/
Автор: Багданскі Я. Бабровіч Л.
Теги: гісторыя беларусі класавая барацьба гісторыя сялянства працоўны клас
Год: 1932
Текст
ЯГЛАРУСКАЯ АКАДЭМІЯ НАВУК
КАМІСІЯ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ
Я. БАГДАНСКІ і Л. БАБРОВІЧ
АБ КЛЯСАВАЙ БАРАЦЬБЕ
Ў ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ
Ў Ч А С Ы
БЕЛАРУСКАЙ СЯЛЯНСКА-
РАБОТНІЦКАЙ ГРАМАДЫ
МЕНСК —1932
I. Заходняя Беларусь ва ўмовах польскай
окупацыі
1. Колёніяльная політыка Польшчы
Захопленая бела-панскімі войскамі ў 1920 г. Заходняя
Беларусь вымушана перажываць лёс самай дзікай эксплё-
атацыі, лёс нячуванага нацыянальнага прыгнечаньня з бок\
пануючых клясаў Польшчы.
У той час як БССР, вызваліўшыся ад соцыяльнага і нацыя-
нальнага ўціску, будуе соцыялізм і ператвараецца ў індустры-
яльна-колгасную краіну, — Заходняя Беларусь, трапіўшы
ў лапы польскага капіталізму, ідзе па капіталістычным шлях\
і знаходзіцца пад ярмом пануючых абшарніцка-капіталістыч-
ных клясаў Польшчы.
Вялікадзяржаўная політыка польскае буржазіі прывяла
да надзвычайнага скарачэньня нутранога рынку і амаль поў-
най страты замежных рынкаў. Страта рынкаў збыту давяла
да катастрофічнага заняпаду і застою ва ўсіх галінах пра-
мысловасьцй, за выключэньнем ваеннай, якая ўвесь час
адна толькі расьце і разьвіваецца. Вынікам скарачэньня
прамысловасьці ўжо ў 1925-26 гг. мы мае.м нявіданы ў сьвеце
рост беспрацоўя, —40 проц. рабочых засталіся без работы.
Яшчэ ў горшым становішчы знаходзіліся і знаходзяцца ра-
бочыя 1 сяляне падняволеных народаў, апынуўшыся пад пат-
ройным уціскам і эксплётацыяй. Пролетарят Заходняе Бела-
русі эксплёатуецца сваім, польскім і чужаземным капіталам.
Заходняя Беларусь, як тыповая аграрная краіна, са сла-
бой, мала разьвітай прамысловасьці (хаця і маюцца адзінкі
буйных прадпрыемстваў—Беласток), перажываючы стагодзь-
дзямі панаваньне польскае шляхты і расійскага царызму
з іх драпежніцкім гаспадараньнем, ня мела магчымасьці
ў дастатковай меры разьвіць вытворчыя сілы. Імпэрыялістыч-
ная вайна зруйнавала народную гаспадарку краіны. 600.000.
будынкаў было дашчэнту зьнішчана молатам вайны. Каля
мільёну жыхароў вымушаны былі пакінуць свае родныя мясцо-
васьці і ўцякаць ад вайны і нямецкае окупацыі.
Гаспадараньне польскіх окупантаў з іх колёніяльнай
політыкай ніякім чынам ня спрыяла адбудове зьнішчаных
гаспадарак, а, наадварот, яшчэ больш прысьпешыла іхні
заняпад. Хутка занепадае тая прамысловасьць, якая раней
існавала на тэрыторыі Заходняй Беларусі (тэкстыльная
дрэваапрацоўчая, скураная, сьпіртовая, тытунёвая і г. д.).
Польшча оптам і ў раздроб распрадае народныя багацьці
Заходняе Беларусі замежнаму капіталу дзеля ўратавапьня
свайго панаваньня. Драпежным чынам зьністажаюцца Бела-
веская і Налібоцкая пушчы, лясы Палесься і інш., запра-
даныя ангельскаму капіталу. Скарачэньне тэкстыльнае пра-
мысловасьці прывяло да вывазу Беластоцкіх фабрык у Румы-
нію. Зачыніліся сярніковыя фабрыкі, у выніку продажы
сярніковай монополіі замежнаму капіталу; гэта самае мы
маем і ў тытунёвай прамысловасьці.
Паглыбленьне крызісу ў Польшчы і запрадажа прамы-
словасьці замежнаму капіталу пагражае прамысловасьці
Заходняй Беларусі поўным заняпадам, дэградацыяй і, у вы-
ніку гэтага, узрастае пагроза галоднае сьмерці дзесяткаў
тысяч мясцовых рабочых.
Наступ супроць рабочае клясы ўрад праводзіць у самай
цеснай сувязі з організацыямі прамыслоўцаў і абшарнікаў.
Капіталістычная рацыяналізацыя ў Польшчы адбываецца
ашчэ больш грабежніцкім спосабам, чым у іншай капіталі-
стычнай краіне, тэхнічная адсталасьць выклікае яшчэ больш
жорсткую эксплёатацыю. У тэкстыльнай, часткова мэталюр-
гічнай прамысловасьці, у капальнях і г. д. зьліквідаваны
8-гадзінны рабочы дзень. У Заходняй Беларусі, дзе пера-
важае дробная прамысловасьць, рабочыя прымушаны пра-
цаваць па 10-12 і нават 16 гадзін. Соцыяльнае законадаў-
ства фактычна ліквідуецца. Заработная плата рабочых
у Польшчы зьніжаецца, складаючы 50-60 проц. даваенна-
і зьяўляецца самай нізкай у Эўропе. Зьніжэньне зарплатй
ў Заходняй Беларусі яшчэ большае < тут яна зьяўляеццы
проста жабрачай. Павялічаюцца нормы вытворчасьці, прысьа
пяшаецца рух машын, : рабочыя змушаюцца да пераходу на
большы лік варштатаў і апаратаў. Рацыяналізацыя адбі-
ваецца таксама і на батракох (зьмяншэньне ліку сталых
рабочых, замена іх падзённымі і г. д.).
Гаспадарчы крызіс усё паглыбляецца 1 павялічаецца.
Беспрацоўе пашыраецца, а ў Заходняй Беларусі яно дасяг-
нула нябывалых разьмераў і даходзіць да 60-80 проц. Гэта
створаная сталая армія беспрацоўных выкарыстоўваецца
для пагаршэньня ўмоў працы і заработку рабочых, працую-
чых на прадпрыемствах. Беспрацоўным буржазія кідае жа-
брацкія падачкі і вельмі здорава частуе іх кулямі I ўдушлі-
вымі газамі.
Беспрацоўе асабліва балюча адбіваецца на рабочых пры-
гнечаных нацый (беларусах, украінцах, яўрэях, немцах
і літоўцах).
4
Трэба адзначыць, што на захопленых тэрыторыях бес-
працоўе пашыраецца яшчэ і тым што польскі ўрад пазбаў-
ляе рабочых окупаванай ЗУ і ЗБ работы 1 замяняе іх
прывезенымі рабочымі з цэнтральнае Полыпчы, маючы на
мэце, па-першае, паслабленьне рэволюцыйнага руху ў самой
Польшы і па-другое, колёнізацыю і падаражэньне нацыяналь-
нае нянавісьці паміж рабочымі розных нацыянальнасьцяў,
імкнучыся гэтым самым разьбіць адзіны фронт пролетары-
яту. Рабочых прыгнечаных нацый урад выкідае і зачыняе
ім доступ на дзяржаўныя і прыватныя прадпрыемствы, што
асабліва ўзрасло ў сувязі з падрыхтоўкай да вайны.
Характэрнымі рысамі політыкі польскага ўраду (Хіена-
Пяста) да майскага перавароту Пілсудзкага ў 1926 г. была
сысгэма просталінейнага, грубага, няпрыкрытага тэрору,
адкрытай насільнай полёнізацыі, адмаўленьня нават самога
факту існаваньня беларускага народу. Гэтая політыка, апі-
раючыся ў Заходняй Беларусі амаль выключна на польскія
заможныя клясы, узмацняючы вайсковае і цывільнае асадніц-
тва, узмацняючы і пашыраючы экономічныя і культур-
турныя позіцыі польскіх заможных клясаў, адсоўвала нават
беларускага кулака ад добрадзействаў сваёй кулацка-зямель-
най рэформы, сілай праводзіла колёнізацыю праз дзяржаўны
апарат, касьцёл, цэрквы і школы і гэтым зачыняла ўсякія
пэрспэктьівы для адраджаючайся беларускан інтэлігенцыі
і гарадзкой дробнай буржуазіі. Гэтая політыка рэволюцыяні-
завала ня толькі пролетарыят і працоўнае сялянства Заход-
няй Беларусі, у першаю чаргу беларускае, але выклікала
наздаваленьне беларускага кулацтва і яшчэ больш бе-
ларускай інтэлігенцыі. На найбольш якую форму гэтага
неэадаваленьне беларускай інтэлігенцыі паказвае ў'зра-
стаючая сымпатыя ў бок БССР. Гэтая сымпатыя да БССР
яшчэ больш павялічвалася бурным ростам гаспадарчага
і культурнага будаўніцтва ў БССР, яе ўзбуйненьпем у 1924
і 1926 гг. шляхам далучэньня Віцебшчыны, Магілеўшчыны,
Гомельшчыны і Рэчыцкага павету.
У выніку гэтага было амаль поўнае банкруцтва польскіх
згодніцкіх партый ППС, Вызваленьне, гэтых праваднікоў
буржуазнае політыкі сярод працоўных мас Заходняй Бела-
русі; адбываўся далейшы рост рэволюцыйнага руху ў Заход-
няй Беларусі, магутнае ўзмацненьне ўплыву КПЗБ і падрых-
тоўка грунту для бурнага ўзросту радыкальнае сялянскае
організацыі БС-РГрамады і зусім слабая база для разьвіцьця
беларускіх згодніцкіх партый.
Устаноўленая пасьля майскага перавароту фашысцкая
дыктатура Пілсудзкага мяняе сваю тактыку да розных груп
насельніцтва; мяняе мэтоды і сродкі барацьбы.
Органічна вырастаючы з так званай буржуазнай дэмокра
тыі, як замаскаванай формы дыктатуры буржуазіі, фашызм,
як аголеная форма буржуазнае дыктатуры, эавастрае ўсе
мэтоды падаўленьня і закабаленьня працоўных, уласьцівыя
чапіталістычнаму ладу і неаддэялімыя ад усёй сыстэмы бур.
