aliaj.
Miloj da studentoj el junaj disvolviĝantaj landoj lernas en So-
yetunio.
eks-
mis-
A1 universala magazeno
—	Saluton, kamarado! Kiam vi venis nian urbon?
—	Saluton! Nur antaŭ du tagoj mi alveturis ĉi tien. Mia amiko,
eksoficiro, gastigas min.
—	Kien vi nun iras?
—	Mi intencas viziti universalan magazenon рог aĉeti ion рог
miaj parencoj.
—	Ĝu vi piediros aŭ veturos tien per tramo aŭ aŭtobuso?
—	Mi preferus piedlri рог pri bone konatiĝi kun la urbo, sed
mia amiko tro detale priskribis al mi la vojon, verŝajne pro tio
mi ion forgesis. Mi demandis iun maljunulon pri la vojdirekto kaj
li diris al mi, ke la universala magazeno estas tre proksime, sed
mi jam dum duonhoro serĉas ĝin kaj ne povas trovi.
—	Verŝajne vi miskomprenis la maljunulon aŭ li misinformis
vin, car vi jam preterpasis la straton, kie estas la universala
magazeno. Se vi laciĝis, vi povas veturi tien per trolebuso numero 4.
Mi akompanos vin ĝis la haltejo, kiu estas post kelkaj paŝoj, kaj
dume mi rakontos al vi pri nia universala magazeno.
En la unua etaĝo estas fako kun diversaj valizoj, mansakoj, na-
ztukoj, kravatoj, parfumoj, subvestaĵoj, ŝtrumpoj, ŝtrumpetoj kaj
gantoj.
En la dua etaĝo estas fako kun vestoj por viroj, virinoj kaj
infanoj: jakoj kaj pantalonoj, kostumoj, jupoj, roboj kaj bluzoj.
ŝufako, kie vi trovos diversajn botojn, ŝuojn, galoŝojn kaj panto-
flojn, ankaŭ estas en la dua etaĝo.
En la tria etaĝo estas fako kun manteloj, peltoj, ĉapoj, kaj ea-
peloj. Tie estas ankaŭ fako kun ŝtofoj el kotono, lano kaj tri-
koto.
—	Dankon, mi vizitos ĉiujn fakojn.
—	Jen venas via trolebuso. Se vi bezonos taksion por yeturigi
viajn aĉetaĵojn, vi trovos ĝin apud la magazeno.
—	Dankon! Cion bonan!
—	ĉion bonan!
Proverbo: Se okazos miskompreno, povas veni cagreno.
112

Faktoj pri Esperanto
V
La 48-a Universala Kongreso en Sofio (Bulgario), kiu okazis de
la 3-a ĝis la 10-a de aŭgusto 1963, estis tre multenombra. Ĝin
ĉeestis preskaŭ 3500 personoj el 45 . landoj. 31 sovetuniaj esperan-
tistoj ankaŭ partoprenis la kongreson kaj estis varme akceptitaj
flanke de kongresanoj. La kongreson malfermis la prezidanto de
UEA profesoro Hideo Jagi (Japanio). Lian parolon sekvis kortuŝa
saluto de 60 infanoj-esperantis toj el 10 landoj kaj de bulgaraj
pioniroj kun floroj en manoj.
Dum kongrestagoj okazis multaj fakkunvenoj, kunsidoj de UEA-
organizaĵoj, konkursoj kaj prelegoj en Internacia Somera Universi-
tato.
Samtempe okazis la 3-a konferenco de Mondpaca Esperantista
Movado (MEM), kiun partoprenis kelkaj centoj da pacbatalantoj.
La konferenco akceptis novan statuton kaj 'elektis novan estraron
de MEM, kiun eniris du sovetianoj.	x
10.8.63 okazis fermo de la 48-a UK. Prezidanto de Loka Kong-
resa Komitato Aleksiev (Bulgario) solene transdonis la verdan stan-
dardon de UK al Nederlandaj esperantistoj — gastigontoj de la 49-a
UK en Hago.
La muso kaj la rato
«Amik\ ĉu aŭdis vi pri bona fam’p» —
La Mus’ alkure laŭte diris,—
«Al ungoj de leon’ la kato trafis jam.
Jen fine рог ripoz’ liberon ni akiris!»
«Ne ĝoju, mia frat’,
A1 Mus’ respondis Rat’,
Kaj ne espera absolute.
Se komenciĝos interbat’,
Pereos la leono tute:
Plej forta besto estas kat’!»
7. A. Krilov
(Traduko de S. Rublov)
Vortoj
absolute абсолютный, безусловный
anatomio анатомия
bluao блузка, блуза
boto еапог
detalo деталь
disvolvi развивать
ensemblo ансамбль
flegi ухаживать 8а больным
ganto перчатка
balti останавливаться
hospitalo госпиталь, больница
informi информировать
jako куртка
J’upo юбка
:omplika сложный
konferenco конференция
konkurso конкурс
kotono хлопок
kravato галстук
kunsido заседание
kunveno собрание
lano шерсть
laŭdi хвалить
laŭta громкий
113

leono лев
magazeno магазин
movi двигать
movado движение
muso мышь
naztuko носовой платок
paki упаковывать
pantoflo туфля (дом.)
parfumo духи
paŝo шаг
pelto шуба
prezidi председательствовать
rano лягушка
robo платье
того роза
serĉi искать
standardo знамя
statuto статут
subvestaĵo белье
ŝtofo материя, ткань
ŝtrumpo чулок
ŝuo башмак
transdoni передать
trikoto трикотаж
valizo чемодан
vico ряд, очередь
volvi сворачивать (сваток)
Geografiaj nomoj
Bali Бали
Gejlono Цейлон
Etiopio Эфиопия
Gvineo Гвинея
Hago Гаага
Грамматика: § 80—82.
Hindi© Индия
Japanio Япония
Nederlando Нидерланды
Pakistano Пакистан
УПРАЖНЕНИЯ А
I.	Определите, какой русской приставке соответствует нрефикс dis-.
II.	Определите значение префиксов mis-, eks- в словах текстов урока.
УПРАЖНЕНИЯ Б
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Составьте диалог, используя лексику текста «Kontaktoj kun junaj
dievolviĝantaj landoj». Поставьте общий вопрос к каждому предложению
текста.
III.	Выпишите из текста «А1 universala magazeno» все составные
слова и выделите в них корни, суффиксы и префиксы. Отдельно выпи¬
шите слова, где в качестве приставки использованы предлоги.
IV.	Перечислите на эсперанто все знакомые вам виды транспорта.
V.	Выпишите из текста «А1 universala magazeno» названия предме¬
тов одежды и используйте их в составленном вами диалоге между поку¬
пателем и продавцом магазина.
VI.	Перескажите текст «Faktoj pri Esperanto. V».
VII.	Выучите наизусть басню «La Muso kaj la Bato».
VIII.	Переведите глаголы на эсперанто.
Раздать, разослать, разойтись во мнении, хвалить, ухаживать
за больным, передать, председательствовать, развивать, сожалеть, ез¬
дить верхом.
114

IX.	Переведите слова на русский язык.
disvastigi, disvastiĝo, misaŭdi, trinkebla, mispreni, tradukenda,
misuzo.
X.	Переведите слова на эсперанто, используя корпи kred-, pardon-,
manĝ-, vid-, Ŝip-, kapitan-, bedaŭr-.
Непростительный, невероятный, видимый, понятно, съедобный,
к сожалению, капитан судна, капитан в отставке.
XI.
фиксы.
Образуйте слова от корпя liber-, используя знакомые вам аф-
Рог distro kaj amuzo
Malatentema homo
Malatentema profesoro prelegis pri anatomio.
—	Рог montri al vi pli klare tion, pri kio mi parolas, mi al-
portis distrancitan ranon. Mi deziras, ke vi ekzamenu ĝin atente.
La profesoro elprenis pakaĵon el sia poŝo kaj komencis senpape-
rigi ĝin. Sed ekvidinte du buterpanojn kaj kuiritan ovon, la pro¬
fesoro diris:
—	Mi estas certa, ke mi formanĝis inian matenmanĝon, sed kie
estas la rano?

DTJDEKKVINA EE CIO NO
■aĉ-
fi-
domo
domaĉo
Proverbo: Ei la faraĉo fariĝis kaĉo.
Malbela ekstere estas aĉa.
Malbona morale estas Па.
Homo kaj science
Observado de la naturo kaj ĝiaj leĝoj estis la task© de science
dum pasintaj jarcentoj. Venki la naturon kaj devigi ĝin servi al
bezonoj de la homaro estas ĝenerala kaj la plej ĉefa task© de la
nuntempa scienca agado.
Invento de radio kaj televido, eitrovo de la atoma energio,
kreado de artefaritaj maroj, penetro en la kosmon, fotado de la
kontraŭa flanko de Luno — jen estas kelkaj el la plej mirindaj atin-
goj de la homa genio.
Revoj de la homaro, kiuj ŝajnis esti tute neplenumeblaj antaŭ
kelkaj jardekoj, efektiviĝis nuntempe antaŭ niaj mirigitaj okuloj.
Kiam la unua soveta kosmoŝipo «Vostok 1» lanĉita de Tero
atingis la kosmon, ĉirkaŭiris Teron kaj ĝustatempe alteriĝis en an-
taŭdifinita punkto, la tuta mondo laŭte aplaudis al nia unua kos-
monaŭto — Jurij Gagarin. Post la unua flugo sekvis la aliaj. Kos-
moŝipon «Vostok 6» gvidis la unua kosmonaŭtino de la tutmondo —
Valentina Tereŝkova. Dum la moviĝo de la kosmoŝipoj ĉirkaŭ la
terglobo, rekta, ambaŭflanka senhalta interligo kun Te/^o regule
funkciis. Nova brila venko de la sovetia scienco kaj tekniko estis
anoncita 12.10.64, kiam tri kosmonaŭtoj en kosmoŝipo «Vosĥod»
ĉirkaŭflugis la terglobon. Kosmoŝipestno Komarov, sciencisto Feo-
ktistov kaj medicinisto Egorov faris dum sia vojaĝo treege gravajn
observadojn. 18.3.65 efektiviĝis la unua en la historio de la ho-
116

maro eliro de homo en kosmon. Tiu homo estis Leonov. Gratuloj
el la lutmondo amase venis en nian landon.
Komuna kaj obstina laboro de sciencistoj, inĝenieroj, teknikis-
toj kaj laboristoj kreis mirindajn kaj unikajn aparatojn kaj mal-
fermis al la homaro la vojon al steloj.
-urn-
Dialogo
—	Kio estas mastrumado?
—	Mastrumado estas hejma multfanka laboro, kiu dauras prok-
simume la tutan tagon.
—	Kion faras la mastrino dum la tuta tago?
—	Matene la mastrino aerumas cambrojn, forigas polvon, akvu-
mas florojn kaj ordigas cion en la loĝejo. Tage ŝi preparas man-
ĝaĵon рог la familio kaj guslumas ĝin рог ke ĝi havu bonan guston.
Vespere ŝi inspektas kolumojn de la infanoj kaj iliajn butonojn por
ke ili povir bone butonumi ĉion matene, kiam ili estos forirontaj
en la lernejon.
Faktoj pri Esperanto
VI
La 49-an Uni'versalan Kongreson en Hago (Nederlando), kiu
okazis inter 1.8 kaj 7.8. 1964 partoprenis 11 sovetiaj esperanti-
stoj.
Malgraŭ la malmultnombreco la sovetianoj sukcesis aktive parto-
preni la ĉefajn aranĝojn de la kongreso. Du sovetiaj akademianoj
(Qhrucev — Leningrad kaj Sevak — Erevan) aktive partoprenis kun-
sidojn de Esperanta Akademio, kies membroj ili estis.
La 4-an de aŭgusto okazis bonege sukcesinta MEM — Konfe-
reneo, kiun ĉeestis pli ol 150 gekongresanoj. Interesa estis diskuto
en la laborsekcio de UEA pri «Eduka valoro de instruado de la
internacia lingvo en lernejoj», kiu finiĝis per konstato de pozitivaj
rezultoj kaj la decido—• daŭrigi la esplorojn de la problemo.
Por la jubilea — 50-a Universala Kongreso estis akceptita invito
al Tokio (Japanio).
El Rezolucio de la Ĝenerala Konferenco de UNESKO
(Montevideo, 1954)
IV.I.4.422 La Ĝenerala Konferenco, diskutinte la raporton de
la Ĝenerala Direktoro pri la Internacia Peticio favore
al Esperanto,
IV.1.4.423 Notas, ke pluraj Ŝtatoj-Membroj informis pri sia
preteco enkonduki aŭ ampleksigi la instruadon de
117

Esperanto en siaj lernejoj aŭ superaj edukaj institu-
cioj, kaj petas tiujn Ŝtatojn-Membrojnlnformadi la
Ĝeneralan Direktoron pri la rezultoj, atingitaj sur
tiu kampo.. .
Armilojn fori
Armilojn lor por ĉiam! For!
Ne ripetiĝu milifckrimo!
Ankoraŭ freŝas en memor’
La tragedi’ de Hiroŝimo.
Ni diras: «Ne! Sufiĉas jam,
Mutiĝu sangavidaj tostoj!
Ne plu flugadu kun aklam’
Korvaro super homaj ostoj.
Nin ne provoku per potenc’
De la atoma energio.
Ni vokas al la konscienc’,
Ni vokas al la homracio.
Por ke ne plu lamentu vent’
Ĉe la soldata orfa tombo,
Por ke en ĉiu kontinent’
Popolojn gardu Packolombo!»
Ludmila Jevsejeva.
Vortoj
aerumi проветривать
agi действовать
aklamo овация, приветствие
{радостными криками)
akuzi обвинять
akvumi орошать
amaso толпа, масса
amplekso объем, размер
anstataŭ вместо
avida жадный
butono пуговица
butonumi застегивать на пуговицы
ĉevalo лошадь
diskuti обсуждать
enkonduki вводить
esprimo выражение
favora благосклонный
fripono мошенник, плут
genio гений
gusto вкус
gustumi пробовать на вкус
ĝusta точный, правильный
inspekti надзирать
inventi изобретать
jubileo юбилей
juĝi судить
kaĉo каша
kolo шея
kolombo голубь
kolumo воротник
konduki вести, проводить
konscienco сознание
konstati констатировать, устанавли¬
вать
korvo ворон
kosmo космос
kosmonaŭto космонавт
krei создавать, творить
krimo преступление
lamenta жалобный
lanĉi запустить {ракету)
leĝo закон
luno луна
malgraŭ несмотря на
mastrumi вести хозяйство
melankolio меланхолия
membro член {общества)
miksi смешивать
morala моральный, нравственный
muta немой
naturo природа
noti сделать заметку, записать на
заметку
observi наблюдать
obstina упрямый
osto кость
penetri проникать
peticio петиция, прошение
118

piuraj многие
populara популярный
pozitiva положительный
proksimume приблизительно
provoki подстрекать
punkto пункт, точка
racio разум
regulo правило
Грамматика: § 83—91.
УПРАЖНЕНИЯ В
I.	Прочитайте вслух и переведите тексты урока на русский язык.
II.	Перескажите текст «Faktoj pri Esperanto».
III.	Выучите наизусть стихотворение «Armilojn for!»
IV.	Выпишите все слова с суффиксом -um- из текстов урока и со¬
ставьте свои предложения, используя в каждом из них эти слова.
V.	Составьте диалог на тему «Mastrumado».
sekcio секция
servi служить
stelo звезда
tosto тост
unika уникальный
119

Рог distro kaj amuzo
I. ĉu pli granda fripono?
Fifama viro, akuzita pro diversaj fiagoj, staris antaŭ la juĝisto.
La juĝisto demandis:
—	Kiu helpis al vi en tiuj fiagoj?
—	Mi ne scias lian nomon, mi konas lin nur laŭ aspekto.
—	Kia estas tiu fripono?
—	Li estas siraila al vi, sinjoro juĝisto, sed vi estas iom pli
granda.
II. En magazeno
—	Mi deziras aĉeti kolumon рог mia patro.
—	Cu tian kolumon, kian mi porlas?
—	Tute nel Puran!
III.	Kion diros patro?
Pairino: Jam estas la naŭa boro kaj vi ankoraŭ ne estas en via
lito! Kion diros patro, kiam li revenos hejmen?
Filo: Li diros: «Vespermanĝon! Vespermanĝon! Kio estas hodiaŭ
рог vespermanĝo?»
IV.	Du-tri vortetoj. . .
Du-tri vortetoj sufiĉas рог iĝi populara mastrino, sed oni devas
uzi ilin laŭ ĝusta ordo.
Kiam la gastoj alvenas, vi kuregu al la pordo kaj ekkriu: «Fin-
fine U
Kaj kiam ili estas forirontaj, vi diru melankolie: «Gu jam!»
Sed atentu, ke vi ne interiniksu la du esprimojn kaj ne uzu uim
anstataŭ la alia.

ГРАММАТИКА К УРОКАМ
УРОК I
МОРФОЛОГИЯ
§ 1, Все существительные оканчиваются на -о (см. схему 1 на стр. 127),
.например: ek/ameno 'экзамен’, frazo 'фраза*.
Примечание 1. Окончание существительных в стихотворе¬
ниях может быть опущено и заменено апострофом: himn’ 'гимн’, okul*
'глаз’, politik’ 'политика’.
Примечание 2. Грамматического рода в эсперанто нет.
§ 2. Все прилагательные оканчиваются на -а (см. схему 1 на стр. 127),
например: biblioteka 'библиотечный’, nova 'новый’.
§ 3. Вопросительные местоимения:
kio? 'что?’: Kio estas kamarado Kotov? — Inĝeniero.. 'Кто товарищ Ко¬
тов?’ — Инженер;
kia? 'какой’: Kia estas ĵurnalo «Pravda*? — Interesa. 'Какая газета
«Правда*? — Интересная’;
kiu? 'кто?’; 'который?’, 'какой именно?’ Kiu estas inĝeniero. — Kama¬
rado Kotov. 'Кто инженер? — Товарищ Котов*.
§4. Словообразование. В слове различают корень, аффиксы
(префиксы и суффиксы) и окончание. В эсперанто корень всегда сохраняется
неизменным. Новые слова образуются посредством:
а)	изменения окончания: klubo 'клуб’ — kluba 'клубный’;
б)	аффиксации: присоединения к корню префикса или суффикса:
biblioteko 'библиотека* — bibliotekisto 'библиотекарь’;
в)	словосложения: socia 'общественный’ —politika 'политический’ = soci-
politika 'общественно-политический*.
§ 5. Суффикс -ist	«лицо определенной профессии, последователь
учения, сторонник идеи* *, например:
maŝino 'машина’ — maŝinisto 'машинист’
Esperanto 'эсперанто* — esperantisto 'эсперантист*.
§^6. Суффикс -ism- «учение, направление*, например:
Darvin 'Дарвин’ — darvinismo 'дарвинизм*
raso 'раса’ — rasismo 'расизм’.
1 Здесь и далее нами приводятся основные значения словообразователь¬
ных аффиксов. См. также табл. 7—11 (§ 86).
121

§7. Порядок слов в предложении. Утвердительны©
предложения в эсперанто по своему строю не отличаются от предложений
в русском языке. Однако глагол-связка esti 'быть’ не опускается (в противо¬
положность русскому языку) и является единой для обоих чисел — един¬
ственного и множественного.
Вопросительные предложения в эсперанто в отличие от русского языка
всегда начинаются с вопросительного слова, а если его в предложении нет,
то в начале предложения ставится частица Си 'разве’, 'ли’, которая на рус¬
ский язык обычно не переводится:
Си vi estas pedagogo? 'Вы педагог?’ {букв. 'Педагог ли Вы?’)
В отрицательных предложениях перед глаголом ставится частица пег
Си vi estas inĝeniero? — Ne, mi ne estas inĝeniero. 'Вы инженер?— Нет,
я не инженер’.
УРОК II * §§ 8. Множественное число существительных и прилагательных образу¬
ется добавлением окончания -у к форме единственного числа (см. схему 3),
например:
nova vorto 'новое слово’ — novaj vortoj 'новые слова’.
§ 9. Определенный артикль 1а употребляется перед существительными
как в единственном, так и во множественном числе. Неопределенного артикля
в эсперанто нет.
Определенный артикль 1а употребляется в следующих случаях:
а)	когда речь идет об известном предмете, о котором уже говорили или
на который указывают, например:
Kiaj estas la linioj? 'Какие (эти) линии?’;
б)	когда речь идет о представителе целой группы, например:
La ĝirafo estas alta, sed la kato estas malalta 'Жирафа высокая, а кошка
низкая (маленькая)’.
Определенный артикль 1а нельзя употреблять в следующих случаях:
а)	когда подразумевается какой-либо предмет или лицо,
б)	перед собственными именами,
в)	когда перед существительным стоит более конкретный определитель,
например, указательные местоимения tia 'такой’, tiu 'тот’.
§ 10. Числительные, обозначающие десятки и сотни, образуются путем
словосложения: kvardek 'сорок’, kvincent 'пятьсот’ (о количественных числи¬
тельных см. урок II).
Порядковые числительные образуются добавлением окончания -а к соот¬
ветствующим количественным:
unua 'первый’ (от unu 'один’), dua 'второй’ (от du 'два’). При добавлении
к количественным числительным окончания -о, образуются существительные,
например:
duo 'двойка’, trio 'тройка’.
122

§ 11. Указательные местоимения tio 'то’, tiu 'тот’, 'такой5 образуются
аналогично вопросительным местоимениям (см. § 3).
Местоименная частица ci указывает на близость предмета или лица:
tio 6i 'это*, tiu ci 'этот5.
§ 12. Префикс (приставка) mal	«полная противоположность» (см.
также табл. 10), например:
bona 'хороший' — malbona 'плохой’
sata 'сытый’ — malsata 'голодный*.
УРОК III
§ 13. Личные местоимения (см. табл. 1):
Таблица 1
Лицо
Единственное число
Множественное число
1-	е
2-	е
3-	е
mi 'я’
vi 'Вы’, (ci) ты
И ’он’,
ŝi 'она’,
ĝi 'он’, 'она’, 'оно’
ni 'мы’
vi ’вы’
ili 'они’
Примечание 1. Местоимение 2-го лица единственного
числа ci 'ты’ в современном языке почти не употребляется.
Примечание 2. Местоимение ĝi употребляется, когда речь
идет о неодушевленных предметах или когда пол лица или животного
безразличен или неизвестен говорящему, например: La kato estas nigra.
Ĝi estas ŝia kato 'Кошка черная. Это (она) ее кошка’.
§ 14. Притяжательные местоимения образуются добавлением окончания
-а к личным местоимениям:
mia 'мой’, via 'Ваш’, 'твой’; На 'его’, ŝia 'ее’, ĝia 'его’, 'ее’; nia 'наш’,
via 'Ваш’, ilia 'их*.
§ 15. Собирательное местоимение (см. табл. 2).
Таблица 2
Единственное число
Множественное число
ĉiu 'каждый’, 'всякий’
ĉiuj 'все’
123

JРОК 1 V
§ 16. Неопределенная форма глагола имеет окончание -i (см. схему 1)у
например: labori 'работать’, kanti 'петь’.
§ 17. Формы настоящего времени изъявительного наклонения для всех
лиц и чисел имеют общее окончание -as:
§ 18. Предлоги (см. также табл. 12).
А1 'к’ указывает направление или цель движения, действия:
Mi iras al vi 'Я’иду к вам’.
При помощи предлога al передаются отношения, выражаемые русским
дательным падежом:
Mi respondas al vi 'Я отвечаю вам’.
Antaŭ 'перед’, 'до’, 'прежде’, 'раньше’ выражает соотношение предметов
или событий по месту или воемени, указывая, что один (одно) из них пред¬
шествует другому:
ant ай la domo 'перед домом*
antaŭ du tagoj 'за два дня [до этого]’, 'два дня тому назад’.
20 minutoj antaŭ la tria 'без 20 минут три’.
Се 'у’, 'при’, 'за’ выражает непосредственную близость:
Li sidas бе la tablo 'Он сидит за столом’.
Je — предлог без определенного значения. Он употребляется, в част
иости, для указания времени, меры:
je la kvina 'в пять часов’
pli alta je kvin metroj 'выше на пять метров’.
Примечание. При обозначении часа в эсперанто употреб¬
ляются порядковые числительные, которые соответствуют русским
количественным: je la kvina 'в пять часов’.
Post 'после’ указывает на время, более позднее по сравнению с другим
или на место, более отдаленное по отношению к другому:
post tagmezo 'после полудня’
post la dancoj 'после танцев’
post la pordo 'за дверью’.
El 'из’ указывает на движение за пределы какого-то ограниченного места
или предмета:
Li eliras el la domo 'Он выходит из дома’.
§ 19. Суффикс дробных числительных -on-, например:
da 'два’ — duono 'половина*
cent 'сто’ — centono 'одна сотая’
kvar 'четыре’ — kvarono 'четверть* — tri kvaronoj 'три четверти’.
mi laboras
vi (ci) laboras
li (ŝi, ĝi) laboras
я работаю’
ты работаешь’
он (она, оно) работает’
ni laboras
vi laboras
ili laboras
мы работаем’
вы работаете’
они работают’
124

УРОК V
§ 20. Склонение. В эсперанто имеются два падежа: общий (име¬
нительный) и винительный. Винительный падеж образуется добавлением
окончания -п к форме общего падежа (см. табл. 3 и схему 3).
Таблица 3
Падежи
Единственное
число
Множественное
ЧИСЛО
Общий
Винительный
nova libro
novan libron
novaj libroj
novajn librojn
Остальные падежные отношения передаются при помощи общего падежа
и подходящего по смыслу предлога.
Примечание. Винительный падеж личных местоимений
образуется добавлением окончания -п к форме общего падежа, напри¬
мер: mi 'я5, min 'меня*.
§ 21. Возвратное местоимение si, в отличие от русского языка, употреб¬
ляется только в 3-м лице, например:
Li korespondas kun sia amiko 'Он переписывается со своим другом’;
Ni korespondas kun niaj amikoj 'Мы переписываемся со своими друзьями’;
Li korespondas kun sia amiko kaj lia frato 'Он переписывается со своим
другом и его братом (братом друга)’.
§ 22. Неопределенные местоимения io 'что-то5, iu 'кто-то5, ia 'какой-то5
являются основной формой, от которой образуются: вопросительные и отно¬
сительные местоимения добавлением к ней k-: kio 'что5, kiu 'кто5, kia 'какой5;
указательные местоимения — добавлением к ней t-: tio 'то5, tiu 'тот5,
tia 'такой5;
собирательные местоимения — добавлением к ней Ĉ-: ĉio 'все5, ĉiu 'вся¬
кий5, 'каждый5, ĉia 'всякий’, 'всяческий5 (см. табл. 4).
§ 23. Отрицательные местоимения neniu 'никто5, nenio 'ничто5, nenia
'никакой5 образуются добавлением пеп- к основной форме (см. табл. 4).
Местоимения
Таблица 4
Разряд
Лицо
Предмет
Качество
Неопределенные
Вопросительные
Указательные
Собирательные
Отрицательные
iu ’кто-либо’
kiu ’кто’
tiu ’тот’
ĉiu ’всякий’
neniu ’никто’
io ’что-либо’
kio ’что’
tio ’то’
ĉio 'всё5
nenio ’ничто’
ia 'какой-то'
kia ’какой’
tia ’такой’
ĉia 'всякий’
nenia 'никакой’
125

§24. Отрицание. В отличие от русского языка, где в одном пред¬
ложении может быть несколько отрицательных слов, отрицательные предло¬
жения в эсперанто имеют только одно отрицание, например:
Li neniun vidas 'Он никого не видит’.
УРОК VI
§ 25. Предлог de 'от’ указывает на пункт, от которого начинается дей¬
ствие, например: De Moskvo ĝis Kievo 'от Москвы до Киева* (см. также
табл. 12).
Предлог de выражает также отношения лиц или предметов, соответствую¬
щие русскому родительному падежу, например: libro de patro 'книга отца’,
ricevi de iu leteron 'получить от кого-либо письмо’. При обозначении меры,
веса или количества чего-либо вместо предлога de употребляют предлог da,
например:
Mi havas kvar kilogramojn da fruktoj 'У меня четыре килограмма фруктов’;
Еп la krucvorto estas tri dekoj da vortoj 'В кроссворде три десятка слов*;
Kiom da infanoj vi havas? 'Сколько у вас детей?’
§ 26. Суффикс -in	«лицо женскою пола; самка животного», напри¬
мер:
patro 'отец’ — patrino 'мать’
koko 'петух’ — kokino 'курица’.
§ 27. Префикс ge	«лица обоего пола», например:
patro 'отец’ — gepatroj 'родители’
frato 'брат’ — gefratoj 'братья и сестры’.
§ 28. Префикс Ьо	«родство в результате брака (свойства)», например:
patrino ‘мать’ — bopatrino 'теща’, 'свекровь’.
§ 29. Префикс рга	«отдаленность во времени, в родстве (по восходя¬
щей и нисходящей линии)», например:
avo 'дед’ — praavo 'прадед’
перо 'внук’ — ргаперо 'правнук’
historio 'история’ — prahistorio 'доисторический период’
formo 'форма’ — praformo 'первоначальная форма’.
УРОК VII * §§ 30. Суффикс -id	«дитя, потомок», например:
kato 'кошка’ — katido 'котенок’
рогко 'свинья’ — porkido 'поросенок’
bovo 'бык’ — bovido 'теленок’.
§ 31. Суффикс -ej	«место, помещение», например:
legi 'читать’ — legejo 'читальня’
lerni 'учиться’ — lernejo 'школа’
libro 'книга’ — librejo 'книгохранилище’.
126

УРОК VTIl
§ 32. Формы повелительного наклонения глагола для всех лиц имею!
общее окончание -и (см. схему 5), например:
Legu! 'Читай!’, 'Читайте!’;
Li legu kaj ni traduku! 'Пусть он читает, а мы давайте переведем’.
§ 33. Суффикс -ing	«предмет, в который что-либо вставляют», на¬
пример:
kandelo 'свеча’ — kandelingo 'подсвечник’
lampo 'лампа’ — lampingo 'патрон’ (электрический).
УРОК IX
§ 34. Повелительное наклонение употребляется в придаточных предло¬
жениях, вводимых союзами ке, рог ко 'чтобы’, если в главном предложении
выражается приказание, желание, долг, просьба, необходимость и т. п., на¬
пример:
Ili deziras, ke ni kantu 'Они желают, чтобы мы спели’.
§ 35. Предлог per 'посредством’, 'при помощи’ передает отношения, вы¬
ражаемые русским творительным падежом в его инструментальном значении,
отвечающим на вопрос «чем?» (см. табл. 12), например:
Ni vidas per okuloj 'Мы видим глазами’ (при помощи глаз).
УРОК X §§ 36. Все производные наречия имеют окончание -е (см. схему 1): bone
•хорошо’, ofte ’часто’, шше 'во-первых’, kune 'вместе’, multe 'много’. При¬
меры:
Mi multe laboris 'Я много работал’.
Mi havis muite da laboro ’У меня было много работы’.
П р имечание: multe da=multaj, например: Mi havas multe
da amikoj=Mi havas multajn amikojn 'У меня много друзей’. Когда
речь идет о многих лицах или предметах, то лучше употреблять слово
multaj, а не multe da.
Схема 1
Грамматические окончания частей речи
-О - Имя существительное
	д. - Имя прилагательное
‘~l - Глагол (неопределенная форма)
Наречие (произбодное)
127

§ 37. Формы прошедшего времени изъявительного наклонения для всех
лиц и чисел имеют общее окончание -is:
mi laboris
vi (ci) laboris
li (ŝi, ĝi) laboris
ni laboris
vi laboris
ili laboris
'я работал’
’ты работал’
'он (она, оно) работал (-а, -о)’
’мы работали’
'вы работали’
'они работали’
УРОК XI
§ 38. Суффикс -il	«орудие, средство действия», например:
tranĉi 'резать* — tranĉilo 'нож*
pafi 'стрелять’ — pafilo 'ружье’.
§ 39. Суффикс -uĵ-:
1)	«вместилище, предмет, в котором что-либо содержится, хранится*:
salo 'соль’ — salujo 'солонка’
supo 'суп’ — supujo 'миска’
mono 'деньги’ — monujo 'кошелек’;
2)	«дерево, на котором что-либо растет»:
рото 'яблоко’ — pomujo 'яблоня5;
3)	«страна, где живут люди определенной национальности»:
franco 'француз’ — Francujo 'Франция’.
Примечания:
1.	Для обозначения плодоносящих деревьев часто пользуются
сложными словами, например:
рото 'яблоко’ — pomarbo 'яблоня’ (вместо pomujo).
2.	Для обозначения страны часто пользуются суффиксом -i-,
например:
Francio 'Франция’. Иногда применяются также сложные слова:
franco 'француз’-{-land о 'страна’= Franclando 'Франция’. Суффикс
-i- применяется также и в тех случаях, когда название страны не со¬
держит названия национальности, например:
Sovetio (Sovetlando) 'СССР’, Svisio (Svislando) 'Швейцария’.
УРОК XII * §§ 40. Степени сравнения прилагательных (см.
схему 2).
§ 40.1. Положительная степень (равенство) образуется при помощи
олов: tiel 'так5, kiel 'как’, например:
Tiu domo estas tiel alta, kiel la aliaj 'Тот дом такой же высокий, как дру¬
гие’.
128

§ 40.2. Сравнительная степень образуется при помощи слов pH . . .о1
'более . . . чем’ (например: La revuo estas pli dika, ol la ĵurnalo 'Журнал
толще, чем газета’) или при помощи слов malpli . . . ol 'менее . . . чем* (La
ĵurnalo estas malpli dika, ol la revuo 'Газета менее толстая, чем журнал’).
§ 40.3. Превосходная степень образуется при помощи слов la plej. . .
(el) 'самый . . . (из)’ или la malplej ... el 'наименее . . . (из)’, например:
La plej interesa el ciuj revuoj 'Самый интересный из всех журналов’;
La malplej bela domo 'Наименее красивый дом’.
La plej interesa revuo 'Самый интересный журнал’.
§41. Степени сравнения наречий (см. схему 2). Наре¬
чия, образованные от качественных прилагательных, имеют такие же сте¬
пени сравнения, как и прилагательные, например:
bone 'хорошо’ — pli bone 'лучше’ — plej bone 'лучше всего’.
Наречие в превосходной степени артикля 1а не имеет.
Схема 2
Степени сравнения прилагательных и наречий
Сравнительная	Превосходная
Прилагательное
pli alt —
— а
la plej —
— alt —
Наречие
— е
plej
УРОК XIII §§ 42. Винительный падеж в эсперанто имеет более широкое применение,
чем в русском языке. Он употребляется для обозначения:
прямого дополнения после переходных глаголов: Mi ricevis interesan
leteron 'Я получил интересное письмо’;
направления: La knabo saltas en akvon (kien?) 'Мальчик прыгает в воду
(куда?)’, но La knabo saltas en akvo (kie?) 'Мальчик прыгает в воде’ (где?).
Для выражения направления винительный падеж употребляется после
предлогов en, sur, sub и др. в зависимости от смысла. Но после предлогов а1
и ĝis винительный падеж не употребляется, так как сами эти предлоги уже
показывают направление.
продолжительности: Ili babilis la tutan nokton 'Они болтали всю ночь*,
даты: la dekduan de oktobro 'двенадцатого октября’;
цены, меры, веса и количества: La bileto kostas tri rublojn 'Билет стоит
три рубля’; La distanco superas 400 kilometrojn ’Расстояние превышает 400 ки¬
лометров’; La bovido pezas 15 kilogramojn 'Теленок весит 15 килограммов*.
129

Склонение
Схема б
Общ. над.
— -а
— -о
Вин. пад.
— -ап
— -on
110V—
dom
Общ. пад.
— -aj
— -oj
Вин. пад.
— -a jn
— -О jo
Примечания к схеме 3.
1. В русском языке шесть падежей, а в эсперанто два: общий и ви¬
нительный. Общий падеж в эсперанто совпадает с русским именительным
падежом, за немногими исключениями (см. прим. 2). Винительный па¬
деж в эсперанто имеет более широкое применение, чем в русском языке.
Падежные отношения остальных русских падежей передаются в эспе¬
ранто при помощи общего падежа и одного из предлогов:
Родительный Библиотека отца — Biblioteko de patro
Килограмм фруктов — Kilogramo da fruktoj
Письмо другу — Letero al amiko
падеж
Дательный
падеж
Творительный
падеж
Предложный
падеж
Мы видим глазами—Ni vidas per okuloj
Поэма, прочитанная автором — La poemo deklamitar_de la
aŭtoro
Песни о родине — Kantoj pri patrolaodo*
Отношения, выражаемые русским родительным падежом, передаются
на эсперанто общим падежом с предлогом de (Biblioteko de patro 'библиотека
отца'), но для обозначения количества, меры, веса чего-либо применяют пред¬
лог da:
glaso da teo 'стакан чая’ — glaso de teo 'стакан для чая’;
Donu al mi kilogramon da viando ’Дайте мне килограмм мяса’ — Donu
al ml kilogramon de la viando 'Дайте мне килограмм от этого [куска 1 мяса’«
После предлога da артикль 1а никогда не ставится. Русскому творитель¬
ному падежу в его инструментальном значении соответствует в эсперанто
общий падеж с предлогом per, например:
Я пишу авторучкой — Mi skribas per fontoplumo. Имя, обозначающее
деятеля в страдательном залоге, стоит в общем падеже с предлогом de, на-
нример:
Письмо было написано мною — La letero estis skribita de mi.
2.	Именная часть скавуемого в русском явыке в ряде случаев также [сто¬
ит в творительном падеже, В эсперанто в этих случаях всегда употребля¬
ется общий падеж без предлога, например:
130

Когда он бил мальчиком, он бил очень любознательным — Kiam li estis
knabo, li estis tre scivolema;
Его вибрали председателем — Oni elektis lin prezidanto;
Я нахожу вино хорошим — Mi trovas la vinon bona.
3.	Некоторые существительные, употребляющиеся в русском языке
только во множественном числе, не имеют такого ограничения в эсперанто,
например:
ворота — pordego, pordegoj;
брюки — pantalono, pantalonoj;
ножницы — tondilo, tondiloj.
Исключением является слово mono 'деньги’, которое во множественном
числе не употребляется, например:
У меня нет денег — Mi ne havas monon, но
У меня есть несколько монет —> Mi havas kelkajn monerojn.
4.	Возвратное местоимение si (sia) употребляется только для обозначения
3-го лица единственного и множественного числа, а для обозначения 1-го
и 2-го лица используются соответствующие им притяжательные местоимения,
например:
Наденьте свою шляпу — Surmetu vian ĉapelon;
Мы взяли свои переводы — Ni prenis niajn tradukojn;
Я забыл захватить с собой свою авторучку — Mi forgesis kunpreni mian
fontoplumon;
Он принес свой доклад — Li alportis sian raporton.
§ 43. Префикс re	«снова», «назад», например: legi 'читать’ — relegi
'снова читать’, 'перечитать’, veni 'приходить’ — reveni 'возвращаться’.
§ 44. Суффикс -ор	«совокупность» (в собирательных числительных),
например:
du 'два’ — duope 'вдвоем’
tri 'три’ — triope 'втроем’.
УРОК XIV * * * * §§ 45. Формы будущего времени изъявительного наклонения для всех
лиц и чисел имеют общее окончание -os (см. схему 5):
mi laboros
vi (ci) laboros
li (ŝi, ĝi) laboros
ni laboros
vi laboros
ili laboros
*я буду работать’
'ты будешь работать’
’он (она, оно) будет работать’
'мы будем работать’
'вы будете работать’
'они будут работать’.
§ 46. Определенный артикль 1а употребляется также перед притяжатель¬
ными местоимениями вместо существительного, о котором шла речь в предло¬
жении (см. также § 9), например:
131