жуазіі.
Буржуазія ўздымае і аформляе фашысцкі рэжым, які
пераплятаецца з рэшткамі1 буржуазнае дэмократыі, на шляху
разгрому клясавых організацый пролетарыяту, забароны
компартыі, утварэньня асобных ваенна-тэрорыстычных ор-
ганізацый, незалежна ад *зьнішчэньня ці захаваньня парля-
манцкіх форм. Усё гэта асабліва характэрна для польскага
фашызму, які ўжывае яшчэ ў большай меры сыстэму бязь-
літасных рэпрэсій і тэрору ў'адносінах да шырокіх працоў-
ных і эксплёатаваных мас, ушчэнт разграімляе іхнія органі-
зацыі, страшэнна ўзмацоўвае прыгнечаньне і эксплёатацыю
гэтых мас. У той-жа час фашысцкі ўрад, праз уступкі, под-
куп і абяцанкі, прыцягвае на свой бок і гуртуе навакол сябе
верхавіны беларускае дробнае буржуазіі гораду і вёскі—
кулацтва і беларускую інтэлігенцыю, уцягваючы іх у блёк
з польскімі капіталістамі, абшарнікамі і асаднікамі. Для
гэтага фашысцкая дыктатура праводзіць адпаведную гаспа-
дарчую, зямельную і нацыянальную політыку.
2. Становішча сельскае гаспадаркі і сялянстна Заходняй
Беларусі
У галіне сельскае гаспадаркі польскі ўрад вядзе тую-ж
самую жорсткую колёніяльную політыку, як і ў галіне пра-
мысловасьці. Зямельны голад сярод шырокіх слаёў насель-
ніцтва Заходняй Беларусі адчуваецца вельмі востра. У руках
буйных зямляўласьнікаў знаходзіцца больш як 3-я частка ўсёй
^эрыторыі Заходняй Беларусі. Абшарнікі маюць 42,66 проц.
ўсёй зямлі.
Сярод сялянскіх гаспадарак пераважаюць карлавыя
гаспадаркі. Маюць зямлі да 2-х га, 21,7 проц. Ад 2-5 га—
39,7 проц. Такім чынам бачым, што сялян, маючых зямлі
ніжэй 5 га, маецца 61,4 проц.; яны знаходзяцца ў бязьлітас-
най эксплёатацыі і кабале ў мясцовых зуброў-абшарнікаў
і кулацтва. Праводзячы колёніяльную політыку, польскі ўрад
на землях Заходняй Беларусі насаджвае новы тып кулака-
крывасмока—вайсковае асадніцтва. Абапіраючыся на полё-
нізацыйную політыку, праз вайсковае асадніцтва, польскі оку-
пацыйны ўрад імкнецца стварыць надзейныя пласты польскага
кулацтва, каб мець сваю апору на окупаваных землях. Наса-
джэньнем асадніцтва польская абшарніцка-капіталістычная
ўлада стварае ілюзію ў карэннага польскага сялянстпа аб
разжыжэньні зямельнага голаду ў самой Польшчы 1 гэтым
стараецца зьнізіць рэволюцыйны настрой польскіх сялянскіх
мас. Асадніцтва ў Заходняй Беларусі I Заходняй Украіне
яшчэ больш павялічвае зямельны голад, яшчэ бо.іьш павя-
.іічвае закабаленьне бядняцка-серадняцкіх мас сялянства.
6
Асаднікі ў большасьці сваёй асядаюць на землях тых
сялян, якія паўцякалі ад вайны і да 1 красавіка 1921 г. не
вярнуліся. Абшарніцкія землі застаюцца амаль нечапанымі.
Толькі да канца 1923 г. на окупаваных зсм.іях ЗБ і ЗУ
раздана 366.738 га для 22.523 асаднікаў, з якіх на Заходнюю
Беларусь прыпадае 105.520 га. За апошнія-ж гады колёнізацыя
ішла яшчэ шпарчэй. На дапамогу гэтым новым організаваным
гаспадаркам урад выдаў 100 мільёнаў злотых і 30 мільёяаў
злотых крэдыту.
Звычайна самі асаднікі на зямлі не працуюць, а здаюць
у арэнду таму-ж мясцоваму селяніну, павялічаючы і без таго
сваю над ім эксплёатацыю. Гэтыя казакі-асаднікі, будучы
жандарамі, агэнтамі дэфэнзывы і рознымі ўрадаўцамі, пра-
водзяць жорсткую полёнізацыю і зьдзекваюцца як толькі
могуць над мясцовымі рабочымі, бядняцка-серадняцкімі
масамі сялянства і мясцовай працоўнай інтэлігенцыяй.
Адначасна неабходна заўважыць, што і ўвесь падаткавы
цяжар цалкам і поўнасьцю пераложаны на плечы рабочых
і сялян; разьмеркаваньне падаткаў мае ярка выражаны клясавы
характар. У параўнаньні з 1911 г. падаткі на аднаго жыхара
ўзрасьлі на 310 проц. Напэўна няма другой такой краіны
як Польшча, дзе ўстаноўлены цэлыя дзесяткі розных падат-
каў; тут і зямельныя, соймавыя, гмінныя, дарожныя, кірма-
шовыя, прымусовая страхоўка і г. д.. Простыя і ўкосныя
падаткі высмоктваюць з ажабрачанага насельніцтва апошвія
сокі. Дзякуючы зьбядненьню шырокіх працоўных мас, хутка
растуць і павялічваюцца нядоімкі, якія бязьлітасна выкалач-
ваюцца апрычнікамі Пілсудзкага.зуласьцівай ім жорсткасьцю,
рэпрэсіямі і гвалтам.
Неабходна таксама памянуць і аб тэй безьлічы штрафаў,
якія накладаюцца самым дзікім спосабам на плечы рабоча-
сялянскіх мас. Тут фашысцкая ўлада ненавісных окупантаў
робіць нічым няпрыкрыты зьдзек над працоўнымі масамі.
Сялян умудраюцца штрафаваць за падпіску на рабоча-сялян-
скую прэсу, за тое, што не зьявіліся яны на выбарчы сход;
штрафуюць за тое, што нядобра пабелены комін, што
ў хаце належным чынам ня прыбрана ў дні нацыянальных
сьвят, штрафуюць за тое, што конь не закялзаны, за
непрыкаізаньне вядра да студні, за тое, што каля павозкі
адсутнічае дошчачка з подпісам гаспадара, за тое, што хутка
е.хаў, што ехаў на левым, а не на правым баку дарогі, што
выехаў без званка, што сабака забрахаў на шпіка-асадніка
Ці поліцэйскага і г. д. і г. д. Спагнаньне штрафаў, як
і падаткаў адбываецца самым дзікім, сярэднявечным спосабам,
без усялякае літасьці. Вельмі часта на пакрыцьцё падаткаў,
нядоімкі 1 штрафаў уся жабрацкая маемасьць прадаецца
з малатка, і тут пры „выкананьні службовых абавязкаў*
сьвішча ўсьцяж бізун польскага дзяржыморды. Прадаючы
за падаткі, штрафы і нядоімкі маемасьць, поліцыя асуджвае
7
на галодную сьмерць старыкоў і дзяцей. Цажкі бот поль-
скага окупанта становіца на шыю нашых заходня-беларускіх
братоў.
У выніку панаваньня капіталістычнае сыстэмы распласта-
ваньне сялянства адбываецца з усёй няўхільнай закона-
мернасьцю, уласьцівай эпосе капіталізму. Капіталізацыя
сельскае гаспадаркі і ў выніку яе дыфэрэнцыяцыя сялянства
расьце і шырыцца. У сучасны пэрыод клсяавае нездаваль-
неньне сярод беларускага народу і асабліва сярод беларускай
вёскі пайшло па лініі ня то..ькі супроць польскіх капіта-
лістаў і абшарнікаў, але адначасна і па лініі супроць бела-
рускае буржуазіі і беларускаі а кулацтва.
Дыктатура Пілсудчыны праводзіць больш тонкую полі-
тыку зьдзекаў і эксплёатацыі, політыку перніка і бізуна,
больш тонка замаскоўвае свае воўчыя зубы, чым папярэдні
ўрад, да майскага перавароту. Польскі фашызм разумее,
што адным тэрорам нельга прыдушыць нацыянальна-вызва-
ленчы рух на окупаваных тэрыторыях і таму ён імкнецца
перацягнуць на свой бок заможныя пласты насельніцтва
прыгнечаных народаў, стараецца пацягнуць за сабой такія
украінскія і беларускія нацыянальныя пласты і групы, інта-
рэсы якіх супадалі-б з інтарэсамі польскага імпэрыялізму.
Такім контынгентам зьяўляецца якраз беларуская буржуазія,
кулацтва, верхавінка інтэлігенцыі.
Верхавінка вёскі—кулацтва ўсё больш аддзяляецца ад
зруйнаваных польскай колёніяльнай політыкай, аграрнай
політыкай (камасацыя) бядняцка-серадняцкіх мас вёскі.
Прырода кулака як беларускага, так і польскага, шукае
выхаду з аграрнага крызісу шляхам эксплёатацыі наваколь-
нага сялянства, шляхам яго закабаленьня і рабунку зямель.
Ня гледзячы на тое, што беларуская буржуазія і кулацтва
зьяўляецца буржуазіяй і кулацтвам прыгнечанага народу,
аднак, з прычыны клясавага адзінства з польскімі эксплёата-
тарамі, яны прадаюць інтарэсы беларускіх працоўных мас,
таму яны ўсё больш зрастаюцца з польскім фашызмам. Гэта
зрошчваньне адбываецца ззаконамернасьцю супольных кляса-
вых інтарэсаў беларускае буржуазіі 1 кулацтва з польскай
буржуазіяй.
Політыка фашысцкага ўраду прыводзіць да ўсё большага
зьбядненьня галоўнае масы вёскі.
Вынікам кулацкае політыкі фашысцкага ўраду ёсьць
таксама і крэдытная політыка зямельнага банку. 3 агульнай
сумы выданай банкам—187 мільёнаў злотых—18 проц. пры-
падае абшарнікам I 36 проц. кулацкім гаспадаркам, маючым
ня ніжэй як 25 га. Бядняцкія і маламоцныя гаспадаркі да 5 га,
якіх налічаецца 65-67проц., атрымалі ад гэтага банку ўсяго
5,7 мільёнаў злотых, што складае толькі 9 проц. усіх выданых
сум. Як бачым, уся політыка гэтага банку ішла па лініі
лераважна кулацка-абшарніцкай.
а
У галіне камасацыі на тэрыторыі Заходняй Украіны і Зз-
ходняй Беларусі маем 55 проц. схутарызаваных зямель. Ді
апошняга часу скамасавана 1/6 ўсіх гаспадарак. I камасацыя.
і парцэляцыя 1 вайсковае асадніцтва ў пераважнай меры
служаць ваеннай і колёнізацыйнай політыцы фашызму прз
утварэньне кулацтва і ўзмацненьне польскага элемэнту на
Мільённыя працоўныя масы ў окупаваных ЗУ і ЗБ цер-
пяць ня толькі ад клясавага прыгнечаньня, але і ад жор-
сткіх нацыянальных прасьледваньняў. 8 тысяч польскіх
памешчыкаў, уладаючых землямі на гэтых тэрыторыях.
жывуць за кошт 5 мільёнаў малазямельных і безьзямельных
украінскіх і беларускіх сялян. Польскі ўрад насаджае там
•былых афіцэраў і унтэр-афіцэраў, якія асноўваюць свае
гаспадаркі і дапамагаюць жандарам і поліцэйскім трымаць
сялян у пакоры.
Зрабіўшы экономічныя ўступкі кулацтву, фашысцкі ўрад
праз падатковыя цяжары і экспортную політык} штурхае
бядняцка-сярадняцкія гаспадаркі ва ўсё большую нэндзу.
Парцэляцыйная і камасацыйная політыка, якую праводзіь'ь
Пілсудзкі ў інтарэсах абшарнікаў, асаднікаў ды кулакоў,
завастрае з кожным днем зямельны голад. У выніку дзесят-
кі тысяч сялян не знаходзяць работы ў вёсцы; беспрацоуе
і ў вёсцы набыло нячуваныя разьмеры. Дзякуючы застою
ў прамысловасьці і ўзрастаючаму там беспрацоўю, пазбаў-
леная зямлі бядняцка-серадняцкая частка вёскі не знаходзіць
работы і ў горадзе. Толькі зусім яе нязначная частка зна-
ходзіць работу ў абшарнікаў, асаднікаў і кулакоў, якія яе
няшчадна эксплёатуюць. Працуючы зраньня і да позьня'*
•вечару, батрацтва атрымоўвае мізэрны заробак натурьн.
Аграрная рэформа Сталыпіна знайшла сабе ўдзячную
глебу ў фашысцкай Польшчы. Фашысцкі ўрад з чэтаю ўтва-
рэньня соцыяльнае глебы, на якую-б можна было абапер-
ціся ў падрыхтоўваемай вайне з СССР і ў барацьбе з нацыя-
нальна-вызваленчым рухам—хуткім тэмпам насаджае хутары.
У правядзеньні гэтай аграрнай політыкі—камасацыі —мэтан
зьўляецца ўмацаваньне позіцый абшарнікаў і кулацтва.
Усе выдаткі па правядзеньні гэтае камасацыі зноў-такі ўсім
сваім цяжарам кладуцца на бядняцкія пласты сялянств.і.
Цяжкім ударам па бядняцка-серадняцкай частцы вёскі зьяў-
ляецца таксама ліквідацыя сэрвітутаў. Праз ліквідацыю
сэрвітутаў вёска пазбаўляецца права пасьвіць жывёлу на
памешчыцкіх і дзяржаўных землях, паэбаўляецца магчы-
мясьці зьбіраць дровы, павал, зьбіраць грыбы і ягады і г. д.
3. Апора польскага Імпэрыялізму і нацыянальны ўціск
Самай пэўнай апорай польскага імпэрыялізму ў Заходняй
Беларусі зьяўляецца вялікі лік польскіх абшарнікау і хоць
нязначная, але з вялікім уплывам, польская буржуазія і ду-
хавенства, якія групуюцца каля самай правай і самай рэак.
цыйнай партыі польскай буржуазіі (НД). Гэтыя буржуазны,
польскія элемэнты, апіраючыся на многалікую польску^
лробную буржуазію і польскае чыноўніцтва, на польскуц
інтэлігенцыю і асадніцтва, імкнуцца замацаваць свой уплы$
і сярод польскіх рабочых і сярод польскага сялянства пац
маскай усялякіх нацыялістычных і рэлігійных організацыц
і лёзунгаў. Гэтыя элемэнты імкнуцца пад лёзунгам адзінства
быццам, нацыянальных інтарэсаў по.іьскага насельніцтва
Заходняй Беларусі стварыць агульны фронт для правя-
дзеньня полёнізатарскай політыкі польскага імпэрыялізму
ў Заходняй Беларусі; згодніцкія і шовіністычныя партыі гэ-
таму таксама дапамагаюць.
Чуючы сваю поўную адарванасьць ня то.іькі ад шырокіх
рабоча-сялянскіх мас Заходняй Беларусі, але нават і ад дроб-
най буржуазіі і інтэлігенцыі, беларускай, яўрэйскай і літоўскай,
гэтыя рэакцыйныя польскія элемэнты, пад націскам поль-
скан буржуазіі цэнтральнай Польшчы, пачынаюць шукаць
V апошні час грунт для збліжэньня з буржазнымі элемэн-
тамі іншых нацыянальнасьцяў у Заходняй Беларусі, асабліва
з кулацкай часткай беларускай вёскі.
У сваёй ваеннай падрыхтоўцы фашысцкі ўрад, абара-
няючы інтарэсы памешчыка, робіць падарунак і мясцоваму
кулацтву; ідзе на ўступкі беларускаму кулаку ў галіне гас-
падарчай (асабліва праз дапушчэньне яго да ўдзелу ў дзікай
парцэляцыі, стварэньнем спрыяючых умоў для капіталістыч
най сельскай гаспадаркі праз камасацыю, ліквідацыю сэрві
тутаў, стварэньнем сеткі сельска-гаспадарчых коопэратываў,
павялічэньнем с. г. крэдытаў і г. д.), цягнучы яго на бок
фашысцкай дыктатуры, уцягваючы яго ў блёк з польскім
абшарнікам і асадніка.м.
Ствараючы сабе апору сярод заможных слаёў прыгнеча
ных народаў ЗБ і ЗУ каб пры дапамозе іх буржуазна-ку-
лацкіх організацый адцягнуць працоўныя масы са шляху
рэволюцыйнае барацьбы за сваё сацыяльнае і нацыянальнае
вызваленьне,—польскі окуггацыйны ўрад вядзе хуткую
і бесьперапынную падрыхтоўку да ваеннага нападу на СССР.
Робячы пэўны манэўр, даючы абяцанкі ў галіне культурна
нацыянальнай, фашысцкі ўрад перацягвае на свой бок верха-
в:нку беларускае інтэлігенцыі і гарадзкой дробнай буржуазіі
і этымі малымі ўступкамі, якія задавальнюць выключна тоню
стой заможнага сялянства і верхавіну інтэлігенцыі, фашызн
маніцца пасеяць ілюзіі сярод шырокіх баларускіх мас, ства
раючы падатны грунт для дзейнасьці згодніцкіх організацый
Фашысцкая дыктатура ўсімі сіламі падтрымлівае існуючыі'
згодніцкія організацыі ў ЗБ, творыць новыя 1 выклікае
ажыўленьне дзейнасьці гэтых згодніцкіх організацый. Белй
рускія згоднікі зьяўляюпца праваднікамі і агэнтамі фашы
10
сцкай окупацыйнай політыкі сярод праноўных мас Заходняй
Беларусі.
Раэам з падкармліваньнем эаходня-беларускай буржуазіі
і кулацтва і верхавінкі інтэлігенцыі, фашысцкі ўрад яшчэ
ў большай меры ўзмацоўвае эксплётацыю і ўціск ў адно-
сінах да працоўных мас Заходняй Беларусі. Колёніяль-
ная політыка польскага імпэрыялізму вядзе жорсткае
змаганьне з мінімальным патрабаваньн^м палепшаньня ма-
тар'яльнага становішча працоўных мЯ^, вядзе бязьлітас
ную барацьбу з рэволюцыйным нацыянальна-вызваленчым
рухам. Культурна-нацыянальнае жыцьцё Заходняй Бела-
русі топчыцца ботам ненавіснага окупанта. Польскі ўрад
разграміў усе культурныя організацыі на ЗБ, пазачыняў
сотні беларускіх школ. Узьняўшыся рост школ на роднай
беларускай мове ў часе кароткага існаваньня савецкае
ўлады і ня спыніўшыся пад час існаваньня „так эванай
Сярэдняй Літвы,—пасьля бязьлітаснага нішчэньня поль-
скай окупацыйнай улады зусім заціх. Калі ў 1921-22 гг. было
беларускіх школ каля 400, дык цяпер не налічваецца і двух
дзесяткаў. Гвалтам зачыняюцца беларускія школы і на
іх месца, з мэтаю полёнізацыі адчыняецца польская школа.
Нярэдка школьнікі ЗБ бойкотуюць польскія школы, за што
на бацькоў дзяцей накладаюцца вяліэарныя штрафы.
Зачынены амаль усе сярэднія школьныя ўстановы: настаў-
ніцкія сэмінарыі ў Сьвіслачы і ў Барунах зьнішчаны. Зруй-
наваны беларускія гімназіі ў Радашковічах, Клецку, Глыбо-
кім, Будславе; зачынена яўрэйская настаўнінкая сэмінарыя
ў Вільні. Настаўніцтва беларускіх школ церпіць нячуваныя
рэпрэсіі. Забараняючы працаваць на тэрыторыі ЗБ, польскі
ўрад дапускае іншы раз праз пераква.ііфікацыю (Кракаўскія
курсы) беларускае настаўніцтва працаваць у Пазнаншчыне
і Галіцыі, а ў школы ЗБ прысылае польскае настаўніцтва
з карэннае Полыпчы, з Галіцыі, э мэтай хутчэйшае полёні-
зацыі. Польскі настаўнік у сваёй большасьці, таксама як
і польскі асаднік, самым цесным чынам зьвязаны з дэфэн-
зывай і выконвае функцыі самага сапраўднага шпіка і про-
вокатара. Разам з зьнішчэньнем беларускае школы польскі
ўрад Пілсудэкага руйнуе і іншыя беларускія культурныя
організацыі і ўстановы ў ЗБ (Таварыствы беларускай шко
лы, коопэратывы, банкі, бібліотэкі і г. д.), бачачы ў іх анты-
дзяржаўную дзейнасьць і крамолу.