Se vi tiros ĝiajn orelojn, mi tiros la viajn (orelojn)
'Если ты будешь таскать его за уши* я тебя оттаскаю за (уши) твои*.
§ 47. Суффикс -ап	«член общества, организации, житель местности,
приверженец», например:
klubo 'клуб* — klubano 'член клуба’
Leningrad 'Ленинград’ — leningradano 'ленинградец’
akademio 'академия’ — akademiano 'академик’.
§ 48. Суффикс -ad	«длительное действие, процесс», например:
pafo 'выстрел’ — pafado 'стрельба* * * * 5
promeni 'гулять’ — promenadi 'прогуливаться5.
У РОЕ XV
§ 49. Суффикс -eg	«увеличительность», например:
granda 'большой’ — grandega 'огромный’
plori 'плакать’ — ploregi 'рыдать5.
§ 50, Суффикс -et	«уменьшительность», например:
tablo 'стол5 — tableto 'столик’
ridi 'смеяться5 — rideti 'улыбаться5.
§ 51. Суффикс -aĵ	«предмет, отличающийся определенным качеством:
предназначенный для чего-либо; результат какой-либо деятельности», фяа-
пример:
nova 'новый’ — novaĵo 'новость5
ovo 'яйцо’ — ovaĵo 'яичница’
pentri 'рисовать’ — pentraĵo 'рисунок’.
S 52. Некоторые предложные сочетания могут быть заменены винитель¬
ным падежом (см. § 42), например:
Viciti multe da lokoj (=viziti multajn lokojn) 'посетить много мест’,
labor! dum la tuta nokto (=labori la tutan nokton) 'работать всю ночь’
respond: je demandoj (=respondi demandojn) 'отвечать на вопросы’.
S 53. Для благозвучия окончание артикля 1а, так же как и окончания
существительных, иногда опускают и заменяют апострофом, например:
Sonorilson’ de Pvespero 'вечерний колокольный звон’.
132

У РОВ XVI
Таблица 5
§ 54. Коррелятивные местоимения и местоименные наречия
Значение
Разряд
Н еопределенные
Вопроси-
тельно-
ОТН0СИ-
тельные
Указа¬
тельные
Собиратель¬
ные
Отрицатель¬
ные
Лицо
iu
'кто-то’
'кто-нибудь’
kiu
’кто’
'кото¬
рый’
till
'тот’
ĉin
'каждый’,
’всякий’
neniu
'никто’
Предмет
io
'что-то’
'что-нибудь’
kio
’что’
tio
’то’
6 io
'всё’
nenio
'ничто’
Качество
ia
'какой-то’
’какой-нибудь’
kia
’какой’
tia
'такой’
ĉia
'всяческий’
nenia
'никакой’
'Принадлеж¬
ность
ies
’чей-то’
'чей-нибудь’
kies
'чей’
ties
’того’
ĉies
’всякого’
nenies
’ничей’
^есто
ie
'где-то’
'где-нибудь’
kie
'где’
tie
’там’
ĉie
’везде’
nenie
'нигде’
Время
iam
'когда-то’
'когда-нибудь’
kiam
'когда’
tiam
’тогда’
ĉiam
’всегда’
neniam
'никогда’
Образ
действия
iel
'как-то’
'как-нибудь’
kiel
'как’
tiel
'так’
ĉiel
'всячески’
neniel
'никак’
Причина
ial
'почему-то’
'почему-ни¬
будь’
kial
’почему’
tial
’потому’
ĉial
'по всякой
причине’
nenial
'безо вся¬
кой причи¬
ны’
Количество
iom
'сколько-то’
'сколько-ни¬
будь’
kiom
'сколь¬
ко’
tiom
'столько’
ĉiom
'всяческое
количество’
neniom
'нисколько’
133

Схема 4
Образование местоимений и местоименных наречий
Неопределенные
Вопросительные
Указательные
Собирательные
Отрицательные
п
- и лица
-О предмет
.-3 качество
• ~е$ принадлежность
■ - е	место
■ - еп	направление
■	-el образ действия
' - от количество
'--at причина -
" - am время
§ 55. При помощи частицы ĉi образуются местоимения и наречия ближ¬
него плана, например:
tiu ĉi (ĉi tiu) 'этот’
tio ĉi (ĉi tio).'3TO’
tie ĉi (ĉi tie) 'здесь’
ĉio ĉi 'все это’.
Иногда частица 6i употребляется в других сочетаниях: ĉi jare 'в этом году’.
§ 56. Nek. . .пек 'ни . . . ни’ является парным сочетанием, например:
Mi renkontis nek lin, nek lian fraton 'Я не встретил ни его, ни его брата’.
Самостоятельно пек никогда не употребляется.
§ 57. Суффикс -аг	«совокупность лиц или однородных предметов»,
например:
vorto 'слово’ — vortaro 'словарь’
arbo 'дерево’ — агЬаго 'лес’
homo 'человек’ — homaro 'человечество’.
§ 58. Суффикс -ul	«лицо, обладающее определенным свойством, ка¬
чеством», например:
bela 'красивый’ — belulo 'красавец’
juna 'молодой’ — junulo 'юноша’.
УРОК XVII * §§ 59. Неопределенно-личное местоимение oni употребляется в неопре¬
деленно-личных предложениях, например:
oni parolas 'говорят’.
На русский язык местоимение oni не переводится.
§ 60. Формы условного (сослагательного) наклонения глагола для всех
лиц и чисел имеют общее окончание -us (см. схему 5):
mi laborus	'я работал бы’
vi laborus	'ты работал бы’
li laborus	'он работал бы’
ŝi laborus	'она работала бы’
134

ĝi laborus
ni laborus
vi laborus
ili laborus
'он (она, оно) работал бы’
'мы работали бы’
'вы работали бы’
'они работали бы’
Спряжение
Схема 5
laflor-
-dS - Настоящее бремя
-is - Прошедшее время
-0S - Будущее время
-us - Условное наклонение
-и - Повелительное наклонение
§ 61. Суффикс -estr	«начальник, глава», например:
staciestro 'начальник станции’
urbest.ro 'мэр города’.
§ 62. Разделительные числительные образуются при помощи предлога
ро 'по’, например:
. . .ĉiu ро sep tagoj *. . .по семь дней каждая (неделя)’,
ili ricevis ро kvin pomoj 'они получили по пять яблок’.
УРОК XVIII * §§ 63. Причастия настоящего времени действительного залога образу¬
ются при помощи суффикса -abt-, присоединяемого к корню (см. схему 6),
например:
laboranta 'работающий’
leganta 'читающий’.
§ 64. Причастие настоящего времени страдательного залога образу¬
ется при помощи суффикса -at-, присоединяемого к корню (см. схему 6),
например:
legata libro 'читаемая книга’.
Примечания:
1.	При использовании окончания -о образуются слова, обозна¬
чающие лицо или предмет: amanto 'любящий’ (человек, существо),
amato 'любимый’ (человек, существо).
2.	Наречная форма причастий (русское деепричастие) образуется
при помощи окончания -е: legante 'читая’.
§ 65. Суффикс -ег	«частица чего-либо», например:
mono 'деньги’ —• monero 'монета*
neĝo 'снег’ — neĝero 'снежинка’.
135

УРОК XIX
§ 66. Причастие прошедшего времени действительного залога образу¬
ется при помощи суффикса -int-, присоединяемого к корню (см. схему 6),.
например:
laborinta 'работавший’
leginta 'читавший’.
§ 67. Причастие прошедшего времени страдательного залога образуется
при помощи суффикса -it-, присоединяемого к корню (см. схему 6), например:
legita НЬго '(про)читанная книга’.
Примечание. Наречная форма причастий прошедшего
времени соответствует русскому деепричастию соверщенного вида,
например:
УРОК XX * §§ 68. Причастие будущего времени действительного залога образуется
при помощи суффикса -ont-, присоединяемого к корню (см. схему 6), напри¬
мер:
laboronto 'тот, который будет работать’
legonto 'тот, который будет читать’.
§ 69. Причастие будущего времени страдательного залога образуется
при помощи суффикса -ot-, присоединяемого к корню (см. схему 6), например:
legota НЬго 'книга, которую будут читать’.
leginte 'прочтя’
skribinte 'написав’.
Схема &
Причастные формы
Дейстбител,
-ч залог
Страдательн.
залог
1е3-
136

§ 70. Префикс (приставка) ek	«начало или мгновенность действия»,
например:
vidi 'видеть’ — ekvidi 'увидеть’
krii 'кричать’ — ekkrii 'вскрикнуть’.
§ 71. С л ожные времена. Для более точного определения мо¬
ментов действия и их последовательности в эсперанто могут применяться
сложные формы глаголов, состоящие из вспомогательного глагола esti 'быть'
и причастия смыслового глагола. При помощи вспомогательного глагола
уточняется момент, по отношению к которому действие глагола является
прошедшим, настоящим или будущим.
Сложное время образуется при помощи соответствующей формы глагола
esti и причастия действительного или страдательного залога смыслового
глагола прошедшего, настоящего или будущего времени (см. схему 7 и табл. 6),
например:
Mi venis kiam li estis leganta la leteron *Я пришел, когда он читал письмо'
(еще читал).
Mi venis kiam li estis leginta la leteron *Я пришел, когда он прочитал
письмо’ (уже прочитал).
Mi venis kiam li estis legonta la leteron 'Я пришел, когда он собирался
читать письмо’.
Схема 7
Сложные временные формы
Действительный залог
Настоящее время	— -as
Прошедшее время mi est	-is leg-
Будущее время	— -os
—	-anta
		inta
—	-onta
Страдательный залог
Настоящее время
Прошедшее время
Будущее время
la libro est- —
—	-as
		is
—	-os
leg- —
—	-ata
		ita
—	-ota
Примечание. Сложные временные формы глаголов ис¬
пользуются для уточнения момента действия чаще на письме, в раз¬
говорной же речи обычно пользуются простыми временами, а в качестве
уточнителей момента действия используются наречия типа: ĵus 'только
что’, ankoraŭ 'еще’, jam 'уже’.
137

Сложные времена
Таблица 6
Время.
Действительный залог
Страдательный залог
Настоящее
mi estas
tradukanta 'я перевожу’
tradukinta 'я перевел’
tradukonta 'я собираюсь пере¬
водить’
la teksto estas
tradukata 'текст переводится’
tradukita 'текст уже переведен’
tradukota 'текст подготовляется к перево¬
ду’
<D
И
1
Си
В
mi estis
tradukanta 'я переводил’
tradukinta 'я перевел’
tradukonta 'я собирался пере¬
водить’
la teksto estis
tradukata 'текст переводился’
tradukita 'текст был переведен’
tradukota 'текст был назначен к перево¬
ду’
<D
Е
mi estos
tradukanta 'я буду переводить’
tradukinta 'я переведу’
la teksto estos
tradukata 'текст будет переводиться’
tradukita 'текст будет переведен’
ю
tradukonta 'я буду собираться
переводить’
tradukota 'текст будет намечен к перево¬
ду’

УРОК XXI
§ 72. Суффикс -ig	«делать каким-либо, кем-либо, чем-либо, побуж¬
дать к какому-либо действию или вызывать действие», например:
bela 'красивый* — beligi 'украшать’
, Ыапка 'белый’ — blankigi 'делать белым’, 'белить’
veni 'приходить’ — venigi 'приводить’, 'заставить придти’
paroli 'говорить’ — paroligi 'заставить говорить’.
§ 73. Суффикс -iĝ	«делаться каким-либо, кем-либо, чем-либо, пере¬
ходить в какое-либо состояние», например:
ruĝa 'красный’ — ruĝiĝi 'покраснеть’,
trovi 'находить’ — troviĝi 'находиться’
edzo 'муж’ — edziĝi 'жениться’.
§ 74. Суффиксы -ĉj- и -nj	«ласкательность в мужских и женских
именах»:
Petro 'Петр’ — Peĉjo 'Петя’
Maria 'Мария’ — Manjo 'Маша’.
При применении данных суффиксов от корня слова оставляют обычно
от двух до пяти букв (в зависимости от количества согласных в имени).
УРОК XXII
§ 75. Суффикс -ес	«свойство, качество», например:
bela 'красивый’ — beleco 'красота’
infano 'дитя’ — infaneco 'детство’.
§ 76. Суффикс -ет	«склонный к чему-либо», например:
timo 'страх’ — timema 'боязливый’
babili 'болтать’ — babilema 'болтливый’.
УРОК XXIII * §§ 77. Суффикс -еЫ	«пригоднмй для определенного действия, способ¬
ный вызвать это действие», например:
еЫа 'возможный’
kompreni 'понимать’ — komprenebla 'понятный’
legi 'читать’ — legebla 'удобочитаемый’.
§ 78. Суффикс -ind	«достойный определенного отношения», например:
inda 'достойный’
bedaŭri 'сожалеть’ — bedaŭrinda 'достойный сожаления’
ridi 'смеяться’ — ridinda 'смешной, достойный осмеяния’.
§ 79. Суффикс -end- — «необходимость, обязательность», например:
fari 'делать’ — farenda 'обязательный к выполнению’,
pagi 'платить’ — pagenda 'подлежащий оплате’.
139

УРОК XXIV
§ 80. Префикс dis	«разъединение, раздробление», например:
jeti 'бросать’ — disĵeti 'разбросать’
iri 'идти’ — disiri 'разойтись’.
§ 81. Префикс mis	«неверно, ошибочно», например:
kompreni 'понимать’ — miskomproni 'ошибочно понять’
informi 'информировать’ — misinformi 'дезинформировать’.
§ 82. Префикс eks	«бывший», например:
ministro 'министр’ — eksministro 'бывший министр’
edziĝi 'жениться’ — eksedziĝi 'развестись’.
УРОК XXV
§ 83. Суффикс -ас	«пренебрежительность», нанример:
ĉevalo 'лошадь’ — ĉevalaĉo 'кляча’
manĝi 'есть’ — manĝaĉi 'жрать’.
§ 84. Префикс -fi	«презрение, отвращение», например:
homo 'человек’ — fihomo 'мерзкий человек’.
§ 85. Суффикс -um- не имеет определенного значения. При помощи этого
суффикса образуются слова, которые близки по значению словам, имеющим
тот же корень, например:
kolo 'шея’ — kolumo 'воротник’
malvarma 'холодный’ — malvarmumi 'простудиться’.
§ 86. Аффиксы
Таблица 7
I. Суффиксы
Суффикс
Значение (примеры)
Аналогия
в русском языке
-аб-
пренебрежительное отношение из-за внеш¬
него вида:
domo 'дом’ — domaĉo 'домишко’
ĉevalo 'лошадь’ — ĉevalaĉ® 'кляча’
fari 'делать’ — faraĉi 'делать кое-как’
аба 'мерзкий’
судачить
кляча
портачить
(иросторечие)
-ad-
длительность действия, процесса, повтор-
несть:
promeni 'гулять’ — promenadi 'прогуливаться'
konstrui 'строить’ — konstruado 'строитель¬
ство’
блокада
канонада
140

Продолжеиие табл. 7
Суффикс
Значение (примеры)
Аналогия
в русском языке
-aĵ-
предмет, изготовленный из данного мате¬
риала, конкретное проявление признака,
деятельности:
ovo 'яйцо’ — ovaĵo 'яичница’
nova 'новый’ — novaĵo 'новость’
konstrui 'строить’ — konstruaĵo 'постройка’
kreski 'расти’ — kreskaĵo 'растение’
aĵo 'вещь’
трикотаж
метраж
поклажа
-ап-
член какого-либо коллектива, житель ме¬
стности, последователь какого-либо учения:
partio 'партия’ — partiano 'член партии’
akademio 'академия’ — akademiano 'ака¬
демик’
Mahometo 'Магомет’ — mahometano 'маго¬
метанин’
апо 'член’
горожанин
парижанин
волжанин
северянин
-аг-
совокупность однородных лиц или пред¬
метов:
homo 'человек’ — homaro 'человечество’
arbo 'дерево’ — агЬаго 'лес’
vorto 'слово’ — vortaro 'словарь’
аго 'собрание’
букварь
словарь
кустарник
-еЫ-
возможность, пригодность:
manĝi 'есть’ — manĝebla 'съедобный’
kredi 'верить’ — kredebla 'вероятный’
еЫе 'возможно’
еЫа 'возможный’
читабельный
комфортабель¬
ный, фешене¬
бельный
-ес-
абстрактное состояние, свойство, качество:
infano 'ребенок’ — infaneco 'детство’
respondi 'отвечать’ — respondeco 'ответ¬
ственность’
bela 'красивый’ — beleco 'красота’
есо 'свойство’
—
-eg-
увеличение, усиление:
vento 'ветер’ — ventego 'буря’
ridi 'смеяться’ — ridegi 'хохотать’
granda 'большой’ — grandega 'огромный’
ege 'сильно’
работяга
бедняга
-ej-
место, помещение для чего-либо:
lerni 'учиться’ — lernejo 'школа’
ĉevalo 'лошадь’ — ĉevalejo 'кошотня’
eje 'помещение’
музей1
лицей
оранжерея
141

Продолжение табл. 7
Суффикс
Значение(примеры)
Аналогия
в русском языке
-ет-
склонный к чему-либо:
timi 'бояться’ — timema 'боязливый’
labori 'работать’ — laborema 'трудолюбивый’
cedi 'уступать’ — cedema 'уступчивый’
ешо 'склонность’
еша 'склонный’
—
-end-
обязательность, то что должно быть:
pagi 'платить’ — pagenda 'подлежащий
оплате’
fari 'делать’ — farenda 'подлежащий вы¬
полнению’
дивиденд
легенда
(на картах)
-ег-
частица чего-либо:
sablo 'песок’ — sablero 'песчинка’
mono 'деньги’ — топего 'монета’
его 'частица’
—
-estr-
начальник:
ŝipo 'корабль’ — ŝipestro 'капитан’
urbo 'город’ — urbestro 'мэр города’
estro 'начальник’
—
-et-
уменьшительность, ослабление:
pordo 'дверь’ — pordeto 'дверца’
ridi 'смеяться’ — rideti 'улыбаться’
eta 'маленький’
статуэтка
оперетта
либретто
-id-
дитя, потомок:
koko 'петух’ — kokido 'цыпленок’
reĝo 'король’ — reĝido 'королевич’
ido 'детеныш’
Аббасиды
-ig.
делать каким-либо, кем-либо, чем-либо,
побуждать к какому-либо действию:
Ыапка 'белый’ — blankigi 'белить’
edzo 'муж’ — edzigi 'женить’
trinki 'пить’ — trinkigi 'поить’
droni 'тонуть’ — dronigi 'утопить’
igi 'заставить*
—
-iĝ-
делаться каким-либо, кем-либо, чем-либо,
становиться:
pala 'бледный’ — paliĝi 'побледнеть’
unu 'один’ — unuiĝi 'объединиться’
trovi 'находить’ — troviĝi 'находиться’
iĝi 'сделаться’
—
142

Продолжение табл. 7
Суффикс
Значение(примеры)
Аналогия
в русском языке
-п-
орудие, инструмент:
gladi 'гладить’ — gladilo 'утюг’
tranĉi 'резать’ — tranĉilo 'нож’
ilo 'орудие’, 'средство’
точило
зубило
шило
-in-
лицо или животное женского пола:
patro 'отец’ — patrino 'мать’
leono 'лев’ — leonino ’львица’
ino 'самка’
героиня
монахиня
княгиня
гусыня
-ind-
достойный, заслуживающий чего-либо:
laŭdi 'хвалить’ — laŭdinda 'похвальный’
ridi 'смеяться’ — ridinda 'смешной’
inda 'достойный’
—
-ism-
учение, нанравление, система:
komunismo 'коммунизм’
naciismo 'национализм’
darvinismo 'дарвинизм’
ismo 'доктрина’
ленинизм
марксизм
-ist-
лицо определенной профессии:
instrui 'обучать’ — instruisto 'учитель’
vendi 'продавать’ — vendisto 'продавец’
ĝardeno 'сад’ — ĝardenisto 'садовник’
тракторист
машинист
телеграфист
-uj-
предмет, в котором что-либо хранится
(вместилище), плодоносящее дерево, страна,
в которой живут люди определенной наци¬
ональности:
mono 'деньги* — monujo 'кошелек’
sukero 'сахар’ — sukerujo 'сахарница’
рото 'яблоко’ — pomujo (чаще: pomarbo)
'яблоня’
anglo 'англичанин’ — Anglujo (чаще: Anglio)
'Англия’
ujo 'сосуд’
—
-ul-
лицо, обладающее качеством, свойством,
которое обозначается корнем слова:
juna 'молодой’ — junulo 'юноша’
saĝa 'умный’ — saĝulo 'мудрец’
ulo 'человек’
—
-um-
без определенного значения; образованные
при помощи этого еуффикса слова семанти¬
чески близки корневым словам:
ко!о 'шея’ — kolumo 'воротник’
akvo 'вода’ — akvumi 'орошать’
butono 'пуговица’ — butonumi 'застегивать’
varma 'теплый’ — malvarmumi 'просту¬
диться’
—
143

Таблица 8
У меньшительные
суффиксы имен
Суффиксы
Значение (примеры)
Аналогия
в русском языке
-ĉj-
уменьшительное
мужское имя:
Petro 'Петр’ —
Peĉjo 'Петя’
patro 'отец’ — рас jo
'папа’
-nj-
уменьшительное
женское имя:
Maria 'Мария’ —
Manjo 'Маня’
Маня
patrino 'мать’ —
panjo 'мама’
Соня
Таблица 9
Суффиксы числительных
Суффиксы
Значение (примеры)
-оЫ-
множитель:
triobla 'тройной’
kvaroble kvin estas dudek (4x5=20)
'четырежды пять — двадцать’
-on-
дробь:
duono 'половина’
tri kvaronoj (3/4) 'три четверти’
-op-
коллективный (собирательный):
duope 'вдвоем’
triope 'втроем*
Префиксы
Таблица 10
Префикс
Значение (пример)
Ьо-
родство в результате брака, свойства:
patrino 'мать’ — bopatrino 'теща’, 'свекровь’
frato 'брат’ — bofrato 'брат жены (мужа)’
144

Продолжение табл. 10
Префикс
Значение (пример)
dis-
рассеивание, раздробление:
doni 'дать’ — disdoni 'раздать’
ĵeti 'бросать’ — disĵeti 'разбросать’
dise 'врозь’
ek-
начало или мгновенность действия:
brili 'блестеть’ — ekbrili 'заблестеть’, 'блеснуть’
krii 'кричать’ — ekkrii 'вскрикнуть’
eks-
означает, что профессия или занятие лица стали бывшими:
ministro 'министр’ — eksministro 'экс-министр’
oficiro 'офицер’ — eksoficiro 'офицер в отставке’
fi-
презрение, отвращение:
ago 'поступок’ — fiago 'недостойный, мерзкий поступок’
odoro 'запах’ — fiodoro 'вонь’
vorto 'слово’ — fivorto 'непристойное слово’, 'брань’
ge-
объединяет в названии лиц обоего пола:
patro 'отец’ — gepatroj 'родители’
edzo 'муж’ — geedzoj 'супруги’
geo 'пара’ (о лицах или животных)
mal-
прямая противоположность:
bona 'хороший’ — malbona 'плохой’
рига 'чистый’ — malpura 'грязный’
mala 'противоположный’
male 'наоборот’
mis-
неверность, ошибочность действия:
informi 'информировать’ — misinformi 'дезинформировать’
kalkuli 'считать’ — miskalkuli 'обсчитаться’
misa 'о:нибочный’
mise 'неверно’
pra-
далекая степень родства, большая давность:
avo 'дед’ — praavo 'прадед’
перо 'внук’ — ргаперо 'правнук’
lingvo 'язык’ — pralingvo 'праязык’
re-
обратное или повторное действие:
brili 'блестеть’ — rebrilo 'отблеск’
veni 'приходить’ — reveni 'возвращаться’
гее 'снова’
Ю Заказ М 1950
145

Предлоги-приставки
Таблица 11
Предлог-при¬
ставка
Значение
Примеры
al-
'при’
alporti 'принести’
aliĝi 'присоединиться’
antaŭ-
'перед’, 'до’
antaŭvidi 'предвидеть’
antaŭulo 'предшественник’
anstataŭ-
'вместо’
anstataŭi 'заменять’
бе-
'у’, 'при’
ĉeesti 'присутствовать’
бешапе 'под рукой’
ĉirkaŭ-
'вокруг’
ĉirkaŭiri 'обходить’
ĉirkaŭkolo 'ошейник’
el-
'из’
eliri 'выходить’
ellerni 'выучить’
en-
'в’
enpaperigi 'завернуть в бумагу’
eniri 'входить’
inter-
'между’
interkonsenti 'согласовать между собой’
internacia 'международный’
komtrau-
'против’
kontraŭdiri 'возражать’
kontraŭulo 'противник’
kun-
'с’
kunveno 'собрание’
kunigi 'соединять’
pri-
'o’, 'об’
priskribi 'описать’,
pridiskuti 'обсудить’
sen-
'без’
senzorga 'беззаботный’
senigi 'лишать’
sub-
'ыод’
subskribi 'подписать’
subvestaĵo 'белье’
' trans-
'через’
transdoni 'передать*
transkuri 'перебежать’
* См. также
табл. 12.
146

Предлоги
Таблица 12
Предлог
Значение(примеры)
а!
*к’, 'в’, 'на’ j указывает направление, приближение, стрем-
! ление к цели
mi diras al li: «iru al mil» 'Я говорю ему: «Иди ко мне!»’
mi iras al doktoro 'я иду к доктору’
но:
mi iras al la instituto 'я иду в институт’
mi iras al la fabriko 'я иду на фабрику’
antaŭ
'перед’ ; выражает соотношение предметов или собы-
'до’ | тий по месту или времени, указывая, что они
'прежде’ ; предшествуют друг другу
'раньше’ ;
antaŭ la domo staras arbo 'перед домом стоит дерево’
antaŭ la milito 'до войны (перед войной)’
antaŭ ĉio, silentu! 'прежде всего, молчи!’
но:
antaŭ mortigo de urso ne vendu ĝian felon 'пока
не убьешь медведя, не продавай его шкуры’
antaŭ kelkaj jaroj 'несколько лет тому назад’
antaŭnelonge 'недавно’
anstataŭ
'l
'вместо i выражает замену
кого-либо, |
чего-либо’ 1
л anstatafi mi 'вместо меня’
1 li dormas anstataŭ labori 'он спит вместо того чтобы работать’
anstataŭ skribi, aŭskultu! 'вместо того чтобы писать, слу¬
шайте!’
apud
'около’, | выражает близость, соседство
'рядом’, j
'возле’, |
'У’ |
apud vi 'около вас’
la gantoj kuŝas apud la ĉapelo 'перчатки лежат рядом
со шляпой’
apud Leningrado 'возле Ленинграда’
apud la rivero 'у реки’
10*
14

Продолжение табл. 12
Предлог
Значение (примеры)
бе
'у5,
'при’,
'за’
выражает непосредственную близость по месту
или времени и одновременность
ŝi sidas 6е la fenestro 'она сидит у окна’
ĉe malbona vetero 'при плохой погоде’
labori ĉe lumo de lampo 'работать при свете лампы’
Н sidas ĉe 1 a tablo 'он сидит за столом’
но:
се la marbordo 'на берегу моря’
li parol is бе la kongreso 'он говорил на когрессе’
li estas profesoro бе universitalo 'он — профессор универ¬
ситета’
ĉirkaŭ
'вокруг*
(места,
предмета)
выражает приблизительное время, меру, цену,
количество, относительную одновременность
ĉirkaŭ la tablo sidas. . . 'вокруг стола сидят. .
ĉirkaŭ la jarfino 'около конца года’
ili loĝis tie ĉirkaŭ 10 jarojn 'они жили там около 10 лет’
li havas ĉirkaŭ 60 jarojn 'ему около 60 лет’
ŝi acetis ĉirkaŭ 6 kilogramojn da fruktoj 'она купила при¬
близительно шесть килограммов фруктов’
la vesto kostas ĉirkaŭ 200 rublojn 'одежда стоит около 200 руб¬
лей’
da
—
служит для выражения количества, меры, веса
multe da homoj 'много людей’
glaso da akvo 'стакан воды’
deko da ovoj 'десяток яиц’
tri metroj da ŝtofo 'три метра ткани’
du kilogramoj da pomoj 'два килограмма яблок’
de
'от’
'с5, 'со’
указывает:
пункт, в котором началось действие, момент,
с которого началось действие,
причину возникновения действия, его происхо¬
ждение,
на определенную часть известного предмета,
на деятеля, производящего действие, в страда¬
тельном залоге,
на взаимоотношения лиц или предметов,
обозначаемых существительными, отвечающими
на вопросы кого?, чего?
148

Иродолжение табл. 12
Предлог
Значение(примеры)
veturi de Moskvo ĝis Kievo 'ехать от Москвы до Киева’
la helpo venis de И 'помощь пришла от него’
но:
salti de ĉevalo 'спрыгнуть с лошади’
la vazo falis de la tablo 'ваза упала со стола’
de mateno ĝis vespero 'с утра до вечера’
de nun 'с настоящего времени’
donu al mi pecon de tiu kuko 'Дайте мне кусок [от] того
пирога’
letero skribita de la knabo 'письмо, написанное мальчиком’
rakontoj, kreitaj de la famaj aŭtoro*j 'рассказы, созданные
известными авторами’
la libro de patro 'книга отца’
la prezo de pano 'цена хлеба’
hundo de nigra koloro 'собака черного цвета’
atingi la aĝon de 80 jaroj 'достичь возраста 80 лет’
dum
'во время’, j указывает на время, в течение которого
'в течение’, | что-либо происходит
'в продолжение’ |
dum. la kunveno 'во время собрания’
pluvis dum la tnta nokto 'дождь шел всю ночь (в течение
всей ночи)’
dum la raporte li dormis 'в течение доклада он спал’
ekster
'вне’, [указывает на нахождение за пределами
'за’ [чего-либо, исключение, изъятие
ekster dubo 'вне сомнения’
li estas ekster la urbo 'он за городом’
но:
ekster tio 'кроме того’
el
'из’ 1 указывает на:
1 движение за пределы какого-либо ограни-
! ченного места или предмета;
| изменение (выход из) предшествующего go-
1 стояния;
j причину, источник чувства, мыояи, вы-
| деленную из группы единицу, часть, ма-
| те риал, из которого что-либо сделано.
ŝi revenis el Moskvo 'она вернулась из Москвы’
li eliris el la domo 'он вышел из дома’
tiri el keste 'вытащить из ящика’
149

11 родолжвние табл. 12
Предлог
Значение (примеры)
ne gutas mielo el la ĉielo 'мед не капает с неба’
eliri el embaraso 'выйти из затруднения’
но:
el la glavoj ni forĝu plugilojn 'перекуем мечи на орала’
sciiĝi el la gazetaro 'узнать из газет’
ni vidas, ke el la dirita sekvas. . . 'мы видим, что из ска¬
занного следует. .
но:
ami, bedaŭri el tuta кого 'любить, жалеть от всего сердца’
krii el la tuta gorĝo 'кричать во все горло’
li tion desegnis el la memoro 'он рисовал это по памяти’
traduki el la rusa lingvo 'переводить с русского языка’
unu el ili 'один из них’
ŝi kantas plej bone el ĉiuj 'она поет лучше [из] всех’
statuo el marmoro 'статуя из мрамора’
domo el brikoj 'дом из кирпича’
vortaro el ĉirkaŭ mil vortoj 'словарь почти из тысячи слов’
но:
miksaĵo el timo kaj respekto 'смесь страха с уважением’
еп
'в’	j указывает на:
: место, внутри которого кто-либо или что-
j либо находится,
i время, в течение которого происходит дей-
i ствие,
i место, в которое направляется кто-либо,
i что-либо,
! состояние, которое характеризует предмет,
: обстоятельства, при которых происходит
; действие,
j конечный результат изменения.
li laboras en instituto 'он работает в институте’
ni loĝas en Leningrado 'мы живем в Ленинграде’
en tiu ргоропо kuŝas solvo de la problemo 'в этом предло¬
жении лежит решение проблемы’
но:
li laboras en fabriko 'он работает на фабрике’
en la venonta jaro 'в будущем году’
en malbona vetero 'в плохую погоду’
en unu vespero mi ĉion faris 'в (за) один вечер я все сделал’
iri en teatron 'идти в театр’
meti ion еп sian poŝon 'положить что-либо в (свой) карман’
sablero trafis en mian okulon 'песчинка попала в мой глаз
(мне в глаз)’
iri (en) koncerton 'пойти на концерт’
еп granda kolero 'в большом гневе’
en konsento 'в согласии’
150

Продолжение табл. 12
Предлог
Значение(примеры)
disflugi kiel polvo en vento 'разлететься, как пыль на
ветру’
kunpremi la manon en pugnon 'сжать руку в кулак’
rompi vazon en pecetojn 'разбить вазу на мелкие куски’
но:
traduki libron en alian lingvon 'перевести книгу на другой
язык’
ĝis-
'до’
: указывает на:
предел в пространстве, времени или со¬
стоянии, которого достигло действие
de la kapo ĝis la piedoj 'с головы до ног’
de mateno ĝis vespero 'с утра до вечера’
ridi ĝis ploro 'смеяться до слез’
inter
'между’
'среди’
указывает на:
положение в пространстве, которое огра¬
ничено двумя или более предметами, ио-
положение во времени, ограниченное двумя
или более моментами,
положение кого-либо или чего-либо среди
лиц или предметов,
взаимосвязь между двумя или более ли¬
цами.
inter tero kaj ĉie-lo 'между небом и землей’
esti enfermita inter kvar muroj 'быть закрытым в четырех
стенах’
inter vivo kaj morto 'между жизны® и смертью’
inter la leviĝo kaj la subiro de la suno 'между восходом
и заходом Солнца’
inter esperantistoj 'среди эсперантистов’
elekti inter pluraj 'выбрать из многих’
inter ni dirite 'между нами говоря’
la konsento inter nacioj 'согласие между народами’
Ĵe
'в,’ 'на’
предлог неопределенного значения, ко¬
торый может быть использован, когда
никакой другой иредлог по смыслу не под¬
ходит. Обычно он употребляется для обо¬
значения времени, меры.
je la tria 'в три часа’
mi estas je unu jaro pli juna ol vi 'я на год младше Вас’
muro alta je kvar metroj 'стена высотой четыре метра’
je nonao de Lenin 'имени Ленина’
havi rajton je io 'иметь на что-нибудь право’
ili ne volis aĉeti je kredito 'они не хотели покупать в кредит’.
151

Продолжение табл. 12
Предлог
Значение (примеры)
kontrau
'против’
(о, на, к)
указывает на:
место, находящееся перед лицом или пред¬
метом, но отделенное от него свободным
пространством,
предмет, действие или чувство относи¬
тельно лица или предмета,
предмет, который на что-нибудь меняют.
kontrau la domo staras automobilo 'против дома стоит
машина’
unu kontrau la alia 'друг против друга’
kuracilo kontrau febro 'лекарство против лихорадки’
И agis kontraŭ mi 'он действовал против меня’
naĝi kontrau la fluo 'плыть против течения’
но:
frapi sin kontrau muron 'биться о стену’
li sentis teruran malamon kontrau sia bopatrino 'он чув¬
ствовал ужасную неприязнь к (своей) теще’
ŝanĝi varon kontrau meno 'менять товар на деньги’
кгош
'кроме’
!
означает: исключая (не включая), сверх
чего-нибудь, вдобавок к чему-нибудь
krom tio 'кроме того’
ĉiuj krom vi 'все, кроме вас’
И estis krom tio tre agrabla homo 'он кроме того был очень
приятный человек’.
кип
'с’
означает сопровождение,
указывает на:
одновременность,
совместность,
образ действия
mi venis kun mia amiko 'я пришел со своим другом’
ludi kun infanoj 'играть с детьми’
paroli kun kolero 'говорить с гневом’
1ай
'по’,
'согласно’,
'в соответствии
с. . .’
указывает на зависимость от чего-либо
promeni laŭ la rivero 'прогуляться по реке’
lau mia opinio. . . 'по моему мнению. . .’
ne juĝu pri afero laŭ ĝia ekstero 'не суди по внешнему виду’
laŭ la ricevitaj ordonoj 'в соответствии с полученными
приказаниями’
152

Продолжение табл. 12
Предлог
Значение(примеры)
но:
kopii laii modelo 'копировать с образца’
danci laŭ ies fajfilo 'танцевать под чью-либо дудку’
fali laŭ sia tuta longeco 'растянуться во всю длину’
laŭ la unua rigardo tio ŝajnas facila 'на первый взгляд, это
кажется легким’
malgraŭ
'несмотря на’
означает: «не принимая во внимание чью-
либо волю или физическую преграду»
malgraŭ ĉio 'несмотря ни на что’
ni promenis malgraŭ pluvo 'мы гуляли несмотря на дождь’
vi eliris malgraŭ mia inalpermeso 'вы вышли несмотря на
мое запрещение’
per
'посредством’,
'при помощи’
означает:
орудие, инструмент, способ, при помощи
которого осуществляется действие,
посредника, но в страдательном залоге
означает только предмет, а не лицо, осу¬
ществляющее действие
ni vidas per la okuloj 'мы видим глазами’
plenigi botelon per akvo 'наполнить бутылку водой’
sendi lefcerojn per knabo 'послать письма с мальчиком’
РО
'по1
означает разделение (употребляется перед
числительными)
ро dek horoj ĉiutage 'по десять часов ежедневно’
oni povas nokti ро ses rubloj 'можно переночевать за шесть
рублей (по шесть рублей с человека)5
рог
'для’,
'ради’,
'за’
употребляется при выражении цели, на¬
значения, цены;
лица, к которому относится действие;
будущего времени, в течение которого
должно длиться действие
рог kia^celo? 'для какой цели?’
por kio vi venis al mi? 'ради чего вы пришли ко мне?’
tiu drapo kostas ро 10 rubloj рог metro 'это сукно стоит
по 10 рублей за метр’
voĉdoni рог iu 'голосовать за кого-либо’
forveturi рог tri semajnoj 'уехать на три недели’
рог ĉiam ’навсегда’
153

Продолжение табл. 12
Иредлог
Значение(примеры)
post
'после5
указывает на:
отрезок времени, более поздний по срав¬
нению с другим;
место, более отдаленное или противопо¬
ложное;
звание, более низкое по сравнению
с другим
post la milito 'после войны5
но:
post du jaroj 'через два года’
eliri post iu 'выйти за кем-либо5
kaŝita post la pordo 'спрятано за дверью5
preter
'мимо5,
'возле5
указывает на лицо, предмет или место,
мимо (около) которых кто-либо, что-либо
проходит (происходит)
li pasis preter mi 'он прошел мимо меня5
но:
agi preter la leĝo 'действовать не по закону5
preterlasi okazon 'упустить возможность5
ptererlasi limtempon 'пропустить срок5
pri
'о5, 'об5
выражает отношение, касательство к чему-
либо
rakontu pri via vojaĝo 'расскажите о вашей поездке’
profesoro pri matematiko 'профессор математики5
kurso pri lileraturo 'курс по литературе5
la problemo pri malarmado 'проблема разоружения’
prifajfi aktoron 'освистать актера5
priskribi pejzaĝon 'описать пейзаж5
pro
'за5,
'из-за5,
'ради5
выражает причину, мотив действия,
а также предмет, который меняютХна
другой
morti pro la patrujo 'умереть за родину5
mi ridas pro lia naiveco 'я смеюсь (из-за) его наивности5
kion vi donos pro tio? 'что вы дадите за это?5
okulon pro okulo, denton pro dento 'глаз за глаз, зуб аа зуб5
dankon pro via atento (letero) 'спасибо за внимание
(за письмо)5
sen
'без5
выражает отсутствие чего-либо, нехватку
чего-либо
154