Вялікадзяржаўная політыка по.іьскага імпэрыялізму пра
нодзіць самы нячуваны тэрор па ўсіх галінах гаспадарчагэ
і нацыянальна-культурнага жыцьця на захопленых тэрыто
рыях. Уся колёніяльная політыка польскага імпэрыялізму.
увесь нячуваны нацыянальны ўціск з усёй паўнатой абруш
яаецца на окупаваныя ЗУ і ЗБ. Яго гаспадарчая політыка
дашчэнту руйнуе асноўную масу беларускага сялянства.
Зчмельны голад абвастраецца, павялічваюцца падаткі і з ня-
бывалай жорсткасьцю спаганяюцца нядоімкі, узмацняюцц.з
натуральныя паніннасьці сялянства, капіталістычная рацыя-
налізацыя сельскае гаспадаркі ідзе выключна на карысьць
абшарнікаў, асаднікаў і кулакоў, аддаючы ім сялянскую бед-
нату, а часткова і сераднякоў у поўную кабальную залеж-
насьць. Расьце перанасяленьне вёскі і беспрацоўе, якое яшчэ
больш павялічваецца з прычыны адсутнасьці адплыву ліш-
ніх рабочых рук у гарады і эміграцыю, а таксама і ў выніку
колёніяльнае політыкі окупанцкай улады, якая выкідае
і зачыняе доступ у дзяржаўныя прадпрыемствы і монопо-
ліі, а нават і на прыватныя фабрыкі і маёнткі беларускім,
украінскім, літоўскім і яўрэйскім працоўным масам і працоу-
най інтэлігенцыі. Адначасна ўзмацняецца нацыянальны і полі-
тычны ўціск, расьце белы тэрор, які дасягае нябывалых разь-
мераў; ня спыняецца, а толькі ідзе іншымі, больш спрыт-
нымі шляхамі політыка прымусовае дэнацыяналізацыі.
4. Падрыхтоўка да вайны супроць Савецкага саюзу
Пілсудзкі, які дайшоў да ўлады пры бліжэйшым удзеле
Англіі, з самага першага моманту сваёй дыктатуры ўзяў
рашучы курс на ўзмацненьне мілітарызму ў Польшчы, ён
павялічыў пэнсію афіцэрскаму складу, даў цэлы рад прыві-
леяў афіцэрскай касьце, узьняўшы яе вышэй над „цывіль-
ным быдлам”; павялічыў усеўладнасьць афіцэрскага складу
ў адносінах да салдат, паднявольнае становішча якіх яа
многа горшае, чым у старой арміі. Шпарка разьвіваецца ваен-
ная прамысловасьць, шалее дзікі тэрор у адносінах да пра-
цоўных дзеля разгрому ўсіх організуючых рабочую клясу
і рэволюцыйнае сялянства цэнтраў, каб забясьпечыць сабе
тыл у часе ваеннага наступу. Урэшце Пілсудзкі вядзе ўпар-
тую лолітыку, накіраваную да захопу і паняволеньня Літвы,
для паглыбленьня пляцдарму для атакі на СССР. Буд.у-
юцца стратэгічныя дарогі, шосэ і масты. Навакольнае ся-
лянства прымусова выганяецца на работу; разам з пабудо-
вамі стратэгічных дарог павялічаюцца так званыя „шар-
варкі"—прымусовыя работы.
Польшча, як і ўсякая іншая капіталістычная дзяржава,
перажывае крызіс і знаходзіцца пад пагрозай рэволюцыйнага
выбуху працоўных мас, якія ўвесь час эксплёатуюцца. Соцыя-
лістычнае будаўніцтва, рост дабрабыту црацоўных у СССР,—
усё гэта фактары, якія ўзмацняюць рэволюцыйны настрой
абяздоленых у Польшчы. Польшча праводзіць бязьлітасную
колёніяльную эксплёатацыю і імкнецца захапіць, як і кожная
капіталістычная краіна, яшчэ больш колёній. А таму Поль-
шча імкнецца не да гандлёвага дагавору з СССР, а да ўзбро-
енай інтэрвэнцыі, спадзяючыся разгромам СССР зьнішчыііь
тую крыніцу, якая дае натхненьне рэволюцыйнай барацьбе
пролетарыяту, лрацоўным масам сялянства, прыгнечаным
12
і зьняволеным народам, да заваёў рынкаў збыту, сыравіны
і танных рабочых рук— крыніцы новых прыбытаў, шляхам
адарваньня ад СССР Савецкай Украіны і БССР. Аўтар
г&тай програмы інтэрвэнцыі і перадзелу СССР Пілсудзкі,
які зьяўляецца прадстаўніком інтарэсаў буйнога капіталу
і памешчыкаў Польшчы.
Галоўнай прычынай фашысцкага перавароту Пілсудзкага
ў маі 1926 г. была падрыхтоўка вайны супроць СССР. Па-
нуючыя клясы Польшчы нэпасрэдна і асабліва моцна заці-
каўлены ў вайне. Унутраны рынак ня можа рэалізаваць
продукцыю польскае прамысловасьці, якая да імпэрыялі-
стычнай вайны была дапасавана да патрэб Усходняга рынку;
гэты рынак быў страчаны ў выніку Кастрычнікаўскай рэво-
люцыі. У Польшчы, як і ў другой капіталістычнай краіне
мы маем неадпаведнасьць паміж вытворчымі магчымасьцямі
і рынкамі збыту.
Польскія зубры-абшарнікі ня ў меншай меры таксама
зацікаўлены ва ўзброеным нападзе на СССР. У выніку
Кастрычнікаўскай рэволюцыі буйныя зямляўласьнікі былі
выкінуты з сваіх лятыфундый на тэрыторыі Савецкай Укра-
іны і Савецкай Беларусі; гэтыя фэўдалы сьпяць і сьняць,
як-бы адабраць у сялян свае вялізарныя маёнткі. Таксама
вайна адчыняе шырокае поле для спэкуляцыі і нажывы
розным чорным дзяльцом. Польская буржуазная інтэліген-
цыя, чыноўніцтва і верхавінка дробнага мяшчанства ў вы-
ніку вайны мараць аб дзяржаўных пасадах у окупаваных
краінах. Уся гэтая капіталістычна-абшарніцкая зграя штурхае
фашысцкую Польшу да вайны.
Разам з гэтым патрэбна таксама гаварыць і аб прычынах
ня менш важных, якія прымушаюць польскіх імпэрыялістаў
бразгаць зброяй.
Пролетарыят СССР, пад кіраўніцтвам комуністычнае
партыі пасьпяхоаа будуе сваю соцыялістычную гаспадарку;
паляпшэньне дабрабыту рабочых і сялян, якія захапілі ў свае
рукі фабрыкі, заводы і абшарніцкія землі, не дае спакою
фашызму. Ліквідацыя беспрацоўя, правільнае вырашэньне
нацыянальнага пытаньня і бурлівы ўзрост гаспадарча-куль-
турнага будаўніцтва ў вызааленых з-пад уціску Кастрыч-
нікаўскай рэволюцыяй БССР і УССР—усё гэта надзвычайна
хутка рэволгоцыянізуе пролетарыят і сялянства ў Польшчы,
абвастрае і ўэдымае на вышэйшую ступень нацыянальна-
вызваленчую барацьбу ў окупаваных ЗБ і ЗУ. Польскі капі-
талізм і абшарніцтва ня могуць адчуваць сябе спакойна,
пакуль у іх пад бокам існуе і цьвіце адзіная ў сьвеце про-
летарская дзяржава—СССР, гэта вогнішча сусветнаё рэво-
люЦыі. Для абшарніцка-капіталістычнай Польшчы вайна су-
проць СССР—гэта вайна для ўмацаваньня стабілізацыі капі-
таліэму ў Польшчы, для эадушэньня рэволюцыйнага проле-
тарыяту, сялянства і прыгнечаных народаў у Польшчы.
13
Ваенны бюджэт павялічваецца з году ў год; офіцыя.іьнц
ваенны бюджэт каля 40 проц., але калі да гэтага дадаць
розныя патае.мныя асыгнаваньні па іншых міністэрствах, як
па лініі міністэрства нутраных спраў, асьветы, гандлю і г. д.,
дык гэтыя выдаткі, цалкам разьлічаныя на ванну, складаюць
каля 60-65 проц. усяго дзяржаўнага бюджэту Полыпчы.
3 году ў год расьце лік польскай арміі, тэхнічнае яе
ўзбраеньне, па ўсіх відах зброі, павялічылася ў 2-3 разы
з 1923 году. Усьцяж адбываецца мілітарызацыя чыгунак;
вайсковую падрыхтоўку праходзяць жанчыны, моладзь, бязу-
пынна ідзе прыток зброі з-заграніцы, асабліва з Францыі.
Польскі ўрад на сваім хлебе трымае вядомых ужо бан-
дытаў і пагромшчыкаў, як Булак-Булаховіч з яго бандай,
утрымлівае Пятлюраўскія організацыі; самае гасьціннае
прыймо ў Польшчы маюць расійскія белагвардзейцы, якія
ўвесь час разьвіваюць розныя провокацыі і тэрорыстычныя
замахі на прадстаўнікоў Савецкае Дзяржавы. Усю гэту чор-
ную сотню пілсудчына мяркуе скарыстаць у вайне супроць
Савецкае Краіны.
Свае захопныя пляны фашысцкая дыктатура маскуе роз-
нымі шыльдамі, напрыклад „вызваленьне Савецкай Беларусі*
з-пад „маскоўскага імпэрыялізму”, за „незалежнасьць Бела-
русі і яе фэдэрацыю з Польшчай". 3 гэтай мэтай право-
дэіцца самая дзікая і брудная сыстэматычная хлусьня на
БССР; уся прэса захлёбваецца ў шалёнай кампаніі ілжы
і паклёпаў на краіну дыктатуры пролетарыяту; асабліва пад-
падае нападкам нацыянальная політыка савецкае ўлады
і комуністычнае партыі. У самай бруднай хлусьні на краіну
дыктатуры пролетарыяту польскай імпэрыялістычнай прэсе
аддана дапамагаюць і соцыял-фашысты ў асобе ППС. Гэтыя
„соцыялісты* імкнуцца перахапіць рэволюцыйны настрой
рабочых мас. ППС мае ўплыў сярод адсталых пластоў ра-
бочых. Гэтыя соцыял-фашысты абяцаюць палепшыць матар1-
яльнае становішча пролетарскіх мас мірным шляхам, даво-
дзячы рабочаму, што соцыялізму магчыма дабіцца без рэво-
люцыі, свабоды—без рэволюцыйнага змаганьня, дабрабыту
і шчасьця,—бяз мук і пакуты. Робячы нячуваныя паклёпы
на соцыялістычнае будаўніцтва ў Краіне Саветаў, у краіне,
дзе соцыялізм выкарчоўвае капіталістычныя влемэнты,
ППЭсаўцы, нібы абараняючы справу пролетарыяту, з пепай
у роце. абараняюць капіталістычную рацыяналізацыю, якая
праводзіцца за кошт рабочых, пагаршаючы гэтым і без таго
цяжкое матар'яльнае становішча пролетарскіх мас.
Уся гісторыя ППС у „незалежнай* Польшчы -гэта гісто-
рыя соцыял-здрадніцтва, зрыву эабастовак, супрацоўніцтва
з ахранкай і фашызмам. ППС організавала ў Польшчы дру-
жыны, якія дапамагаюць поліцыі эмагацца з рэволюцыйкым
рухам ! зьнішчаюць рэволюцыйных рабочых. Замаскоўваю-
14
чыся фальшывай опозіцыйнасьцю, ППС супрацоўнічалэ
з усякім рэкцыйным польскім урадам.
Па лініі паклёпу і провокацыі польскі фашызм цалкам
выкарыстоўвае і згодніцкую беларускую прэсу заходня-
беларускае буржуазіі 1 кулацтва.
Пролетарыят на чале з КПЗБ у сваёй гэроічнай клясавай
барацьбе ўсьцяж дэмаскуе як польскі фашызм і соцыял-
фашызм I іхнюю падрыхтоўку да інтэрвэнцыі, так і згодніц-
кія беларускія групоўкі, гэтых агэнтаў і служак польскай
імпэрыялістычнай буржуазіі. •
II. Клясавая барацьба пролетарыяту і яго партыі
1. Наступ капіталу на рабочых
Ярмо дыктатуры Пілсудзкага ўсім сваім цяжарам ла-
жыцца на плечы рабочае клясы і працоўнага сялянства
і даводзіць іх да жудаснага жабрацтва і голаду. Буржуазія
пры поўным падтрыманьні ўраду ўсё больш зацягвае .рацыя-
налізатарскую пятлю”. Ва ўсіх галінах прамысловасьці пры
дапамозе фашысцкіх і соцыял-фашысцкіх дружыньнікаў уво-
дзяцца новыя кабальныя ўмовы працы, \ ведзены так званын
„табелі штрафу”. Пры падаўжэньні рабочага дня ўрэзваецца
заработнан плата, скарачаецца ўрадавая дапамога беспрацоў-
ным. Дзякуючы адсутнасьці аховы працы павялічаецца рост
няшчасных выпадкаў на прадпрыемствах. У параўнаньні
з 1925 г. колькасьць няшчасных выпадкаў у 1927 г. павя-
лічылася на 368 проц., а ў параўнаньні з 1924 г—на
701 проц.
Расьце таксама колькасьць сьмяротных выпадкаў у часе
работы, за год прыкладна, каля 1460. Гэткія вынікі фа-
шысцкай „рацыяналізацыі'. У выніку няспрыяючых умоў
для працы сярод рабочых распаўсюджаны профэсыяналь
ныя эахворваньні.
УсьцяЯі адбываецца наступ капіталу на жыцьцёвы ровень
пролетарыяту. Прадпрыемцы ў розных мясцох сарвалі заклю-
чаныя з рабочымі колектывамі дагаворы, якія і так кожны
даень імі парушаліся. Каб разьбіць адзіны фронт барацьбы
буржуазія эьніжае зарплату не адразу ўсім рабочым. а па
асобным фабрыкам, цэхам, розным катэгорыям рабочых.
У фвшысцкай Польшчы зарплата рабочых значна ніжэн
чым у другіх капіталістычных краінах. ВыдаткІ на рабочую
сілу на Захадзе дасягаюць 62 проц. сабекошту продукцыі,
а ў Польшчы—44 проц, Гэта вымушала прызнаць нават
Міжнароднае Бюро Працы пры Лізе Нацый.
Сярэдні заработак рабочага ў Польшчы 3-4 злотых
(злоты—22 кап.) у дзень. На некаторых прадпрыемствах зар-
плата яшчэ ніжэй—ад 5 да 20 злотых на тыдэень. Гэтая
і*
жабрацкая зарплата будзе яшчэ ніжэй, калі прыняць пад
увагу, што значная частка рабочых эанята няпоўны тыдзень.
Яшчэ горш абстаіць справа з зарплатай жанчын і пад.
росткаў. Жанчыны за тую-ж самую работу, што выконва?
мужчына, атрымліваюць на 30-40 проц. менш. Работу падрос.
ткаў фабрыканты звычайна разглядаюць як „вучобу" і на
працягу 3-4 год гэтай „вучобы'" ім вып.тачваюць міээрныя
грошы, якіх не хапае нават на хлеб.
Соцыяльнае ’ страхаваньне заваяванае пролетарыятам
у 1918-1919 гг., фактычна ліквідавана і існуе толькі на
паперы, выконваючы ролю „дэмократычнае шырмы' фашыс-
цкай дыктатуры. На працягу аднаго году офіцыяльная ста-
тыстыка ўстанавіла 58 тысяч парушэньняў „законных правіл"
з боку фабрыкантаў,—а гэта яшчэ ня ўсё.
Зарплата на ЗУ і ЗБ ніжэй чым у этнографічнай Поль-
шчы. У дрэваапрацоўчай прамысловасьці большасьць рабо-
чых зарабляюць ніжэй як 400 злотых у месяц. У дрэваапра-
цоўчай прамысловасьці рабочыя часта працуюць па 16 гадзін.
У цэлым радзе галін прамысловасьці ў окупаванай ЗБ ра-1
бочы дзень даўжэйшы чым у Польшчы. Тое самае і ў тэк-(
стыльнай прамысловасьці—пйвялічэньне дня да 10-12 гадзінд
і зьніжэньне зарплаты на 10-30 проц. Дэеля правядзеньня-
зьніжэньня эарплаты, падаўжэньня дня працы і капіталістыч-2
най рацыяналізацыі прамыслоўцы выкарыстоўваюць так
званыя адпачынкі. Адмаўляюць работу масава ўсім рабочым
на фабрыцы на 14 дзен раней з тым, каб пасьля прыняць
толькі частку рабочых і то на горшых умовах. Агалашэньне
лёкаўтаў з мэтай пагаршэньня ўмоў працы і зарплаты рабо-
чым адбываецца сыстэматычна. (Бельск, Гродна).
Паўсюды эьніжаюцца і спыняюцца дапамогі беспрацоўным
Адбываецца фашыэацыя кас хворых, профсаюзаў, фабрычныі
камітэтаў.
Адначасна з наступам экономічным ідзе і політычны настул
фашызму на рабочыя масы. Кожную праяву рэволюцыйнага
руху фашызм імкнецца задушыць у зародку. Закрываюцца
рэволюцыйныя саюэы, левыя профсаюзы і г. д. Галоўныя
сродкі барацьбы з рэволюцыйным рабочым рухам на тэры-
торыях фабрык—тэрор, фашыэацыя профсаюзаў, організацыя
баёвак, зьнішчэньне стачак праз арбітраж. Прычым кары-
гаюцца прымусовым арбітражам.
У гэтым наступе фашызму на рабочую клясу галоўнай
яго апорай эьяўляюцца соцыял-фашысты, рэформісцкія проф-
саюзы. Чым хутчэй завастраецца клясавы антагонізм, чы«
вышэй уздымаецца рэволюцыйная хваля, як контр-наступ
супроць капіталістаў,—тым яскравей адбываецца зрастаньне
соцыял-фашысцкага профсаюзнага апарату з трэстамі і апа-
ратам капіталілстычнае дзяржавы.
Кіраўнікі ППЭсаўскіх, а сярод яўрэйскіх рабочых—буН'
даўскіх профсаюзаў, прыкладаюць усе сілы для таго, ка<
1«
не дапусьціць забастовачны рух. Яны пры дапамозе усякай
маны, самым агіднейшым спосабам пераконваюць рабочых,
што ў ,часе экономічнага крызісу забастоўкі заведама пры-
водзяць да няўдачы, бо ў фабрыканта няма грошай*. Гэтыя
соцыял-згоднікі, усёй душой адданыя капіталістам і фашысц-
кай дыктатуры, рзкомэндуюць рабочым урадавы арбітраж,
які, зразумела, заўжды выносіць пастановы на карысьць
фабрыкантаў.
У выніку падрыхтоўкі да ванны з Краінай Саветаў поль-
скі фашыэм наступае на ўсе левыя організацыі. Руйнуюцца
ўсе левыя профсаюзы, нацыянальна-культурныя організацыі;
уводзіцца так званы цэхавы закон і пачынае ўводзіцца закон
аб сходах. Рабоча-сялянскія організацыі моладзі адчуваюць
на сябе жорсткую руку фашысцкай дыктатуры. Руйнуюцца
сэкцыі моладзі пры профсаюзах, фашысцкі ўрад не дапушчае
маладых рабочых на сходы рабочых дарослых. Таксама
ўрад патрабуе выключэньня з профсаюзаў рабочай моладзі
. да 18 год (Пінск). Зьдзяйсьняюіша артыкулы цэхавага закону
, аб падаўжэныіі практыкі (Брэст). Адначасна ўрад змацняе
сваю атаку на сялянскую моладзь. Фашызм забараняе сялян-
скай моладзі да 23 год уваходзіць у організацыі даоослага
сялянства, належаць да Таварыства Беларускай Школы.