Продолжение табл. 12
Предлог
Значение (примеры)
esti sen pano, sen mono 'быть без хлеба, без денег’
li nenion faras sen demandi min 'он ничего не делает без спро¬
са (не спросив меня)’
sub
'под’
указывает на положение предмета по от¬
ношению к другому, находящемуся выше
данного, внешнее сходство, зависимость
havi kusenon sub la kapo 'иметь подушку под головой’
dormi sub libera ĉielo 'спать под открытым небом’
projektoj, proponitaj sub laŭta titolo 'проекты, предло¬
женные под громким названием’
danci sub la muziko 'танцевать под музыку’
но:
sub tiu kondiĉo 'при таком условии’
super
'над’,
'выше’
указывает на:
положение предмета, по отношению к дру¬
гому, который помещен ниже данного и
не касается его;
положение кого-либо или чего-либо
выше по рангу, степени или силе;
состояние кого-либо, чье внимание со¬
средоточено на какой-либо работе.
super la maro flugas birdoj 'над морем летают птицы’
super la nulo 'выше нуля’
la krepusko sin mallevas super ni 'сумерки спускаются над
нами’
la generalo estas super la kolonelo 'Генерал выше (по званию)
полковника’
tio estas super ĉiuj homaj fortoj 'это свыше всяких человече¬
ских сил’
laboru ankaŭ iom super la muziko 'поработай также немного
над музыкой’
sur
'на’
указывает на:
положение предмета по отношению к дру¬
гому, который находится ниже данного
и касается его, без изменения и с изме¬
нением места.
sidi sur seĝo 'сидеть на стуле’
meti sin sur la genuojn 'опуститься на колени’
155

Продолжение табл. 12
Предлог
Значение (примеры)
tra
'сквозь’
означает, что движение проходит сквозь
(через) предмет или что действие продол¬
жается в течение всего периода времени
tra la fenestro 'через окно’
la koko krias tra la tuta nokto 'петух кричит всю ночь’
trans
'через5,
'за’
указывает на место, находящееся дальше
местоположения данного лица или пред¬
мета (без изменения и с изменением ме¬
ста)
la popoloj, loĝantaj trans la maro 'народы, живущие ва морем’
aŭskulti trans muro 'слушать через стену (за стеной)’
Hanibalo iris trans Alpojn 'Ганнибал шел через Альпы’
ŝi rapidis transkuri la straton 'она спешила перебежать
улицу’
la birdo flugis trans la riveron 'птица летела за реку’
la birdo flugis trans la rivero 'птица летела за рекой’
Предлоги места и направления
Схема 8 §§ 87. Г л а г о л и, переходные в п с п е р а н т о и н в поро¬
хе д н ы е в русском язык е. Деление глаголов на переходные
156

и непереходные не совпадает во многих языках. Такое несовпадение имеется
в русском языке и эсперанто. Некоторые глаголы, непереходные в русском
языке, являются переходными в эсперанто и требуют прямого дополнения,
а не косвенного, как в русском языке. Приведем наиболее употребительные
из них:
admiri 'восхищаться’ (кем-л., чем-л.): admiri pejzaĝon, muzikon 'восхи¬
щаться пейзажем, музыкой’;
bezoni 'нуждаться’ (в чем-л.): bezoni ripozon, monon 'нуждаться в отдыхе,
в деньгах’;
celi 'целиться’ (в кого-л., во что-л.): celi anseron, trafi аегоп 'целиться
в гуся, а попасть в воздух’;
ĉasi 'охотиться’ (за кем-л., за чем-л.): ĉasi lupojn 'охотиться за волками’;
flegi 'ухаживать’ (за кем-л., за чем-л.), 'заботиться’ (о чем-л., о ком-л.):
flegi malsanulon, ĝardenon 'ухаживать за больным, за садом’, flegi siajn in-
teresojn 'заботиться о своих интересах’;
gvidi 'руководить’ (кем-л., чем-л.): aliajn li gvidas kaj mem ne vidaa
'Другими он руководит, а сам не видит’; gvidi esperantan kurson 'вести курс
эсперанто’;
ĝui 'наслаждаться’ (чем-л.): ĝuifreŝan аегоп 'наслаждаться свежим возду¬
хом’;
imiti 'подражать’ (кому-л., чему-л.): imiti la patron 'подражать отцу’,
imiti lian ekzemplon 'подражать его примеру’;
interesiĵ'интересовать’ (чем-л.): La lingvistikaj demandoj interesas multajn
esperantistojn 'Многих эсперантистов интересуют лингвистические вопросы’*
interŝanĝi 'обмениваться’ (чем-л.): Gu vi volas interŝanĝi poŝtkartojn?
'Вы хотите обмениваться открытками?’;
invadi 'вторгаться’ (куда-л., во что-л.): La malamikaj armeoj invadis la
landon 'Неприятельские войска вторглись в страну’;
koncerni 'касаться’ (кого-л., чего-л.): Tio ne koncernas vin 'Это вас не ка¬
сается’, La uzado de akuzativo koncernas la sintakson 'Употребление аккуза¬
тива относится к синтаксису’;
konkludi 'делать вывод, заключение’ (о чем-л.): El aparta fakto konkludi
ĝeneralan principon 'Из отдельного факта сделать заключение об общем прин¬
ципе’;
kosti 'стоить’ (чего-л.): La milito kostis la vivon de multaj miloj dahomoj
'Война стоила жизни многим тысячам людей’;
moki 'насмехаться’ (над кем-л., над чем-л.): Ne moku maljunulon 'Не на¬
смехайся над стариком’, Ne moku mizeron de alia 'He насмехайся над нуждой
другого’;
pafi 'стрелять’ (в кого-л., чем-л.): Kiu du leporojn pafas, neniun trafas
'Кто стреляет в двух зайцев, не попадает ни в одного’, Pafi sagon per pafarko
'Стрелять стрелой из лука’;
posedi 'владеть’, 'обладать’ (чем.-л.): posedi anglan lingvon 'владеть
английским языком’, posedi sperton 'обладать опытом’;
regi 'править’, 'управлять’ (чем-л.): regi landon 'управлять страной’,
regi sian eksciton, emocion 'управлять своим возбуждением, чувством’;
rifuzi 'отказывать(-ся)’ (в чем-л., от чего-л.): rifuzi peton 'отказать
в просьбе’, rifuzi postenon 'отказаться от поста’;
157

riski'рисковать’ (чем-л.): riski ŝian vivon 'рисковать своей жизнью’, riski
grandan sumon 'рисковать большой суммой’;
sekvi 'следовать’ (за кем-л., за чем-л., чему-л.): tago sekvas tagon 'день
следует за днем’, sekvi iun per okuloj 'следовать (следить) за кем-л. глазами’;
sekvi konsilon, ekzemplon 'следовать примеру, совету’;
timi 'бояться’ (кого-л., чего-л.): timi la patron 'бояться отца’, timi
ŝtelistojn 'бояться воров’, timi la morton, la maron 'бояться смерти,
моря’;
trafi 'попадать’ (в кого-л., во что-л.): trafi iun per kuglo 'попасть пулей
в кого-л.’, La kuglo trafis lin 'Пуля попала в него’, trafi koton per la vizaĝo
'попасть лицом в грязь’;
trakti 'договариваться’ (о чем-л., с кем-л.): trakti vendon 'договориться
в продаже’, trakti afable la gaston 'любезно обойтись с гостем’.
Как и в других языках, в эсперанто имеется группа смешанных глаго¬
лов, употребляющихся как с прямым дополнением (существительное в вини¬
тельном падеже с окончанием -п), так и с косвенным дополнением (существи¬
тельное в общем падеже с предлогом). Наиболее употребительными из них
являются следующие:
adiaŭi 'прощаться’: li adiaŭas ŝin—li adiaŭas al ŝi 'он прощается с ней’;
aplaŭdi 'аплодировать’: aplaŭdi oratoron=aplaŭdi al oratoro 'аплоди¬
ровать оратору’;
danki 'благодарить’: Mi dankas vin=Mi dankas al vi 'я благодарю вас’;
helpi 'помогать’: helpi la infanon=helpi al la infano 'помочь ребенку’;
kredi 'верить’: ne kredu ĝin=ne kredu al ĝi 'не верь этому’;
pardoni 'прощать’: Pardonu min—Pardonu al mi 'прости меня’;
respondi 'отвечать’: respondi demandon=respondi al demando 'ответить
на вопрос’;
servi 'служить’: servi la partion=servi al la partio 'служить партии’;
simili 'быть похожим’: 111 similas unu la alian=Ili similas unu al la alia
'Они похожи друг на друга’;
atenti 'обращать внимание’: Atentu mian konsilon=Atentu pri mia kon-
silo 'Прислушайся к моему совету’;
dubi ’сомневаться’: dubi la utilecon=dubi pri la utileco 'сомневаться в по¬
лезности’;
esperi 'надеяться’: esperi venkon=esperi al venko 'надеяться на победу’;
forgesi 'забывать’: Ne forgesu min=Ne forgesu pri mi 'не забудь меня’»
memori 'помнить’: memori promeson=memori pri promeso 'помнить
об обещании’;
peti 'просить’: peti helpon=peti pri helpo 'просить о помощи’;
zorgi 'заботиться’: zorgi hejmon=zorgi pri hejmo 'заботиться о доме’.;
ĉeesti 'присутствовать’: ĉeesti kunvenon=ĉeesti en kunveno 'присутство¬
вать на собрании’;
partopreni 'принимать участие’: partopreni kunsidon=partopreni en kun-
sido 'принимать участие в заседании’;
prezidi 'председательствовать’: prezidi konferencon=prezidi en konfe-
renco 'председательствовать на конференции’;
suferi 'страдать’: suferi malsanon=suferi de malsano=suferi pro malsano
'страдать от болезни’.
158

СИНТАКСИС
§ 88. Предложение. Группа слов, выражающих законченную
мысль, называется предложением.
П© форме предложения бывают простыми и сложными. Сложные предло¬
жения могут быть сложносочиненными и сложноподчиненными.
Сложносочиненные предложения состоят из самостоятельных предложе¬
ний, соединенных сочинительными союзами («и», «на» и др.). Сложноподчи¬
ненные предложения состоят из главного предложения и придаточных, при¬
даточное предложение выполняет функцию одного из членов предложения,
который выражен не одним словом или группой слов, как в простом предло¬
жении, а целым предложением со своими главными членами — подлежащим
и сказуемым.
В зависимости от цели высказывания предложения делятся на повество¬
вательные (утвердительные и отрицательные), вопросительные, повелитель¬
ные и восклицательные.
§ 88.1. Утвердительные предложения.
La teatro estas plena 'Театр полон’.
Примечание. Особенностью эсперанто по сравнению с рус¬
ским языком является возможность использования в качестве опре¬
делителя определенного артикля.
Глагол связка estas никогда не опускается:
Li estas pedagogo 'Он — педагог’.
§ 88.2. Отрицательное предложение. В отрицательных
предложениях употребляется только одно отрицание, например:
Neniam iu vidis Ни ĉi tie )
Neniu iam vidis lin ci tie > 'Его никогда никто не видел здесь .
Oni ne vidis lin iam ĉi tie J §§ 88.3. Вопросительное предложение. Вопроситель¬
ные предложения всегда начинаются с вопросительного слова: Kiom kostas
la libro? 'Сколько стоит книга?’ Если в предложении вопросительных слов
нет, то в начале предложения ставится частица Си 'разве’, 'ли’: Си la maŝino
estas nova? 'Машина новая?’
§ 88.4. Повелительное предложение.
Rakontu al ni pri kongresoj! 'Расскажите нам о конгрессах!’
Bonvolu ricevi la bileton 'Получите, пожалуйста, билет’.
Повелительное наклонение используется в эсперанто вместо употребляе¬
мой в русском языке неопределенной формы глагола с выражением прика¬
зания, например Leviĝu! 'Встать!’; Silentu! 'Молчать!’
Если сказуемое главного предложения выражает обязанность, приказа¬
ние, просьбу или желание, то в придаточном дополнительном предложении
сказуемое стоит в повелительном наклонении. Такие придаточные предложе¬
ния вводятся союзами ке, рог ке в значении «чтобы», «для того чтобы»: Mi de-
ziras, ке vi telefonu al mi morgaŭ 'Я хочу, чтобы вы позвонили (по телефону)
мне завтра’.
159

Таблица 13
№
п/п
Обстоя¬
тельство
времени
Определение
Подлежащее
Обстоя¬
тельство
образа
действия
Сказуемое
Дополнение
прямое
Определение
Дополнение
косвенное
Обстоятель¬
ство места
1.
Pedagogo
instruas
'Педагог’
'преподает’
2.
Pedagogo
instruas
historion
al infanoj
'Педагог’
'преподает’
'историю’
'детям’
3.
Juna
pedagogo
instruas
historion
de nia lando
al infanoj
'Молодой’
'педагог’
'преподает’
'историю’
'нашей страны’
'детям’
4.
Nun
juna
pedagogo
bone
instruas
historion
de nia lando
al infanoj
en la 1ег-
nejo
'Теперь’
'молодой’
'педагог’
'хорошо’
'преподает’
'историю’
'нашей страны’
'детям’
'в школе’

§ 88.5. Восклицательное предложение.
Kiel belaĵ estag la floroĵ! 'Кан красивы цветы!’
{ 89. Простое предложение. Порядок слов в утвердительном
предложении в эсперанто совпадает с порядком слов в русском языке. Выше
(табл. 13) дается анализ простого распространенного предложения (с прямым
порядком слов). Как и в русском языке, порядок слов в эсперанто — сво¬
бодный.
№ 1. Простое нераспространенное предложение, состоящее только из
главных членов: подлежащего и сказуемого. Pedagogo подлежащее, выра¬
женное существительным в общем падеже (-о); instruas — сказуемое, выра¬
женное личной формой глагола в настоящем времени (-as).
№ 2. Простое распространенное предложение с второстепенными чле¬
нами — дополнениями (прямым и косвенным). Historion — прямое дополне¬
ние, выраженное существительным в винительном падеже (-on); al infa-
noj — косвенное дополнение, выраженное существительным с предлогом.
№ 3. Такое же предложение, но осложненное определениями: Juna —
выраженное прилагательным в общем падеже; de nia lando — выраженное
группой слов:	предлог-(-притяжательное местоимение-(-существительное.
Kt 4. Такое же предложение, но осложненное обстоятельствами: обстоя¬
тельство времени nun, выраженное наречием, обстоятельство образа действия
bone, выраженное наречием, и обстоятельство места en la lernejo, выражен¬
ное группой слов: преДлог+существительное.
Примечание. При наличии в предложении в функции
прямого дополнения двух существительных, характеризующих друг
друга, окончание -п приобретают оба слова, например: Ni vizitis
Moskvon, la ĉefurbon de nia lando 'Мы посетили Москву, столицу на¬
шей страны’.
| 90. Пунктуация. Использование знаков препинания в эсперанто в ос¬
новном соответствует правилам пунктуации в национальных языках.
В русском языке есть классический пример того, как наличие или отсут¬
ствие запятой может привести к ложному пониманию смысла фразы: Про-
етитъ невозможно повесить. Без запятых эта фраза двусмысленна. Запятая
поел* простить, говорит о помиловании: Простить, невозможно повесить.
Запятая же после невозможно говорит о противоположном решении: Простить
невозможно, повесить.
Применёние знаков препинания дает возможность наиболее точно пере¬
дать мысль в письменном виде, и этим следует руководствоваться при пользо¬
вании ими в эсперанто.
§ 91. О переносе слов. Никаких ограничений при переносе слов в эспе¬
ранто н* существует. Перенесенной на следующую строчку может быть
даже одна буква, так же как и начальная буква слова может остать¬
ся на предыдущей строчке. Но так как слоговой принцип переноса облег¬
чает понимание читаемого, злоупотреблять свободой переноса не рекомен¬
дуется.

ХРЕСТОМАТИЯ
PUBLICISTIKO
KONSTIT UCIO
BAZA LEĜO DE UNIO DE SOVETAJ SOCIALISMAJ
RESPUBLIKOJ *
(fragmento)
La Granda Oktobra socialisma revolucio, farita de laboristoj kaj
kamparanoj de Rusio sub la gvido de komunista partio estrata
de V. I. Lenin, renversis la potencon de kapitalistoj kaj bienuloj,
frakasis la katenojn de subpremo, establis diktaturon de proletaro
kaj kreis Sovetan ŝtaton — ŝtaton de nova tipo, la ĉefan ilon рог
defendo de revoluciaj konkeroj, рог konstruo de socialismo kaj
komunismo. Komenciĝis la monde-historia turno de la homaro
for de kapitalismo al socialismo.
Venkinte en la civitana milito, rebatinte la imperialisman
intervenon, la Soveta potenco efektivigis radikalajn sociekonomiajn
reformojn, рог ĉiam ĉesigis ekspluatadon de homo fare de homo,
klasajn antagonismojn kaj nacian malamon. Unuiĝo de la sovetaj
respublikoj en Union de SSR plimultigis la fortojn kaj povojn
de la popoloj de la lando en konstruado de socialismo. Konfirmiĝis
socia propreco pri la rimedoj de produktado, vera demokratio рог
la laborulaj amasoj. Unuafoje en la historio de la homaro estis
fondita socialisma socio.
Brila demonstro de la forto de socialismo fariĝis nepaliĝebla
heroaĵo de la sovetia popolo, de ĝiaj Armitaj Fortoj, atingintaj
historian venkon en la Granda Patria milito. Tiu venko firmigis
la aŭtoritaton kaj la internaciajn poziciojn de USSR, kreis novajn
favorajn eblojn por kresko de la fortoj de socialismo, nacia liberiĝo,
demokratio kaj paco en la tuta mondo.
Daŭrigante sian krean agadon, la laboruloj de Soveta Unio garan-
tiis rapidan kaj ĉiuflankan evoluon de la lando, perfektigon de la
socialisma reĝiino. Plifirmiĝis la ligo de laborista klaso, kolĥoza
* Ĉi tiu Koustitucio estis akceptita dum ekstervica sesio de Supers
Soveto de USSR la 7-au de oktobro en la jaro 1977.
162

kampuiaro kaj popola intelektularo, la amikeco inter la nacioj
kaj popoloj de USSR.
Kreiĝis socipolitika kaj idea unueco de la soveta socio kies gvida
forto estas la laborista klaso.
Plenuminte la taskojn de la proletara diktaturo, la Soveta ŝtato
fariĝis tutpopola. Plukreskis la gvida rolo de la Komunista partio —
la avangardo de la soveta popolo.
En USSR estas konstruita disvolvita socialisma socio. En tiu
etapo, kiam socialismo evoluas sur sia propra bazo, ĉiam pli plene
riveliĝas la kreaj fortoj de la nova reĝimo, la avantaĝoj de la socia¬
lisma vivmaniero, la laboruloj ĉiam pli vaste uzas la fruktojn de
la grandaj revoluciaj konkeroj.
Gi estas socio, en kiu estas kreitaj potencaj produktivaj fortoj,
avangardaj scienco kaj kulturo, en kiu konstante kreskas la bonstato
de la popolo, kreiĝas ĉiam pli favoraj kondiĉoj рог ĉiuflanka evoluo
de personeco.
Gi estas socio de maturaj socialismaj sociaj rilatoj, en kiu surbaze
de interproksimiĝo de ĉiuj klasoj kaj sociaj tavoloj, jura kaj reala
egaleco de ĉiuj nacioj kaj popoloj, ilia frata kunlaboro kreiĝis nova
historia komuneco de homoj — la sovetia popolo.
Gi estas socio de alta organizeco, idea konscio de la laboruloj —
patriotoj kaj internaciistoj.
Gi estas socio, kies vivleĝo estas zorgo de ĉiuj pri la bono de ĉiu
kaj zorgo de ĉiu pri la bono de ĉiuj.
Gi estas socio de vera demokratio, kies politika sistemo garantias
efektivan gvidon pri ĉiuj sociaj aferoj, ĉiam pli aktivan partoprenon
de la laboruloj en la ŝtata vivo, kombinon de realaj rajtoj kaj liberoj
de la civitanoj kun iliaj devoj kaj respondeco antaŭ la socio.
La disvolvita socialisma socio estas natura etapo sur la vojo
al komunismo.
Le plej alta celo de la Soveta ŝtato estas konstruo de senklasa
komunisma socio, en kiu ricevos evoluon socia komunisma memre-
gado. La ĉefaj taskoj de la socialisma tutpopola ŝtato estas: kreo
de materiala-teknika bazo de komunismo, perfektigo de la socialismaj
sociaj rilatoj kaj ilia transformo al la komunismaj, eduko de la homo
de komunisma socio, altigo de materiala kaj kultura vivnivelo de la
laboruloj, sekurigo de la lando, kontribuado al firmigo de paco kaj
al evoluo de internacia kunlaboro.
La sovetia popolo,
gvidante sin per la ideoj de scienca komunismo kaj konservan-
te la fidelecon al siaj revoluciaj tradicioj,
apogante sin sur la grandajn sociekonomiajn kaj politikajn
konkerojn de socialismo,
strebante al plua evoluigo de la socialisma demokratio,
konsiderante la internacian pozicion de USSR kiel konsistiga
parto de la monda socialisma sistemo kaj konsciante sian inter¬
nacian respondecon,
163

konservante la kontinuecon de ideoj kaj principoj de la unu*
soveta Konstitucio el la jaro 1918, de la Konstitucio d© USSR el la
jaro 1924 kaj de la Konstitucio de USSR el la jaro 1936,
fiksas la bazojn de la socia reĝimo kaj politiko de USSR, difinas
la rajtojn, liberojn kaj devojn de la civitanoj, la principojn de orga-
nizo kaj celojn de la socialisma tutpopola ŝtato kaj proklamas ilin
en la nuna Konstitucio.
Tr&dukis V. Ebel
POR PACO, SEKURECO KAJ KUNLABORO
Parolo de la estro de la sovetia delegitaro
en la «Konsultiĝo pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo»
la 31-an de julio 1975
Estimata kamarado Prezidanto!
Estimataj partoprenantoj de la konsultiĝo!
A
Giuj ni, partoprenante la finan etapon de la Konsultiĝo pri seku¬
reco kaj kunlaboro en Eiiropo sentas la neordinaran karakteron de
tiu ĉi evento, ĝian politikan skalon. Eblas kun certo diri — la
samon sentas milionoj kaj milionoj da homoj en ĉiuj landoj, parto-
prenantaj la konsultiĝon, kaj ne nur en tiuj landoj. Ili konceptas
kune kun ni tion, kio pasas dum ĉi-tagoj en la ĉefurbo de Finnlando.
Kio kaŭzis tian rilaton al la konsultiĝo de la superaj politikaj
kaj ŝtataj gvidantoj, kiuj troviĝas en tiu-ĉi halo?
La respondo estas, verŝajne, en tio, ke kun la rezultoj de la
konsultiĝo estas ligitaj atendoj kaj esperoj, kiujn naskis e6 ne unu
alia kolektiva ago dum la periodo, sekvinta la konatajn komunajn
aliancajn decidojn de la postmilita tempo.
La homoj, apartenantaj al la generacio, kiu travivis la terurojn
de la dua mondmilito, aparte klare vidas la historian sencon de
tiu ĉi konsultiĝo. Giaj celoj estas proksimaj al la racio kaj кого ankaŭ
de tiu generacio de eŭropanoj, kiu elkreskis kaj vivas en la kondiĉoj
de paco kaj kiu juste opinias ke aliel esti ne devas.
Abunde aspergis sango la teron de Eiiropo dum la jaroj de la du
mondmilitoj. La superaj politikaj kaj ŝtataj gvidantoj de 33 euro-
paj ŝtatoj, Usono kaj Kanado kunvenis en Helsinki рог kontribui
per komunaj fortoj transformigon de Eiiropo en kontinenton, kiu na
plu scius militajn skuojn. La rajto pri paco devas esti garantiita
por ĉiuj popoloj de Eiiropo. Kompreneble, ni estas por tio, ke tiu
rajto estu garantiita ankaŭ al ĉiuj aliaj popoloj de nia planedo.
Estante centro de multaj kaj brilaj naciaj kulturoj, estante unu
el suproj de la monda civilizacio, Europo kapablas doni bonan ekzem-
plon en konstruo de interŝtataj rilatoj surbaze de firma paco.
Soveta Unio konsideras la rezultojn de la konsultiĝo ne simple
kiel necesan politikan resumigon pri la dua mondmilito. Tio estas
164

samtempe prikonscio de la estonto aplike al ia realoj de la hodiaŭa
tage kaj multjarcenta sperto de la eŭropaj popoloj.
Tie ĉi, en Eŭropo, pli ol unufoje agresuloj kronis sin per dnbindaj
«laŭroj», kaj poste sur ilin falis malbeno de popoloj. Tie ĉi, en
Eiiropo, en politikan doktrinon estis formataj la pretendoj al tut-
monda hegemonio, kiuj estis finiĝantaj per bankroto de la ŝtatoj,
kies resurcoj estis starigataj serve al la krimaj homomalamaj celoj.
Jen kial venis la tempo fari neeviteblajn komunajn konkludojn
el la sperto de l’historio. Kaj tie ĉi ni faras tiujn konkludojn kun
plena konscio de nia respondeco pri la estonto de la eiiropa konti-
nento, kiu devas ekzisti kaj evolui en la kondiĉoj de paco.
Estas dubinde, ke iu neos, ke. la rezultoj de la konsultiĝo
prezentas en si skrupule pesitan bilancon de interesoj de ĉiuj
Statoj-partoprenantoj. Pro tio necesas rilati al ili kun aparta
zorgemo.
Malantaŭe estas nefacila vojo ekde propono de la ideo mem
pri tuteŭropa konsultiĝo ĝis ties kulmino — la fino sur la supera ni-
velo. Soveta Unio, sobre taksante la disdividon kaj dinamikon de
diversaj politikaj fortoj en Eŭropo kaj en la mondo, restas firme
konvinkita, ke la potencaj torentoj de malstreĉiĝo kaj egalrajta
kunlaboro, kiuj dum la lastaj jaroj ĉiam pli grandmezure difinas la
fluon de la eiiropa kaj monda politiko, ricevos dank’ al la konsultiĝo
kaj ĝiaj rezultoj novan forton kaj ankorau pli grandan skalon.
La dokumento, kiun ni estas subskribontaj, farante resumon de la
pasinto, per sia enhavo rigardas la estonton. La atingitaj interkon-
sentoj entenas larĝan spektron de plej aktualaj problemoj: paco,
sekureco, kunlaboro en diversaj sferoj.
Sub la rilatojn inter ŝtatoj-partoprenantoj estas metita solida
bazo de fundamentaj principoj, kiuj devas difini la normojn de ilia
konduto en la rilatoj inter si. Tio estas la principoj de раса kunekzi-
stado, pro kiuj kun tia konvinkeco kaj konsekvenco batalis la fondinto
de la Soveta ŝtato V. I. Lenin, pro kiuj batalas nia popolo ankad
hodiaŭ.
La konsultiĝo difinis direktojn kaj konkretajn formojn de kun¬
laboro ankaii en la sfero komerca-ekonomia, scienco kaj tekniko,
gardo de la ĉirkaŭa medio, kulturo, klerigo, kontaktoj inter perso-
noj, institucioj, organizajoj.
aEblecoj de kunlaboro vastiĝas nun ankaii je tiaj sferoj, kie ĝi
estis neimagebla dum la jaroj de la «malvarma milito». Ekzemple,
pli larĝaj interŝanĝoj de informado en la interesoj de paco kaj ami-
keco inter popoloj.
Ne estas sekreto, ke informrimedoj povas servi la celojn de paco
kaj fido, kaj povas disporti en la mondo venenon de malkonkordo
inter landoj kaj popoloj. Ni dezirus esperi, ke la rezultoj de la kon-
sultiĝo servos kiel ĝusta orientilo рог kunlaboro en tinj sferoj.
La konsultiĝo akceptis vicon da gravaj interkonsentoj, kiuj
kompletigas la malstreĉiĝon politikan per malslreĉiĝo milita. Ankaii
tio estas kvalite nova ŝtupo en la firmigo de fido inter ŝlaloj.

Soveta Unio estas konsekvenca adepto de tio, ke post la konsul-
tiĝo la milita malstreĉiĝo ricevu pluan evoluon. Unu el la unuavicaj
taskoj tiurilate estas trovi vojojn al reduktigo de armitaj fortoj
kaj armaĵoj en la Centra Eŭropo sen damaĝi sekurecon de iu ajn.
Male — kun utilo por ĉiuj.
La aparta politika signifo kaj morala forto de la atingitaj ĉe
la konsultiĝo interkonsentoj estas en tio, ke ili estos finnigitaj per
subskriboj de la superaj gvidantoj de la ŝtatoj-partoprenantoj.
Atribui plenan efikecon al tiuj interkonsentoj — estas nia komuna
plej grava tasko.
Ni bazas nin sur tio, ke ĉiuj landoj prezentitaj en la konsultiĝo,
efektivigados en la vivo la atingitajn interkonsentojn. Kio rilatas
Sovetan Union, do ĝi agos nome tiel.
Niaopinie la suma rezullo de la konsultiĝo konsistas en tio ke la
internacia malstreĉiĝo ĉiam pli grandamplekse pleniĝas per konkreta
materia enhavo. Nome materiiĝo de la malstreĉiĝo — jen estas la
esenco de la afero, esenco de ĉio, kio devas fari pacon en Eŭropo
efektive firma kaj neŝancelebla. Kaj kiel ĉefa ni starigas ĉe tio la
taskon ĉesigi la vetarmiĝon, la taskon atingi realajn rezultojn en la
afero de malarmado.
Estas tre grave proklami ĝustajn kaj justajn principojn de rila-
toj inter ŝtatoj. Ne malpli grave estas radikigi tiujn principojn en la
auntempaj internaciaj rilatoj, enpraktigi kaj fari ilin leĝo de la
internacia vivo, kiun kontraŭagi estu permesite al neniu. Nia pa-
cama politiko estas direktita al tio, kaj tion ni deklaras ankoraŭ
foje de-sur tiu ĉi alta tribuno.
Certe, la renkontiĝo mem inter la gvidagantoj de 33 eŭropaj
ŝtatoj, Usono kaj Kanado — senprecedenca en la historic» — devas
fariĝi ŝlosila ĉenero en la proceso de malstreĉiĝo, firmigo de eŭropa
kaj internacia sekureco, disvolvo de reciproke profita kunlaboro.
Cio ĉi estas ĝusta.
Sed por ke la esperoj de popoloj, ligitaj al ĉi renkontiĝo, al la
decidoj de la konsultiĝo, efektiviĝu plene, ne estu ŝancelitaj ĉe
la unua malsereno, necesas pluaj komunaj streĉoj, ĉiutaga laboro
de ĉiuj ŝtatoj-partoprenantoj cele al profundigo de malstreĉiĝo.
Sukceso de la konsultiĝo fariĝis ebla nur tial, ke ĝiaj partopre-
nantoj konstante faradis paŝojn renkonte unu al alia, scipovis,
konkerante malfacilaĵojn, kaj ofte nemalgrandajn, ellabori finfine
komune akcepteblajn interkonsentojn pri ĉiu el la pridiskutitaj
problemoj. Tiuj interkonsentoj estas naskitaj kaj atingitaj ne per
altrudo de opinioj de unuj patoprenantoj de la konsultiĝo al la
aliaj, sed surbaze de konsidero de ĉies opinioj kaj interesoj kaj ĉe
la komuna konsento.
Se estas ĉi tie kompromisoj, do tiuj kompromisoj estas motivitaj,
tiaj kinj servas pacon ne forigante la diferencojn en ideologio kaj
sociaj sistemoj. Dirante pli ĝuste, tio estas esprimo de komuna poli¬
tika volo de la ŝtatoj-partoprenantoj en tiu formo, en kin ĝi estas
166

hodiaŭ atingebla en la kondieoj de ekzisto dc la ŝtatoj kun diversaj
sociordoj.
E1 la laborsperto de la konsultiĝo elfluas gravaj konkludoj ankaŭ
рог la estonto. La ĉefa el ili, kaj ĝi estas esprimita en la fina doku-
mento, estas: neniu rajlas, apogante sin al tiuj aŭ aliaj konsideroj
de ekstera politika karaktero, peni dikti al la aliaj popoloj, kiel
tiuj devas aranĝi siajn internajn aferojn. La popolo de ĉiu ŝtato, kaj
nur ĝi, havas la suverenan rajton solvi siajn internajn aferojn,
establi siajn internajn leĝojn. Alia vidpunkto — estus malfirma
kaj danĝera grundo por la kaŭzo de internacia kunlaboro.
La subskribata de ni dokumento estas larĝa sed klara platformo
de agoj por la ŝtatoj en unuflanka, duflanka kaj multflanka skaloj
рог jaroj, eble por jardekoj antaŭen. Tamen la atingito ne estas limo.
Hodiaŭĝi estas maksimumo de la ebla, kaj morgaŭ ĝi devas fariĝi
la starta punkto por plua antaŭeniro laŭ tiuj direktoj, kiujn mal-
formis la konsultiĝo.
Por la homaro estas propra la strebo al sekveco en iniciatoj
kaj aferoj. Tio rilatas ankaŭ tiun grandan aferon, kiun entreprenas
nun la 35 ŝtatoj, reprezentitaj en Helsinki. Gi trovis sian esprimon
en tio, ke estas difinitaj la pluaj paŝoj post la шша Konsultiĝo pri
sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo рог efektivigo kaj evoluigo de ĝiaj
taskoj.
En tiu ĉi neordinara laŭ sia aŭtoritateco aŭditorio ni dezirus kun
tuta for to substreki unu el la neforigeblaj trajtoj de la Sovetunia
ekstera politiko, la leninisma politiko de paco kaj amikeco inter
popoloj — ĝian humanismon. Per la ideoj de humanismo estas
trasorbitaj l,a docidoj de la XXIV kongreso de nia partio, la Pro-
gramo de paco, unu el kies punktoj estis kunvoko de tuteŭropa kon-
sultiĝo.
Ni kun profunda kontento konstatas ke la tezoj, ellaboritaj de
la konsultiĝo pri la ĉefaj problemoj de firmigo de paco en Eŭropo,
servas interesojn de popoloj, servas interesojn de homoj sendepende
de ilia okupo, nacieco, aĝo: laboristoj, kamparlaborantoj, personoj de
la intelekta laboro, eiu homo aparte kaj ĉiuj kune. Ilin plenigas
estimo al la homo, zorgo pri tio ke ĝi vivu en kondiĉoj de paco kaj
kun certeco rigardu en la morgaŭan tagon.
La interkonsentoj, kiujn ni atingis, larĝigas eblecojn por for-
tigi influon de popoloj al tiel nomata «granda politiko». Samtempe
ili tuŝas la problemojn de la ĉiutaga vivo. Ili kontribuos plibonigon
de vivkondiĉoj de homoj, certigon de laboro al ili, plibonigon dekon-
diĉoj pri edukado. Ili estas ligitaj kun zorgo pri sano, mallonge
dirante, kun multo, kio koncernas apartajn homojn, familiojn,
junularon, diversajn socigrupojn.
Kiel ankaŭ multaj aliaj parolintoj de ĉi tribuno, ni taksas la
Konsultiĝon pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo kiel komunan
sukceson de ĉiuj ĝiaj partoprenantoj. Giaj rezultoj povas esti utilaj
ankaŭ ekster la limoj de Eŭropo.
I'd

La rezultoj d© la okazintaj daŭraj interparoloj estas tiaj, ke ne
estas venkintoj kaj venkitoj, akirintoj kaj perdintoj. Tio estas venko
de la racio. Gajnis ĉiuj: la landoj de Oriento kaj Okcidento, la po-
poloj de socialismaj kaj kapitalismaj, ŝtatoj-partoprenantoj de
unuiĝoj kaj neŭtralaj, malgrandaj kaj grandaj. Tio estas gajno рог
ĉiuj, al kiuj estas karaj paco kaj sekureco sur nia planedo.
Ni estas konvinkitaj, ke sukcesa efektivigo en la vivo de ĉio,
pri kio ni tie ĉi interkonsentis, ne nur bonefike influos la vivon de
eŭropaj popoloj, sed ankaŭ fariĝos grava kontribno al la kaŭzo de
firmigo de komuna paco.
Kaj ankoraŭ unn penso, kinn verŝajne dividas multaj el la ĉee-
stantoj ĉi tie. La konsultiĝo evidentiĝis ntila lernejo de internaci?
politiko рог la partoprenantaj ŝtatoj, aparte utila en niaj tagoj,
kiam ekzistas nekredeblaj rimedoj рог ruinigo kaj ekstermo.
La potenca impulso, kinn kaŭzis 6i renkontiĝo de la gvidantoj
de 35 Statoj-partoprenantoj de la konsultiĝo, devas helpl ĉiujn en
Eŭropo kaj ekster ĝi vivi en paco.
Fine mi dezirus esprimi profundan dankon al la popolo kaj
registaro de Finnlarido, al la prezidento U. Kekkonen persone рог
la perfekta organizo de la laboro de la tria etapo, poi la escepta
bonkoreeo kaj gastamo.
EL «FINA А КТО DE LA KONFERENCO
PRI SEKURECO KAJ KUNLABORO EN EŬROPO»
La Konferencon pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo, kin ko-
menciĝis en Helsinki la 3-an de julio 1973 kaj estis daurigita en
Ĝenevo de la 18-a de septembro 1973 ĝis la 21-a de julio 1975, finis
en Helsinki la 1-an de aŭgusto 1975 la altaj reprezentantoj de Aŭst-
rujo, Belgujo, GrandaBritujo, Bulgarujo, Cipro, Ĝehoslovakio, Danlando,
Finnlando, Francujo, Germana Demokratia Respubliko, Federacia Res-
publiko Germanujo, Grekujo, Hispanujo, Hungarujo, Irlando, Islando,
Italujo, Jugoslavio, Kanado, Liĥtenŝtejno, Luksemburgo, Malto,
Монако, Nederlando, Norvegujo, Pollando, Portugalujo, Rumanujo,
Sankta Kurio, San Marino, Soveta Unio, Svedujo, Svislando, Tur^
kujo, Unuiĝintaj ŝtatoj de Ameriko.
Dum la inaŭgura kaj la fina fazoj de la konfereneo alparolis la
parloprenantojn kiel honora gasto ĝenerala sekretario de Organizajo
de Unuiĝintaj Nacioj. Ĝenerala direktoro de UNESCO kaj aganta
sekretario de Eŭropa Ekonomia Komigiono de OUN parolis en la
konfereneo dum ĝia dua fazo.
En la kunsidoj d@ la dua fazo oni aŭskultis pri diversaj punktoj
de la programo kontribuajojn de la reprezentantoj de jenaj nepartop-
renantaj Mediteraneaj ŝtatoj: Alĝeria Popola Demokratia Respub¬
liko, Araba Respubliko Egiptio, Israelo, Maroka Reĝlando, Siria
Araba Respubliko, Tunizio.
168