Руйнуючы легальныя організацыі рабочай і сялянскай
моладзі, пазбаўляючы яе рэштак політычных праў, урад
ужывае шалёны тэрор у адносінах да кіраўнікоў пролетары-
яту—компартыі, да кіраўнікоў рабоча-сялянскае моладзі—
комсамолу. Лепшыя сыны пролетарыяту і рэволюцыйнага
сялянства гніюць у польскіх засьценках, церпяць сярэдня-
вечныя катаваньні ў дэфэнзывах. Выбіваньне зубоў, ламаньне
рэбраў, біцьцё да страты прытомнасьці, інваліднасьці і нават
да сьмерці—вось турэмны рэжым польскіх катаў для лепшае
часткі пролетарыяту і працоўных.
2. КПЗБ—на чале клясавае барацьбы пролетарыяту і рэ-
волюцыйнага сялянства
Пролетарыят на чале з КПЗБ выступае супроць наступу
капіталу і сваіх экономічных і політычных праў дамагаецца
рэволюцыйным шляхам. Стачачная хваля ўздымаецца як у
самой Полыпчы, так і ў ЗБ. То на адным, то на другім прад-
прыемстве пролетарыят спыняе работу, абвяшчае забастоўку
і выстаўляе свае патрабаваньні. Гэта мы маем у тэкстыль-
най прамысловасьці ў Бельску, Беластоку, комунальвікі—
у Горадні, у Вільні, маем забастоўкі тартачнікаў і сельска-
гаспадерчых рабочых. Гэтыя выступленьні пролетарыяту
асабліва эа апошнія гады паказваюць нам рост рэволюцый-
нае сьвядомасьці пролетарыяту. Стачкі элучаюцца э бараць-
бой эа вуліцу, і гэтыя організаваяыя выстуіілевьві проле-
тарыяту прымушаюць буржуазію затрымаць наступ на ра-
17
бочую клясу. Пролетарыят, організаваяа выступаючы суп-
роць буржуазіі. адбівае яе наступ.
Польскі окупанцкі і капіталістычны ўрад свае ўдары на-
кіроўваюць на зарплату рабочых, на павышэньне рабочага
дня; зачыняюць клясавыя організацыі, імкнуцца зьнішчыць
рэшткі соцыяльнага законадаўства. Да ўсяго гэтага далу-
чаецца прэс драпэжніцкай рацыяналізацыі, пераход на шмат-
станков\ю сыстэму, скарачэньне зьмен, павялічэныіе штра-
фаў і г. д. У захопленых ЗБ і ЗУ прыгнечаньне фашысцкаіі
дыктатуры яшчэ павялічваецца і іь: .іініі нацыяналышга
ўціску.
Белы тэрор зьяўляецца асноўнай зброчіі політыкі фа-
шысцкага ўраду. На тэроры трымаецца і яго нацыянальная
політыка. Чым бліжэй ванна, чым больш завастраецца кля-
савая барацьба, тым усё мацней становіцца тэрор, тым мац-
ней працуе гэтая зброя крывавай фашысцкай дыктатуры.
Фашызм хоча фізычна зьнішчыць рэволюцыйны авангард
працоўных мас Польшчы, ЗУ і ЗБ. Выступленьні працоў-
ных спатыкаюцца кулямі фашысцкай поліцыі. Расстрэлы
рабочых дэмонстрацый гавораць аб тым, што фашызм най-
меншую спробу працоўных выступіць на абарону сваіх ін-
тарэсаў падаўляе агнём вінтовак і кулямётаў. Зьнішчаючы
організацыі пролетарыяту, фашызм руйнуе нацыянальна-
культурную організацыю ТБШ, арыштоўвае сяброў і кіраў-
нікоў яе і кідае іх у вастрогі.
Але працоўныя масы Польшчы і ЗБ, якія маюць за са-
бой слаўную гісторыю нязломнае барацьбы супроць эксплё-
ататараў, і окупантаў, не палохаюцца і ня спыняюць сваёй
барацьбы. Ні хітрая мана 1 абяцанкі, ні крывавы тэрор
і раэгром, ні катаржныя прысуды ня ўстрымаюць рабочых
і сялян ад барацьбы, ня спыняць работы компартыі па
кіраўніцтву барацьбой працоўных мас Польшчы і ЗБ суп-
роць улады капіталістаў і абшарнікаў, супроць ваенных
падрыхтовак польскіх і сусьветных імпэрыялістаў за зьніш-
чэньне фашысцкае дыктатуры, эа дыктатуру пролетарыяту,
Нездаваленьне шырачэзных мас атрымлівае свой яскра-
вы выраз у росьце рэволюцыйных выступленьняў у горадзе
1 вёсцы. Эабастовачная хваля рабочае клясы супроць фашысц-
кага наступу на жыцьцёвы ровень рабочых мас уздымаецца.
Павялічваецца колькасьць забастовак, якія носяць політыч-
ны характар. Усё часьцей адбываюцца бурныя выступленьні
беспрацоўных. Глыбокае незадавальненьне эксплётуемага
сялянства фашысцкай дыктатурай выліваецца ў крывавы»
бойкі з поліцыяй, у бойкот ладаткаў і актыўнае супраціў*
левьне продажы з малатка, у масавыя адмаўленьні выкон
ваць дарожныя павіннасьці, у дэмонстрацыйныя паходь1
з вёсвк у гарады. Гэты рух асабліва моцна адбываецца як
на ЗУ, так і на ЗБ.
18
У адказ на наступ капіталу рабочыя масы падымаюцца
на барацьбу эа свае элемэнтарйыя правы, за права на хлеб
і работу, эа права жыць. Компартыя ня згінаецца пад ця-
жарам бязьлітаснага тэрору і кіруе гэтай барацьбой. Партыя
растлумачвае масам, што выхад для працоўных з створа-
нага буржуаэіяй тупіку толькі ў нізрынуцьці буржуаэна-
памешчыцкай улады, што толькі рабоча-сялянскі ўрад вы-
зваліць прыгнечаныя нацыянальнасьці, дасьць зямлюсялян-
сгву, дасьць работу шырокім масам рабочых і безьэямель
ных сялян.
КП(б) ЗБ, як складаная частка КПП пад кіраўніцтвам
Комінтэрну, вядучы барацьбу за генэральную лінію партыі,
праводзіць у сваёй як практычнап, так і ў тэорытычнай ра-
боце бязьлітасную барацьбу з усімі рэнэгатамі комунізму,
жорстка змагаецца на два франты—як з правымі ўхілістамі,
так і з контррэволюцыйнымі трацкістамі, а таксама і з роі
нымі левымі загіншчыкамі. КПЗБ растлумачвае масам рабо-
чых, што адбіць наступ капіталу про.іетарыят зможа толькі
шляхам аб'яднаньня сваіх сіл, шляхам утварэньня адзіны.х
масавых, магутных і баявых саюзаў, шляхам самай рашучай
барацьбы адзіным фронтам за свае пільныя патрэбы. Адзі.
,ны фронт організоўваць выключна зьніз\.
КПЗБ растлумачвае шырокім сялянскім ма< ам. што тольк.
ў саюзе і пад кіраўніцтвам пролетарыяту магчыма поўнае
вызваленьне сялянства ад уціску капіталістаў і абшарнікаў.
Сыстэматычнае правядзеньне тактыкі адзінага фронту, узма-
цаваыьне рабоча-сялянскага блёку, \ цягваньне салдацкіх ма-
і актывізацыя партыі ў барацьбе за штодзенныя патрэбы
з мас—экономічныя, політычныя і нацыянальныя — зробяць
партыі сілу, якая звалкіь фашысцкую дыктатуру шляхаы
узброенага паўстаньня.
Барацьба за армію, за шматтысячную масу салдат, як
будучых саюзьнікаў пролетарыяту, павінна складаць адну
з важнейшых частак работы'КПЗБ.
Партыя выкладае перад масамі ўсе тыя мінімальныя
частковыя патрабаваньні, у барацьбе за якія партыя ім
кнецца ўтварыць адэіны пролетарскі фронт, адэіны фронт
рабочых, сялян—бядняцка-сералняцкай часткі вёскі і прыг-
нечаных нацыянальнвсьцяў.
Адным э яскравых запатрабаваньняў КПЗБ у яе бараць-
бе зьяўляецца 8-гадзІнны рабочы дзень, 6-галзінны для мо
ладаі; змаганьне эа падвышэньне эаработнай платы, за ахо-
ву працы, за паляпшэньне ўмоў працы жанчын і моладзі;
КПЗБ змагаецца супроць капіталістычнае рацыяналізацыі.
супроць фашысцкага соцыяльнага законадаўства.
У адносінах да левых рабочых і сялянскіх парты*. якія
вывваляюцца з-пад уплыву ўгоды, як ППС—дявіца, Грамада
і інш. КПЗБ, творачы в ІмІ адэіны фронт, крытыкуе Іх дэеі-
насьць, іх хістаньне I палавінчатасьць, дапамадцадіыг лакім
чынам рабочым і сялянам, якія ідуць за гэтымі партыямі,
стаць на шлях сапраўднае рэволюцыйнае барацьбы. ГІартыя
растлумачвае працоўным масам ЗБ, што вызваленьне ЗБ
магчыма толькі ў выніку перамогі рэволюцыі ва ўсёй
Польшчы. За адзіны фронт змагаючыхся рабоча-сялянскіх
мас Заходняй Беларусі і ўсёй Полыпчы пад адзіным кіраў-
ніцтвам КПП. Ні граша падатку ўрад\ голаду, беспрацоўя,
тэрору і вайны.
Антыпадатковыя выступленьні КНЗБ хвязвае з бараць-
бой за штодзенныя патрабаваньні «ялянскіх працоўных мас:
за адмаўленьне ад „шарваркау“, зь адмаўленьне ад уплаты
штрафаў, нядоімак, даўгоў розным эксплёататарскім эле-
мэнтам. КПЗБ організоўвае змаганьне з камасацыяй, вядзе
барацьбу супроць скасаваньня сэрвітутаў, за выбарныя сель-
скія органы самакіраўніцтва, сулроць нацыянальнага прыг-
нечаньня і белага тэрору.