Gviditaj de politika volo рог inlereso de nacioj plibonigi kaj
mtensigi siajn rilatojn kaj kontribui al la paco, sekureco, justeco
kaj kunlaboro en Eŭropo kaj ankaŭ al interproksimiĝo inter si mem
kaj kun celeraj ŝtatoj de la mondo, decidiĝintaj sekve de tio
plene utiligi la rezultojn de la konferenco kaj certigi al siaj ŝtatoj
kaj al la tuta Eŭropo utilon fluantan ©1 ĉi tiuj rezultoj, kaj per
tio la proeedon de malstreĉiĝo plivastigi, pliprofundigi kaj certigi
ĝian daŭrigon kaj fari ĝin daŭra,
la altaj reprezentantoj de la partoprenantaj ŝtatoj solene akceptis
jenon:
Demandoj pri sekureco en Eŭropo
La ŝlatoj partoprenantaj la Konferencon pri Sekureco kaj Kun¬
laboro en Eŭropo.
konfirmante sian celon subteni la plibonigadon de la rilatoj
inter si kaj certigi la kondiĉojn en kiuj iliaj nacioj povas vivi en
vera kaj daŭra paco, sen minaco kaj atako kontraŭ ilia sekureco,
к о n v i n к i t a j pri la neceso klopodi, ke la procedo de malstreĉiĝo
fariĝu senĉesa, ĉiam pli vivipova, ĉion entenanta kaj universala laŭ
sia amplekso, рог ke la realigo de la rezultoj de la Konferenco pri
Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo estu esenca kontribuajo al ĉi tiu
procedo, konsiderante, ke solidareco inter nacioj kaj la komuna intereso
de la partoprenantaj ŝtatoj atingi la celojn fiksitajn de la Konferenco
pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo devus konduki al disvolvo
de pli bonaj kaj pli intimaj rilatoj inter ili en ĉiuj sferoj kaj per
tio al forigo de konfrontado rezultanta el la karaktero de iliaj ri¬
latoj en pasinteeo kaj al pli bona reciproka interkompreniĝo,
konseiante sian komunan historion kaj agnoskante, ke la ek-
zisto de komunaj elementoj en iliaj tradicioj kaj valoroj povas al ili
helpi disvolvi iliajn rilatojn, kaj dezirante serĉi plene konsiderante
individuecon kaj diversecon de iliaj starpunktoj kaj opinioj eblecon
kunigi siajn klopodojn рог forigi malkonfidon kaj kreskigi konfidon,
solvi problemojn kiuj ilin disigas kaj kunlabori por la intereso de
'a bomaro,
agnoskante nedivideblecon de sekureco @n Eŭropo kaj ankaŭ
la komunan intereson pri la disvolvo de la kunlaboro en la tuta
Eŭropo kaj inter si kaj esprimante sian intencon disvolvi tiurilate
adekvatan klopodon,
agnoskante intiman Jigon inter la paco kaj sekureco en Eŭ-
ropo kaj en la tuta mondo, kaj konseiante, ke estas necese, ke ĉiu
el ili kontribuu al plifortigo de la tutmonda paco kaj sekureco kaj
al subteno de bazaj rajtoj, de ©konomia kaj sociala progresoj kaj de
bonfarto de ĉiuj nacioj,
akoeptis jenon:
I.
a)	Deklaraeio de principoj, laii kiuj direktiĝas la rilatoj inter la
partoprenantaj ŝtatoj
169

La parloprenanlaj ŝtatoj,
Konfirmante sian devligon konservi Ja paeon, sekurecon
kaj justecon kaj subteni sencesan disvolvadon de amikaj rilatoj kaj
kunlaboro,
a g n о s к a n t e, ke ĉi tiu devligo, kin respegulas la interesojn
kaj esperojn de nacioj, signifas рог ciu partoprenanta ŝtato respon-
decon none kaj en estonteco, pligrandigitan per spertoj el estinteco,
konfirmante en akordo kun sia rnembreco en Organizajo
de Unuiĝintaj Nacioj kaj en akordo kun Ja celoj kaj principoj
de Organizajo de Unuiĝintaj Nacioj sian plenan kaj aktivan subtenon
al Organizajo de Unuiĝintaj Nacioj kaj plifortigon de ĝiaj taskoj
kaj efikeco ce fortikigo de internacia paco, sekureco, justeco kaj ĉe
solvado de internaciaj problemoj kaj ankaŭ ĉe disvolvado de amikaj
rilatoj kaj kunlaboro inter la ŝtatoj,
esprimante komunan fidelecon al la principoj, kiuj estas
cititaj sube kaj kiuj estas en akordo kun la Ĝarto de OUN kaj
ankaŭ sian komunan volon procedi 6e realigado de ĉi tiuj principoj
en akordo kun la celoj kaj principoj de la Gar to de OUN,
d e к 1 a r a s sian decidiĝon respekti kaj en Ja praktiko utiligi
ĉiun el ili en siaj rilatoj kun ĉiuj partoprenautaj ŝtatoj sen kon-
sidero je ilia politika, ekonomia kaj socia sistemo kaj ankau sen
konsidero je ilia grandeco, geografia situo kaj Ja grado de ilia eko¬
nomia evoluo, sekvantajn principojn, kiuj havas bazan signifon kaj
laii kiuj direktiĝas iliaj reciprokaj rilatoj:
II.	Sindeteno de minaco per for to
aŭ de uzo de forto
La partoprenantaj ŝtatoj en siaj reciprokaj rilatoj, kaj ankaŭ
ĝenerale en siaj internaciaj rilatoj detenos sin de minaco per forto
kaj de uzo de forto, kiuj estus direktitaj kontraŭ teritoria integreco
kaj politika sendependeco de kiu ajn ŝtato aŭ alimaniere neakordi-
geblaj kun la celoj de OUN kaj kun ĉi tiu Deklaracio. Nenia moti-
vado povas servi kiel senkulpigo pri minaco per forto aŭ pri uzo de
forto en malakordo kun ĉi tiu principo.
La partoprenantaj ŝtatoj en akordo kun ĉi tiu principo detenos
sin de kia ajn ago, kiu prezentas minacon per forto, aŭ rektan aŭ
nerektan uzon de forto kontraŭ alia partoprenanta ŝtato. Same tiel
ili sin detenos de kia ajn evidentigo de forto, kies celo estas devigi
alian partoprenantan ŝtaton, ke ĝi rezignu je plena validigo de siaj
suverenaj rajtoj. Same tiel ili sin detenos en siaj reciprokaj rilatoj
de kiaj ajn reprezalioj kun uzo de forto.
Nenian tian minacon per forto au uzon de forto ili utiligos kiel
rimedon рог ordigi konfliktojn au problemojn, kiuj povus gvidi al
konfiktoj inter ili.
170

III.	Netuŝebleco de limoj
La partoprenantaj ŝtatoj konsideras reciproke ĉiujn siajn limojn
kaj ankaŭ la limojn de ĉiuj ŝtatoj en Eŭropo netuŝeblaj kaj ili nek
nun nek en estonteco 6i tiujn limojn atakos.
En akordo kun tio ili sin detenoŝ de kia ajn postulo aŭ paŝo кип
intenco ekposedi aŭ uzurpi parton aŭ la tutan teritorion de kiu
ajn partoprenanta ŝtato.
IV.	Teritoria integreco de la ŝtatoj
La partoprenantaj ŝtatoj respektos teritorian integrecon de ĉiu
el la partoprenantaj ŝtatoj.
En akordo kun tio ili sin detenos de kia ajn ago kontraŭ terito¬
ria integreco, politika sendependeco aŭ unueco de ĉiu partoprenanta
ŝtato, kiu estus en malakordo kun la celoj kaj principoj de la Garto
de OUN, precipe de tia ago, kiu prezentus minacon per forto ай
uzon de forto.
La partoprenantaj ŝtatoj same ne faros la teritorion de alia
partoprenanta ŝtato objekto de milita okupacio ай de aliaj rektaj
aŭ nerektaj perfortaj aranĝoj ай per minacado per ili. Nenia tia
okupacio aŭ alproprigo estos agnoskita kiel laŭleĝa.
V.	Раса ordigo de konfliktoj
La partoprenantaj ŝtatoj ordigos konfliktojn inter si per pacaj
rimedoj tiamaniere, ke ne estu endanĝerigita la internacia paco,
sekureco kaj justeco.
Ili penos laŭ sia honesta konvinko kaj en la spirito de kunlaboro
atingi rapidan kaj justan solvon sur la bazo de la internacia juro.
Por tiu celo ili uzos tiajn rimedojn kiel intertraktado, esplorado,
perado, mediacio, arbitracio, juĝa proceso ай aliajn pacajn rimedojn
laŭ sia elekto inkluzive kian ajn procedon por ordigo de siaj konflik¬
toj, pri kiu la partoprenantaj partioj interkonsentis anlaŭ estiĝo
de la konflikto.
Se ne estos eble atingi solvon per iu el la supre cititaj pacaj ri¬
medoj, la partioj partoprenantaj en la konflikto sercos plu la vojon
al la раса ordigo per maniero, pri kiu ili reciproke interkonsentos.
La partoprenantaj ŝtatoj, la partioj de la konflikto, kaj ankaŭ
la ceteraj partoprenantaj ŝtatoj sindetenos de kia ajn agado, kiu
povus malbonigi la situacion ĝis tia grado, ke estus endanĝerigita
la konservo de la internacia paco kaj sekureco, kaj per tio paean
ordigon de la kojuflikto malfaciligi.
171

VII.	Respektado de homaj rajtoj kaj bazaj
liberecoi inkluzive liberecojn de konceptado, konscienco,
religio kaj konvinko
La partoprenantaj ŝtatoĵ respektos homajn rajtojn kaj bazaj,.
liberecojn inkluzive liberecojn de konceptado, konscienco, religio
kaj konvinko por ĉiuj sen diferencoj de raso, sekso, lingvo kaj re¬
ligio.
Ili subtenos kaj disvolvos efikan plenumadon de civitanaj,
politikaj, ekonomiaj, sociaj, kulturaj kaj aliaj rajtoj kaj liberecoj,
kiuj ĉiuj rezultas el homa diffno kaj estas necesaj por libera kaj
plena evoluo de la homo.
En 6i tiu kadro la partoprenantaj ŝtatoj agnoskos kaj respektos
la liberecon de unuopulo konfesi, unuope aŭ en kumuleco kun aliaj,
religion aŭ kredon en akordo kun lia konscienco.
La partoprenantaj ŝtatoj, sur kies teritorio ekzistas naciaj
minoritatoj, respektos la rajton de personoj, kiuj al tiaj minoritatoj
apartenas, je egaleco antaŭ la leĝo, donos al ili ĉiujn ebleeojn por
fakta uzado de homaj rajtoj kaj bazaj liberecoj kaj tiamaniere de-
fendos iliajn leĝajn interesojn en ĉi tiu sfero.
La partoprenantaj ŝtatoj agnoskas ĝeneralan signifon da hemaj
rajtoj kaj bazaj liberecoj, kies respektado estas baza faktor© da paeo,
justeco kaj bonfarto, kiuj estas necesaj por certigo de la disvelvo da
amikaj rilatoj kaj kunlaboro inter ili kaj ankaG inter ĉiuj ŝtatoj.
Ili 6iam respektos ĉi tiujn rajtojn kaj liberecojn en siaj recipro-
kaj rilatoj kaj klopodos, unuope kaj komune, kaj ankaŭ en kunlaboro
kun OUN atingi ilian ĉiuflankan kaj efikan respektadon.
r Ili konfirmas la rajton de unuopulo koni siajn rajtojn kaj devojn
en ĉi tiu sfero kaj agi en akordo kun ili.
En la sfero de homaj rajtoj kaj bazaj liberecoj la partoprenantaj
ŝtatoj agos en akordo kun la celoj kaj principoj de la ĉarto de OUN kaj
la Ĝenerala Deklaracio de Homaj Rajtoj. Ili ankaŭ plenumados siajn
devojn fiksitajn en internaciaj deklaracioj kaj interkonsentoj en
ĉi tiu-sfero inkluzive la devojn, fiksitajn en Internaciaj Konvencioj
pri Homaj Rajtoj, se ili ligas ilin.
VIII.	Egalrajteco kaj rajto pri memdecido de nacioj
La partoprenantaj ŝtatoj respektos egalajn rajtojn de nacioj
kaj ilian rajton je memdecido, agante ciam en akordo kun la celoj
kaj principoj de la Ĉarto-de OUN kaj koncernaj normoj de-internacia
juro inkluzive tiujn, kiuj koncernas teritorian^integrecon de la
ŝtatoj.
Surbaze de la principo pri egalrajteco kaj rajto de nacioj je
memdecido Ciuj nacioj havas ĉiam rajton decidi plene libere, kiam
kaj kiel ili deziras, pri sia interna kaj ekstera - politika statusoj
sen ekstera enmiksiĝo kaj realigi sian politikan, ekonomian, socian
kaj kulturan evoluojn lair propra bontrovo.

La partoprenantaj ŝtatoj konfirmas ĝeneralan signifon de res-
pektado kaj efika realigado de egalrajteco kaj memdecido de nacioj
рог disvolvo de amikaj rilatoj inter ili kaj ankaŭ inter ĉiuj ŝtatoj;
ili memorigas ankaii la signifon evitadi kian ajn formon de neglek-
tado de ĉi tiu principo.
IX.	Knnlaboro inter la ŝtatoj
La partoprenantaj ŝtatoj disvolvados sian kunlaboron reciproke
kaj kun ĉiuj ŝtatoj en ciuj sferoj en akordo kun la celoj kaj principoj
de la Carto de OUN. Dum la disvolvado de sia knnlaboro la parto¬
prenantaj ŝtatoj precipe emfazos la s!'erojn, kiuj estas fiksitaj en la
kadro de la Konferenco pri sekureco kaj kunlaboro en Europo, kaj
la partopreno de ĉiu el ili okazos en kondicoj de absoluta egaleco.
Per disvolvado de sia kunlaboro surbaze de egaleco ili subtenos
reciprokajn interkomprenon kaj konfidon, reciprokajn amikajn kaj
bonajn najbarajn rilatojn, internacian paeon, sekurecon kaj juste-
con. Dum la disvolvado de sia kunlaboro ili ankaii klopodos plial-
tigi bonfarton de la popolo kaj kontribui al realigo de ĝiaj sopiroj,
krom alio per utiloj el pli bona reciproka kono, progreso kaj rezul-
toj atingitaj en ekonomia, scienca, teknika, sociala, kultura kaj
humana sferoj. Ili, akceptos aranĝojn рог kreo de favoraj kondifioj,
en kiuj ĉi t.iuj rezultoj fariĝus alireblaj al ĉiuj; ili ankaii konsideros
intereson de ftiuj je malpliigo de diferencoj en la nivelo de ekonomia
evoluo, precipe intereson de evolulandoj en la tuta mondo.
Ili konfirmas, ke registaroj, institucioj, organizaĵoj kaj .homoj
havas adekvatajn kaj pozitivajn taskojn ĉe atingado de ĉi tiuj celoj
de ilia kunlaboro.
Dum piivastigado' de sia kunlaboro, kiel estas supre menciite,
ili klopodos disvolvadi pli intimajn rilatojn inter si sur plibonigita kaj
pli daŭra bazoj je prospero de la nacioj.
3) Kunlaboro kaj interŝan£oj en la sfero de kulturo
La pai'Eapr&nantai statoj,
Agnoskante, ke kuilur&j interŝanĝoj kaj kunlaboro kon-
tribuas al pli bona reciproka kompreno inter homoj kaj inter nacioj
kaj per tio helpas al daiira konkordo inter ŝtatoj,
konfirmante jam pli frue multflanke akceptitajn konklu-
dojn en ci tiu sfero, precipe en interregistara konferenco en la sfero
de kultura politiko en Eŭropo, kiun organizis UNESCO en junio
1972 en Helsinki, en kiu estis manifestita intereso pri aktiva par¬
topreno de plej vastaj sociaj tavoloj en ĉiam pli rica kultura vivo,
dezirante, kun kresko de reciproka konfido kaj plua pli-
bonigado de rilatoj inter la partoprenantaj ŝtatoj, ankaŭ plue dis¬
volvadi kaj intensigi klopodon eelantan progreson en ĉi tiu sfero,
173

esprimante pretecon esence en ĉi tiu spirito pligrandig
volumenon de kulturaj interŝanĝoj tiel de personoj, kiel de artver
koj, kiel ankaŭ de aktiva kunlaboro inter ili sur duflanka kaj mult-
flanka bazoj en ĉiuj sferoj de kulturo,
e s t a n t e к о n v i n к i t a j, ke tia firmigo de iliaj reciprokaj
rilatoj helpos al pliriĉigo de koncernaj kulturoj 6e respektado de
specifeco de ĉiu el ili, kaj ankaŭ al plifirmigo de konscio pri ko-
munaj valoroĵ inter ili, daŭrigante disvolvon de kultura kunlaboro
kun ceteraj landoj de la mondo,
d e к 1 a r a s, ke ili fiksas ĉi tiujn komunajn celojn:
a)	disvolvi reciprokan informadon celantan pli bonan konon de
koncernaj kulturaj atingoj,
b)	plibonigi materialajn kondiĉojn por interŝanĝo kaj disvasti-
gado de kulturaj valoroj,
c)	subteni aliron de ĉiuj al koncernaj kulturaj atingoj,
d)	disvolvi kontaktojn kaj kunlaboron inter kulturaj laboruloj,
ej^serci novajn sferojn kaj formojn de kunlaboro en kulturo,
esprimas per ĉ i tio sian komunan volon iom post iom
akceptadi konsekvencajn longtempajn aranĝojn рог atingi la celojn
de ĉi tiu deklaracio, kaj
esprimas intencon aliri nun al realigo de jeno:
Plivastigado de kontaktoj
Plivastigi kaj plibonigi kunlaboron kaj kontaktojn en la sfero
de kulturo sur diversaj niveloj, precipe:
—	fari en koncernaj kazoj interkonsentojn sur duflanka aŭ mult-
flanka bazoj, kiuj celus plivastigon de kontaktoj inter kompetentaj
ŝtataj institucioj kaj neregistaraj organizaĵoj en la sfero de kulturo,
kaj ankaŭ inter kulturaj faktoroj, ĉe kio oni konsiderus neceson
kiel de elasteco, tiel ankaŭ kiel eble plej granda eluzado de ekzi-
stantaj interkonsentoj, atentante je tio, ke interkonsentoj kaj aliaj
traktatoj estas grava rimedo por disvolvo de kulturaj kunlaboro
kaj interŝanĝoj;
—	helpi al disvolvo de rektaj kontaktoj kaj al kunlaboro inter
kompetentaj ŝtataj institucioj kaj neregistaraj organizajoj inkluzive —
tie, kie tio estas necesa—tiajn kontaktojn kaj kunlaboron, kiuj
realiĝas surbaze de apartaj interkonsentoj kaj traktatoj;
—	subtenadi rektajn kontaktojn kaj rilatojn inter kulturagantoj
inkluzive — tie, kie tio estas necesa — tiajn kontaktojn kaj rilatojn
kiuj realiĝas surbaze de apartaj interkonsentoj kaj traktatoj.
Reciproka interkonado
Akcepti en la kadro de sia kompetenteco koncerna.jn dispoziciojn
sur duflanka kaj multflanka bazoj celantajn kiel eble plej vastan
kaj plej kompletan reciprokan konon de kreaj rezultoj de siaj nacioj
en diversaj brancoj de kulturo, precipe:
174

“ komune esplori, se necese per helpo de koncernaĵ internaciaĵ
organizaĵoj, eblecon fondi en Eŭropo instituton de kulturaj indikoj
kaj fiksi ĝian strukturon, kiu kolektadus informojn el la partop-
renantaj ŝtatoj kaj liverus ilin a] siaj korespondantoj je ilia peto,
kaj tiucele kunvoki konsultiĝun de ekspertoj el interesiĝantaj ŝtatoj;
—	esplori, se necese, en kontakto lcun koncernaj internaciaj or-
ganizaĵoj, vojojn kiel kompili en Eŭropo katalogon de dokumentaj
filmoj de kultura aŭ scienca naturoj el la partoprenantaj ŝtatoj;
—	subteni inter koncernaj institucioj kaj eldonejoj sisteman in-
terŝanĝon de librokatalogoj, kaj ĉiuj reldammaterialoj laŭ ebleco
pri ĉiuj publikaĵoj preparataj рог eldono; same subteni interŝanĝon
de material о j inter eldonejoj de enciklopedioj kun la celo pli bone
bildigi ĉiun landon;
—	komune esplori demandojn pri plivastigo kaj plibonigo de
informinterŝanĝoj el diversaj sferoj de kulturo, kiel ekzemple de
teatro, muziko, bibliotekpraktiko, kaj ankaii de protekto kaj resta-
ŭrado de kulturaj valoroj.
Interŝanĝof kaj disuastigado
Kontribui al plibonigo de eblecoj por interŝanĝo kaj disvastigado
de kulturaj valoroj per taŭgaj rimedoj, precipe:
—	esplori eblecojn de unuecigo kaj malaltigo de pagoj ĉe inter¬
naciaj komercaj interŝanĝoj de libroj kaj aliaj kulturaj materialoj,
kaj ankaii novajn formojn de asekurado de artverkoj en eksterlan-
daj okspozicioj kaj malaltigon de risko de difekto aŭ perdiĝo, kio
minacas ĉi tiujn verkojn dum translokigado;
—	faciligi formalaĵojn ĉe dogankontrolo de tiuj artverkoj kaj
rekvizitoj, kiuj estas notitaj en la listo interkonsentita inter organi-
zantoj de ĉi tiuj kulturaj aktivecoj, en akordo kun ilia tempoplano;
—	subtenadi renkontiĝojn de reprezentantoj de kompetentaj or-
ganizajoj kaj koncernaj firmoj celantajn esploradon de aranĝoj en la
kadro de ilia agado, kiaj estas ekzemple plisimpligo de mendoj, li-
vertemplimoj kaj pagkondiĉoj, kiuj povus faciligi librointerŝanĝadon
sur komerca bazo;
—	subteni pruntadon kaj interŝanĝon de filmoj inter filminsti-
tutoj kaj filmotekoj;
—	subteni interŝanĝon de informoj inter interesiĝantaj partioj
pri okazontajoj de kultura karaktero, kiuj estas preparataj en par¬
toprenantaj ŝtatoj en tiaj brancoj, kiel muziko, teatro, skulpturo
kaj pikturo, kiuj estas plej taŭgaj por kompili kaj publikigi kalen-
daron de tiaj aktivecoj, se necese ec kun helpo de koncernaj inter¬
naciaj organizaĵoj;
—	instigi studadon de konsekvencoj, kiujn povus havi konjek-
titaj disvolvo kaj ebla harmoniigo de teknikaj rimedoj de intere-
siĝantaj partioj, uzataj por disvastigado de kulturo, por disvolvo
de kulturaj kunlaboro kaj interŝanĝoj, kaj atentus ce tio konser-
vadon de diverseco kaj identeco de koncernaj kulturo j;
175

—	subteni en la kadro de sia kultura politiko per konvenaj ri-
medoj pluan disvolvon de intereso pri kultura heredaĵo de aliaj
partoprenantaj ŝtatoj, konsciante prezon kaj vaiorojn de ĉiu el ili;
—	zorgi pri plena kaj efektiva aplikado de internaciaj interkon-
sentoj kaj konvencioj pri aŭtorrajtto kaj disvastigado de kulturva-
loroj, al kiuj aliĝis aŭ decidis ili aliĝi en plej proksima estonteco.
JOHN REED (Ĝon Rid)
DEK TAGOJ, KIUJ SKUIS LA MONDON
(fragmento)
. . .Fine, ĉe la rando de la estrado aperis Lenin. Li staris kvi-
ete, ĉirkaŭrigardante la amason de delegitoj kaj atendis eblon рог
ekparoli, kvazaŭ tute malatentante bruegan ovacion, kiu daŭris k®l-
kajn minutojn. Kiam ĝi finiĝis, li diris mallonge kaj trankvile:
—	Nun estas jam la tempo рог komenci konstruadon de la sociali-
sma ordo! . . .
Nova huragano de aplaŭdoj.
—	Nia unua tasko devas esti praktikaj paŝoj рог efektivigi pa-
con. . . Ni devas proponi al la popoloj de ĉiuj militantaj landoj к
paeon sur la bazo de sovetaj kondiĉoj: sen aneksoj kaj kontribu-
cioj, sur la bazo de libera aŭtonomeco de popoloj. Samtempe, kon-
forme al nia promeso, ni devas publikigi sekretajn kontraktojn kaj
rifuzi ilian plenumon. La problem о de milito kaj paco estas tie!
klara, ke evidente mi povas sen iuj antaŭdiroj anonci la projekton
de alvoko al la popoloj de ciuj militantaj landoj. . .
Dum la parolado Lenin large malfermis sian grandan, kvazaŭ
ridetantan buŝon; lia voĉo estis akra, sed la akreco ne estis malag-
rabla, ĝi estis kvazaŭ sekvo de multjara kutimo al paroladoj. Ĝi
sonis iom unutone kaj ŝajnis ne scii laciĝon, Dezirante substreki
siajn vortojn Lenin iom antaŭenkliniĝis. Forestis iu gestado. Miloj
da simplaj vizaĝoj strecite rigardis lin en muta adoro.
Alvoko al la popoloj kaj registaroj de ĉiuj militantaj landoj
La laborista kaj kamparana Registaro, kreita la 24—25-an de
oktobro kaj apoganta sin je Sovetoj de Laboristaj, Soldataj kaj
Kamparanaj Deputitoj, proponas al ĉiuj militantaj popoloj kaj iliaj
registaroj senprokraste komenci intertraktadon pri la justa kaj da¬
rn ok rata paco.
La justa aŭ demokrata paco, pri kiu soifas la plejmulto da kon-
sumitaj, turmentitaj kaj eloerpitaj pro la milito laboristaj kaj la-
borulaj klasoj en ĉiuj militantaj landoj — la paco, kiun plej kategorie
kaj insiste postulas la rusaj laboristoj kuj kamparanoj post la det-
ronigo de 1st сага monarĥio — tiun paeon la Registaro opinias ©sti
176

Senprokrasta paco sen aneksioj (t. e. sen okupo deĵfremdaj landpecoj,
sen perforta aligo de fremdaj popoloj) kaj sen kontribucioj.
Tian pacon la Rёgistaro de Rusio proponas al ĉiuj militantaj po¬
poloj starigi senprokraste, esprimante pretecon fari sen iu ajn tem-
poperdo tuj ĉiujn necesajn paŝojn antaŭ la fina konfirmo de ĉiuj
kondiĉoj рог tiu paco dum la plenrajta kunveno de popolaj repre-
zentantoj el ĉiuj landoj kaj de ĉiuj nacioj.
Konforme al la jurkonscio de demokratio ĝenerale kaj de labo-
rulaj klasoj precipe la Registaro konsideras anekso aŭ okupo de
fremdaj landpecoj ĉiun aligon al granda kaj potenca ŝtato de mal-
granda aŭ malforta popolo sen precize, klare kaj libervole esprimi-
taj konsento kaj deziro de tiu popolo, sendepende de tio, kiam tiu
perforla aligo estis efektivigita, ankaŭ sendepende de tio kiom dis-
volviĝinta aŭ malprogresinta estas tiu nacio, perforte aligata, per-
forte detenata en la limoj de tiu ŝtato, kaj fine, sendepende de tio
ĉu en Eŭropo, ĉu en malproksimaj transoceanaj landoj tiu nacio
vivas.
Se iu nacio estas detenata en la limoj de tiu ŝtato perforte, kaj
se al ĝi, malgraŭ esprimita de ĝia flanko deziro, — tute egale, ĉu
tiu deziro estas esprimita presite, cu dum popolaj kunvenoj, 6u en
decidoj de partioj, ĉu per ribeloj kaj elpaŝoj kontraŭ nacia premo —
se oni ne donas la rajton per libera voĉdono en kondiĉoj de plena
forigo de militfortoj flanke de aliganta aŭ ĝenerale pli forta nacio,
рог solvi sen ia perforto la problemon pri formoj de ŝtata ekzistado
de tiu nacio, — tiam ĝia aligo estas anekso, t. e. uzurpo kaj per¬
forto.
Daŭrigi tiun ĉi militon pro la maniero kiel dividi inter fortaj
kaj riĉaj nacioj kaptitajn de ili malfortajn popolojn, la Registaro
konsideras tion grandega krimo kontraŭ la homaro kaj solene dek-
laras sian decidon senprokraste subskribi la kondiĉojn de paco, kiuj
ĉesigos tiun militon je suprenomitaj kondiĉoj egale justaj рог cinj
senescepte popoloj.
Samtempe la Registaro deklaras, ke ĝi tute ne konsideras la
supremenciitajn kondiĉojn ultimataj, t. e. ĝi konsentas pritrakli
ankaŭ ĉiujn aliajn kondiĉojn de paco, insistante nur pri la plej bal-
daŭa ilia pritrakto flanke de iu ajn el la militantaj landoj kaj pri
plena klareco, pri nepra forigo de ĉia dusencajo kaj ĉia sekreto el
la propono pri kondiĉoj de la paco.
La sekretan diplomation la Registaro abolas, esprimante sia-
flanke firman intencon plenumi ĉiujn intertraktojn tute malkaŝe
antaŭ la tuta popolo, senprokraste komencante plenan publikigadon
de la sekretaj interkonsentoj, konfirmitaj aŭ kontraktitaj flanke de
la registaro de bienuloj kaj kapitalistoj inter la 25-a de februaro kaj
la 25-a de oktobro 1917. La tutan enhavon de tiuj sekretaj
kontraktoj, pro tio, ke ĝi estis direktita, kiel tio estis en la plaj-
aiulto da okazoj, al disponigo de profitoj kaj privilegioj por rusaj
bienuloj kaj kapitalistoj, al deteno aŭ pligrandigo de aneksoj por
grandrusoj, la Registaro deklaras senkondiĉe kaj tuj nuligita.
177

Adresante sian proponon al la registaroj kaj ai la popoloj de
ĉiuj landoj komenci publikajn intertraktojn pri la starigo de la paco,
la Registaro siaflanke esprimas sian pretecon intertrakti ĉu skribe per
telegrafo, ĉu per diskuto inter la reprezentantoj de diversaj landoj
aŭ dum la konferenco de tiuj reprezentantoj. Рог faciligi tiujn
intertraktojn la Registaro komisias sian plenrajtan reprezentanton
en neŭtralajn landojn.
La Registaro proponas al ĉiuj registaroj kaj popoloj de ĉiuj
militantaj landoj senprokraste proklami la militpailzon kaj siaflanke
opinias dezirinda, ke tiu militpaŭzo estu proklamita рог ne malpli
ol tri monatoj, t. e. por la tempo dum kiu estus eble finfari la inter¬
traktojn pri la paco kun partopreno de reprezentantoj de ĉiuj popoloj
aŭ nacioj senescepte, enigitaj en la militon aŭ devigitaj partopreni
ĝin, kaj samtempe ankaŭ kunvoki plenrajtajn kunvenojn de popolaj
reprezentantoj de ĉiuj nacioj por definitive konfirmi la kondiĉojn
de la paco.
Adresante la proponon pri la paco al la registaroj kaj popoloj
de ĉiuj militantaj landoj la Provizora laborista kaj kamparana
Registaro de Rusio turnas sin ankaii speciale al la klaskonsciaj
laboristoj de tri la plej avangardaj en la nuna milito ŝtatoj —
Anglio, Francio kaj Germanio. La laboristoj de tiuj landoj faris
la plej grandajn servojn al la afero de progreso kaj socia¬
lism©, kaj grandaj ekzemploj de ĉartista movado en Anglio,
vico da revolucioj, havantaj tutmondan historian signifon, faritaj
de franca proletaro, kaj fine, en heroa batalo kontrau escepta lego
en Germanio kaj modela por la laboristoj de la tutmondo, daŭra,
obstina kaj disciplinita laboro por krei amasajn proletajn organi-
zajojn en Germanio, — ĉiuj tiuj ekzemploj de proleta heroismo kaj
historia agado estas por ni la garantio, ke la laboristoj de la supre-
nomitaj landoj komprenos la starantan antau ili taskon liberigi la
homaron for de teruroj de la milito kaj de ĝiaj postsekvoj, kaj ke
tiuj laboristoj per sia ĉiuflanka, decida kaj sindona energia agado
belpos al ni sukcese solvi la problemon de la paco kaj samtempe kun
bio la taskon liberigi laborantajn kaj ekspluatatajn popolamasojn
for de ĉia sklaveco kaj de ĉia ekspluatado.
Kiam la ŝtormo de aplaŭdoj finiĝis, Lenin ekparolis denove:
— Ni proponas al la kongreso akcepti kaj konfirmi tiun ĉi al-
vokon. Ni adresas nin ne nur al la popoloj sed ankaŭ al la registaroj,
ĉar la alvoko nur al la popoloj de la militantaj landoj povus prokra-
stigi la starigon de la paco. La kondiĉoj de la paco estos ellaboritaj
dum la militpaŭzo kaj estos ratifitaj en Konstitua Kunveno. Fik-
sante tempon de la militpaŭzo je tri monatoj, ni volas doni al la
popoloj laŭeble longan ripozon de sangoplena hombuĉado kaj sufiĉan
tempon por elekti la reprezentantojn. Kelkaj imperiismaj registaroj
rezistos al niaj pacaj proponoj, — ni tute ne trompas nin tiurilate.
Sed ni esperas, ke baldaŭ en ĉiuj militantaj landoj eksplodos revo-
lucio, kaj nome pro tio kun special© insisto ni adresas nin al la fran-
caj, anglaj kaj germanaj laboristoj. . .
17S

La revolucio de la 24—25-a Oktobro, — li finis, — malfermas
per si la eraon de la socialisma revolucio. . . La laborista movado je
la nomo de paco kaj socialismo atingos la venkon kaj plenumos sian
mision. . .
En ĉiuj liaj vortoj estis ia trankvila potenco, profunde penetranta
en la homajn animojn. Estis tute klare, kial la popolo Siam kredis
al tio, kion diras Lenin.
I. Г. PAVLOV
LETERO AL LA JUNULARO
Eminenta rusa sciencisto Ivan Pavlovic Pavlov, dedicinta sian
longan vivon al fiziologio, akiris tutmondan famon per siaj gravegaj
eltrovoj. Dum XV Internacia Kongreso de fiziologoj al I. P. Pav¬
lov estis alribuita la titolo: «Cefo de fiziologoj en tutmondo».
Akademiano Pavlov antaii sia morto adresis al la soveta junularo
jenan leteron:
«Kion mi volus deziri al la junularo de mia patrolando, kiu de-
dLĉis sin al la scienco?
Antaii eio — konsekvencon. Pri tiu la plej grava kondiĉo рог
fruktodona scienca laboro mi neniam povas paroli sen ekscito.
Konsekvenco, konsekvenco kaj konsekvenco! De la komenco mem de
via laboro alkutimigu vin al rigora konsekvenco dum akumulado de
scioj.
Ellernu abocon de la scienco antaii ol provi supreniri al ĝiaj
pintoj. Neniam komencu la sekvaĵon, ne asimilinte la antaiiaĵon.
Neniam provu sirmi mankojn de viaj scioj ec per la plej kuraĝaj kon-
jektoj kaj hipotezoj. Kiel ajn kontentigu vian rigardon per siaj
kolornuancoj tiu ĉi sapveziko, ĝi neeviteble krevos kaj nenio
krom konfnziĝo restos por vi.
Kutimigu vin al modesteco kaj pacienco. Lernu fari nigran laboron
en la scienco. Studu, komparu, kolektu faktojn.
Kiel ajn perfekta estu la flugilo de la birdo, ĝi neniam sukcesus
levi ĝin sen apogo sur aeron. Faktoj estas aero por la sciencisto. Sen
ili vi neniam sukcesos suprenflugi. Sen ili viaj teorioj estas senfruk-
taj penacoj.
Sed, studante, eksperimentante, observante, penu ne resti ĉe
la supraĵo de la faktoj. Ne fariĝu arkivistoj de la faktoj. Penu penetri
en la sekreton de ilia ekapero. Obstine serĉu leĝojn per kiuj ili estas
direktataj.
La dua estas modesteco. Neniam opiniu, ke vi jam ĉion scias.
Kaj kiom ajn alte oni taksu vin, Siam havu kuraĝon diri al vi mem:
mi estas malklerulo.
Ne permesu al fierego ekposedi vin. Pro ĝi vi obstinos tie, kie
necesas konsenti; pro ĝi vi rifuzos de utila konsilo kaj amika helpo,
179

pro ĝi vi perdos objektivecon. En la kolektivo, kiun mi gvidas,
6ion faras la atmosfero. Ni Siuj estas jungitaj al komuna afero kaj
ciu el ni movas ĝin konforme al siaj fortoj kaj ebloj. Ce ni ofte ne
eblas distingi kio estas <da mia» kaj kio estas «la via». Sed pro tio
nia komuna afero nur gajnas.
La tria estas pasio.
Memoru, ke la scienco postulas de la homo tutan lian vivon,
kaj se vi havus du vivojn, ili ankaŭ ne sufiĉus. Grandan strecon kaj
egan pasion postulas la scienco de la homo. Estu pasiaj en via scienco
kaj viaj serĉoj!
Nia patrolando malfermas vastajn perspektivojn antaŭ la scien-
culoj kaj ni reale vidu — la scienco estas vaste enkondukata en la
vivon de nia lando. Ĝis la lasta grado vaste!
Do, kion ni diru pri la situacio de juna scienculo ĉe ni? Tiurilate
cio ja estas tute klara. Multon oni donas al li, sed multon oni de
li postulas. Kaj рог la junularo, same kiel рог ni, estas honordigno —
pravigi tiujn grandajn esperojn, kiujn metas sur la sciencon nia patro¬
lando!»
KOMUNA DEKLARO
Tutmonda Packonsilantaro (TPK) kaj Internacia Komitato de la
Moadpaca Esperantista Movado (IK MEM).
sin basante sur neceso unuigi ĉiujn sociajn fortojn, batalantajn
por afero de paco en la tuta mondo,
konsiderante aktivan agadon de MEM en la batalo por paco,
unuiganta dekmilojn de esperantistoj en multaj landoj, partopre-
nanta en 6iuj plej gravaj politikaj kampanjoj, organizataj de TPK,
eldonanta periode revuojn «Расо» kaj «Pacaktivulo»,
agnoskante, ke la kunlaboro de ambau movadoj servos al afero de
firmigo de paco, plifaciligante kontaktojn inter la pacadeptoj en
diversaj landoj kaj interŝanĝon de sperto,
deklaras, ke ili decidis efektivigadi reciprokan aktivan kunlabo-
ron, inkluzive reciprokan informadon pri ilia agado kaj atingoj,
reciprokan reprezentadon en internaciaj kongresoj, konferencoj
k. t. p.
TPK kaj IK MEM rekomendas al ĉiuj naciaj, regionaj kaj urbaj
packomitatoj kaj al ĉiuj naciaj sekcioj, grupoj kaj rajtigitoj de MEM
konstante interkontakti, celante vastan utiligon de la internacia
helplingvo Esperanto por plifirmigo de la internaciaj ligoj kaj
altiro de esperantistoj al aktiva agado en la pacorganizaĵoj.
Pri starigo kaj efektivigo de tiuj Ci kontaktoj ni petas ĉiujn
pacorganizaĵojn kaj ĉiujn organizajojn de MEM periode informadi
nin.
Moskvo, la 30-n de oktobro 1973
Komisiite de TPK
Romeŝ Gaadra
Ĝenerala Sekretario
Komisiite de LK de MEM
Nikola Aleksiev
Prezldanto

X. Tin 0X0 г
, (verkiste)
LENINGRAD KOMENCAS BATALI
1941
Malamiko ĉe sojlo de la urbo
En tiuj ĉi tagoj german-faŝistaj hordoj tiel proksimiĝis al la urbo,
ke de tegmentoj de altaj domoj oni povis vidi iliajn poziciojn.
Tramoj iris nur ĝis la pordegoj de Kirovuzino kaj konduktorinoj
anoncadis: «La vagono ne plu iros. Plue estas la fronto».
Trajnoj jam ne povis iri ien ajn, kaj ĉio ŝajnis lerura fabelo:
kial do oni ne povas veturi al rimarkindaj leningradaj apudurboj,
nek al Petrodvorec, nek al Puŝkin, nek al Gatĉina — promenadi en
la parkoj, ripozi sur la marstrando, viziti la famekonatajn palacojn!
La vaporgipoj jam ne povis naĝi sur Neva ĝis Ŝlisselburg — tie jam
estis germanoj. Junaj leningradanoj soldatiĝis kaj batalis sur la
kaMpoj kaj en la arbaroj, kie ili petolis dum sia infaneco.
Leningradanoj leviĝis рог defendi sian naskiĝurbon. Senĉese
sur stratoj marŝis ta6mentoj, novaj batalionoj, iris al la batalo.
Kaj la iro estis mallonga — tio estis la plej terura kaj neordinara.
Tie kie estis раса astronomia Pulkov-observatori© pafis kontraua-
viadilaj baterioj kaj tie kie ĉiam regis silento aŭdiĝis senĉesa bruado.
La forirantajn militistojn adiaŭis iliaj parencoj. Kuniris la
patrinoj kaj edzinoj, portante surmane infanojn. Ili kuniris ĝis
tiu loko de la vojo post kiu jam eksplodis obusoj. Iu juna flegistino
adiaŭis la patrinon kaj fratinojn kaj eliris el la hejmo. Si veturis
per tramo tra la urbo kaj la urbo ŝajnis al Si pli bela ol iam ajn,
Sajnis ke la malamiko estas ie malproksime. Sed post kelkaj horoj
ŝi jam rampis sur herbo ekaudinte vokon de vundito kaj malfer-
mante sian medicinan sakon.
Subite Si ekaŭdis raukajn kriojn kaj ekvidis liomojn en nekonata
uniformo. Tio estis atakantaj germanoj — rekte kontraŭ ŝi.
La junulino rampis en kavon post obuseksplodo kaj ekestis inter
du militlinioj. Sovetianoj komencis pafadon kaj germanoj alteriĝis.
La germanoj rimarkis la junulinon en la kavo, kriis kaj blasfemis.
Ŝi ankaŭ komencis pafi preninte pafilon ĉe vundito. Soveta oficiro
diris:
— Ni savu nian junulinon!
Li alvokis soldatojn рог kontraŭatako kaj la germanoj estis for-
pelitaj. Dum la atako la junulino estis vundita. Oni sendis ŝin en
Leningradon al hospitalo sed jam vespere ŝi sufiĉe bonfartis kaj
iris hejmen por ripozi kaj1 matene reveni al batalo. ŝi denove vidis
la konatan por ŝi urboparton — Vasilevskij Ostrov, riveron Neva
kaj stratojn kun ombroplenaj arboj, la domon kie ŝi naskiĝis/siajn
patrinon kaj fratinojn. Al ŝi ŝajnis ke Si travivis la tutan vivon, sed
post tiu minuto kiam Si matene forlasis la hejmon pasis nur dek horoj.
Jen kion signifas — la, malamiko ce la sojlo!

. . .Sur stratoj marŝiŝ kaj denove marŝis leningradanoj al la
fronto. Sajnis ke la urbo naskas novajn kaj novajn regimentojn kaj
tian forton povas superi neniu malamiko. Sed subite sur strato post
Moskva-stacidomo aŭdiĝis eksplodoj. En la ĉielo foresiis aviadiloĵ
kaj oni ne anoncis kontraŭaviadilan alarmon. La fumo disiĝis kaj sur
la tero restis kavoj. Tioestis la unuaj kavoj post la unuaj germanaj
obusoj trafintaj en la urbon. Poste oni kutimiĝis al ĉiutaga pripa-
fado de la urbo, sed tiumomente tio estis io nova.
Tradukis G. Teterin.
П. D. ŜOSTAKOVIĈ
(komponi'eto )
N1 DEFENDOS NIAN ARTON
(Disaŭdigo 1.9.41)
Antaŭ unu boro mi finis la partituron de la dua parto el mia granda
nova simfonia verko. Se mi sukcesos bone komponi la verkon, se mi
sukcesos fini la trian kaj la kvaran partojn, tiam eblos nomi tiun
verkon — La Sepa Simfonio. Do, mi jam komponis du partojn.
De junio 1941 mi laboris pri ĝi.
Malgraŭ la milita tempo, malgraŭ la danĝero minacanta al
Leningrado, mi sufiĉe rapide verkis du partojn de la simfonio.
Kial mi informas pri tio?
Mi informas pri tio por ke leningradanoj, kiuj nun aŭskultas min,
sciu, ke la vivo de nia urbo iras normale. Nun ni, ĉiuj, batalvaĉas.
Ankaŭ kulturlaborantoj same honeste kaj sindone plenumas sian
devon, kiel ĉiuj aliaj leningradanoj, kiel ĉiuj civitanoj de nia vasta
Patrolando.
Mi estas denaska leningradano, neniam forlasinta la naskiĝ-
urbon, tre akre mi nun sentas la plenan streĉon de la momento. Mia
tuta vivo kaj laboro estas ligitaj al Leningrado. Leningrado estas mia
patrujo. Gi estas mia naskiĝurbo, ĝi estas mia hejmo. Multaj miloj
da similaj leningradanoj havas ankau la saman senton. Tio estas sento
de senlima amo al la naskiĝurbo, al la amataj vastaj stratoj, al nekom-
pareble belaj placoj kaj konstruajoj. Kiam mi iradas tra nia nrbo,
min kaptas sento de profunda konvinko, ke ĉiam majeste parados
Leningrado sur la bordoj do Neva, ke eterne Leningrado estos fortega
apogilo por mia patrolando, ke eterne ĝi multobligos la atingojn
de kulturo.
Sovetaj muzikistoj, miaj karaj multnombraj kunbatalantoj,
miaj amikoj!
Memoru, ke grandega danĝero minacas nian arton. Do, ni de-
fendu nian muzikon, do ni honeste kaj sindone laboru!
Muziko, kiu estas tiel kara al ni, por kreado de kiu ni fordonas
182

Ĝion plej valoran, kion ni havas, devas same persiste kreski kaj
perfektiĝi, kiel tio estis ĉiam.
Ni devas memori, ke ĉiu muziknoto, aperanta el sub nia plumo,
estas deca kontribuo al nia potenca kultura konstruado. Kaj ju
pli bona, ju pli bela estos nia arto, des pli firme kreskos nia konvinko,
ke neniam iu ĝin detruos.
Post kelka tempo mi finos mian Sepan simfonion. Nuntempe mi
laboras rapide kaj facile. Mia penso estas klara kaj kreiva. Mia verko
proksimiĝas al la fino. Kaj tiam mi denove prezentos per radio
mian novan verkon kaj emocie mi atendos severan amikecan apre-
zon de mia laboro.
Mi certigas vin en la nomo de ĉiuj leningradanoj-gelaboruloj de
kulturo kaj arto, ke ni estas nevenkeblaj kaj ĉiam staras sur nia
batalposteno.
Gis revido, gekamaradojl
Tradukis Z. *S'.
L. L. ZAMKN1I01?
PRI LA ESPERANTA STILO
. . .Kelkaj Esperantistoj pensas, ke mi uzas en miaj verkoj sti-
lon slavan. Tia opinio estas tute erara. Estas vero, ke slavoj ofte pose-
das en Esperanto pli bonan stilon, ol germanoj aŭ romanoj; sed tio
ĉi venas ne de tio, ke la stilo en Esperanto estas slava, sed nur de
tio, ke la slavaj lingvoj havas vortordon pli simplan kaj sekve ankaŭ
pli proksiman al la vortordo en Esperanto. La vera stilo Esperanta
estas nek slava, nek germana, nek romana, ĝi estas — aŭ almenaŭ
devas esti — nur stilo simpla kaj logika.
Tamen ĉio devas esti en ĝusta mezuro. Ankaŭ en Esperanto tro-
viĝas diversaj (ne multaj) idiotismoj, kaj tute malprave kelkaj
Esperantistoj ilin kontraubatalas, car lingvo absolute logika kaj
tute sen idiotismoj estus lingvo senviva kaj tro peza; sed kvankam
kelkaj el la Esperantaj idiotismoj estas prenitaj ankaii el la lingvoj
slavaj (dum aliaj estas prenitaj el aliaj lingvoj), ili tamen estas ne
slavismoj, sed esperantismoj, car ili fariĝis parto de la lingvo.
La stilo Esperanta ne imitas blinde la stilojn de aliaj lingvoj,
sed havas sian karakteron tute specialan kaj memstaran, kiu ella-
boriĝis en la dauro de longa praktika uzado de la lingvo kaj pensado
en tiu ĉi lingvo antaŭ ol la lingvo estis publikigita. Se iu slavo ne
liavas ankoraŭ sufiĉe da sperto en la lingvo kaj volos traduki en
Esperanton lauvorte el sia nacia lingvo, lia stilo cstos tiel same
malbona kaj sensenca, kiel la Esperanta stilo de nesperta romano aŭ
germano. Рог ekzemplo mi citos al vi pecon de unu el tiuj leteroj,
kiujn mi ofte ricevas de rusoj, kiam ili ellernis la gramatikon kaj
vortojn de Esperanto, sed ne konas ankoraŭ ĝian stilon kaj tradukas
laŭvorte el sia nacia lingvo. Komparu la stilon de tiu ĉi peco (gra-
183

matike kaj vortare senerara!) kun la stiio Esperanta, kaj tiam vi vi-
dos, kiel erara estas la opinio de kelkaj personoj pri la «slaveco» de
la Esperanta stile:
«Favora Regnestrol Honoro havas alkuŝigi, kio laŭ kaŭzo de
antaŭskribita al mi kun kuracisto kuraco mi en efektiva tempo ne
en stato elpeni do donita kun mi al vi promeso; apud kio postaparigas,
ke mi turnos sin al domo tra du monatoĵ, no pli frue de fin© de
ad gusto ».
Tiu ĉi sama peco en stiio Esperanta sonus tiamaniere:
«Estimata sinjorol Mi havas la honoron raporti al vi, ke kaŭze
de kuracado, rekomendita al mi de la kuracisto, mi en lamina tempc
ne povas plenumi la promeson, kiun mi donis al vi; mi ankaŭ sciigas
vin, ke mi reveno* hejmen post du monatoj, ne pli frue ol en la fin©
de aŭgusto».
(«Lingvaj respondoj», 1906)
NIKOLA ALEKSIEV
Яопога Frezidcmto de MEM
SINCERA HUMANISTO KAJ PACAMANTO
и a tuta konscia vivo kaj agado de d-го Lazaro Ludoviko Zamenhof
apartenas al la rusa kaj pola kulturoj.
Naskita je la 15.XII. 1859enRusio,Zamenhof pasigas sian/lnfanan
kaj junulaĝon en la pola urbo Belostok, en kiu vivas homoj de kvar
nacioj — rusoj, poloj, hebreoj kaj germanoj. La rusa сага registaro
aplikas la principon «Dividii kaj regu» kaj incites la loĝantaron el
la diversaj nacigrupoj al furioza nacia malamo. La kontraŭhebreaj
pogromoj estas socileĝaj fenomenoj de la politika vivo en сага Rusio.
Ili vekas ondondakolero ĉe lareprezentantoj de la rusa kaj internacia
demokratia publiko. Fine la venko de la revolucio en Rusio ĉesigas
tiun ĉi malhonoran fenomenon kaj el la ideo pri frateco inter la
popoloj faras sian praktikan politikon, fidele sekvatan de la soveta
registaro ankaŭ nun.
La sentema naturo de la junulo Zamenhof, la plej aĝa el la infa-
noj en la familio de Marko Zamenhof, estas profunde tuŝita de la
timigaj bildoj de nacia fremdiĝo. Jam en fruaĝo lia tuta estaĵo
pleniĝas de arda strebo malkovri kaj forigi la kaŭzojn de tiu ĉi
kruela fenomeno. Fininte kurson de gimnazio en Varsovio kaj de
medicino en la universitatoj de Moskvo kaj Varsovio, iom post©
specialiĝinte pri okulmalsanoj en Vieno, Zamenhof neniam 6©sis
pensi pri laproblemo de forigo de la malamo inter popoloj.
En tiu tempo — la 80-aj jaroj de la pasinta jarcento — ©n la
landoj de Okcidenta Eŭropo formiĝas vasta socia movado konteat
la milito kiel rimedo por solvado de la internaciaj konfliktoj. Pr©
la ankoraŭ malforta influo de la marksismo en la laborista movado
kaj demokratiaj medioj, la batalon kontraŭ milito oni gvidas ne
1S4

de revoluciaj, sed de ctburĝaj pacifismaj pozieioj. La batalo direkti-
ĝas kontraŭ la milito ĝenerale ne farante diferencon inter militoj
justaj kaj maljustaj.
D-го Zamenhof troviĝas sub la influo de la pacifismo. Li arde kaj
abnegacie laboras kaj serĉas en la historic» de la homa penso adeptojn
de la ideo pri frateco, egaleco kaj kompreniĝo inter la popoloj.
Zamenhof publikigas en rusa lingvo verkojn, en kiuj analizas la
kaŭzojn de la militoj. Li venas al la konkludo, ke la militoj estiĝas
pro la diferenco en la religiaj konceptoj de la homoj kaj pro la multaj
lingvoj, kiuj malpacas inter si. Zamenhof fariĝas adepto de la
instruo de Lev Tolstoj pri neceso de paco kaj amo inter la homoj
sendepende al kiu religio ili apartenas kaj en kiu lingvo ili parolas. En
tiu spirito li kreas ankaŭ sian filozofion, kiun li nomas «homaranismo».
Malgraŭ ke Zamenhof ne staras proksime de la ideologio de
l’revolucia proletaro en Pollando kaj Rusio, li estas plena de sim-
patio al la laboristoj. Li rifuzas akcepti monon por siaj kuracistaj
esploroj kaj al multaj homoj donas el siaj modestaj rimedoj por
aĉeti medikamentojn.
Ĝis la lastaj tagoj de sia vivo (aprilo 1917) Zamenhof ne ĉesas
batali plej aktive por la justa afero de la paco el la pozicioj de sincera
demokrato kaj humanisto. Du jarojn antaŭ sia morto li publikigis en la
internacia gazetaro specialan alvokon «A1 la diplomatoj». En ĝi li
substrekas, ke daŭra paco en la postmilila. Eŭropo povas naskiĝi
nur se ĝi estas justa al ĉiuj popoloj, paco sen aneksoj, estimanta la
rajtojn kaj interesojn de ĉiuj nacioj senescepte. En tiu alvoko Zamen¬
hof skribas, ke ĉiu lando apartenas al siaj indiĝenoj kaj civitanigitoj,
sendepende de tio, kian lingvon, religion kaj supozatan devenon
ili havas; eĉ ne unu nacio en la ŝtato devas havi pli grandajn aŭ
pli malgrandajn rajtojn ol la aliaj nacioj.
Kompreneble, neniu burĝa diplomato eĉ pensis labori pri kon-
struo de daŭra paco post la finiĝo de la Unua Mondmilito.
Devis veni la Oktobra Socialista Revolucio рог mobilizi la vastajn
popolamasojn en Rusio kaj en aliaj militantaj landoj al batalo рог
•fektivigo de la Lenin-slogano: «Paco sen aneksoj kaj kontribucioj!»
Неё la proporcio de la fortoj tamen donas ©bleeon al la venkinta
impariista grupo altrudi pezan, maljustan paeon, akompanitan de
okupado de fremdaj teritorio kaj loĝantaro kaj de monstraj kompen-
spagoj. Nia bulgara popolo mem, propradorse spertis la pezon de la
maljusta packontrakto, trudita al ĝi en Neuilli (apud Parizo) de la
anglaj-francaj imperiistoj.
Kiam temas pri la meritoj de d-ro Zamenhof antaii la progresema
homaro, pro kio la Tutmonda Packonsilantaro kaj UNESKO decidis
calabri la 100-jaran jubileon de lia naskiĝo en 1959 j., plej multe da
homoj lin memoras kiel kreinton de la internacia lingvo Esperanto^
Malmultaj tamen scias, ke la ĉefa motivo, kiu stimulis lin krei tiui
lingvon, estas la arda deziro kontribui per ĝi рог forigo de la militoj
kaj starigo de eterna paco en la mondo. Supertaksante objektive
la rolon de la multlingveco kiel ĉefa, eĉ nura kaŭzo рог apero de
185

nacia malamo kaj militoj inter homoj el diversaj ŝtatoj, fremda
al la kompreno pri la klasa karaktero delamilitoj, d-ro Zamenhof
venis al la ideo, ke unu internacia neŭtrala lingvo estas sufiĉa ri
medo, kiu efike helpos рог forigo de la militoj el la areno de la inter¬
nacia politika vivo.
La adeptoj de Esperanto ordinare batalas рог realigo de la ideo de
d-ro Zamenhof pri paco, amikeco kaj kompreniĝo inter la popoloj.
KOMUNIKO
pri la VII-а Konsultiĝo de reprezentantoj de Esperanto-asocioj
kaj movadoj en socialistaj landoj.
En la tagoj de 29-a de marto ĝis la 1-a de aprilo 1975 okazis en
Melnik apud Praha, Geĥoslovaka Socialisma Respubliko, la Vll-a
Konsultiĝo de reprezentantoj de Esperanto-asocioj kaj movadoj el:
Bulgario, Ceĥio, Slovakio, GDR, Hungario, Pollando kaj Sovetunio.
La Konsultiĝo traktis la formon kaj metodon de plua kunlaborado
de la reprezentitaj organizaĵoj рог la plibonigo de 1’stato de la
esperantista agado en la koncernaj landoj kaj en la internacia Espe-
rantomovado.
La Konsultiĝo aparte okupiĝis pri la taskoj de la koncernaj
Esperanto-organizaĵoj lige kun la proksimiĝanta 30-jara jubileo de la
venko super la faŝismo en la dua mondmilito.
Ankaŭ la Internacia Jaro de la Virino estis diskutita por esplori
plej taŭgajn formojn de partopreno fare de la respektivaj Esperanto-
organizaĵoj en tiu tutmonda aranĝo.
, En la diskutoj pri la neceso de sciencaj esploroj el marksisma
vidpunkto de la problemoj de internacia lingvo kaj pli speciale de
Esperanto la partoprenintoj notis kun granda kontento la fondiĝon
de Problema Grupo pri la demando de internacia helplingvo ĉe la
Instituto por Lingvistiko de la Soveta Sciencakademio. La Konsul-
tiĝo turnas sin al la Komisiono рог Internaciaj Ligoj de Sovetaj
Esperantistoj kun propono fari la necesajn paŝojn рог organizo de la
lX-a Konsultiĝo en Moskvo, lige kun la 60-jara jubileo de la Granda
Oktobra Socialisma Revolucio (1917—1977). La loko kaj dato de la
VIII-a Konsultiĝo estos definitive fiksitaj post esploro de iuj tekni-
kaj cirkonstancoj.
Melnik (Praga), la 1-an de aprilo 1975.
(«der esperantist», Berlin, 1975, N 71)
S. PODKAMINEll
ESPERANTISTOJ—AKTIVAJ BATALANTOJ POR РАСО
Tio estis en la kvindekaj jaroj. La internacia situacio estis stre-
ĉita ĝis maksimumo, rezulte de la kampanjo de «malvarma milito»,
organizita de la okcidentaj imperialistoj kontraŭ Soveta Unio kaj
186

uliaj socialistaj landoj sub preteksto de neekzistinta minaco flanke
de USSR. Sub standardo de tiu ĉi mensoga, kalumnia kampanjo estis
efektivigata freneza vetarmado, alportanta gigantajn profitojn al
Ia internaciaj milit-industriaj monopoloj.
Reale alproksimiĝis minaco de nova mondmilito kun apliko
de la nuklea armilaro, la plej potenca rimedo рог amasa ekstermado.
krogresemaj homoj en la tnta mondo ekagis, subtenante la mult-
fojajn fortostreĉojn de la socialismaj ŝtatoj, ĉefe de Soveta Unio,
(■elante atingi malstreĉigon de la internacia atmosfero kaj forigi la
minacon de nova mondmilito.
Naskiĝis potenca movado de pacadeptoj, en ĉiuj landoj de la
mondo, gvidata de la plej grandaj sciencistoj kaj sociagantoj. Estis
organizita la Tutmonda Packonsilantaro.
En 1953 estis fondita asocio «Mondpaca Esperantista movado»
(MEM), kiu celis altiri ĉiujn progresemajn esperantistojn al aktiva
agado рог paco, plej large eluzante internacian helplingvon Espe¬
ranto kiel ligilon inter pacorganizaĵoj kaj iliaj aktivuloj, forigante
la obstaklojn de la diverslingveco.
MEM — plej aktive partoprenas la plej gravajn kampanjojn,
organizatajn de la Tutmonda Packonsilantaro, helpon al la heroa
vjetnama popolo en ĝia batalo рог libereco kaj sendependeco, la kam-
panjon por politika reguligo de la mezorienta konflikto, kolektadon
de subskriboj sub ambaŭ stokholmaj alvokoj por malpligrandigo de
armiloj, malarmado kaj absoluta malpermeso de la nuklea armilaro
ktp.
MEM estas gvidata de la Internacia komitato, konsistanta el
reprezentantoj de 16 landoj, apoganta sin en sia agado je naciaj sek-
cioj kaj reto de rajtigitoj en dekoj da landoj. MEM aperigas revuojn
«Paco» kaj «Pacaktivulo». MEM-delegacioj partoprenas ĉiujn gra¬
vajn pacforumojn.
La agado de MEM ricevis altan aprezon kaj agnoskon fare de
Tutmonda Packonsilantaro, elektinta la prezidanton de MEM sia
membro.
En 1973 dum la Tutmonda Kongreso de pacamaj fortoj en Moskvo
la Tutmonda Packonsilantaro kaj Internacia Komitato de MEM
subskribis Deklaron pri kunagado kaj interhelpo.
La sovetiaj esperantistoj aktive partoprenas la agadon de MEM,
en organiza-propaganda laboro, en eldonado de revuoj «Расо» kaj
«Por la paco».
Dum la IV internacia MEM-konferenco, okazinta somere 1976
en bulgara urbo Ruse, kie partoprenis sovetia delegacio, en la Inter¬
nacian komitaton de MEM estis elektitaj kvin sovetiaj esperantistoj
kaj al la posteno de la vic-prezidanto de MEM estis elektita sovetia
esperantisto, doktoro de filologiaj sciencoj M. I. Isaev.
En la baza rezolucio akceptita de la konferenco estis emfazita
neceso tutmaniere plifortigi aktivecon de la esperantistoj-pacadeptoj
en la plej vasta uzado de Esperanto, celante atingi plifirmigon de la
malstreĉiĝo en internacia atmosforo, komplete efektivigi la decidojn
187

de Helsinkia konferenco pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo, la
malpligrandigon de armilaro, la malarmigon.
La rezolucio alvokas esperantistojn de ĉiuj landoj, plej aktive
aplikadi Esperanton рог establo de vastaj kontaktoj inter la packo-
mitatoj de la mondo kaj pacaktivuloj diverslandaj.
SCIENCO
M. V. LOMONOSOV
La patro de la rusa scienco, Miĥail Vasiljeviĉ Lomonosov,
naskiĝis 8.12.1711 en norda vilaĝo Miŝaninskaja de Arĥangelska
gubernio.
Filo de kamparano, li multe revis pri lernado, kaj kiam li estis
19 jara, li piediris Moskvon рог realigi sian revon. Lomonosov lernis
en Slava-Greka-Latina Akademio en Moskvo, en Kieva Eklezia
Akademio kaj en Universitato ĉe Peterburga Akademio de sciencoj.
En 1736—41 M. V. Lomonosov studis naturajn kaj teknikajn scien-
cojn eksterlande.
En 1742 li estis adjunkto de fizika klaso kaj en 1745 — Profesoro
de kemio — akademiano ĉe Peterburga Akademio de sciencoj. Gis
la morto Lomonosov staris en la centro de scienca agado en la Aka¬
demio.
En 1748 Lomonosov fondis ĉe la Akademio kemian laboratorion,
kie studentoj faris ne nur sciencajn esplorojn, sed ankaŭ praktikajn
laborojn. En tiu laboratorio li prelegis sian kurson «Enkonduko en
veran fizikan kemion» (1752—1753). Lomonosov konstruis multajn
laboratoriajn optikajn aparatojn kaj instrumentojn, kaj komencis
krei rusan sciencan-teknikan terminaron. En 1756 Lomonosov faris
famajn eksperimentojn kun metaloj bruligataj en fermita ujo, kiuj
donis la unuan nepridiskuteblan pruvon pri konservo de substanco
dum kemiaj reakcioj kaj pri la rolo de aero dum la procedo de bruli-
gado. Spite al la akceptitaj tiamaj teorioj Lomonosov insistis, ke
fenomenoj, observataj dum varmigo, estas rezulto de mekanika
movado de materiaj parteroj. Lomonosov distingis konceptojn pri
korpusklo (molekulo) kaj elemento (atomo), kio estis akceptita nur
en 19-a jarcento.
Lomonosov klarigis tiajn fenomenojn kiel fulmo, arkta lumo, kaj
disvolvis originalan teorion pri elektraj fenomenoj, kiu neis ekzi-
ston de speciala elektra materio. Fenomenojn de la naturo li Siam
rigardis de la materialisma vidpunkto.
En 1761 li konstatis, ke la planedo Venuso estas ĉirkaŭita per
atmosfero.
188

Ёп sia fama verko «Pri tavoloj de la Tero» (1763) Lomonosov
montris, ke teraj tavoloj estae rezulto de komplikaj proeedoj, kiuj
okazas en la naturo. Li priskribis kaj korekte klarigis la formadon
de multaj tre gravaj utilaj mineraloj, inter ili karbo, torfo kaj bruli-
geblaj skistoj.
Lomonosov konstante kunligis teorion kun praktiko kaj ineistis
pri disvolvo de rusa industrio, minmetalurgio kaj agrikulturo. Li
batalis por sendependo de Rusio kaj la solvon de la problemo li
vidis en la kreo de ĉiubranĉaj produktaj fortoj. Plimultigon de labor-
kapablaj homoj li opiniis necesa kondiĉo por progresanta disvolvo
de la lando.
Lomonosov montris grandan intereson pri la problemoj de ĉirkaŭ-
polusaj terenoj kaj Nordmara vojo, kies politikan kaj ekonomian sig-
nifon H opiniis tre grava. Lomonosov kreis la unuan klasifikon de
lacioj kaj esprimis hipotezon pri ekzisto de granda glacia driv^
en Arktiko.
Multon faris Lomonosov por progreso de rusa arto. Li restarigi
en Rusio mozaikan arton. Kun siaj lernantoj li kreis rimarkindaj»
mozaikajn portretojn — Petro I (1754), kaj aliajn, patriotisman bil-
don «Poltava batalo» (1762—64), rimarkindan pro forto de koloroj.
Li skribis verkon «Ideoj pri pentrartaj bildoj el rusia historio» (1764).
De 1763 Lomonosov estis ĥonora ano en Peterburga Akademio de
Artoj.
Laŭ iniciato de Lomonosov kaj dank’ al lia energio en 1755 estis
fondita Moskva universitato (nuntempa universitato je nomo
de Lomonosov). Laŭ lia insisto en la universitato estis permesite
lerni ne nur al nobeloj, sed ankau al reprezentantoj de aliaj socita-
voJoj.
Lomonosov estis reformanto de literatura rusa lingvo. Liaj
verkoj: «Mallonga gvidilo al ritoriko» (1743—1748), «Ruslanda gra-
matiko» (1755—1757) kaj aliaj faris komencon al scienca studado de
rusa lingvo. Lomonosov kreis teorion pri «tri stiloj» en rusa lingvo
(alta, meza kaj malalta), kiu sukcesigis alproksimiĝon de literatura
lingvo al vivanta popola parolo. Li kreis teorian bazon por la reformo
de rusa versokreado kaj fondis silabotonikan sistemon, kiu fariĝis
fundamento por rusa poezio ĝis la 20-a jarcento. Kiel poeto Lomono¬
sov estis la plej granda reprezentanto de rusa klasicismo. Liaj odoj
kaj versoj propagandas reformigan agadon de Petro I, gloras scien-
con, disvolvon de produktaj fortoj de la lando kaj ĝian nacian kul-
turon. Per siaj laboroj Lomonosov pliriĉigis preskaŭ ĉiujn fakojn
de la scienco. Lomonosov estis fama ne nur en Rusio, sed ankaii
eksterlande. En 1761 li estis elektita ano de Sveda Akademio de
sciencoj kaj en 1764 honora ano de Bulonja Akademio.
Kelkaj geniaj konsideroj de Lomonosov eniris en la vivon nur
post Granda Oktobra socialisma revolucio.
Soveta popolo honoras memoron pri rusa granda aciencisto —
la Patro de la Rusa Scienco.
189

Nano Kjuĉnkov
E. A. BOKAREV —
ELSTARA SOVETIA SCIENCISTO-ESPERANTISTO
Se li ne estus forpasinta antau kelkaj jaroj, la esperantistoj el
la tuta mondo celebrus profesoron Evgenij Bokarev ligekun 70-jariĝo
de lia naskiĝo.
Sian vivon kaj agadon prof. Bokarev ligis intime kun la scien-
cesplora laboro, kun krea serĉado. Li merite ricevis la titolon de
doktoro de la filologiaj sciencoj kaj akiris mondan famon kiel specia-
listo pri la nordkaukazaj lingvoj, la interlingvistiko kaj la internacia
lingvo Esperanto.
Adoptinte la ideojn de l’internaciismo jam dum sia juneco,
prof. Bokarev fariĝis neŝancelebla esperantisto kaj disvolvis akti-
van agadon por fondo de la unuaj Esperanto-rondoj en Rostov-ĉe-
Dono. En la jaroj de la juna sovetpotenco li estis delegito de kongre-
soj de la sovetiaj esperantistoj kaj eniris la konsiston de GK de ilia
asocio.
Trapasinte kiel volontulo la rigoran lernejon de la Granda Patro-
landa milito de Soveta Unio kontraŭ faŝistaj invadintoj kaj hardita
en la heroaj bataloj defende al Leningrado, la sovetia patrioto Boka¬
rev dum la postmilitaj jaroj kun nova forto manifestiĝas sur la ling-
voscienca kampo. Respondeca scienclaboranto en la sistemo de l’Aka-
demio de sciencoj de USSR, li multe laboris por la disvastigo de
Esperanto en la soveta lando — instruis la lingvon, prelegis, parto-
prenis E-eldonadon, recenzis lernolibrojn kaj aliajn E-eldonaĵojn.
Li estis unu el la fondintoj de la Komisiono pri internaciaj ligoj de
sovetiaj esperantistoj ĉe la Asocio de la sovetaj societoj por amikeco
kun eksterlando. Sub lia redakto aperis du grandaj vortaroj — Rusa-
Esperanta kaj Esperanta-rusa kiel krono de lia senlaca agado. Tiuj
verkoj estas altvalora heredaĵo en la trezorejo de l’internacia lingvo.
Ili multe kontribuis por la lastatempaj sukcesoj de la sovetiaj espe¬
rantistoj.
Dum la 60-aj jaroj la figuro de prof. Bokarev reliefiĝis frunte de
sovetiaj delegitaroj al kvar UK de Esperanto — en Sofio, Hago,
Budapeŝto kaj Vieno. Dum la Sofia Kongreso, unu el la plej amasaj
en la historio de Esperanto kaj kun grava politika kaj kullura signifo,
li prezentis salutojn je la nomo de la esperantistoj el la granda Soveta
Lando, kaj liaj vortoj estis renkontitaj kun aparta atento kaj in-
tereso. La fakto, ke li estis elektita kiel membro de la Akademio de
Esperanto, parolas pri lia internacia aŭtoritato de elstara lingvisto.
Tre aktiva estis lia partopreno en la batalo de la pacamaj fortoj
kiel membro de la Mondpaca Esperantista Movado (MEM). Lin
estimis la progresemaj esperantistoj el ĉiuj landoj.
La sovetia sciencisto-esperantisto diris testamentajn vortojn:
«Nia Esperanto-movado ebligas al ĉiuj pacamaj popoloj interkompre-
niĝi bone, interŝanĝi pensojn, sentojn kaj kulturajn valorajojn;
190

ĝi kreas kondiĉojn рог firmigo de 1’amikeco kaj la konfido, kontribuas
рог disvolviĝo de la ideoj pri paco inter la homoj sendepende de ilia
sociordo, politikaj kaj religiaj konvinkoj. En tio, laŭ mi, konsistas
la baza signifo de la Esperanto-movado, en tiu direkto ĝi devas ankaŭ
evolui».
Ĝe la nuna sereniĝo de la internacia atmosfero kiel aktnale kaj
forte sonas la vortoj de tiu arda esperantisto kaj reprezentanto de la
humanismo de l’sovetiaj homoj en la vicoj de la tutmonda Espe¬
ranto-movado,
(«Расо», 1974, № 6).
D. AMMANП
SERGEJ VLADIMIROVIĈ OBRUĈEV
S.	V. Obruĉev naskiĝis en 1891 j. en la urbo Irkutsk. Ekde frua
infanaĝo li edukiĝadis en atmosfero de amo al la naturo kaj de emo
al scio, esploroj kaj vojaĝoj. Tiel edukis lin lia patro, la tutmonde
konata sciencisto, akademiano Vladimir Afanasjeviĉ Obruĉev. Ne
mirinde estas, ke ekde sia 14-jara aĝo li komencis partopreni en
ekspedicioj de la patro en posteno de kolektisto kaj topografo. Allo-
gita de unuaj ekspedicioj li decidis dediĉi sian vivon al geografia
kaj geologia esplorado de ankoraŭ nekonataj landoj.
Pasia amo al la naturo determinis elekton de supera kleriĝo de
Obrucev. En 1915 li finis studon de naturscienca fako en fizik-mate-
matika fakultato de Moskva universitato. Ankoraŭ estante studento
Obruĉev komencis memstare gvidi esplorojn en Transkaŭkazio, en
Altajo kaj Rusia ebeno. La unua granda ekspedicio organizita de li
en la basenon de Angara en 1917 metis komencon de liaj esploroj en
Siberio, kun kiu li ne disiĝis ĝis la fino de siaj tagoj.
Dank’al ekspedicioj de Obruĉev niaj konceptoj pri geologia kaj
geomorfologia slrukturo kaj evoluo de multaj regionoj de Siberio
fariĝis pli fidindaj kaj kompletaj. Kolektitaj materialoj permesis al
li unuafoje eldiri ideon pri ekzisto de vasta mezasiberia karbobaseno
nomita de li Tungusa baseno. Gi tiu ideo estis pli poste brile konfir-
mita.
Kun la nomo de S. V. Obruĉev estas ligita malapero de lastaj
blankaj makuloj sur la mapo de nord-orienta USSR. Tie estis tiam
preskaŭ neesplorita regiono, kiu postulis de li multe da tempo, for-
toj kaj scio en la jaroj 1926—1939. Li malkovris grandan centran
masivon, kiun li nomis Kolima plataĵo, kaj vastan montoĉenon de
Ĉerskij. Esploroj de Nord-Oriento gvidis lin al malkovro de or-base-
noj Kolima kaj Indigirka kaj akcelis en tiu regiono aperigon de vico
da utilaj elfosaĵoj. Dum lastaj jaroj ekde 1939 S. V. Obrucev gvidis
esplorojn en Orienta Sajan kaj Tuva.
Krom grandaj sciencaj verkoj Obruĉev skribis vicon da artikoloj
pri metodaro kaj tekniko de ekspediciaj esploroj, publikigitaj de li
191

en «Informlibro de vojaĝisto kaj regionesploristo» eldonita en 1949—
1950 sub lia redaktadv.
Multe da tempo kaj pensoĵ Obruĉev fordonis al historio de malko-
vroj. Lia libro «Rusaj fiŝistoj en Ŝpicbergen dum la 15-a jarcento»
bone montras kompetentecon de la aŭtoro en tiu temaro. La vaste-
con de liaj kreaj interesoj montras lia libro «Pri kajeroj de Lermon¬
tov». Pro siaj grandaj meritoj en la scienco S. V. Obruĉev estis
elektita membro-korespondanto de AS USSR.
Obruĉev estis arda kaj fervora esperantisto. Li frue konatiĝis
kun Esperanto kaj interesigis pri tiu movado sian patron kaj
fratojn. Li partoprenis unu el la unuaj kongresoj kaj persone konatiĝis
knn d-го Zamenhof. Li iniciatis kaj redaktis la iam faman revuon
«La ondo de Esperanto», kiun li gvidis dum multaj jaroj.
Sur la kampo de esperanto-movado Obruĉev estis aktiva ankaŭ
post la Oktobra revolucio. En 20-aj jaroj li estis elektita estrarano
de Sovetlanda esperanta unuiĝo. Post la dua mondmilito li laboris en
Leningrad, kie li organizis kaj gvidis esperantan grupon ĉe Klubo
de sciencistoj. En 1960 en «Sciigoj de Geografia societo de USSR»
li kun kunaŭtoroj publikigis artikolon «Internacia lingvo kiel rimedo
de geografiaj informoj kaj geografiaj kongresoj», en kiu li konvinke
prmvis neceson de Esperanto рог la geografia scienco.
M. T. ISAEV
EVOLUO DE NACIAJ LING VO J EN SOVETA UNIO
Soveta Unio estas unu el la plej multnaciaj landoj en la mondo.
Sur ĝiaj grandegaj areoj loĝas pli ol 130 popoloj kun siaj apartaj
lingvoj, kiuj apartenas al diversaj lingvofamilioj: hindoeilropa,
altaja, kaŭkaza, finnougra, paleoazia kaj ankaŭ kelkaj izolaj ling¬
voj. Post la Granda Oktobra socialisma revolucio la Komunista
partio de Soveta Unio komencis realigon de vasta programo por altigi
la ekonomian kaj kulturan nivelon de postrestintaj naciaj periferioj
de la antafia сага imperio. Demokratiigo de kulturo, la ĉefa principo
de la proleta revolucio, devis helpi preparon de naciaj kontingentoj
en naciaj respublikoj kaj regionoj. Sed por alporti socialisman eko-
nomion kaj kulturon al la popoloj de naciaj periferioj de Ruslando
antaŭ Cio necesis kreo de nacia literaturo en gepatraj lingvoj, kio
estas nepra fundamento de amasa instruado kaj batalo kontraŭ
analfabeteco.
Estae evidente, k© realigo de tiu tasko estas tre komplika kaj
malfaeila, 6ar la absoluta plejmulto de la popoloj ne havis siajn
naeiajn alfabetojn kaj literaturojn. Nur por dudek lingvoj estis la
literatura tradicio. Krome preskaŭ ĉiuj alfabetoj havis gravajn di-
fektojn. La tasko de plibonigo de ekzistantaj alfabetoj kaj kreo de
alfabetoj por senalfabetaj popoloj fariĝis en la komenca tempo de
Soveta ŝtato la plej ĉefa tasko de lingvoscienculoj kaj kulturaktivu-
192