Компартыя Заходняе Беларусі, стоячы на чале пролета-
рыяту і рэволюцыйнага сялянства ў яго нацыянальна-вы-
зваленчай барацьбе, наладжвае дэмонстрацыі солідарнасьці
прамысловага пролетарыяту з супроцьпадатковым змагань-
нем працоўных мас на вёсцы. КПЗБ, кіруючы нацыянальна-
вызваленчай барацьбой шырокіх працоўных мас на тэры-
юрыі ЗБ, вядзе змаганьне супроць нацыянальнага ўціску
колёніяльнай політыкі окупацыйнага ўраду. Замест полі-
тыкі, прыгнёту КПЗБ змагаецца за права нацый на сама-
яызначэньне, аж да аддзяленьня. Пры рэалізацыі гэтага лё-
іунгу, КПЗБ падкрэсьлівае самую цесную ўвязку і падпа-
радкаваньне гэтага нацыянальна-вызваленчага руху інтарэ-
сам перамогі пролетарскае рэволюцыі ў Польшчы.
Таксама аднэй з цэнтральных за^ач КПЗБ зьяўляецца
дэмаскаваньне польскага імпэрыялізму ў яго падрыхтоўцы
да інтэрвэнцыі супроць СССР, мобілізацыя ўеіх сіл супроць
захопніцкіх плянаў пілсудчыны, супроць імпэрыялістычнае
вайны, накіраванай у першую чаргу супроць краіны соцыя-
л'стычнага будаўніцтва.
Падкрэсьліваючы дасягненьні і пасьпяховае соцыялістыч-
нае будаўніцтва ў СССР, у прыватнасьці ў БССР, компар-
тыя супрацьстаўляе іх політыцы галечы, беспрацоўя 1 тэ-
рору фашысцкага ўраду і мобілізуе насельніцтва на аба-
рону СССР, на перашкоду інтэрвэнцыянісцкім п.іянам, вы-
соўваючы конкрэтныя антываенныя лёзунгі.
Компартыя Заходняе Беларусі вядзе барацьбу супроць
прасьледваньня беларускіх школ, беларускага друку, бела-
рускага настаўніцтвв, беларускіх служачых, а таксама
і яўрэйскіх, літоўскіх ) украінскіх. Вядзе барацьбу за поў-
ную свабоду беларускай, яўрэйскай, літоўскай 1 украінскай
мовы, школ, друку і ўсяго нацыянальна-рэволюцыйнага
руху ў Заходняй Беларусі. За адчыненьне школ для на-
20
цыянальных меншасьцяў на іх роднай мове за кошт дзяр-
жавы.
КПЗБ няўхільна растлумачвае масам здрадніцкую контр
рэволюцыйную ролю правадыроў згодніцкіх організацый на
ЗБ. Толькі мобілізуючы, загартоўваючы масы ў штодзеннай
барацьбе, пролетарыят, на чале з КПЗБ, зможа ў адпаведнь
момант кінуць іх у рашучы бой з фашысцкім урадам, зва-
ліць панаваньне буржуазіі і ўстанавіць дыктатуру проле-
тарыяту.
III. Чым была грамада
1. Гістарычныя вытокі БС-РГрамады
Капіталістычны шлях разьвіцьця селянскае гаспадаркі ад-
значае разьвіцьцё праз глыбачайшую дыфэрэнцыяцыю ся-
лянства, з буйнымі лятыфундыямі на адным яолюсе і маса-
вым ажабрачаньнем на другім полюсе. Такі шляхразьвіцьця
зьяўляецца няўхільным у капіталістычных краінах таму, што
вёска, сялянская гаспадарка знаходзіцца ў залежнасьці ад
гораду, ад індустрыі, ад концэнтраванага крэдыту ў гора-
дзе, ад характару ўлады, а ў горадзе пануе буржуазія, ка-
піталістычная прамысловасьць, капіталістычная крэдытная
сыстэма, капіталістычная дзяржаўная ўлада1)-
Укараненьне капіталізму і хуткі рост капіталістычных
адносін і ў сельскай гаспадарцы (хуткае правядзеньне кама-
сацыі) прыводзяць да размываньня серадняцтва: выдзялень-
не верхавінкі вёскі ў кулацтва з аднаго боку і, хуткае абяд-
неньне асноўных сялянскіх мас—з другога, дзякуючы гэтаму
адбываецца законамернае пры капіталізьме іх закабаленьне
Бязьлітасная капіталістычная эксплёатацыя шырокіх пра-
цоўных мас, яўна грабежніцкае гаспадараньне польскай ім-
пэрыялістычнай буржуазіі як у самой Польшчы, так і \
окупаваных ЗБ 1 ЗУ прывяла і паскорыла паглыбленыі'*
і завастрзньне дыфэрэнцыяцыі сялянства.
Уся політыка польскае буржуазіі накіравана на абарону
заможных клясаў насельніцтва, на высмоктваньне сокаў, нз
эксплёатацыю і прыгнечаньне рабоча-сялянскіх мас, што
асабліва яскрава праяўляецца на окупаваных ЗБ і ЗУ. Хут-
кая полярызацыя сялянства, голад на зямлю прыводзіць да
ўзмацненьня і завастрэньня клясавае барацьбы на вёсцы
У выніку радыкалізацыі шырэйшых працоўных мас леаая
частка беларускага пасольскага клюбу ў польскім сойме
ў палове 1925 г. вышла з яго (з клюбу), рашуча парваўшы
з агульна-нацыянальным фронтам, оргачізавала свой уласны
клюб Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады. Паслы
') Сталін—Пытаньні левінізму,- стар. 230
гэтага клюбу Б. Тарашкевіч, С. Рак-Міхайлоўскі, П. Мятла,
П. Валошын, да якіх пасьля далучыўся і Ю. Сабалеўскі,
узначаліўшы гэгы радыкальны рух найшырэйшых працоў.
ных мас Заходняе Беларусі, організавалі масавую рэволю-
цыйную організацыю БС-РГ.
Апіраючыся на абшарніка і асадніка і бяручы таксама
курс і на мясцовае кулацтва, фашысцкая дыктатура, узмацня-
ючы сваю базу ў Заходняй Беларусі і сеючы ілюзіі, адначасна
пагаршае становішча шырокіх працоўных мас, завастрае
клясавыя супярэчнасьці і клясавую барацьбу ў заходня-бела-
рускай вёсцы. 3 гэтай прычыны адбываецца ўзрост, паглы-
бленьне і пашырэньне рэволюцыйнага ру.ху ў ЗБ, што выяві-
лася ў росьце політычнае актыўнасьці і масаным рэволюцый-
ным удзеле сялянства ў іх барацьбе супроць окупацыі,
абшарнікаў і фашысцкай дыктатуры, супроць экономічнага,
політычнага і нацыянальнага ўціску, ва ўзмацненьні саюзу
рабочых і сялян, у далейшым узмацненьні ўплыву компартыі,
правёўшай аграмадную політычную організацыйную работу
сярод шырокіх мас рабочых і сялян.
На гэтай глебе і адбылося ўтварэньне і буйны ўзрост
радыкальнай сялянскай організацыі БС-РГрамады, якая ставіла
сваёй задачай організацыю барацьбы сялянскіх мас у Заход-
няй Беларусі ў саюзе з пролетарыятам усяе Польшчы су-
проць фашысцкае дыктатуры, за рабоча-сялянскі ўрад, за
зямлю бяз выкупу і за нацыянальнае вызваленьне на аснове
лёзунгу самаазначэньня, аж да аддзяленьня. У выніку адбыўся
масавы ўдзел сялянства ў агульна-політычным і экономічным
рэволюцыйным руху, які кіруецца компартыяй: стотысяч под-
пісаў за вызваленьне палітзьняволеных, дзясяткі тысяч дэк-
лярацый за школу на роднай мове, сотні сходаў, шматтысяч-
ныя мітынгі і дэмонстрацыі супроць фашысцкага тэрору
і ваеннай небясьпекі, падтрыманьне барацьбы рабочых
у гарадох, завастрэньне барацьбы з абшарнікамі на грунце
ліквідацыі сэрвітутаў, патрабаваньне зямлі бяз выкупу,
няўплата падаткаў і г. д.
БС-РГ> як масавая організацыя рэволюцыйнага нацыяналь-
на-вызваленчага руху ў сваіх патрабаваньнях, у сваіх інтэр-
пэляцыях у польскі сойм увыпукляе клясавыя соцыяльныя
моманты, чым карэнным чынам і адрозьніваецца ад іншых
Заходня-Беларускіх нацыянальных партый і груповак. Шыро-
кія працоўныя масы Заходняе Беларусі, даведзеныя да край-
насьці белапанскім прыгнечаньнем, падымаюцца на барацьбу
супроць белапольскіх окупантаў, супроць абшарнікаў, су-
проць масавых ворагаў.
У асноўным бядняцка-серадняцкія масы сялянства,
зорганізаваныя ў рэволюцыйных організацыях—грамадаўскіх
гурткох і ТБШ—пераходзяць хутка на вышэйшую ступень
організаванае клясавае барацьбы. Прыгнечаньне польскай
буржуазіі і памешчыкаў ідзе і ўзмацняецца па лініі экономіч-
22
най, політычнай і нацыянальнай і гэтым самым выкліка-
рэволюцыянізацыю рабочых, батрацтва і шырогі’. працоўны-
мас сялянства. На ЗУ і ЗБ расьце стачачная хваля; адбывае
юцца вулічныя выступленьні пролетарыяту; палаюць панскія
маёнткі, адбываюцца паасобныя забойствы польскі.х магна-
таў, ідзе зацятая барацьба з лбшарнікам і окупанталі, гэх
тымі галоўнымі ворагамі нз ЗБ; ідзе зацятая барацьба з ку-
лацтвам і асадніцтвам, гэтымі крывапіўцамі-павукамі, раскі-
нуўшымі свае шчупальцы па ўсёй тэрыторыі Заходняй Бела-
русі, асабліва ў прымежнай паласе. Гэта паход сялянскай
безьзямельнай масы з зусім зьбяднелымі гаспадаркамі, бяз
усякай пэрспэктывы на іх палепшаньне, супроць зямельных
магнатаў і фальваркавых кулакоў, бясспрячна зьяўляецца
і лыбокаклясавым рухам безьзямельнага сялянства. Змага-
юцца за свае штодзенныя экономічныя дамаганьні, супроць
эксплёатацыі, за зямлю бяз выкупу, супроць ліквідаціяі сэр-
вітутаў, за школу на роднай мове, выкідваюць політычныя
лёзунгі, заклікаючыя на барацьбу з белапольскай окупацыяй.