loj. Tiu tasko komplikiĝis pro la treege diverseca bildo de la lingva
vivo de multaj popoloj de la antaŭa сага imperio; iliaj lingvoj,
apartenantaj al malsamaj genezaj grupoj, tre diferencas laŭ siaj
strukturoj kaj laŭ la^amplekso de siaj sociaj funkcioj.Sed sovetiaj
lingvoscienculoj sukcese solvis tiun honoran, sed samtempe tre mal-
faoilan taskon. Rezulte de ilia skrupula laboro dnm tre mallonga his-
toria tempo pli ol kvindek popoloj ricevis literaturajn lingvojn, kio
estas granda sukceso en la kultura evoluo kaj socia progreso de la
popoloj de USSR.
Pli poste (en la jaroj 1936—1940) la plej multaj popoloj de Soveta
Unio prenis kiel skrlban bazon рог siaj literaturaj lingvoj la rusan
alfabeton. Tio plene respondas al procedoj de interproksimiĝo de
ĉiuj popoloj de nia lando, al plifortiĝo de iliaj internaciaj ligoj.
La aktiva kreado en lingva sfero, evoluanta sur la bazo de vigla
kultura porogreso, donas novajn vivsukojn al naciaj literaturaj
lingvoj, kiuj dum la soveta epoko atingis grandajn rezultojn. La vigla
plilarĝiĝo de sociaj funkcioj de lingvoj kun malnova kaj precipe kun
nova literatura tradicio estas ĉefa rezulto de ilia evoluo dum la
lastaj jardekoj.
Unu el la plej karakterizaj trajtoj de la evoluo de malnovtradiciaj
lingvoj dnm la soveta periodo estas profunda demokratiigo de lite¬
raturaj lingvoj, kiuj ĉesis esti instrumento de nur mallarĝaj medioj
de intelektularo kaj fariĝis instrumento de larĝaj popolaj amasoj.
Dum la jaroj de Soveta potenco tiuj lingvoj komencis uziĝi en
novaj sferoj de ŝtata kaj politika vivo, popola klerigo, en vigle
kreskanta scienco kaj tekniko, kaj ankaŭ en radio, filmo, teatro, tele-
vido ktp. . .
Konekse kun plilarĝiĝo de sociaj funkcioj ekestis kaj evoluis diver-
saj stiloĵ de literaturaj lingvoj (buŝa, kancelaria, artliteratura,
scienca ktp.).
La disfloro de literaturaj lingvoj, ilia demokratiiĝo kaj orientado
al buŝa popola parolo treege levis ilian valoron kaj aŭtoritaton en
la soeia vivo de la popoloj. La literaturaj lingvoj pliriĉiĝis, ensor-
bante elementoĵn de buŝaĵ lokaj dialektoj kaj helpante al ilia pli-
proksimiĝo, kio finfine akcelas kunsolidiĝon de sovetaj socialismaj
nacioj.
Ankorau pli frapaj ŝanĝoj venis dum la lasta jarkvindeko al la
lingvoj de nova literatura tradicio. Antau la revolucio tiuj ling¬
voj estis nur instrumento de buŝa interkomunikiĝo en sferoj de pri-
mitiva ekonomio kaj patriarkisma vivmaniero, sed dank’al estiĝo
de literaturaj lingvoj ili servas nun en diversaj novaj vivsferoj.
En la nuna tempo novaj literaturaj lingvoj havas jenajn sociajn
funkciojn:
a.	estas kreita sufiĉe granda belarta literaturo,
b.	aperas diversaj periodaĵoj (ĵurnaloj, revuoj, almanakoj),
c.	per tiuj lingvoj laboras elementaj lernejoj kaj iafoje mezaj
lernejoj,
c . ili estas uzataj en radio kaj televido,
193

d.	ili estas uzataj en diversaj sferoj ae socia administrado kaj
politiko.
Iaj ŝanĝoj okazas ankaŭ en senalfabetaj lingvoj. Tio estas precipe
en la leksika fonduso, kien venas multaj novaj vortoj, respondantaj
al la nova kultura kaj ekonomia nivelo de la popoloj.
Por la evolno de egalrajtaj lingvoj de la popoloj en Soveta Unio
estas karakterizaj procedoj de reciproka interinfluo, kio favore efikas
al la evoluo de literaturaj lingvoj.
La politiko dela Soveta Ŝtato en la lingva sfего, kiel ĝi estas for-
mnlita en la programo de Komunista Partio de SU, estas garantiigo
de libera evoluo de ĉiuj lingvoj de USSR, plena libero por ĉiu civi-
tano paroli kaj instrui siajn infanojn en kiu ajn lingvo sen iaj pri-
vilegioj kaj perforto.
(«Monda Lingvo-Problemo», vol. 3, 1971).
M. I. ISAEV
PRI BAZAJ METODOLOGIAJ PROBLEMOJ
DE INTERLINGVISTIKO
I
Socialisma ŝtato estas konstruata surbaze de certaj sciencaj
konkludoj. Tio rilatas ankaŭ al la sociaj kaj politikaj aspektoj de la
partia gvidado. Pro tio sovetiaj interlingvistoj atribuas gravan signi-
fon al la ellaboro kaj ĝustigo de principaj tezoj de interlingvistiko
kaj esperantologio. Mi jam raportis kaj skribis pri kelkaj de tiuj tezoj.
Nun mi d§2ira$ rememorigi nur la plej gravajn problemojn. En nia
esplorlaboro ni bazas nin suf la marksisma-leninisma tezo pri la
tuthomara unueeo ®n estonteco.
Rilate tiun perspektivon V. I. Lenin indikis: «La celo de socia-
lismo estas ne nur la forigo de disereco de la homaro je etaj ŝtatoj
kaj Ciu formo de isoliĝo de la naeioj, sed ilia kunfandiĝo».
Memkompreneble, tio ne signifas senspuran dissolviĝon de unuj
naeioj en aliaj. Kreiĝinta tuthomara unueeo, sendube, ensorbos en
sin 6iujn eternajn valorojn, ellaboritajn de ciuj naeioj. Tiamaniere, la
multkoloreeo de la kulturo ne malaperos, sed ankoraŭ plimultiĝos.
Dum la lastaj jaroj en la soveta scienco multiĝis teoriaj esploroj,
dediĉitaj al universala lingvo. Tiu problemo altiras ciam pli kaj
pli grandan atenton de sciencistoj. Tiel rekzemple, akademiano
B. G. Gafurov skribas: «Konekse al la transiro de socialismo al komu-
nismo nin interesas la problemo de plua interproksimiĝo de naeioj
en USSR kaj ankau la problemo de estonta kunfandiĝo de naeioj
kaj la formiĝo de unueca lingvo».
Tiun problemon traktas multaj sciencistoj. Iliaj opimoj grupigas
en du kontraŭaj tezoj. Iuj’asertas, ke la estonta lingvo de la homaro
iĝos unu el la naciaj lingvoj. Aliaj supozas, ke tia lingvo povas esti

ntir artefarita, ensorbinta en si la plej bonajn trajtojn de naciaj
lingvoj. La adeptoj de ambaŭ konceptoj, ĉiuj laŭ siaj manieroj,
argumentas sian pozicion.
Tiel, la konata lingvosciencisto А. A. Reformatskij asertas, ke la
internacia lingvo povas formiĝi nur dum la paso de la historic» surbaze
de realaj naciaj lingvoj, kio estas ligita kun la evoluo de novtipaj
nacioj.
Alia grupo de sciencistoj supozas, ke estonta universala lingvo
povas esti nur konscie konstruita kaj riĉigita je la konto de naciaj
kaj interpopolaj lingvoj. A1 tio profesoro V. G. Kostomarov al-
donas, ke povas okazi, ke iam la homoj kreos tre perfektan artefari-
tan lingvon kaj sen bedaŭro rezignos je naturaj lingvoj. Kelkaj
sciencistoj allasas la eblecon solvi la problemon de universala lingvo
kiel pere de natura lingvo, tiel ankaŭ pere de artefarita lingvo, ne
antaŭdifinante la iron de la historio mem (profesoroj S. T. Kal-
taĥĉjan, J. D. Deŝeriev, J. F. Protĉenko, P. M. Rogaĉev,
M. A. Sverdlin k. aliaj). Sendube, sub la kondiĉoj de intensa evoluo
de scienco, tekniko kaj kulturo la popolaj amasoj ne povas permesi
al si la lukson vane elspezi tempon kaj energion. La studo de multaj
lingvoj dum samtempa ekzisto de unu tutmonda lingvo, akumulinta
en si meritojn de diversaj naciaj lingvoj kaj posedanta pli altan in-
formecon, estas tia vana elspezo.
Gerta parto de sciencistoj ĝenerale konsideras ne necesa okupiĝi
pri la problemo de universala lingvo. Hi supozas, ke mankas premi-
soj por studi tiun problemon (prof. V. A. Avrorin).
Kompreneble, oni ne povas malpermesi al iu okupiĝi pri pro-
blemoj de la fora estonteco. Tamen la ĉefa linio en la problemo estas
klarigo de la principa cefvojo. Gi estas la malproksima prognozado.
En ĝi, ni emfazas, graves principa klareco. Tio helpos^al ni pli bone
orientiĝi en la komplikaj pasantaj procedoj kaj ilia plua direkto.
Tamen, ekzistas ankaŭ proksima estonto. Ĝin necesas studi laŭ-
eble plej detale por povi optimumamaniere regi la naturan sekvon
de .la eventoj. Kaj jen, ĉi tie paralele kun la problemoj de naciaj
lingvoj, viciĝas ankaŭ la problemo de internacia helplingvo.
II
La interlingvistiko estas parto de la lingvistiko kiel scienco.
Pro tio ni devas ĝuste scii ne nur niajn proprajn interlingvistikajn
problemojn, sed ankaŭ koni aliajn ĝeneralajn problemojn de la
lingvoscienco. Inter ili estas kaj pure teoriaj, kaj ankaŭ praktikaj
problemoj. La plej gravaj estas, laŭ mia opinio, la praktikaj.
Ĝis nun ni menciis la aspektojn de universala lingvo de estonto
kaj revuis la taskojn de internacia artefarita helplingvo. Sed por
la temo de nia raporto estas grave ankaŭ lumigi la problemojn de
naciaj kaj interpopolaj lingvoj. Permesu al mi nur, kompreneble, teze
prikonsideri la problemojn surbaze de lingvaj materialoj de Soveta
195

Unio, kiu estas unu el la plej multnaciaj ŝtatoj de 1’mondo. Sur ĝiaj
grandegaj areoj loĝas pli ol 130 popoloj. lli havas siajn pro-
prajn lingvojn, kiuj apartenas al diversaj lingvofamilioj:	hin~
doeŭropa, altaja, kaŭkaza, finno-ugora, paleoazia kaj kelkaj izolaj.
Tuj post la Granda Oktobra Socialisma Revolucio estis ellabo-
rita vasta programo рог plialtigi la ekonomian kaj kulturan nivelon
de la postrestintaj nacioj kaj nacietoj. Antaŭ ĉio, tamen, estis necese
krei nacian literaturon en la gepatraj llngvoj. Obstaklo al tiu kreo
estis la foresto de alfabetoj ĉe absolute plejmulto de la popoloj.
Literaturan tradicion havis nur 20 lingvoj.
La tasko de plibonigo de la ekzistantaj alfabetoj kaj la kreo de
alfabetoj рог senalfabetaj popoloj fariĝis en la komenca tempo de la
Soveta Ŝtato la plej cefa okupo de lingvosciencistoj kaj kulturakti-
vuloj. La agado pri alfabetoj komplikiĝis pro la treege diversa bildo
de la lingva vivo de la popoloj: iliaj lingvoj, apartenantaj al malsa-
maj genezaj grupoj, tre diferencas ankaŭ laŭ siaj strukturoj kaj laŭ
la amplekso de lasociaj funkcioj. Lasovetiaj lingvosciencistoj sukcese
solvis tiun honoran, sed tre malfacilan taskon. Rezulte de ilia skru-
pula laboro dum tre mallonga historia tempo pli ol 50 popoloj ricevis
literatnrajn lingvojn. Nuntempe la laboroj de la lingvosciencistoj
estas ligitaj kun la plua perfektigo de literaturaj lingvoj:
1.	Estas plibonigataj la alfabetoj kaj ortografioj;
2.	Oni fajnigas la lingvajn normojn, precipe en la novkonstruitaj
lingvoj;
3.	Estas ellaborata necesa terminologio;
4.	Fine, la lingvosciencistoj sekvas problemojn, ligitajn kun la
lingva kulturo kaj la observo de la lingva normo.
Apartan lokon en la agado de la lingvosciencistoj okupas la
problemo de bilingvismo, karakteriza por multnacia ŝtato. En nia
land о la plej grava formo de bilingvismo konsistas en tio, ke ĉiuj
popoloj uzas sian nacian lingvon interne kaj por interpopolaj kon-
taktoj — la rusan, Por tio ekzistas objektivaj historiaj kaŭzoj.
Unue. La rnsoj nombras ĉirkaŭ 55% de la loĝantaro de USSR.
Due. La rusoj loĝas en ĉiuj regionoj de la lando. Trie, En revolucia
kaj kultura movado reprezentantoj de rusoj okupis avangardan
pozicion.
Tamen la lingvo de interpopolaj kontaktoj tute ne egalas al Ŝtata
lingvo. Kiel oni scias, la ŝtata lingvo estas deviga. Dum la inter-
popola lingvo jure havas neniun avantaĝon antaŭ ajna alia lingvo.
Giu nia civitano rajtas adresi sin al ajna institucio en sia gepatra
lingvo aŭ en alia lingvo, рог li plej oportuna.
Sekve, ĝuste komprenataj naciaj interesoj ne kontraŭas al la
ekzisto de interpopola lingvo. Niaj popoloj, edukitaj en la spirito
de amikeco kaj estimo al aliaj nacioj, optimume uzas ĉiujn eblecojn
de bilingvismo.
Lingvaj problemoj havas siajn specifojn en 6iu lando. Kaj ni ne
devas forgesi, ke la problemoj de interkomunikado estas tre diversaj
kaj tre komplikaj. Hi prenas diversajn formojn depende de la socia
196

vivo, agado kaj evoluo. Pro tio nia tasko estas serĉi solvojn en la
apliko de diversaj sistemoj de kompreniĝo. Nia principo devas esti
«kaj — kaj», sed ne «aŭ — aŭ»l Tio signifas jenon:
—	estu multnombraj naciaj lingvojl
—	estu la interpopolaj lingvoj!
—	estu la mondaj lingvoj (rusa, angla, franca, hispana, araba,
ĉina)!
—	kaj estu ankaŭ la internacia helplingvo!
PROZO
MIHAIL ŜOLOĤOV
EL «LA SORTO DE HOMO»
... La kvaran tagon, veninte rekte el la sovĥozo en la kami-
ono, ŝarĝita de greno, mi direktis la aŭton al la teejo. Knabeto
mia estis tie, sidis surperone, balancante la krurojn, kaj laŭ aspekto,
estis tre malsata. Mi elŝovis min tra la fenestreto, kriis al И: «He,
Vacjo! Enaŭtiĝu plej rapide, mi veturigos vin al la elevatoro, kaj
de tie ni revenos kaj tagmanĝos kune». Li ektremis pro mia voko,
saltis de sur la perono, surgrimpis ŝtupon de la kamiono kaj tiel
mallaute diris: «Kaj de kie vi, onklo, scias, ke mia notno estas
Vaĉjo?» Kaj la okuletoj restis tiel larĝe malfermitaj. Li atendis, kion
mi respondos. Nu, certe, mi diris, ke mi estas homo sperta, kaj
mi cion scias.
Li ĉirkaŭiris la kamionon, venis al la dekstra flanko, mi mal-
fermis la pordeton, sidigis lin apude, kaj ni startis. Tia vigla knabo
subite eksilentis, enpensiĝis kaj de tempo al tempo rigardis ipin ek-
zamene el sub siaj longaj okulharoj, fleksitaj supren, kaj suspiris.
Tia eta birdo, sed jam ellernis suspiri. Gu estas infana okupo fari
Lion? Mi demandis lin: «Kie do estas via patro, Vaĉjo?» Li flustris:
«Pereinta en la fronto». — «Kaj la panjo?» — «La panjon bombo mur-
dis en la trajno, duin ni veturis». — «Kaj de kie vi veturis?» —
«Mi ne scias, ne memoras...» — «Kaj neniun parencon vi havas tie
ĉi?» — «Neniun». — «Kaj kie vi dormas nokte?» — «Kie ajn».
Mi eksentis brogon de arda larmo, ekbolinta en mi, kaj subite
decidis: «Ne estu tiel, ke ni ambaŭ pereu dise! Mi adoptos lin kiel
mian infanon». Kaj tuj al mia animo iĝis facile kaj iel hele. Mi
klinis min al li kaj demandis mallaŭte: «Vaĉjo, kaj ĉu vi scias, kiu
estas mi?» Kaj li demandis, kvazaŭ elspiris: «Kiu?» Kaj mi diris
al li same mallaŭte: «Mi estas via patro».
Dio mia, kio okazis tiumomente! Li jetis sin al mia kolo, kisis
iniajn vangojn, lipojn, frunton; kaj mem kvazaŭ turdo pepis sonore,
197

akratone, surdigante eĉ bruon de la motoro: «Paĉjeto mia karal Mi
sciis, ke vi min trovos! Ciuokaze trovos! Mi tiel long© atendis,
kiam vi min trovos I» Li premiĝis al mi kaj tremetis la tuta, kva-
zaŭ herbeto en la vento. Kaj nebuliĝis miaj okuloj, ankaŭ min
tremo ekskuis, eĉ la manoj tremis... Kiel mi tiam ne ellasis la
direktilon, mi eĉ nun miras! Sed en ĉerandan kanaleton ni surprize
trafis, kaj mi haltigis la motoron. Kaj mi ne kuraĝis denove
ekveturi, ĝis kiam la nebulo en la okuloj tute degelis for, — en tia
stato mi povus iun faligi akcidente survoje. Ni atendis tiel ĉirkaŭ
kvin minutojn, kaj file to mia ĉiam pli kaj pli premiĝis al mi per
tuta sia forteto, silentis, tremis. Mi brakumis lin per la dekstra,
alpremis lin milde al mi, kaj per la maldekstra direktis la aŭton,
turnis ĝin reen kaj veturis al mia loĝejo. Kial mi veturu al la
elevatoro? Mi jam forgesis tute pri ĝi.
Mi lasis la kamionon apud la pordo, mian novan fileton prenis
en brakojn kaj portis lin hejmen. Kaj li, ĉirkaŭvolvinte mian
kolon per la manetoj, jam ne povis deŝiriĝi. Li premiĝis al mia
nerazita vango per sia vangeto, kvazaŭ algluiĝis. Tiel mi enportis
lin. Mia amiko kaj lia edzino ĝuste estis hejme. Mi eniris, faris al
ili aludsignon per la okuloj kaj tiel vigle diris: «Jen mi trovis
mian Vaĉjon! Akceptu nin, bonaj homoj!» Ili ambaŭ, seninfanuloj
miaj, tuj cion komprenis, ekklopodis, ekzorgis, ekrapidis. Kaj mi
neniamaniere povis la filon desiri de mi. Sed finfine mi iel pers-
vadis lin. Mi lavis kun sapo liajn manojn, sidigis lin ĉe la tablon.
La mastrino plenigis al li teleron per brasika supo kaj, vidante,
kiel avide li manĝis, tilj ekploris, larmoj falis de ŝiaj vangoj. Ŝi
staris apud la forno, kaj larmoj falis en ŝian antaŭtukon. Vaĉjo vidis
tion, alpaŝis ŝin, tiris faldon de l’jupo kaj diris: «Kial vi ploras,
onklino? La patro trovis min apud la teejo, ĉiuj devas ĝoji, sed
vi ploras». Kaj ŝi, aŭdinte ĉion ĉi, ankoraŭ pli abunde eklarmis,
dronis en larminundo!
Post la tagmanĝo mi kondukis lin al la kombejo, oni ordigis
liajn harojn, hejme mi mem lavis lin en trogo, envolvis lin en
puran littukon. Li ĉirkaŭbrakis min kaj tiel, en miaj brakoj, ek-
dormis. Mi metis -lin gardeme en la liton kaj mem veturis al la
elevatoro, malŝarĝis la kamionon, forkondukis ĝin al la haltejc
kaj poste kuris tra la magazenoj. Mi aĉetis рог la fileto drapan
pantalonon, ĉemizeton, sandajojn kaj kaskedon el lufo. Gerte ĉio ĉi
estis de neĝusta mezuro kaj de nealta kvalito. Pro la pantaloneto
la mastrino eĉ insultis min. «Vi estas freneziĝinta, — ŝi diris, — ĉu
estas eble dum tia varmega vetero meti sur la infanon lanan panta¬
lonon?» Kaj ŝi tuj metis la kudromasinon sur la tablon, iom ser-
cesploris la kofron, kaj post unu horo jam estis pretaj por mia
Vaĉjo kotona pantaloneto kaj blanka cemizo kun mallongaj manikoj.
Mi kuŝiĝis dormi apud li kaj unuafoje post longa tempo endormi-
ĝis trankvile. Tamen dum la nokto mi kvarfoje ellitiĝis. Mi veki-
ĝis kaj li sub mia akselo rifuĝis, kvazaŭ pasero sub tegmenta
198

rando, dolĉe spiretis. Kaj tia ĝojo estis en mia animo, ke ec
per la plej konvenaj vortoj oni ne povas ĝin esprimi. Mi penis
resti senraova por ne veki lin, sed ne povis elteni kaj gardeme
leviĝis, flamigis alumeton kaj karese rigardis lim ..
Antaŭ la mateniĝo mi vekiĝis kajne tuj povis kompreni, kial iĝis
al mi tiel sufoke. Kaj tio estis fileto mia, kiu elvolviĝis de la li-
totuko kaj kuŝis transverse de mi, etendinte sin kaj preminte per
krureto mian gorĝon. Estas maltrankvila okupo dormi kun li, sed mi
jam alkutimiĝis, kaj sen li estus enue. Nokte mi jen karesas lin
dormantan, jen flaras liajn buklojn, kaj la кого malstreĉiĝas, mil-
diĝas, aliel ĝi ja ŝtoniĝus pro malĝojo...
Tradukis: A. Agosti kaj N. Danovskij
JULIO BAGHT
VIKTIMOJ
(originala romano)
. .. Post sunsubiro, Izor, sub la ŝirmo de la mallumo, forlasis
sian kaŝejon рог esplori la cirkaŭaĵon. Singarde li malfermis la ba-
rakpordon — kaj li restis rigidiĝinte sur Ia sojlo. Norde la tuta
horizonto estis ruĝa. Flamlangoj etendis sin al la ĉielo en Ia di-
rekto de la oficiraj barakoj. De tie aŭdiĝis obtuza bruo, poste, bal-
daŭ, krioj kaj pafoj. La bruo pliproksimiĝis. Homoj^kurantaj aperis
sur la vojo. Nun ektondris la kanonoj sur la monto. Pafiloj ekkra-
kis, maŝinpafiloj tiktakis akre. E1 la direkto de la stacidomo sig-
nalis akraj lokomotivfajfoj. La rifuĝantaj oficiroj jam atingis la
unuajn malplenajn barakojn, kiam en la kontraŭa direkto venis
kure proksimiĝanta amaso. Krioj, blasfemoj, pafoj, kanontondrado
eĥis timige en la sangoruĝa lumo de la brulantaj barakoj.
Izor kun tremantaj membroj ekturnis sin kaj suprengrimpis al
Solomono.
—	Jen la batalo, Solomono, jen la batalo kaj ni estas ĝuste en
la meza mezo de la tuta skandalo.
La homoj kurantaj el du kontraŭaj direktoj, jam atinginte la
barakojn, sercis rifuĝejon en ili. Izor aŭdis, ke ankaŭ lian barakon
okupas homoj. Spirretene li aŭskultis. Iom li retrankviliĝis, aŭdante
germanajn kaj hungarajn vortojn. Li volis jam malsupreniri, kiam
la pafado fariĝis pli intensa. Kugloj siblis super la barakoj. Izor
ĵetis sin planken.
Kelkaj pafoj traboris la ladan tegmenton.
La pafado daŭris pli ol duonhoron kaj tiam subite ĉesis. Izor
nun povis distingi la voĉojn de la parolantoj. Unu klarigis al la
alia.
—	Sed nm situacio estis pli malbona. Ni estis la lastaj, kiuj
povis atingi la vagonarojn. La ĉeĥoj pafis kaj pafis.
199

—	Kaj ni — klarigis ekscitite la alia voĉo — ni jam estis cirka-
ŭitaj. de la ĉeĥoj kaj se la lokomotivestro ne estus lerta, ni flarus
nun la violojn el sub la tero.
—	Kaj kio okazis al tiuj, kiuj jam ne povas rifuĝi?—plendisla
tria voĉo.
—	Ili mortos. Cetere ni havas kelkajn mortintojn kaj multajn
vunditojn.
—	Kaj tiuj brutoj eĉ ĉi tie akceptis nin per kugloj. Ili rigardis
nin ĉeĥoj.
—	La oficirajn barakojn oni ekbruligis.
—	Sed kio estos morgaŭ? Morgaŭ la ĉeĥoj atingos la tenda-
ron.
Izor aŭskultis. Poste li flustris al Solomono, kiu senvorte kaŭ-
ris en la angulo.
—	Nu, Solomono, kio estos al ni morgaŭ?
Solomono ne respondis.
—	Jen, kiel ruza vi estas! Vi imitas mortinton, kvazaŭ kap-
tita skarabo.
Silento. Izor rampis al li kaj kaptis lian brakon. Solomono fa-
lis plenpeze sur lin kaj li sentis flui ion varman sur sia mano. La
korbato de Izor haltis pro la teruro.
—	Solomono, kara Solomono, kio estas al vi? Ne ŝercu! Ne ŝercu
kun via amiko! Solomono, ne ruzetu! Sufiĉas! Jam sufiĉas!
Li*skuis la senpovan kadavron kaj senkomprene rigardis la mal-
grandan trueton ĉe la tempio, el kiu en mallarĝa strio fluis la
sango. Korŝire li veadis.
—	Solomono! Kara... neeble.. . vi ne povas. Nu Solomono...
jen, kiel ruza vi estas.. . — kaj singulte li ripetadis ankoraŭ kelk-
f0je — jen kiel vi estas. . . jen, kiel ruza vi estas. . ..
La vestojn li ekŝiris kaj plorante, kaŭrante super la kadavro,
li preĝis longan boron.
XAVIER MARQUES
(Ŝavje Markeŝ, ВгаяШо)
LA VIVO DE LA HOMO
Dio kreis la homon kaj diris al li:
—	Iru, vi estos la mastro de la tero, kaj la supera estajo.
Grandaj laboroj kaj surprizoj atendas vin, sed vi triumfos super ĉio,
se vi faros tion, kio koncernas vin. De via volo multe dependas
via feliĉo. Vi vivos tridek jarojn.
—	La homo aŭdis kaj silentis.
Dio kreis la azenon kaj diris al ĝi:
—	Vi vivos kiel sklavo de la homo, vi transportos lin kaj ĉiujn
ŝarĝojn, kiujn li metos sur vian dorson. Vi estos sufice diskreta
kaj pacienca рог toleri, krom la multpeza ŝarĝo, la mankojn, kiujn
al vi estos altrudataj dum la vojaĝoj. Vi vivos kviqdek jarojq.
20Q

La azeno meditis kaj respondis:
—	Sklaveco, ŝarĝo, mankoj, kaj vivi dum kvindek jaroj...
estas multe, Sinjoro; tridek sufiĉas al mi.
Dio kreis la hundon kaj diris al ĝi:
—	Vi estos kunestanto de la homo, kies pordon vi gardos Siam
atente, servante lin kun perfekta obeado, kvankam vi ricevos ne
pli ol unu oston рог kvietigi la malsaton. Vi suferos batojn, sed
humila kaj fidela, vi lekos la manon, kiu punas vin. Vi vivos tri¬
dek jarojn.
La hundo pensis kaj rifuzis:
—	Gardi tage kaj nokte, esti batata, suferi malsaton kaj vivi
dum tridek jaroj. . . Ne, Sinjoro, mi volas nur dek.
Dio kreis la simion kaj diris al ĝi:
—	Iru, via okupo estos gajigi la homon. Saltante de branco sur
branĉon aŭ ligita ĉe trunkstumpo, vi celos, imitante liajn gestojn,
imitaĉante lin, grimacante, dispeli lian malgojon kaj konservi lian
bonhumoron. Vi vivos kvindek jarojn.
La simio palpebrumis kaj petis:
—	Sinjoro, tio estas troa рог tiel malnobla celo... Sufiĉas al
mi vivi tridek jarojn.
Tiam, ekparolante, diris la homo:
—	Dudek jarojn, kiujn la azeno ne volis, dudek, kiujn la hundo
malakceptis, dudek, kiujn la simio rifuzis, donu al mi, Sinjoro,
car tridek jaroj estas tre malmulte por la reĝo de animaloj.
—	Prenu ilin, konsentis la Kreinto. — Vi vivos naŭdek jarojn,
sed sub la jena kondiĉo: vi plenumos dum via vivo ne nur vian
destinon, sed ankaŭ tiujn de la azeno, de la hundo kaj de la si¬
mio.
Kajtiamaniere vivas la homo.
Gis lia trideka jaro, forta, kuraĝa, rezistema, Ji konlraŭstaras
danĝerojn kaj malhelpaĵojn, batalas kun energio, venkas kaj kon-
keras: li estas homo.
De tridek gis kvindek jaroj li havas familion kaj laboras sen
ripozo por subteni gin. Li nutras la gefilojn, klopodas por eduki
ilin kaj sekurigi ilian estontecon. Sur li amasiĝas la ŝarĝoj: li estas
azeno.
De kvindek ĝis sepdek jaroj, li ^estas^la^gardostaranto de^la fa-
milio. Sindona kaj^milda, lia devo^ ^estas defendi ĝin, sed li jam ne
povas en cio altrudi sian volon. Cagreninte, li humiliĝas kaj obeas:
li estaa hundo.
De sepdek ĝis naŭdek jaroj, senforta, jkurbigita, malfirme pa-
ŝanta, kun la haiito sulketita, li vegetas flankenmetita, senutila kaj
ridinda. Li ridigas pro sia glntemo, siaj kadukajoj kaj sia malbon-
humoro. Li soias, ke neniu rigardas lin grava, sed li konformi-
ĝas kaj volonte konsentas gajigi per burleskaĵoj la infanojn: li es¬
tas simio.
Tradukis Mario Nunes (El la libro:
«A cidade enkantada» — «La urbo ensorĉita»)
201

LA DEVENO DE L’ARTA MUZIKO
(greka fabelo)
En antikvaj kampoj, longe antaŭ Homero, vivis juna paŝtisto,
kiu paŝtis sian ŝafaron sur herboricaj deklivoj de Parnaso.
Inn tagon li tranĉis kanon, boris en ĝi truetojn kaj eltiris el
ĝi sonojn de mirinda dolĉeco. Goje li invitis siajn amikojn, ke ili
faru la samon. Sed ili mokis lin: «Cu ne sufiĉas kanto de birdoj
kaj ^melodia voĉo de junulinoj? Рог kio ni bezonas novan muzi-
kon?» — Sed la paŝtistejto persistis kaj la junaj paŝtistoj el Parnaso
iris рог demandi saĝulojn de Grekujo. «Но, respektindaj saĝuloj»,
ili diris, «ĉu ebla estas arta muziko?» Kaj respektindaj saĝuloj post
longa medito, karesante siajn blankajn barbojn, respondis fine per
serioza voĉo: «Ne, paŝtistoj, tia muziko ne estas ebla, car ĝi ne-
niam ekzistis, kaj se eĉ ĝi estus ebla, ĝi estus, kiel lingvaĉo d(
l’barbaroj, — nur sovaĝa miksajo (interfrakaso de sonoj), netolerebb
рог ĉiu delikata orelo». . .
Triumfante revenis la paŝtistetoj al sia ŝafaro kaj ree mokis
sian tro genian kamaradon. Sed obstina li restis. Senhalte li tran-
ĉis kanojn kaj senĉese invitadis al ludo siajn kunulojn. Fine ili
konsentis kaj el la boritaj kanoj ankaŭ siavice eligis sonojn de mi¬
rinda dolĉeco. Tiel naskiĝis la arta muziko. Gi ne ĉesigis la kan-
ton de l’birdoj, ĝi ne mutigis la melodian voĉon de junulinoj. Gi
vivas, saĝuloj de Grekujo, kaj tiel longe ĝi vivos, kiel longe ek-
zistos homoj.
I. TURGENEV
«KIEL BELAJ, KIEL FREŜAJ ESTIS LA ROZOJ. . .»
(El «Versaĵoj en prozo»)
Ie, iam, antaŭ longa, longa tempo, mi legis versajon. . . ĝi bal-
daŭ estis forgesita, sed la unuan verson mi memoras ankoraŭ ho-
diaŭ:
«Kiel belaj, kiel fresaj estis la rozoj». . .
Nun estas vintro; la frosto kovris la fenestrojn per sia blanka
pelto; en malluma ĉambro brulas nur unu kandelo. Mi sidas, min
enpreminte en angulon; kaj en la kapo sonas kaj sonas:
«Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj»...
Kaj mi vidas min antaŭ malalta fenestro de rusa eksterurba
domo. La somera vespero malrapide malaperas kaj fariĝas nokto;
en la varma aero odoras rezedo kaj tilioj; kaj sur la fenestro, sin
apogante sur rektigita brako kaj mallevinte la kapon al la Ŝultro,
sidas knabino, silente kaj fikse ŝi г i gar das la ĉielon, kvazaŭ aten-
dante la aperon de la unuaj steloj. Kiel bonkore estas inspiritaj la
revemaj okuloj, kiel kortuŝe modestaj estas la malfermitaj deman-
dantaj -lipoj, kiel egale spiras la brusto, ankorau ne plene disvob
202

viĝinta, per nenio ankoraŭ ekscitita, kiel puraj kaj delikataj estas
la trajtoj de la juna vizaĝo. Mi ne kuraĝas ekparoli al ŝi, sed kiel
kara ŝi estas por mi, kiel batas mia кого.
«Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj». ..
En la ĉambro estas pli kaj pli mallume... La forbrulanta kan-
delo krakas, moviĝemaj ombroj ŝanceliĝas sur la malalta plafono,
la frosto grincas kaj koleras ekstere, kaj ŝajnas al mi, ke mi aŭdas
unutonan murmureton de maljunulo:
«Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj»...
Aliaj bildoj sin levas antau mi... Mi aŭdas la gajan bruon de
la familia, kampara vivo. Du blondaj kapetoj, sin premante unu al
la alia, brave rigardas min per siaj helaj okuloj, la ruĝaj vangoj
tremas de haltigata rido, la manoj sin karese kunigis, alterne sonas
la junaj, koraj vocoj; kaj iom pli malproksime, en la fundo de la
intime alloga cambro, aliaj, ankaŭ junaj manoj kuras, implikante,
ŝajnas, la fingrojn, sur la klavoj de malnova fortepiano, kaj valso
de banner ne povas supertoni la zumadon de la patriarka samo-
varo...
«Kiel belaj, kiel fresaj estis la rozoj»...
La kandelo flagras kaj estingiĝas ... Kiu tusas tie tiel гайке
kaj peze? Kvazaŭ volvaĵo kuŝas ĉe miaj piedoj mia maljuna hundo,
mia sola kamarado, tremas kaj sin premas al mi ... Malvarme es¬
tas al mi ... Mi glaciiĝas! . .. kaj ili ciuj jam mortis ... mor¬
tis ...
«Kiel belaj, kiel freŝaj estis la rozoj» . . .
Traduko de K. Bein
POEZIO
LA ESPERO
(Esperantist* hlmno)
En la mondon venis nova sento,
Tra la mondo iras forta voko;
Per flugiloj de facila vento
Nun de loko flugu ĝi al loko.
Ne al glavo sangon soifanta
Ĝi la homan tiras familion;
Al la monYT eterne militanta
Ĝi promesas sanktan harm onion.
Sub la sankta signo de l’espero,
Kolektiĝas pacaj batalantoj,
Kaj rapide kreskas la afero
Per laboro de la esperantoj.
Forte staras muroj de miljaroj

Inter la popoloj dividitaj,
Sed dissaltos la obstinaj baroj
Per la sankta amo disbatitaj.
Sur neŭtrala lingva fundamento,
Komprenante unu la alian
La popoPoj faros en konsento
Unu grandan rondon familian.
Nia diligenta kolegaro
En laboro раса ne laciĝos,
Gis la bela sonĝo de l’homaro
Por eterna ben’ efektiviĝos.
L. L. Zamenhof
HO, MIA KOR’
Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile,
El mia brusto nun ne saltu for!
Jam teni min ne povas mi facile.
Ho, mia kor’!
Ho, mia kor’! Post longa laborado
Ĝu mi ne venkos en decida hor’?
Sufiĉe! trankviliĝu de l’batado,
Ho, mia kor’!
L. L. Zamenhof
Rimarko: La poemo aludas pri aperigo de la unua lernolibro.
LA DIVERSAJ AĜOJ DE L’HOMO
(vortludo)
En supra cambro, lulo... lulo...
Anĝele dormas la etulo:
Etaĝo.
Sed baldau li el dorm’ sin siras
Kaj pri la bela mondo miras:
Miraĝo.
Jam ne plu side li tamburas,
Sed tra la dom’ esplore kuras:
Kuraĝo.
Kun vundoj li (kaj sen rubandoj)
Revenas el stratbubaj bandoj:
Bandaĝo.
Kaj baldaŭ sekvas li kun ĝojo
Knabinon ĉien sur la vojo:
204

Vojaĝo.
A1 ŝi li donas sian nomon:
Рог fondi kune no van domon:
Domaĝo.
Li tiam estas tre utila
Fortika viro, kvankam vila:
Vilaĝo.
Kaj post rapida tempopaso
Postrestas nur senviva maso:
Masaĝo.
P. S.
Ni ne apliku al Virino
Gi tiun viv- kaj rimo-saĝon,
Car de 1’komenco ĝis la fino
Ŝi ĉiam havas saman aĝon:
Avantaĝo.
л
Raimond Suarc%
(<(La Stranga Butiko)>).
LETERO AL LA PATRINO
Ĝu bonfartas vi, patrino kara?
Vivas'^mi. Saluton, patrinet’!
Super via kabanet’ kampara
Brilu lum’ vespera en kviet\
Oni skribas, ke vi maltrankvilas,
Ke pri mi sopiras via kor\
Ke vi en paltet’ malnova iras
Sur la vojon en vespera hor’.
Kaj al vi en la krepusko biua
Jena bildo prezentadas sin —
Kvazaŭ iu en drinkejo brua
Per tranĉilo finna vundis min.
Ho, vi trankviliĝu, mia bona!
Estas nur deliro via tim’.
Ja ne estas tia mi fripono,
Ke mi mortu ne vidinte vin.
Mi ja restis same amoplena,
Revas nur pri tio en sekret’,
Ke reveni igu la ĉagreno
Baldaŭ min al nia kabanet’.
Mi revenos, kiam en ĝardeno
Blanke arboj floros en printemp’.
Sed ne veku min en frumateno
Kiel iam dum aŭtuna temp’.
205

Vi ne veku miajn disreviĝojn,
Lasu cion, kio pasis for, —
En tro juna ago ĉian malfeliĉon
Devas sperti mia laca kor’.
Ankaŭ preĝi ne instruu min. Ja vane!
A l malnov’ ne rekondukos voj’.
Vi nur helpos min per via amo,
Vi nur estas mia sola ĝoj’.
Do forgesu vian maltrankvilon,
Tro ne suferadu via kor’.
En paltet’ malnova vi ne iru
Sur la vojon en vespera hor’.
S.	Jesenin
Tradukis H. Dresen
LA SIMIO KAJ LA OKULVITROJ
Simio en maljun’ malbone tute vidis,
Sed homa fam’ al ĝi konfidis,
Ke tiu malbonaĵ’ ne estas ja danger’,
Ĝar okulvitroj savas de sufer’.
Do, vitrojn en abund’ akiri ĝi decidis.
Ĝi turnas ilin por aplik’;
Jen premas al la vert’, jen sur la voston metas,
Jen flaras kun singard’, per lango jen leketas,
Sed en rezult’ — nur nulo por efik’.
«Fiaĵo kia! Estas granda stult’
Al homa fam’ plenkredi en aŭskult’.
Pri ' vitro onidir’ nur la mensogo estis,
Kaj mankas la util’ en tiu 6i afer’».
Dirinte la simi’ cagrenon manifestis,
La vitrojn ĵetis ĝi al ŝtono en koler’
Kaj post frakas’ nenio restis.
Por homa gent’ ĝi estus la speguГ.-
Jen bona aĵ’ ekŝajnas kiel nulo,
Kaj ignorant’ pri utilec’ diskutas,
Kaj se li estas altrangul’,
Do li eĉ persekutas.
I. A. Krilov
Elrusigis S. Rublov
208

LEONA DIVIDO
(El «Ezopa saĝo»)
Foje la lupo kaj la vulpo kaj la kat’
Kun leono kolektiĝis por casad’.
Grandkorpan cervon kaptis la ĉasanta kvar,
Kaj la leono ĝin dividis per deklar’:
«Leon’ mi estas. Mia — la unua part’.
Plej forta estas mi: mia do la dua part’.
La trian rajtas mi, la plej kuraĝa best’
Kaj ve al tin, kin tuŝos rest’.»
K. Kalocsay (Kaloĉaj)
* * *
Kaj nun,
Nairi — lando,
Mia
Armenio,
En mez’ de vojkruciĝo Monda
Vi staras,
Birdo fera,
Fiera,
En felico!
Kie okcidento
Kun orient’ malnova
Kunplektiĝas,
Vi staras,
Ree brila,
Kaj fajras,
Fajras vi denove!
Vi mane tenas
Forte
Standardon
Sange ruĝan,
Kaj ree
Via vorto
Altsonas manifesto
Kaj fajre,
Fas tel
207

KANTOJ
LA INTERNACIO
Leviĝu, en mizer’ dronanta
Sklavar’ malsata de la ter’!
Raci’ nin vokas indignanta
A1 mortbatalo pro ГНЬегк
Malnovan mondon ni detruos
Ĝis fundament’ de 1’tirani’
Kaj nian no van ni konstruos,
Ne nuloj — ĉio estu ni!
Rekantaĵo:
Por finlukto socia
Ni grupiĝu en rond’
Kaj la Internacio
Triumfu en tutmond’!
Ne la cezar’, nek dia volo
La savon portos de 1’tiran’, —
Liberon donos al popolo
Nur ĝia propra, forta man*.
Рог ke pereu la rabuloj,
Рог liberiĝu la spirit’,
Varmegan feron Ja forĝuloj
Ni forĝu mem sen intermit’.
(R e к a n t a ĵ о)
Nur ni, laborarmeaj eroj
De 1’urboj kaj de la kampar’
Posedas rajton pri la tero!
Vi iru for, parazitar’!
Kaj se por via bando puno
Alvenos en la flamribel’
Por ni ekbrilos hela suno,
Radiadante en ĉielk
(Rekantaĵo)
Verkis E. Potĵe
Tradakie Rajekij
ĈU GELAS RUS01 AL MILIT’?
Ĝu celas rusoj al milit’?
La kampojn, kies infinit’
Silente kuŝas antaŭ vi
Demandu tuj pri tio ĉi.
Demandu filojn de luktul’
20 8

Dormanta nun sub la betuP
En la eterna tera lit’,
Gu celas rusoj do,
Gu celas rusoj do,
Gu celas rusoj al milit’.
Ne nur por sia hejma land’
Li falis — glora batalant’,
Sed por ke homoj de la mond’
Felice dormu en estont’.
Demandu tiujn, kiuj vin
Sur Elba bordo post Berlin’
Brakumis frate, kun konfid’,
Gu celas rusoj do,
Gu celas rusoj do,
Gu celas rusoj al milit’.
Ni en milito lertas, jes,
Sed ni ne volas, ke sen ĉes’
Soldatoj falu en fatal’
Por sia tero en batal’.
Vi turnu vin al la virin’,
Al la edzino kaj patrin’,
Kaj diros ŝi kun sia id’,
Gu celas rusoj do,
Gu celas rusoj do,
Gu celas rusoj al milit’.
Jam scias knab’ kaj veteran'
Kaj laborist’ kaj kamparan’,
Teranoj ĉiuj sen hezit’,
Ĉu celas rusoj do,
Gu celas rusoj do,
Ĉu celas rusoj al milit’.
Verkis E. Evtuienko
Traduko de K. Gusev
SE NUR LA KNABOJ DE LA TER’
Se nur la knaboj de la ter’
Ĝiuj kunveni nun povus en ver’,
Ho kiom gaja estus tia kompani’,
Kaj la es ton ton mane palpus ni!
Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj
Nian teron de la incendi’
209

Рог ridetoj kafaj,
Рог renkontoj koraj,
Paco inter ni.
Se nur la knaboj de la ter’
Ноге ekkanti nun povus en ver’,
Jen estus tondra kaj serena simfoni’!
Do, knaboj, kune kantu ĉiuj ni!
Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj
Nian teron de la incendi’,
Рог ridetoj karaj,
Рог renkontoj koraj,
Paco inter ni.
Se nur la knaboj de la ter’
Kune pri paco nun jurus en ver’,
Ho kiom ĝoja estus monda harmoni’,
Do, knaboj, firme amikiĝu ni!
Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj
Nian teron de la incendi’
Рог ridetoj karaj,
Рог renkontoj koraj,
Paco inter ni.
Se nur la knaboj de la ter’
Kune pri paco nun jurus en ver’,
Ho kiom ĝoja estus monda harmoni’,
Do, knaboj, firme amikiĝu ni!
Knaboj, knaboj, gardu ni fervoraj
Nian teron de milita flam’
Рог rideytoj karaj,
Por renkontoj koraj
Рог la рас’ kaj am’.
Verkis E. Dolmatovskij
Tradukis K. Gusev
APUDMOSKVAJ VESPEROJ
Ne aŭdiĝas eĉ flustro en obskur’,
ĉio dormas nun tie ĉi.
Kiel ŝatas ja, se vi scius nur,
Apudmoskvajn vesperojn mi.
Iom plaŭdas flu’ kaj ne plaŭdas plu,
Plenas de arĝent’ la river’.
К an ton aŭdas mi kaj ne aŭdas plu
En mallaŭto de la vesper’.
Kial, kara, vi kapon klinas pli
Kaj oblikve rigardas min?

Ĝu esprimas mi, ne esprimas mi,
Kio ardas en la anim\ ..
Kaj alvenas jam la matena hor’,
Brilas ruĝa aŭrorlini’...
Tenu en memor’, tenu en la kor’
Apudmoskvajn vesperojn ni.
Verkis M. Matusovski)
Elrusigis K. Gusev
TASKOJ—ENIGMOJ
TRI FRATOJ
Tri fratoj: Ivano, Antono kaj Leonido prelegas en universitatoj
de Moskvo, Leningrado kaj Kievo. Ivano ne loĝas en Moskvo. An¬
tono ne laboras en Leningrado. Moskvano ne prelegas historion.
Tin, kin laboras en Leningrado, prelegas kemion. Antono ne pre¬
legas biologion.
En kiu urbo laboras Leonido kaj1 kion li prelegas en la univer-
sitato?
TRI AMIKOJ
En kafejo renkontiĝis tri amikoj: skulptisto Blankov, violonisto
Nigrov kaj pentristo Ruĝbrunov.
«Mirinde estas, ke unu el ni havas blankan, la alia nigran kaj la
tria — ruĝbrunan hararon, tamen neniu el ni havas harojn de same
koloro pri kiu parolas lia nomo!» — diris la nigraharulo.
«Vi estas prava!» — respondis Blankov. Kian koloron havas la
hararo de la pentristo?
TASKO
1. Staras kvin domoj.
2. Anglo loĝas en la ruĝa domo.
3.	Polo trinkas bieron.
4.	Hispano havas hundon.
5.	En la meza domo oni trinkas teon.
6.	La verda domo staras dekstre de la bruna domo,
7.	Ĉe la domo, kie loĝas japano, kreskas pinoj.
8. La blua domo staras apud tiu, kie loĝas norvego.
9. La domo, apud kiu kreskas poploj, estas najbaro de tiu, kie
estas vulpo.
40. En la domo, apud kiu kreskas betuloj, oni trinkas kafon.
211

11.	Norvego loĝas en la unua domo.
12. En la domo, apud kiu kreskas kverkoj, oni havas kapron.
13. En la verda domo oni drinkas brandon.
14.	Ge la flava domo kreskas abioj.
Kiu trinkas akvon?
Kiu havas azenon?
KRUCVORTO
1
2
J
4
Horizontal©:
2.	via antaŭulo.
4.	ĝi kreskas sur kainpoj, ofte
en arbaro kaj ĉiam en garde-
no j.
V e г t i к a 1 e:
1.	antaŭkokido.
2.	prepozicio.
3.	valora metalo (senfinaĵo).
TASKO-ENIGMO
I
i
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Vertikale
1.	Anstataŭanto de la suno.
2.	La verbo de ekzistado.
3.	Parto de vintra pejzaĝo en nordaj landoj.
4.	Utila aĵo por skribado.
5.	Ĝi estas via propraĵo, sed plej ofte aliaj homoj uzas ĝin.
6.	Via stato, kiam vi estas bonĥumora.
7.	Ĝi ofte akompanas tiun staton.
8.	Kreskaĵo, kiun vi plej ofte renkontas.
9.	Konstruaĵo рог loĝado.
10.	Ĝi troviĝas en nia korpo.
Se vi ĝuste solvis la enigmon, sur la supra linio vi sukcesos
legi nomon de la urbo. Kiu ĝi estas?
212

II
1.	En kiu urbo estis eldonita la unua esperanta lernolibro?
2.	En kiu lando okazis la unua Esperanto kongreso?

РУССКО-ЭСПЕРАНТСКИЙ СЛОВАРЬ *
А
a kaj, sed
август aŭgusto
авторучка fontoplumo
адрес adreso
алло! ha lol
аппарат aparato
артист aktoro
Б
бабушка avino
бегаТь (бежать) kiiri
библиотека biblioteko
библйоТёкарв bibliotekisto
билет biletd
болезнь nialsatid
болтать babili
болтовня babilado
больной прил, malsana
больной сущ, malsanulo
большой granda
боязнь timo
брат frato
бывать (быть) esti
В
в en (je)
вам al vi
вас vin
ваш via
вдвоем duope
вернуться (возвращаться) reveni
весна printempo
весною printempe
* В словаре даны только слова,
вод о русского языка на эсперанто
ветка branĉo
вечер vespero
взбираться grimpi
взглянуть ekrigardi
взять (брать) preni
видеть vidi
видимый videbla
влезать grimpi
вместе kune
внук перо
внучка nepino
возражать kontrafidiri
восемь ok
восток oriento
вот jen
враг malamiko
время tempo
время года аехопо
все ĉiuj
всё Cio
вскрикнуть ekkrii
вспрыгнуть ekaalti
встать (с постели) ellitiĝi
встать ekstari
встречать renkonti
втроем triope
вход eniro
входить eniri
вчера hieraŭ
вы vi
выполнять plenumi
высокий alta
выход eliro
выходить eliri
'чающиеся в упражнениях на пере*

г
газета -ĵurnaJo
где kie
говорить paroli
голодный malsata
горожанин urbano
гулять promeni
д
да jes
далеко malproksime
два du
двадцатый dudeka
двадцать dudek
двести ducent
двое, двойка duo
двор korfco
девять пай
декабрь decembro
делать fari
дело afero
день tago
дерево arbo
десять dek
дети infanoj, geknaboj, gefiloj
деятель искусств artisto
длинный longa
до (раньше) antaŭ
до (временной предел) ĝis
добрый bonkora
доброе утро! bonan matenon!
добрый вечер! bonan vesperonl
довольный kontenta
долг devo
долженствовать devi
дом domo
домик dometo
дбма hejme
домой (куда?) hejmen
до свиданья ĝis revido
друг amiko
Ё
его (кого?, вин. пад.) lifl
его (чей?, род. пад.) lia
ее (кого?, вин. пад.) ŝin
ее (чей?, род. пад.) ŝia
если se
ость (питаться) manĝi
есть (имеется) estas
ехать veturi
еще ankoraŭ
Ж
жажда soifo
желание deziro
жена edzino
жизнь vivo
жить vivi
журнал gazeto, revuo
3
заболевание ekmalsano
забывать iorgesi
завтра morgaŭ
завтрак raatenmanĝo
зайти, заходить alveni
закрывать fermi
закрывать (на ключ) ŝlosi
залаять ekboji
занимать okupi
запад okcidento
записать (записывать) skribi
звонить (по телефону) telefoni
здоровый sana
здоровье sano
здравствуй (здравствуйте) saluton
bonan matenon (tagon, vesperonl)
зима vintro
зимой vintre
знать scii
золото ого
золотой ora
зритель rigardaato, spektatoro
И
и kaj
■a el
изменение Sanĝo
иметь havi
имя nomo
институт instituto
интерес intereso
интересный interesa
215

интереснее pli interese
исчезать malaperi
их (кого?) ilin
их (чей?) ilia
июль julio
июнь junio
К
к а1
как kiel
какой kia
какой именно kiu
какой-либо iu
какой-то ia
капитан kapitano, ŝipestro
капитан в отставке ekskapitano
кино kino
класс klaso
классный klasa
клуб klubo
когда kiam
кому al kiu
контора kontoro
конторщик kontoristo
который kiu
кофе kafo
кошка kato
красивый bela
критик kritikisto
критика kritiko
кричать krii
кроме krom
к сожалению bedaŭrinde
кто kiu
купить (покупать) aĉeti
курить fumi
курение fumado
курящий fumanto
Л
даять boji
дай bojo
левый maldekstra
ленивый maldiligenta
летать flugi
лето somero
летом somere
ли би
ливень pluvego
ложиться (спать) eiilitiĝi
лучше pli bone
лучший la plej bona
М
май та jo
маленький malgranda
мальчик knabo
марксист marksisto
март marto
медведь urso
место loko
местный loka
много multe (da)
может быть povas eeti, eble
мой mia
молодой juna
момент momento
моментально momente, en unu mo
mento
мочь povi
мы ni
H
на sur
навещать viziti
нам al ni
наоборот male
наперсток fingringo
начало komeneo
начинать komenci
начинающий komencanto
нашита
не ne
невероятный nekredebla
непростительный nepardenobla
нет ne
ни. . . ии nek. . . nek
нивкий malalta
ho Bed
новинка novaĵo
иожны glavingo
ночь nokto
ноябрь novembro
нравиться plaĉi
ну1 do!
216

о
о pri
обед tagmanĝo
обмен interŝanĝo
объявление анопсо
огромный grandega
один unu
окно fenestro
октябрь ektobro
он li
она ŝi
они ili
оно ĝi
опасность danĝero
опечалить ĉagrenigi
опечалиться ĉagreniĝi
осень aŭtuno
осенью aŭtune
от de
отдых ripozo
место для отдыха ripozejo
отдыхающий ripozanto
отпуск ripoztempo, forpermeso
офицер oficiro
офицер в отставке eksoficiro
П
падать fali
палец fingro
папка для тетрадей kajerujo
парк рагко
партия partio
член партии (партиец) partiano
певец kantisto
перевод traduko
переводить traduki
переводчик tradukisto
переписывать kopii
переписываться korespondi
песня kanto
петь kanti
печаль ĉagreno
письмо letero
пить trinki
питье trinkaĵo
плакать plori
плохо malbone
плохой malbona
по ро, 1ай
погода vetero
подпрыгивать suprensalti
подруга amikino
поехать veturi
пожалуйста bonvelu
поживать farti
и©йти (идти) iri
показывать Momtri
покрывало kovrilo
покупатель aĉetanto
политика politiko
половина duono
получать ricevi
получатель ricevanto
помогать helpi
помощь helpo
понятно kompreneble
посещать viziti
пословица proverbo
посылать sendi
потом poste
почти almenaŭ
правнук ргаперо
прекрасно bonege
прибегать alkuri
прилетать alflugi
программа programo
прогулка promenado
прогуляться promeni
прочитать legi, tralegi
прыгать salti
прыжок salto
птица birdo
путешествие vojaĝo
Р
работа laboro
работать labori
рабочий laboristo
радость ĝejo
разве ĉu
раздавать disdoni
ранить vundi
рано frue
раньше pli frue
рассказ rakonto
рассказчик rakontanto
217

расходиться во мнениях disopinii
рассылать diasendi
ребенок infano
редакция redakcio
редко malofte
республиканец respublikano
родители gepatroj
ручей rivereto
С
с кип
сад ĝardeno
садиться sidiĝi
садиться в трамвай entramiĝi
сам mem
сами mem
самый. . . la plej. . .
сахар зикего
сахарница sukerujo
сваливать faligi
свекор bopatro
свидание renkonto
свой mia, На, fia, ĝia, nia, via, sia,
ilia
сделать (делать) fari
север nordo
северянин nordano
сегодня liodiaŭ
семь sep
семья familio
сентябрь septembro
сестра fratino
сидеть sidi
слабый malforta
олушать aŭskulti
слушатель aŭskultanto
смотреть rigardi
снова гее, denove
собака hundo
совсем tute
согревать varmigi
согреваться varmiĝi
сожалеть bedaŭri
сорок kvardek
сосед najbaro
состарить maljunigi
состариться maljuniĝi
спасибо dankon
218
сразу tuj
стакан glaso
старый malnova, maljuna
сто cent
столовая manĝejo
стоять stari
страдать suferi
с удовольствием kun plezuro
супруги geedzoj
сухой seka
схватить kapti
сходить (ходить) в кино viziti kinox
съедобный manĝebla
сын filo
Т
так tiel
так как саг
также ankaŭ
такой tia
там tie
танец danco
танцевать danci
твердый malmola
театр teatro
тебе al vi (ci)
тебя vin (cin)
теленок bovido
тем per tio
темный malhela
тепло varmo
теплый varma
тесть bopatro
теща bopatrino
товарищ kamarado
тогда tiam
тоже ankaŭ
только nur
трогать tuŝi
трудный malfacila
трудно malfacile
ты vi (ci)
У
у ĉe, apud
убегать forkuri
удлинять longigi

ц
удовольствие plezuro
уезжать forveturi
ужб jam
ужин vespermanĝo
узкий mallarĝa
узнавать ekscii
указка montrilo
улетать forflugi
умывальня lavejo
упасть fali
усадить sidigi
уходить foriri
Ф
февраль februaro
фильм filmo
центр centro
Ч
чай teo
час Ього
часы horloĝo
часики horloĝeto
чем о1
четыре kvar
что kio, kioa, ke
чтобы ke, рог ke
чувствовать senti
чудесный bonega
Ш
X
ходить in
холод malvarmo
холодно malvarme
холостяк fraŭlo
хор ĥoro
хорошенький beleta, багша
хороший bona
хорошо bone
хотеть уоП
хохот ridego
худо malbone
хуже pli malbone
хуже всего plej malbone
шестой sesa
шесть ses
Э
эсперанто Esperanto
это tio, tio ĉi
этот tiu, tiu ĉi
Ю
юг sudo
южанин sudano
Я
январь januaro

ЭСПЕРАНТО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ
А
abio ель, елка
abnegacio самоотверженность
aboco азбука
aboli отменять
abomena отвратительный
absoluta абсолютный
abundo изобилие
aĉeti покупать
adapti приспособить
adepto сторонник
adiaŭ прощай (-те)
adjunkto адъюнкт
adminiatri управлять
admiri восхищаться
adopti усыновить
adori обожать
adreso адрес
аего воздух
aerodromo аэродром
aeroplano аэроплан
aerumi проветривать
afabla приветливый
Afriko Африка
аЕего дело
agi действовать
agnoski признавать
agrabla приятный
agrikulturo земледелие
aĝo возраст
ajn бы ни
akceli ускорять
akademio академия
akcento акцент
akcepti принимать
akcidento происшествие, авария
akiri приобретать
aklamo овация, приветствие радост¬
ными криками
akompani сопровождать
akordi согласовать
акта острый
akselo подмышка
aktiva активный
aktuala актуальный
akumuli накоплять
akuzi обвинять
akvo вода
akvumi орошать
а1 к
alarmo тревога
alfabeto алфавит
alia другой
alianco союз (политический)
aligi присоединить
alineo абзац
all as i допустить
allogi привлечь
alkuri прибегать
almenaŭ по крайней мере
almanako альманах
alporti принести
alta высокий
Altaja алтайский
alterne попеременно
altrudi навязать
altiri привлечь
aludi намекать
alumeto спичка
alvoko призыв
alveturi приехать
атага горький
amaso толпа, масса
Ameriko Америка
220

ambaŭ оба
ami любить
amiko друг
amplekso объем, размер
amuzo забава
analfabeteco неграмотность
analizi анализировать
anatomio анатомия
anekso аннексия
anestezo анестезия
anglo англичанин
angulo угол
anĝelo ангел
animalo животное
animo душа
ankaŭ также
ankoraŭ еще
anonco объявление
anstataŭ вместо
Antarkto Антарктида
antaŭ до, перед, раньше
antaŭdiro предсказание
antaŭhieraŭ позавчера
antaŭtuko передник
antaŭvidi предвидеть
antikva древний
antitoksaĵo противоядие
antologio антология
aparato аппарат
aparta отдельный, особый
aparteni принадлежать
арепай едва
aperi появляться
aperigi выпускать, издавать
apetito аппетит
aplaŭdi аплодировать
apliki применять
apogi опирать
aprezi ценить
aprilo апрель
aprobi одобрять
apud около, возле
apudurbo пригород
агапео паук
aranĝi устраивать
arbo дерево
arda пылкий, жаркий
агео площадь (поверхность)
argumento аргумент, довод
агепо арена
arĝento серебро
arkitekto архитектор
arkivo архив
arkta арктический
arkta lumo северное сияние
Arkto Арктика
агшео армия
armi вооруясать
arto искусство
arta художественный
artelarita искусственный
artikolo статья
artisto деятель искусств
asekuri страховать
aserti утверждать
asigno ассигнование
aaimili ассимилировать
asocio союз, общество
aspekto вид
aspergi кропить, опрыскивать
astronomio астрономия
ataki атаковать
atendi ждать, ожидать
atenta внимательный
atesto аттестат
atingi достичь, добиться
atmosfero атмосфера
atomo атом
atribui приписывать
ай или
aŭdi слышать
aŭditorio аудитория
айгого утренняя заря
aŭgusto август
aŭsknlti слушать
Aŭstralio Австралия
aŭto автомашина
aŭtobuso автобус
aŭtomobilo автомобиль
aŭtonoma автономный
aŭtoro автор
aŭtoritato влияние, авторитет
aŭtuno осень
avangardo авангард
avantaĝo преимущество
aviado авиация, воздухоплавание
221

aviadiio самолет
avida жадный
avo дед (ушка)
azeno осел
Axio Азия
В
babili болтать
bagatelo мелочь, пустяк
balai мести, заметать
balanci качать
baldaŭ скоро, вскоре
baleto балет
Bali Бали
balo бал
Balta балтийский
Baltlando Прибалтика
bandaĝo бандаж
bani купать
bando банда, шайка
bankroto банкротство
banto бант
barako барак
ЬагЬаго варвар
ЬагЬо борода
baseno бассейн
batali сражаться
bataliono батальон
bati бить
baterio батарея
bazo база, основание
bedaŭri сожалеть
beko клюв
bela красивый
belarta literaturo художественная
литература
bendo узкая, длинная лента
beni благословлять
benko скамья
benzino бензин
besto зверь
betulo береза
bezoni нуждаться (в чем-либо)
biblioteko библиотека
biciklo велосипед
bieno имение
Ыего пиво
bildo картина
bilanco баланс
ЫЫо билет
bilingvismo двуязычие
biologio биология
birdo птица
blanka белый
blasfemo проклятие, ругань
blinda слепой
blonda белокурый
blovi дуть
Ыиа синий, голубой
bluzo блузка, блуза
boji лаять
ЬоП кипеть
ЬошЬо бомба
bona хороший
bonefika благотворный
bonkore добросердечно
bonvolu пожалуйста
bordo берег, борт
bori буравить, сверлить
boto сапог
bovo бык
brako рука (вся)
brakumi обниматься
branĉo ветка
brando водка
brasiko капуста
brava смелый, бравый
brazilo бразилец
brigado бригада
brili блестеть
brogi ошпарить
broŝuro брошюра
brovo бровь
bruli гореть
bruna коричневый
bruo шум
brusto грудь
bruto скот, скотина
bubo мальчишка, сорванец
buĉi бить {скот)
buklo локон, букли
Bulgario Болгария
bunta разноцветный
burĝa буржуазный
burleska забавный, вычурно-коми¬
ческий
222

buŝo рот
butero масло
buterpano бутерброд
butiko лавка
butono пуговица
butonumi застегивать на пуговицы
С
Саг-Капопо Царь-пушка
саго царь
Car-Sonorilo Царь-колокол
Cejlono Цейлон
celebri чествовать
celo цель
cent сто
СК (Centra Komitato) ЦК (Централь¬
ный комитет)
centro центр
certa некоторый, определенный
certe конечно
certigi уверять
certeco уверенность
cervo олень
cetera прочий
cezaro цезарь
ci ты
cifero цифра
cigaredo папироса, сигарета
cigaro сигара
cikonio аист
cirkonstanco обстоятельство
citi цитировать
citrono лимон
civitano гражданин
е
ĉagreno печаль
ĉambro комната
ĉapelo шляпа
баро шапка
баг так как, потому что
багша очаровательный
6asi охотиться
6е у, при
ĉeesti присутствовать
ĉefa главный
ĉeĥo чех
eelo ячейка, келья
ĉemizo сорочка, рубашка
бепего звено {цепь)
ĉerizo вишня
ĉesi прекращаться, переставать
ĉevalo лошадь
ĉi частица, обозначающая близость
6ia всяческий
ĉial по всякой причине
ĉiam всегда
ĉie везде
ĉiel всячески
ĉielo небо
ĉies всякого (принадлежность)
ĉio всё
ĉiom количество {любое)
ĉirkaŭ вокруг, кругом, около
ĉirkaŭbraki обнимать
ĉiu всякий, каждый
ĉokolado шоколад
ĉu разве, ли
D
damaĝi наносить ущерб
danci танцевать
danĝera опасный
dank’ al благодаря
danko благодарность
dato дата, число
daŭri продолжаться
de от, с
deca надлежащий, приличный
decembro декабрь
decidi решать
dediĉi посвящать
defendi защищать
definitive окончательно
deformi деформировать
degeli таять
dek десять
deklaracio декларация
deklari объявить
deklivo склон
dekstra правый
delegito делегат
delikata нежный, деликатный
deliro бред
demandi спрашивать
demokrata демократический
т

demonstracio демонстрация
demonstri демонстрировать
denaska прирожденный
dento зуб
denove снова
dependi зависеть
deputito депутат
des тем
deserto десерт
destino предназначение
deŝiri отрывать
detalo деталь
deteni удержать
detronigo свержение с престола
detrui разрушать
deveno происхождение
devi быть должным
deviga обязательный
deziri желать
dialekto диалект
dialogo диалог
difekto повреждение
diferenco разница
difini определять
digi ставить плотину
digno достоинство
dika толстый
diktaturo диктатура
dikti диктовать
diligenta прилежный
dimanĉo воскресенье
dinamiko динамика
dio бог
diplomato дипломат
direkto направление
direktilo руль
diri сказать
disaudigo радиопередача
disciplino дисциплина
dise врозь
disereco раздробленность
disfloFO расцвет
diskreta осторожный, сдержанный
diskuti обсуждать
dispono распоряжение (чем-либо)
dispozicio расположение
disputi спорить
disreviĝo разочарование
distanco расстояние
distingi различать
distro развлечение
disvastigi распространить
disvolvi развивать
divano диван
diversa различный
dividi делить
do итак, же
dogano таможенная пошлина, служба
doktoro доктор
doktrino доктрина
dolĉa сладкий
dolori болеть
domaĝo досада
domo дом-
doni давать
dormi спать
dorso спина
drapo сукно
drinki пить спиртное
drivo дрейф
droni тонуть
du два
dubi сомневаться
dudek двадцать
duelo дуэль
duono половина
dum в то7время как, в продолжение
dusencaĵo двусмысленность
Е
ebeno равнина
еЫа возможный
ес даже
eduki воспитывать
edzo муж
efektiva действительный
efektivigi осуществлять
efiko действие, эффект
egala равный
eĥo эхо
eklektismo эклектизм
ekonomio экономика
eksciti возбуждать
ekskurso экскурсия
eksperimento опыт (действие)
eksplodi взрываться
224

ekspluati эксплуатировать
ekspozicio выставка
ekster вне
ekstermi истреблять
eksterlanda зарубежный
ekvilibro равновесие
ekzameno экзамен
ekzemplo пример
ekzemplero экземпляр
ekzerco упражнение
ekzisti существовать
el из
elasteco гибкость
Elbo Эльба
elĉerpi исчерпать
elemento элемент
elevatoro элеватор
eldoni издавать
eleganta изящный
elekti выбирать
elektra электрический
elfoso раскопка
eliri выводить
elokventa красноречивый
elpaŝo выступление
elpensi выдумать
elpuŝi вытолкнуть
elsendo передача (по радио)
elspezo расход
elstara выдающийся
elteni выдержать
elHzi использовать
elvoki вызывать
embaraso затруднение
emfazo эмфаза, напыщенность
eminenta знаменитый
ето склонность
еп в
enciklopedio энциклопедия
energi® энергия
enhavo содержание
enigmo загадка
eniro вход
enkonduki вводить
ensemblo ансамбль
enserbi пропитывать
enspezo приход (доход)
enteni содержать (в себе)
entuziasmo энтузиазм
entrepreni предпринимать
enuo скука
envii завидовать
epiteto эпитет
егао эра
егаго ошибка
escepto исключение
esenco сущность
cseo очерк
espero надежда
esplori исследовать
esprimo выражение
establo установление
estetismo эстетизм
esti быть
estimi уважать
Estonio Эстония
estingi гасить, тушить
estono эстонец
estonteco будущее
estrado эстрада
estri управлять, руководить
etaĝo этаж
etapo этап
etburĝa мелкобуржуазный
etendi простирать, протягивать
eterna вечный
Ейгоро Европа
Etiopio Эфиопия
evento событие
evidenta очевидный
eviti избегать
evoluo эволюция, развитие
F
fabelo сказка
fablo басня
fabriko фабрика
facila легкий
fadeno нить, нитка
fajfi свистеть
fajna утонченный
fajro огонь
fako отдел
faldo складка
fakto факт
225

fali падать
floro цветок
fama известный
flugi лететь
familio семья
flui течь
fare de сделанный кем.-л.
flustri шептать
fari делать
folio лист
farti чувствовать себя, поживать
fojo раз
fasko связка, пучок
fondi основывать
faŝisto фашист
fonduso фонд
fata роковой
fono фон
fatala неизбежный
fonto источник, родник
favora благосклонный
fontoplumo авторучка
februaro февраль
for вон1, прочь!, долой!
feliĉo счастье
fora далекий
fenestro окно
foresto отсутствие
fenomeno явление
forigo устранение
fermi закрывать
forflugi улететь
fera железный
forgesi забывать
fervojo железная дорога
forĝi ковать
fervora усердный, пылкий
foriri уйти
festo праздник
forko вилка
fianĉo жених
forlasi покинуть, бросить
fianĉringo обручальное кольцо
formalismo формализм
fidela верный
formo форма
fido доверие
forno печка
Пега гордый
forpasi умирать
figuro образ
forpeli прогнать
fiksi фиксировать
forta сильный
filo сын
fortostreĉo напряжение сил
filatelisto филателист
fortepiano фортепьяно
filmo фильм
fortika крепкий
filologio филология
foti фотографировать
filozofio философия
franda лакомый
finfine в конце концов
fragmento отрывок, осколок
fini кончать
frakasi разбить вдребезги
fingro палец
franco француз
finno финн
frapi ударять
firma крепкий
frato брат
fiŝo рыба
fraŭlo холостяк
fiziko физика
frazo фраза
fiziologio физиология
fremda чужой
flagri полыхать, колебаться {об огне)
freneza безумный
flamo пламя
freŝa свежий
flanko бок, сторона
fripono мошенник
flari нюхать
fromaĝo сыр
flava желтый
fronto фронт
flegi ухаживать (за больным)
frosto мороз
flegistino медицинская сестра
frua ранний
fleksi гнуть, сгибать
frukto фрукт

fruktodona плодотворный
frunto лоб
fulmo молния
fulmotondro гроза
fumi курить
fundamento фундамент
fundo дно
funkcii действовать
furioza яростный, неистовый
G
gaja веселый
gajni выигрывать
galoŝo галоша
ganto перчатка
garantio гарантия
gardi стеречь
gardoturo сторожевая башня
gasto гость
gastamo гостеприимство
gazeto журнал, газета
geneza генетический
genio гений
gento род, племя
geografio география
germano немец
gesto жест
gimnastiko гимнастика
gimnazio гимназия
gitaro гитара
glacio лед
gladi гладить
glaso стакан
glavo меч
gloro слава
glui клеить
gluti глотать
gorĝo горло
grado градус, степень
gramatiko грамматика
granda большой
granito гранит
gratuli поздравлять
grava важный
greka греческий
greno зерно
grimaco гримаса
grimpi взбираться
grinci скрежетать
griza серый
grumbli ворчать
grundo грунт, почва
grupo группа
gubornio губерния
gusto вкус
gustumi пробовать на вкус
gvidi руководить
Gvineo Гвинея
Ĝ
ĝardeno сад
ĝenerala общий
ĝeni стеснять
ĝi он, она, оно
ĝirafo жираф(а)
ĝis до
ĝis revido до свидания
ĝojo радость
ĝui наслаждаться
ĝusta правильный
ĝuste как раз, точно
Н
Hago Гаага
hajlo град
ha lol алло!
halo зал
halti останавливаться
haro волос
hardi закалять
harmonio гармония
haŭto кожа
horo час
haveno гавань, порт
havi иметь
hel э! эй!
hebreo еврей
hegemonio гегемония, господство
hejmo дом, домашний очаг
hejti топить (печь)
hela яркий, светлый
helpi помогать
herbo трава
heredi наследовать
heroo герой
227

heziti колебаться
hieraŭ вчера
himno гимн
Hindio Индия
hipotezo гипотеза, предположение
hispano испанец
historio история
ho! о!, ox! (восклицательная частица)
hodiaŭ сегодня
homaro человечество
Ношего Гомер
hombuĉado перен. бойня, резня
homo человек
honesta честный
honoro честь, почет
honti стыдиться
hordo орда, полчище
hurdeo ячмень
horizontala горизонтальный
horizonto горизонт
horloĝo часы
horo час
hospitalo госпиталь, больница
hotelo отель, гостиница
ho ve! увы!
humanismo гуманизм
humila смиренный
humoro настроение
Hungario Венгрия
hundo собака
huragano ураган
Ĥ
ĥoro хор
I
ia какой-то, какой-нибудь
iafoje иногда
ial почему-то
iam когда-нибудь, когда-то
ideo мысль, идея
idiotismo идиом(а)
ie где-нибудь, где-то
iel как-нибудь, как-то
ies чей-нибудь, чей-то
ignori игнорировать
ili они
ilustri иллюстрировать
iltizio иллюзия
imagi вообразить
imiti подражать
imperio империя
impliki запутать
improvizita импровизированный
impulso импульс
incendio пожар
inciti раздражать
indekso указатель
indigni возмущаться, негодовать
indiĝeno коренной житель
indiko указание
individuo индивид, особь
industrio индустрия
inercio инерция
infano ребенок
infinita бесконечный
informi информировать
influo влияние
inĝeniero инженер
iniciato инициатива
inkluzive включительно
insist! настаивать
inspekti надзирать, инспектировать
inspiri вдохновлять
instigi побуждать
institucio учреждение
instituto институт
instrui обучать
instrumento инструмент
insulo остров
insulti ругать
integrado интегрирование, объедине¬
ние
intelekto ум, интеллект
intenco намерение
intensa напряженный
inter между
interalie между прочим
interesa интересный
interkonsento соглашение
intermito перерыв \
interna внутренний
internacia международный
interpreti переводить (устно)
inter.ŝanĝi обмениваться
228

intervene» вторжение
intima интимный, сердечный
intertraktado переговоры
inundo наводнение
invadi вторгаться
inventi изобретать
investo вложение
inviti приглашать
io что-то, что-нибудь
iom несколько, некоторое количество
iom post iom мало-помалу
iri идти
italo итальянец
iu кто-то, кто-нибудь
iu ajn кто бы ни
izoliĝo изолированность
J
ja ведь
jako пиджак
jam уже
januaro январь
Japanio Япония
japano японец
jarcento столетие
jaro год
je в, на и др. (предлог с неопределен¬
ным значением)
jen вот, на
jeno вот что
jes да
jodo йод
jubileo юбилей
ju. . .des чем. . .тем
juĝi судить
juki чесаться, зудеть
julio июль
juna молодой
jungi запрягать
junio июнь
jupo юбка
justa справедливый
jura юридический
juvelo драгоценность
Ĵ
ĵaŭdo четверг
ĵeti бросать
ĵuri клясться
ĵurnalo газета
ĵus только что
К
kabano хижина, изба
kabineto кабинет
кабо каша
kadavro труп
kadro рамка
kadukulo дряхлый старик
kafejo кафе
kafo кофе
kaj и
kajero тетрадь
kalkuli считать
kalumnia клеветнический
kamarado товарищ
kamiono грузовик
kampo поле
kamparano крестьянин
kanalo канал
kandelo свеча
капо тростник
капопо пушка, орудие
kanti петь
kapabla способный
kapitalo капитал
каро голова
kaprica капризный
карго козел
kapti ловить, поймать
кага дорогой, милый
karaktero характер
karakteriza характерный
karbo уголь
karesi ласкать
karto карта (игральная и т
kaskedo фуражка
kaso касса
kaŝi прятать
katalogo каталог
katedralo собор
kategorie категорически
kateno оковы, кандалы
kato кот
Kaŭkazo Кавказ
kaŭri сидеть на корточках

kaŭzo причина
kaverno пещера
kazo падеж; казус, случай
ke что (союа)
kelka(j) некоторый(-ые)
kemio химия
кегпо ядро
kia какой
kial почему
kiam когда
kiamaniere каким образом
kie где
kie ajn где бы (то) ни (было)
kiel как
kies чей, кого
kilogramo килограмм
kilometro километр
kino кино
kio что
kiom (da сколько
kioma который (по счету)
kiso поцелуй
kiu какой именно
kiu кто, который
klara ясный, светлый
к1аз1с1зто?классицизм
klasifiko классификация
klasika классический
klaso класс
klavo клавиша
klera образованный
klerigo образование
к1епка1а2клерикальный
klimato климат
klini наклонять
klopodi хлопотать
klubo клуб
knabo мальчик
kofro сундук
koko петух
kolego коллега
kolekti собирать
kolektivo коллектив
kolero гнев
kolĥozo колхоз
kolo шея
kolombo голубь
koloro цвет
kolosa колоссальный
kolumo воротник
kombi причесывать (волосы)
komenco начало
komenti комментировать
komi.sii поручать
komisiono комиссия
komitato комитет
kompanio компания
kompari сравнивать
kompenso компенсация
kompetenta компетентный, знающий
kompili составлять
kompleta полный
komplezo услуга, любезность
komplika сложный
komponi сочинять музыку
kompreni понимать
komuna общий, коммунальный
komuniko сообщение
komunismo коммунизм
konatiĝi познакомиться
konatulo знакомый
koni знать
koncentriĝi концентрироваться
koncepto концепция, общее представ¬
ление
koncerni касаться, относиться
koncerto концерт
kondiĉo условие
konduki вести, проводить
konduktoro кондуктор
konduto поведение
konekse в связи
konfecenco конференция
konfidi доверять
konfirmi утверждать
konformiĝi приспособляться
konforma соответствующий
konfuzi конфузить, смущать
К ongrespalaco Дворец съездов
kongreso конгресс
konjekto догадка
konkeri покорять, завоевывать
konkludi делать вывод, заключать
konkordo согласие (взаимопонима¬
ние)
ко nknrso'конкурс
230

konscii сознавать
kosmonaŭto космонавт
konscienco совесть
kosti стоить
konsekvenco следствие
kotleto котлета
konsenti соглашаться
kotono хлопок
konservi сохранять
kovri покрывать
konsideri учитывать, взвешивать
krajono карандаш
konsilo совет
kraki трещать
konsisti состоять
kravato галстук
konsistigi составлять
kredi верить
konsoli утешать
krei создавать, творить
konstanta постоянный
krepusko сумерки
konstati констатировать
kreski расти
konstitucio конституция
kreskigi взращивать
konstituo установление
krestomatio хрестоматия
konstrui строить
kreto мел
konsultiĝo консультация
krevi лопнуть
konsumi истощать, потреблять
krii кричать
kontakto контакт
krimo преступление
kontenta довольный
kritiko критика
kontinento континент
krom кроме
konto счет
кгопо корона, венец
kontinueco непрерывность
krozŝipo крейсер
kontingento контингент, состав
kruco крест
kontoro контора
krucvorto кроссворд
kontrakto контракт, договор
kruela жестокий
kontraŭ против
kruro нога, голень
kontraŭagi противодействовать
kudri шить
kontraŭdiri возражать
kuglo пуля
kontraŭstari противостоять
kuiri готовить пищу
kontribucio контрибуция
kuko пирог
kontribui вносить вклад, содейство¬
kulero ложка
вать
kulmino кульминация
kontrolo контроль
kulturo культура
konvena подходящий
кип с
konvinki убеждать
kunigi соединять
kopeko копейка
kunfandiĝo слияние
кого сердце
kunlabori сотрудничать
korekti исправлять
kunplekti сплетать
korespondi переписываться
kunsido заседание
koridoro коридор
kunveno собрание
когпо рог
kunvoki созывать
когро тело
кирго медь
korpusklo корпускула, частица
kuraci лечить
korŝira душераздирающий
kuraĝa смелый, храбрый
korto двор
kurba кривой
kortuŝi растрогать
kuri бежать
korvo ворон
kurso курс
kosmo космос
kurteno занавес

kuseno подушка
kuŝi лежать
kutimo привычка
kuzo двоюродный брат
kvadrato квадрат
kvalito качество
kvankam хотя
kvar четыре
kvazaŭ как будто
kverko дуб
kvieta спокойный
kvin пять
L
la определенный артикль
laboratorio лаборатория
labori работать
1аса усталый
lada жестяной
lago озеро
lakto молоко
lamenta жалобный
lampo лампа
lano шерсть
lanĉi запустить (ракету)
lando земля, страна
lango язык {орган)
lako лак
larĝa широкий
larmo слеза
Iasi оставлять
lasta последний
latiua латинский
Latvia Латвия
laŭ по
laŭdi хвалить
laŭeble но возможности
laŭro лавр
laŭta громкий
lavi мыть
leciono урок
legendo легенда
legi читать
leĝo закон
leĝlcoaforma закономерный
lekcio лекция
leki лизать
lenmismo ленинизм
leono лев
lerai учиться
lerta ловкий
letero письмо
levi поднимать
li он
libera свободный
libro книга
ligi связывать
llgilo связь
limo граница
lingvo язык (средство общения)
linio линия
lipo губа
literaturo литература
li to кровать
litovo литовец
litro литр
littuko простыня
liveri поставлять
logiko логика
loĝi жить
leko место
lokomotivo паровоз
longa длинный
ludo игра
lufo люфа
lukso роскошь
lukti бороться
luli баюкать
lumo свет
luno луна
lundo понедельник
lupo волк
М
magazeno магазин
majesta величественный
majo май
majstro мастер
makulo пятно
mal- приставка, обозначающая пря¬
мую противоположность
malami ненавидеть
malbeno проклятие
malfirma слабый, непрочный
malgraŭ несмотря на
malhelpo помеха
232

imalkonkordo разногласив
malica коварный
malpermesi запрещать
malprogresi приходить в упадок
malserena тусклый
malstreĉiĝo разрядка
mandarino мандарин
manĝi есть, питаться
maniero способ, образ, манера
manifestacio манифестация
manifesti проявлять (показывать)
maniko рукав
manko нехватка
mano рука
mantelo плащ
таро карта (географическая)
mardo вторник
marko марка
шаго море
marŝi маршировать
marto март
masaĝo массаж
maso масса
masiva массивный
mastro хозяин
mastrumi вести хозяйство
maŝino машина
maŝinpafilo пулемет
mateno утро
materialismo материализм
materialo материал
materio материя
maŭzoleo мавзолей
meblo мебель (предмет)
medio среда, окружение
medikamento медикамент
mediti размышлять
mekaniko механика
melankolio меланхолия
melodio мелодия
mem сам
membro член (общества)
memoro память
memregado самоуправление
mcmstara самостоятельный
moncii упоминать
mendo заказ
monsogi лгать
merkredo среда
meriti заслуживать
metalo металл
mesaĝo послание
metalurgio металлургия
meti класть, помещать
metro метр
metropoliteno метрополитен
mezo середина
mezuro мера
mi я
migri странствовать
miksi смешивать
mil тысяча
milda кроткий
milito война
militpaŭzo перемирие
minaci угрожать
mineralo минерал
mino рудная жила
minus минус
minuto минута
miraĝo мираж
miri удивляться
misio миссия, важное поручение
mizera бедный, несчастный
mobilizi мобилизовать
modelo образец
moderna современный
modesta скромный
modo мода
moki насмехаться
mola мягкий
molekulo молекула
momento момент
monarkio монархия
monato месяц
mondo мир
mono деньги
monstro чудовище
monto гора
montri показывать
monumento памятник
morala моральный
mordi кусать
morgaŭ завтра
morto смерть
motivo мотив
233

motoro мотор
movado движение
movi двигать
mozaiko мозаика
multo множество
murdi убивать
murmuri шептать
muro стена
muso мышь
muŝo муха
muta немой
muzeo музей
muziko музыка
N
nacio нация, народ
naĝi плавать
najbaro сосед
najlo гвоздь
naski рождать
naturalismo натурализм
naturo природа
пай девять
nazo нос
naztuko носовой платок
nazumo пенсне
пе не, нет
nebulo туман
Nederlando Нидерланды
necesa необходимый
neforigebla неустранимый
negativa отрицательный
neĝo снег
nei отрицать
nek. . .nek ни. . .ни
nenia никакой
nenial нипочем, ни по какой причине,
ни за что
neniam никогда
nenie нигде
neniel никак
nenies ничей
nenio щичто
neniom нисколько
neniu никто
neordinara необыкновенный
nepaliĝebla немеркнущий
перо внук
перге непременно
nervo нерв
nesto гнездо
neŝancelebla непоколебимый
neŭtrala нейтральный
nevo племянник
ni мы
nigra черный
nivelo уровень
nobelo дворянин
nobla благородный
nodo узел
nokto ночь
nomo имя
nombro число
nordo север
погшо норма
norvego норвежец
noti сделать заметку, взять на за¬
метку
nova новый
novelo новелла
novembro ноябрь
nuanco оттенок
пи ну
nubo облако, туча
nukleo ядро
nulo нуль
пишего номер
пип теперь
пиг только
nutri питать, кормить
О
obei повиноваться
objektiva объективный
objekto объект, предмет, вещь
oblikve косо
observatorio обсерватория
observi наблюдать
obskura темный
obstaklo препятствие
obstina упрямый
obtuza глухой (звук)
obuso снаряд
осеапо океан
odo ода
odoro запах
234

oficiala официальный
oficiro офицер
ofico служба
ofta частый
ok восемь
okazi случаться
okcidento запад
oktobro октябрь
okulharoj ресницы
okulo глаз
okulvitroj очки
okupo занятие
ol чем
omaro омар
ombro тень
ondo волна
oni неопределенно-личное местоиме¬
ние
onidiro молва
onklo дядя
орего опера
opinio мнение
oportuna удобный
optika оптический
optimuma оптимальный
ordeno орден
ordinara обыкновенный
ordo порядок
ordoni приказывать
orelo ухо
orfo сирота
organizi организовывать
oriento восток
orienti ориентироваться
originalo оригинал
ornami украшать
ortografio орфография
ого золото
osto кость
ovacio овация
ovo яйцо
Р
pacienco терпение
расо мир
расата миролюбивый
pacifisma пацифистский
pafi стрелять
pagi платить
paĝo страница
paki упаковывать
Pakistano Пакистан
palaco дворец
palpebro веко
palpebrumi моргать'
palpi щупать
palto пальто
panegira панегирический, хвалебный
рапо хлеб
pantalono брюки
pantoflo туфля
рарего бумага
paradi шествовать
paralela параллельный
parazito паразит
pardoni прощать, извинять
рагепсо родственник
parfumo духи
рагко парк
Parnaso Парнас
paroli говорить
parto часть
partopreni принимать участие
partio партия
partituro партитура
pasaĝero пассажир
pasero воробей
pasi проходить
pasio страсть
pasko пасха
pasporto паспорт
paŝo шаг
paŝti пасти
patriarko патриарх
patrio родина
patriotismo патриотизм
patro отец
pavilono павильон
ресо кусок
pedagogo педагог
pejzaĝo пейзаж
peli гнать
pelto шуба
peni стараться
pendi висеть
penetri проникать
235

pensi думать
pentri рисовать
pentrarto живопись
pepi щебетать
per посредством, при помощи
perdi терять
perei погибать
perfekta совершенный
perforta насильственный
periodo период
periodaĵo периодическое издание
periferio окраина
perl о жемчуг
permesi позволять
регопо крыльцо
persekuti преследовать
persisti настаивать, упорствовать
persono персона, лицо
perspektivo перспектива
persvadi уговаривать
pesi взвешивать
pesimismo пессимизм
peti просить
peticio петиция
petoli шалить
pezo вес
piedo нога
pino сосна
pinto острие, кончик
pioniro пионер
р1асо~площадь
plaĉi нравиться
plafono потолок
plagiato плагиат
planedo планета
planko пол
piano план
plataĵo равнина
platformo платформа
plaŭdi плескать
plej наиболее, самый
plena полный
plendi жаловаться
plenumi исполнить
plezuro удовольствие
pli более
plifortiĝo усиление
plie еще, кроме того
plilarĝiĝo расширение
plori плакать
plu больше, дальше, далее
plua дальнейший
plus плюс
plumo перо
pluraj многие
pluvo дождь
ро по
роето поэма
poeto поэт
poezio поэзия
pogromo погром
politiko политика
polo поляк
poluso полюс
polvo пыль
porno яблоко
ponto мост
poplo тополь
popolo народ
populara популярный
рог для
pordo дверь
рог ке для того, чтобы
рогко свинья
porti нести
portreto портрет
posedi владеть, обладать
post после, за
posteno пост
postmorgaŭ послезавтра
postuli требовать
poŝo карман
poŝtkarto открытка
poŝto почта
potenco могущество, мощь, власть
povi мочь, иметь возможность
pozicio позиция
pozitiva положительный
praktiko практика
prava правый
precipe преимущественно
preciza точный
preferi предпочитать
preĝi молиться
prelego лекция
premi жать, давить
236

premiso предпосылка
preni брать, взять
prepari приготовлять
prepozicio предлог (грам.)
presi печатать
preskaŭ почти
preta готовый
preteksto предлог, повод
pretendo претензия, притязание
preter мимо
preterlasi сделать пропуск, пропу¬
стить
prezo цена
prezenti представлять
prezidi председательствовать
pri о, об
prilabori обрабатывать
principo принцип
printempo весна
privata частный
privilegio привилегия
pro за, из-за
problemo проблема, вопрос
procedo процесс, процедура
procezo процесс
produkti производить
produktado производство
profesio профессия
profesoro профессор
profito прибыль
profunda глубокий
prognozo прогноз
programo программа
progreso прогресс
projekto проект
proklami провозглашать
prokrasti отложить, отсрочить
proksima близкий
proksimume приблизительно
proleto пролетарий
promeni гулять
promesi обещать
propagandi пропагандировать
proponi предлагать
proporcfa пропорциональный
ргорга собственный
ргоргесо собственность
protesti протестовать
provi пробовать
proverbo пословица
provizo запас
provizora временный
provoki подстрекать
prozo проза
prunti одолжить
pruvo доказательство
pseŭdonomo псевдоним
psika психический
publiko ]1ублика
puni наказывать
punkto пункт, точка
рига чистый
puŝi толкать
R
rabato скидка
rabi грабить
racio разум
radiko корень
radikala радикальный
radio радио, луч
rajdi ездить верхом
rajto право
rajtigito уполномоченный
rakonti рассказывать
rampi ползать
rando край
rango ранг
гапо лягушка
rapidi спешить
rapidigo ускорение
raporto доклад
ratifiko ратификация
rato крыса
rauki хрипеть
razi брить
reakcio реакция
reala реальный
realigo осуществление
rebati отбить
recenzo рецензия
reciproka взаимный
redakcio редакция
redukti сокращать, редуцировать
гее снова
гееп обратно
237

reformo реформа
rogali угощать
regiono район, область
registaro правительство
regi править
regno государство
regulo правило
reguligi регулировать
reĝisoro режиссер
reĝo король
rekomendi рекомендовать
rekoni узнать
rekta прямой
reliefo рельеф
renkonti встречать
renversi ниспровергать, опрокиды¬
вать
reprezenti представлять
resono отзвук
respeguli отражать
respekti уважать
respondi отвечать
respondeca ответственный
respubliko республика
restaŭri реставрировать
resti оставаться
resumo резюме, итог
reto сеть
retoriko риторика
reteni удерживать
revi мечтать
reveni возвращаться
revizio ревизия
revolucio революция
revuo обозрение, журнал
rezedo резеда
rezigni отказываться
rezisti сопротивляться
rezolucio резолюция
rezona рассудительный, резонный
rezulto результат
ribelo восстание
ricevi получать
riĉa богатый
rido смех
rifuĝi укрываться, скрываться
rifuzi отказывать
rigardi смотреть
rigida негнущийся
rigora суровый, строгий
rilato отношение
rimarki замечать
rimed о средство
rimo рифма
ringo кольцо
ripeti повторять
ripozi отдыхать
riski рисковать
riveliĝi проявляться
rivero река
robo платье
rolo роль
готапа романский
rompi ломать
ronda круглый
ronĝi грызть, терзать
того роза
rubando лента
гиЫо рубль
ruĝa красный
ruĝarmeano красноармеец
ruinigi разрушать
ruso русский
ruza хитрый
S
sabato суббота
saĝa умный, мудрый
sako мешок, сумка
salajro зарплата
salivo слюна
salo соль
salono салон, зал
saluto привет
salti прыгать
sama тот же самый
samovaro самовар
samtcmpe одновременно
Sana здоровый
sandalo сандалия
sango кровь
sankta святой
sapo мыло
sarkasmo сарказм
sata сытый
savi спасать
238

scii знать
scienco наука
scipovi уметь
se если
sed но
seĝo стул
seka сухой
sekeio секция
sekreto секрет, тайна
sekso соке, пол (биол.)
sekundo секунда
sekureco безопасность
sekurigi обезопасить
sekvi следовать
semajno неделя
sen без
senafekta непринужденный,
senco смысл
senkondiĉe безоговорочно
sendependa независимый
sendi посылать
senprecedenca беспрецедентный
senprokrasta безотлагательный
sensacio сенсация
sento чувство
sep семь
septembro сентябрь
serĉi искать
serena ясный, светлый
serioza серьезный
servi служить
ses шесть
severa строгий, суровый
sezono сезон, время года
sfero сфера
si себя
siaflanke со своей стороны
siavice в свою очередь
Siberio Сибирь
sibli шипеть
sidi сидеть
signalo сигнал
signifo значение
signo знак
silabotonika силлабо-тонический
silonlo молчание
silueto силуэт
simfonio симфония
simila подобный
simio обезьяна
simpatio симпатия
simpla простой
simuli симулировать
sincera искренний
sindikato синдикат
sindona преданный
singarda осторожный
singulti икать
sinjoro господин
sinregi владеть собой
sistemo система
situacio положение, ситуация
skalo масштаб
skandalo скандал
skarabo жук
skeleto скелет
skermi фехтовать
skisto сланец
sklavo раб
skribi писать
skrupulo тщательность
skui трясти
skulptisto скульптор
slava славянский
sobra трезвый
socialisms социализм
socio общество
soifo жажда
sojlo порог
sola один, единственный
soldato солдат
solena торжественный
solida прочный
solidara солидарный
solvi решать, растворять
somero лето
sonĝo сон
sono звук
sonori звенеть
sopiri тосковать
sorĉi колдовать
sorto судьба
sovaĝa дикий
soveto совет
Soveta Unio Советский Союз
sovĥozo совхоз
ростои

spaco пространство
speciala специальный
specifeco специфика
spegulo зеркало
spektaklo спектакль
spektro спектр
sperto опыт
spiri дышать
spirito дух
spontana самопроизвольный
sporto спорт
sprita остроумный
spuro след
stabo штаб
staciestro начальник станции
stacio станция
standardo стандарт
stari стоять
starti стартовать
stato состояние
statuto устав, статут
stelo звезда
sterko удобрение
stilo стиль
stimuli стимулировать
strando пляж
stranga странный
strato улица
strebo стремление
streĉi напрягать
strio полоса
studento студент
studi изучать
stumpo обрубок
stulta глупый
sub под
subite внезапно, вдруг
subskribo подпись
subpremo угнетение, гнет
substanco вещество
subskribi подписать
substreki подчеркивать
subteni 'поддерживать
subvestaĵo белье
sudo юг
suferi страдать
sufiĉa достаточный
sufikso суффикс
sufoki душить
sukceso успех
sukero сахар
suko сок
sulka морщинистый
sumo сумма
suno солнце
super над
superi превосходить
supera высший
superflua липший
supertaksi переоценить
supo суп
supozi предполагать
supra верхний
suprenomita вышеназванный
sur на
surda глухой
surmeti надеть, поместить
surprizi удивить
suspekti подозревать
suspiri горько вздыхать
suverena суверенный
svedo швед
Ŝ
ŝafo овца
ŝajni казаться
ŝanceliĝi шататься, колебаться
ŝanĝi (из)менять
ŝarĝo груз
ŝati ценить, любить
ŝerco шутка
ŝi она
ŝipo корабль, судно
ŝiri рвать
ŝirmi заслонять, охранять
ŝlosi запирать, закрывать
ŝnuro шнур
ŝovi совать
ŝranko шкаф
ŝtato государство
ŝteli красть
ŝtofo материя, ткань
ŝtono камень
ŝtormo буря
ŝtrumpo чулок
ŝtupo ступень, ступенька
240

ŝuldo долг
ŝuo башмак
ŝultro плечо
T
tablo стол
tablotuko скатерть
tabulo доска
taĉmento отряд
tago день
taksi оценивать
takto такт
talento талант
tamburo барабан
tamen однако
tapiŝo ковер
taso чашка
tasko задача
taŭgi годиться
tavolo слой, пласт
teatro театр
tegmento крыша
tekniko техника
teknikumo техникум
teksto текст
telefono телефон
telegramo телеграмма
telero тарелка
temo тема
tempio висок
tempo время
tempolimo срок
tendo палатка
teni держать
tensio напряжение, напряженность
teo чай
teorio теория
tereno почва
teritorio территория
tormino термин
toro земля, почва
torglobo земной шар
toi’pomo картофель
toruro ужас
tozo тезис
tostamento завещание
На такой
I. i til потому
tiam тогда
tie там
tie ĉi (6i tie) здесь
tiel так
ties того (принадлежность)
tiktaki тикать
tilio липа
timi бояться
tio то
tiom столько
tipo тип, образец
tirano тиран
tiri тянуть, тащить
titana титанический
titolo звание, заглавие
tiu тот
toleri терпеть
tomato помидор
tombo могила
tondro гром
tono тон, звук
torento поток
torfo торф
torto торт
tosto тост
tra сквозь, через
tradicio традиция
traduki переводить
trafi попадать
tragedio трагедия
trajno поезд
trajto черта {лица, характера)
trakti обсуждать, вести переговоры
traktato договор
traktoro трактор
tramo трамвай
tranĉi резать
trank vila спокойный
trarigardi просматривать
trans через
transformi преобразовать
transloki перемещать
transporto транспорт
transdoni передать
transverse поперек
trasorbi пропитать
tre очень
tremi дрожать
241

trezoro сокровище
tri три
tribuno трибуна
triangulo треугольник
trikoto трикотаж
trinki пить
triumfo триумф
tro слишком
trogo корыто
trolebuso троллейбус
trompi обманывать
trono трон
trovi находить
trudi навязывать
trunko ствол
truo дыра
tuj сейчас
tuko платок
turdo дрозд
turmenti мучить
turo башня
turni вертеть
turni sin обратиться
tusi кашлять
tuŝi трогать, касаться
tuta весь, целый
tute совсем
tutmonda всемирный
U
ultimato ультиматум
ungo ноготь
uniformo форма, мундир
unika уникальный, единственный
unio союз
universala универсальный
universitato университет
шш один
urbo город
urĝa неотложный
urso медведь
usona американский (относящийся
к США)
utila полезный
uzbeko узбек
uzi употреблять
uzino завод
uzurpi узурпировать
242
У
vaĉi быть на вахте, нести вахту
vagi бродить, шататься
vagonaro поезд
vagono вагон
valizo чемодан
valori стоить
valso вальс
valuto валюта
vana напрасный
vango щека
vaporo пар
varma теплый
Varsovio Варшава
vasta обширный
vazo ваза
vel горе!
vegeti прозябать; произрастать
veki будить
vekhorloĝo будильник
velki вянуть
veneno отрава
vendredo пятница
veni приходить, приезжать
venki побеждать
vendi продавать
Venuso Венера
vento ветер
vero истина, правда
verda зеленый
vergo прут, розга
vergfasko пучок прутьев
verko произведение (литературное),
сочинение
vero правда, истипа
verso стих
verŝajne вероятно
vertikala вертикальный
verto макушка (головы)
vespero вечер
vesto одежда
veterano ветеран
vetero погода
veturi ехать
veziko пузырь
vi вы
viando мясо

vico ряд, очередь
viciĝi становиться в ряд
vidi видеть
vidpunkto точка зрения
vigla живой, бодрый
viktimo жертва
vila косматый
vilaĝo деревня
vintro зима
violo фиалка
violono скрипка
viro мужчина
vitro стекло
viŝi вытирать
vivi жить
vizaĝo лицо
viziti посещать
voĉo голос
vojaĝo путешествие
vojo путь, дорога
vojkruciĝo перекресток
voki звать
volonto охотно
volontulo доброволец
voli хотеть
vplumcno объем
volvi сворачивать (свиток)
vorto слово
vosto хвост
vulpo лисица
vundo рана
Z
zoologio зоология
zorgi заботиться
zumi жужжать
СПИСОК ПРИНЯТЫХ В ЭСПЕРАНТО СОКРАЩЕНИЙ
а. К. antaŭ Kristo см. а. п. е.
а. n. е. antaŭ nia егао до нашей эры
anst. anstataŭ вместо
ASE Asocio de Sovetiaj Esperantistoj
Ассоциация советских эсперанти¬
стов
bind, bindita в переплете
broŝ. broŝurita брошюрованный
bv. bonvolu будьте добры, благово¬
лите
CED Centro de Esploro kaj Doku-
mentado Центр исследований и
документации
С К Centra Komitato центральный
комитет
СО Centra Oficejo центральное бюро
ĉ. ĉirkaŭ около, приблизительно
del. delegito делегат, уполномочен¬
ный
do n. е. de nia егао нашей эры
d-lno см. d-(r)ino
doc. docento доцент
(I-го doktoro доктор
d-(r)lno doktorino доктор (о жен¬
щине)
ekskl. ekskluzive исключая, исклю¬
чительно
ekz. 1. ekzemple напршмер; 2. ek-
zemplero экземпляр
E-o Esperanto эсперанто
esp-isto esperantisto эсперантист
FD, f. d. fakdelegito уполномочен¬
ный по специальности
f-ino fraiilino девушка, девица
FK Fundamenta Krestomatio Основ¬
ная хрестоматия (составленная
Л. Л. Заменгофом)
i.	a. interalie между прочим
IEL Internacia Esperanto-Ligo Меж¬
дународная эсперантская лига
IEM(W) „Internacia Esperanto-Muzeo
(en Wien) Международный музей
эсперанто (в Вене)
IFEF Internacia Federacio Espe-
rantista Fervojista Международная
эсперантская федерация железно¬
дорожников
IL Internacia lingvo международный
язык
243

il.	ilustrita иллюстрированный, с ил¬
люстрациями
inĝ. inĝeniero инженер
inkl. inkluzive включительно
int. internacia международный
ISAE Internacia Scienca Asocio Espo-
rantista Международная научная
ассоциация эсперантистов
JSU Internacia Somera Univer-
sitato ы. Международный летний
университет
IUEF Internacia Unuiĝo de la Espc-
rantistoj-filologoj Международный
союз эсперантистов-филологов
j.	jaro год
j.	c. jarcento столетне, век
k.	kaj и
k. a. kaj aliaj и другие
k. c. kaj ceteraj и прочие
k-do kamarado товарищ
k-(d)ino kamaradino товарищ (о жен¬
щине)
KKS Konstanta Kongresa Sekretario
постоянный секретарь конгрессов
kp. komparu сравни
k. s. kaj simile и тому подобное
k. sekv. kaj sekvantaj и следующие
k. t. p. kaj tiel plu и так далее
LK Lingva Komitato языковой коми¬
тет
LKK Loka Kongresa Komitato Мест¬
ный конгрессиый комитет
MEM Mondpaca Esperantista Movado
Движение эсперантистов за мир
MET Mezeuropa tempo среднеевро¬
пейское время
n-ro numero номер
PIV Plena Ilustrita Yortaro Полный
иллюстрированный словарь
p. К. (post Kristo) см. de n. e.
pk. poslkarto открытка, почтовая
карточка
pm. poŝtmarko почтовая марка
prez. prezidanto председатель, пре¬
зидент
proks. proksimume приблизительно
PS posta skribo постскриптум
PV Plena Yortaro Полный словарь
red. redaktoro редактор
resp. respektive соответственно
rim. rimarko примечание
rpk. respondkupono респондкупон,
купон для ответа
s-ano samideano единомышленник
SAT Sennacieca Asocio Tutmonda
Вненациональная всемирная ассо¬
циация
sekr. sekretario секретарь
s-ino sinjorino госпожа
s-ro sinjoro господин
str. strato улица
t. e. tio cstas то есть
ТЕ JO Tutmonda Esperantista Junu-
lara Organizo Всемирная эсперант¬
ская юношеская организация
TEĴA Tutmonda Esperantista Ĵurna
lista Asocio Всемирная эсперант¬
ская ассоциация журналистов
t. n. tiel nomata так называемый
trad. 1. tradukita переведено
2. tradukinto переводчик
UEA Universala Esperanto-Asocio
Всеобщая (или Универсальная)
эсиерантно-ассоциация
UK Universala Kongreso Всемирный
конгресс
UL Universala Ligo Универсальная
лига
UMEA Universala Medicina Espe¬
ranto-Asocio Всеобщая медицин¬
ская эсперантская ассоциация
univ. prof, universitata prolcsoro
профессор университета
UN Unuiĝintaj Nacioj Организация
Объединенных Наций (ООН)
US, USA, Usono Unuiĝintaj Ŝtatoj
de Norda Amcriko Соединенные
Штаты Америки (СИТА)
USSR Unio de Sovetaj Socialismaj
Respublikoj Союз Советских Со¬
циалистических Республик (СССР)
vd. vidu смотри
VD, v. d. vicdelegito заместитель
делегата, уполномоченного
vol. volumo том
Z. Zamenhof Заменгоф

ПРИЛОЖЕНИЯ
(иллюстративные таблицы)

1)	tigro тигр
2)	leono лев
3)	leopardo леопард
4)	neĝa pantero снежный барс
5)	gepardo гепард
6)	sovaĝa kato дикая кошка
7)	mangusto мангуста
8)	rato крыса
9)	muso мышь
10)	lupo волк
11)	simio обезьяна
12)	hieno гиена
13)	histriko дикобраз
14)	vesperto летучая мышь
15)	urso медведь

ДИКИЕ И ДОМАШНИЕ ЖИВОТНЫЕ
HEJMAJ KAJ SOVAĜAJ ANIMALOJ

1)	elefanto слон
2)	rinocero носорог
3)	арго кабан
4)	cervo олень
5)	kamelo верблюд
6)	vulpo лиса
7)	bubalo буйвол
8)	leporo заяц
9)	cervo олень

1)	azeno осел
2)	ĉevalo лошадь
3)	bovino корова
4)	ŝafo овца
5)	koko петух
6)	kaprino коза
7)	kokido цыпленок
8)	kokiuo курица
9)	anaso утка
10)	kato кошка

1)	pego дятел
2)	kukolo кукушка
3)	komiko ворона
4)	vulturo коршун
5)	sturno скворец
6)	najtingalo соловей
7)	kolombo голубь
8)	pavo павлин
9)	pavino самка павлина
10)	strigo сова
11)	akcipitro ястреб; сокол
12)	pasero воробей
13)	papago нопугай
14)	grifo гриф
15)	kakatuo попугай-какаду
16)	cikonio аист
17)	gruo журавль
18)	cigno лебедь
19)	ardeo цапля

птицы
BIRDOJ

СТОЛОВАЯ
MANGE JO
1)	lustro люстра
2)	stangolampo торшер
3)	apogseĝo кресло
4)	florpoto цветочный горшок
5)	tabureto табуретка
6)	kudromaŝino швейная машина
7)	ŝranketo шкафчик
8)	servica ŝranko сервант
9)	pentraĵo картина
10)	barornetro барометр
11)	kandelingo подсвечник
12)	termometro термометр
13)	lapiŝeto дорожка
14)	tapiŝo ковер
15)	tablo стол
16)	bufedo буфет
17)	vazo ваза для фруктов
18)	buŝtuko салфетка
19)	seĝo стул
20)	vazaro, teleraro посуда
21)	dekora telero декоративная та
релка
22)	servictableto сервировочный сто
лик
РАБОЧИЙ КАБИНЕТ
LABORA KAB1NETO
23)	ŝranko шкаф
24)	libra ŝranko книяшый шкаф
25)	bretoj полки
26)	ŝranketo шкафчик
27)	konzolo бра, консоль
28)	tabla lampo настольная лампа
29)	fontoplumo авторучка
30)	skribtablo письменный стол
31)	rubujo корзина для мусора
32)	apogseĝo кресло
33)	ĵurnala tableto журнальный сто
лик
34)	kanapo, sofo диван
35)	radiofono, radioricevilo радио
приемник

1)	kurteno гардина, штора
2)	duoblaj fenestraj kadroj двойные
оконные рамы
3)	spegulo зеркало
4)	kontaktilo штепсель
5)	vesta ŝranko платяной шкаф
6)	ŝrankaj bretoj полки (в шкафу)
7)	lustro люстра
8)	pentraĵo картина
9)	tualeta tableto туалетный столик
10)	benketo банкетка
И) nokta lampo ночник
12)	lito кровать
13)	kovrilo одеяло
14)	kuseno подушка
15)	viŝtuko полотенце
16)	littuko простыня
17)	vekhorloĝo будильник
18)	ĉelita ŝranketo прикроватная
тумбочка
19)	tapiŝo ковер

СПАЛЬНЯ
DORMOĈAMBRO

ЗАВТРАК
MATENMANGO
1)	laktujo молочник
2)	florvazo цветочная ваза
3)	kafujo кофейник
4)	kovrilo рог teujo «колпак на
чайник»
5)	panujo хлебница
6)	bulko булка
7)	buterujo масленка
8)	submetaĵo подставка
9)	vazeto рог konfitaĵo вазочка для
варенья
10)	telero тарелка
И) taso чашка
12)	subtaso блюдце
13)	tablotuko скатерть
14)	kulero ложка
15)	forko вилка
16)	tranĉilo нож
ОБЕД
TAGMANĜO
17)	supujo, supa vazo супник
18)	granda kulero разливательная
ложка
19)	supa telero глубокая тарелка
20)	saŭcujo соусница
21)	salatujo салатница
22)	pleto поднос
23)	fritita viando жареное мясо
24)	salatujo Ttun kovrilo салатница
с крышкой
25)	plado рог dolĉaĵoj блюдо для
сладкого
26)	buŝtuko салфетка
27)	ringo рог buŝtuko кольцо для
салфетки
УЖИН
VESPERMANĜO
28)	fromaĝujo сырница
29)	fromaĝo сыр
30)	butero масло
31)	biskvitoj печенье
32)	teujo чайник
33)	fruktoj фрукты
34)	salujo солонка
35)	рапо хлеб
36)	рапресо ломоть хлеба
37)	sukera tenajlo щипцы для сахара
38)	sukerujo сахарница
39)	kolbaso колбаса
40)	buterpano бутерброд

1)	virinaj sandaloj женские сан¬
далии
2)	viraj ŝuoj мужские туфли
3)	virinaj ŝuoj женские туфли
4)	kalkanumo каблук
5)	viraj sandaloj мужские сандалии
6)	virina mansako дамская сумка
7)	speguleto зеркальце
8)	kombilo расческа
9)	tondilo ножницы
10)	okulvitrujo футляр для . очков
11)	notlibreto записная книжка
12)	ombrelo зонтик
13)	lipfarbo губная помада
14)	parfumo духи
15)	naztuko платок
16)	gantoj перчатки
17)	virina monujo дамский кошелек
18)	ĉapelo шляпа
19)	manhorloĝo наручные часы
20)	ŝlosiloj ключи
21)	monujo бумажник
22)	marĝeno de ĉapelo поля шляпы
23)	okulvitroj очки
24)	poŝtranĉilo перочинный пож
25)	ŝelko подтяжки
26)	pendigilo вешалка
27)	flamigilo зажигалка
28)	krajono карандаш
29)	pantalona tenajlo вешалка для
брюк
30)	butono пуговица
31)	harpinglo (eta) шпилька для
волос
32)	cigaredujo портсигар
33)	fontoplumo авторучка
34)	sendanĝera pinglo английская
' булавка
35)	vestoliksilo кнопка (одежная)
36)	agrafaj hoketo kaj maŝo крючок
и петля (для одежды)
37)	vestkroĉilo вешалка (на одежде)

1)	kolo шея
2)	gorĝo горло
3—9) Ьгако рука
3)	aksela kavaĵo подмышечная
дина
4)	muskolo мускулы
5)	kubuto локоть
6)	antaŭbrako предплечье
7)	pojno запястье
8)	mano кисть руки
9)	fingro палец
10)	brusto грудь
11)	ventro живот
12—17) kruro нога
12)	femuro бедро
13)	genuo колено
14)	tibio голень
15)	plandaltaĵo подъем
16)	plando стопа
17)	pieda fingro палец ноги
18)	verto макушка
19)	nuko затылок
20)	ŝultro плечо
21)	skapolo лопатка
22)	dorso спина
впа- 23) lumbo поясница
24)	pugo ягодица
25)	suro, tibikarno икра
26)	maleolo лодыжка
27)	kalkano пятка
28)	piedo ступня
29—39) kapo голова
29)	haroj волосы
30)	frunto лоб
31)	brovo бровь
32)	nazo нос
33)	buŝo рот
34)	mentono подбородок
35)	tempio висок
36)	orelo ухо
37)	okulo глаз
38)	vango щека
39)	lipo губа

ЧЕЛОВЕЧЕСКОЕ ТЕЛО
НОМА KORPO
-7Й
■19
-20
■21
■22
■23
-24
-25
-26
-27
-28

СОДЕРЖАНИЕ
От авторов	 3
Методические указания 	 6
Вводные замечания 	 8
Основной курс 	 11
Unua leciono (Урок I) 	 И
Dua leciono (Урок II) 	 14
Tria leciono (Урок III) 	 18
Kvara leciono (Урок IV) 	 22
Kvina leciono (Урок V)	 27
Sesa leciono (Урок VI) 	  33
Sepa leciono (Урок VII)	 37
Oka leciono (Урок VIII) 	 42
Naŭa leciono (Урок IX)	  46
Deka leciono (Урок X) 	 50
Dekunua leciono (Урок XI) 	 54
Dekdua leciono (Урок XII) 	 58
Dektria leciono (Урок XIII)	  62
Dekkvara leciono (Урок XIV) 	.	 66
Dekkvina leciono (Урок XV) 	 71
Deksesa leciono (Урок XVI)	  76
Deksepa leciono (Урок XVII) 	 80
Dekoka leciono (Урок XVIII) 	 85
Deknaŭa leciono (Урок XIX) 	 89
Dudeka leciono (Урок XX) 	 93
Dudekunua leciono (Урок XXI) 	 99
Dudekdua leciono (Урок XXII) 	 103
Dudektria leciono (Урок XXIII)	 107
Dudekkvara leciono (Урок XXIV) 	 Ill
Dudekkvina leciono (Урок XXV) 	 116
Грамматика к урокам	 121
Хрестоматия	 162
Русско-эсперантский словарь	 214
Эсперанто-русский словарь	 220
Список принятых в эсперанто сокращений	 243
Приложения (иллюстративные таблицы) 		 .	245
Зинаида Васильевна Семенова,
Магомет Измаилович Исаев
УЧЕБНИК ЯЗЫКА ЭСПЕРАНТО
Утверждено к печати
Институтом языкознания Академии паук СССР
Редактор Л. М. Белоусов. Младший редактор Д. III. Хесипа. Художник Л. И. Зимина
Художественный редактор Э. Л. Эрмап. Технический редактор М. В. Погоскииа
Корректоры Н. Б. Осягина и Л. И. Письман
ИБ № 14631
Сдано в набор 04.11.82. Подписано к печати 25.10.84. Формат 6Ox9O7i0. Бумага книжно¬
журнальная JV» 2. Гарнитура обыкновенная новая. Печать высокая. Уел. печ. л. 16.5.
Уел. кр.-отт. 16.75. Уч.-изд. л. 15.7. Тираж 30 000 экз. Зак. 1950. Изд. № 4187. Цена 70 к!
Главная редакция восточной литературы издательства «Наука»
Москва, К-31, ул. Жданова, 12/1
врдена Трудового Красного Знамени Первая типография издательства «Наука»
199034, Ленинград, В-34, 9 линия, 12

тр&~
чица
11
19
48
59
85
110
122
159
163
168
170
171
175
194
200
214
228
ОПЕЧАТКИ
Стропа
Напечатано
Следует читать
3 сн.
ĜU
ĉu
15 св.
Ĝa
Ĉu
9 сн.
astralstino
instruistino
19 св.
di
di-
15 св.
riceveant.
ricevante.
5 св.
II
7 сн.
урок 11).
урок XI).
19 сн.
ci
ĉi
17 сн.
Le
La
4 св.
de socialismaj
de landoj soci¬
alismaj
12 сн.
ado
vado
6 св.
nfcenco
intenco
1 св.
se necese
se necese,
3 сн.
grapigas
gropiĝas
2 сн.
kiajn
kiaj
3 св.
kaj, sed
a kaj, sed
8 сн.
nteralie
inleralie