На чале становіцца пролетарыят з сваім авангардам—
комуністычнай партыяй, як гегемон і кіраўнік у супольнай
барацьбе супроць клясавага ворага. БС-РГ, не зьяўлялася
комуністычнай організацыяй, як гэта ёй прыпісвала дэфэн-
зыўныя ўлада і беларускія нацыянал-фашысты, але, аднак,
яна была выяўнікам інтарэсаў шырокіх працоўных сялянскіх
колаў Заходняй Беларусі, масавага нацыянальна-вызваленчага
руху, уяўляла з сябе магутную рэволюцыйную організацыю,
у якой польскі фашызм бачыў аднаго са зьлейшых сваіх
ворагаў.
2. Грамада, як рэволюцыйная організацыя
У сваёй програме БС-РГрамада выстаўляе дробна-буржу-
азныя ўласьніцкія імкненьні, як перавод сялян з вёскі на
хутары, праўда з патрабаваньнем надзяленьня зямлёй батра-
коў і прырэзкі зямлі малазямельным; грамадаўцы дамагаюцца
перанясеньня ўсяго цяжару падаткаў на заможныя клясы.
БС-РГ высоўвае цэлы рад іншых агульна дробна-буржуазных
дэмократычных дамаганьняў.
Але адначасна з гэтым у програме былі такія пункты, як
надзяленьня сялян зямлёй бяэ выкупу, стварэньне адзінага
сплянска-рабочага ўраду. Грамадаўцы з вялікай сымпатыяй
адносяцца да соцыялістычнага *будаўніцтва ў СССР і ў пры-
ватнасьці БССР. СССР і СаВецкая Беларусь настолькі сталі
популярнымі сярод мас Заходняй Беларусі, што ўсе вочы
працоўных былі накіраваны ў гэты бок, усе сымпатыі пра-
цоўных знаходзіліся на баку Савенкага саюзу. Грамадаўскія
газэты амаль ніколі ня выходэілі без асобнага адтзелу
хронікі і праглялу прэсы аб Савецкім саюзе, захапляючыся
яго соцыялістычным будаўніцтвам.
23
БС-РГ праводз:ць по.іітыку адзінага фронту з шырокімі
прыгнечанымі масамі ўсіх нацыянальнасьцяў у сучаснай Поль.
шчы, у іхняй барацьбе з польскім фашызмам. Грамада, дэмас-
куючы польскі фашызм, яго бязупынную падрыхтоўку да вайны
з СССР, абвясьціла лёзунг зьбіраньня і аб'яднаньня ўсіх
беларускіх зямель пад уладай-рабочых і сялян. БС-РГ вельмі
заўзята 1 аддана дамагалася школы на роднай беларускаіі
мове за дзяржаўны кошт. БС-РГ, паставіўшы аграрн.іе
пытаньне. як найбольш вострае і балючае для заходня
беларускай вёскі, на шляхі наіібо.іьш лопулярныя для шыро
кіх вясковых мас—як зямля бяз выкупу, гэтым самым
заванвала вялізарнейшы аўторытэт у гэтыл масах. Ідучы
поруч з пролетарыятам, у цесным саюзе з Ім, бядняцка-серад-
няцкія масы былі той соцыяльнай глебай, якая вельмі хутка
ўспрымала лёзунгі кіраўніка, сапраўды да канца вытрыманай
і рэволюцыйнай клясы, пролетарыяту і яго авангарду КПЗБ.
Рост уплыву БС-РГ у тым, што яе лёзунгі выцякалі з бараць-
бы нацыянальна-вызваленчага руху з радыкалізаваных шыро-
кіх працоўных мас, якія ішлі пад кіраўніцтвам пролетарыяту
і яго компартыі. Работа Грамады была накіравана перш за
ўсё супроць польскай окупацыйнай улады, супроць паме-
шчыкаў, супроць белапольскай імпэрыялістычнай буржуазіі,
супроць магнатаў, асадніцтва і мясцовага кулацтва.
БС-РГ сваёй дзейнасьцю зрывала захопніцкія пляны польс-
кага фашызму, зрывала маску з окупантаў, шалёна рыхтую-
чыхся да вайны з СССР, з мэтай адарваць БССР і УССР.
Белапольскія банды на Заходняй Беларусі, якая ў будучай
бойцы будзе ваенным пляцдармам у вайне супроць СССР,
зусім зразумела, распачалі супроць БС-РГ самае дзікае га
неньне самую злосную провокацыю. Асабліва польскі фа
шызм ня мог быць спакойным тады, калі нябачанымі тэм-
памі рос уплыў Грамады, калі яе ідэямі захаплялася і ор-
ганізацыйна аформлялася стотысячная маса рабочых і сялян
Заходняй Беларусі; нацыянальна-вызваленчы рух ЗБ набываў
організаваны парадак і замацоўваўся ў організаваныя формы.
Грамада сапраўды ўскалыінула масу, заразіла яе энтузы-
язмам да барацьбы і, ня гледзячы на ўзмоцнены тэрор поль-
скага фашызму, шпарка вырасла ў масавую організацыю пра-
цоўных мас, якія парывалі з буржуазіяй і кулацтнам.
БС-РГрамада, таксама як і НПХ—вызвалялася з-пад угоды
з буржуазіяй. Па гэтай лініі ішла таксама дыфэрэнцыяцыя
сярод і ўнутры Грамады. На ўгоду з буржуазіяй і кулацтвам
увесь час штурхала Грамаду частка правадыроў БС-РГ,
У выніку радакалізацыі мас, прымкнуўшы да рэволюцыйнаіа
нацыянальна-вызваленнага руху, правая частка кіраўнікоў
грамадаўскага руху, буржуазныя інтэлігенты (Астроўскі
Луцкевіч, Чатырка і інш.) штурхалі БС-РГ на ўгоду з буржу-
азіяй. Гэта контррэволюцыйная група, верная пасьлядоуніш
ідэй Беларускай Соцыялістычнай Грамады—пасьля разгрому
24
Беларускай Сялянска-Работніцай Грамады стала на чале за-
ходняе орыентацыі, організавала нацыянал-фашысцкую оргд-
нізацыю, цалкам запраданую польскаму фашызму і зьяў-
ляючаюся яго агэнтурай у Заходнай Беларусі.
Гэтыя буржуазныя інтэлігенты.знаходнячыся ўнутрыБС-РГ.
імкнуліся раскласьці яе, але асноўныя масы БС-РГрамады за
імі не пайшлі, стоячы на грунце рэволюцыйнае барацьбы
з польскім капіталістам і абшарнікам. КПЗБ, кіруючы нацыя-
нальна-вызваленчай барацьбой заходня-беларускіх працоў-
ных мас, указвае сапраўды рэволюцыйны шлях вызваленьня
з-пад уціску польскіх окупантаў, організуе масы, якія раза.м
і ў саюзе з польскімі працоўнымі масамі скінуць дыктатуру
буржуаэіі і памешчыкаў. КПЗБ, указваючы на хістаньні і па-
мылкі, якія робяць грамадаўцы, увыпукляючы дасягненьні
соцбудаўніцтва ў СССР, правільнае вырашэньне нацпытаньня
комуністычнай партыяй—растлумачвае, што толькі пад кірау-
ніцтвам пролетарыяту 1 яго компартыі, працоўныя масы сы
нуць ярмо эксплётацыі; паказвае, што Грамада толькі праз
саюз рабочых і сялян зможа ажыцьцявіць свае ідэалы і кір\ е
сама гэтым саюзам. БС-РГ згодна сваёй програме на пра..-
тыцы садзейнічала саюзу рабочых і сялян, увязвала вызва-
ленчую барацьбу працоўных мас ЗБ з барацьбоіі працоўныі
мас Заходняе Украіны і Польшчы.
Комуністычная партыя глыбока ўзарала глебу ў ЗБ. Масы
заварушыліся. Буржуазна-памешчыцкі ўрад прабуе рэпрэсіямі
і арыштамі забіць рух рабочых і сялян. Але гэта яе дапз-
магае, і ён шукае шляхі для барацьбы з рэволюцыйным.
рухам. Урад імкнецца пры дапамозе фальшывых рэформ
ладкупіць частку беларускага кулацтва, засяліць ЗБ поль-
скімі асаднікамі, каб абаперціся на іх у сваёй барацьбе з рэво-
люцыйнымі рабочымі і сялянамі Для правядэеньня адпавед-
нае агітацыі ён падкупае адкіды беларускай інтэлігенцыі, як
Лаўлюкевіч і К°, каб праз іх „Беларускае Слова* агітаваць
за ўсе мерапрыемствы польскай буржуазіі пад поўнай аба-
ронай і ў супрацоўніцтве з дэфэнзывай. На дапамогу ім
прыходзяць розныя прыслужнікі буржуазіі: „Сялянская Ніва*,
,Беларуская Крыніца*, і ППС-кая газэта „Чырвоны Штан-
дар*. Апошнія, пераадзеўшыся ў авечую скур\, выдаючы
сябе эа сяброў народу, выступаючы з радыкальнымі лёзч н-
гамі, усё-ж ставяць перад сабой адну мэту, барацьбу с>-
проць рэволюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі. Адны з іх.
як „Сялянская Ніва*, змагаюцца супроць рабочых і працоў
ных сялян у імя інтарэсаў заможна-сялянскіх, кулацкіх эле-
мэнтвў і гегемоніі дробна-буржуязнай інтэлігенцыі, друпя,
як „Беларуская Крыніца*—э мэтай замацаваць уплыў духа-
венства, у першую чаргу каталіцкага, трэція, як ППС-ск,
„Чырвоны Штандар* прыходзяць у імя ,соцыялізм>", а ў са
праўднасьці ў імя польскага шовінізму ўстанавіць і ўмацз
ваць на крэсах уладу польскае буржуазіі, якраз таксама, як
яны гэта робяць ва ўсёй Польшчы.
Буржуазія і памешчыкі, разам са згоднікамі і клерыка-
ламі пачалі наступ на рабочых і сялян па ўсім фронце. Ня
гледзячы на супярэчнасьці сярод іх, яны аб'ядналіся ў ба-
рацьбе супроць „балынавіцкае заразы".
Адбываецца консолідацыя контррэволюцыйных сіл. Але
рух мас пасіліў ня толькі дзеяльнасьць ворагаў рабочае
Клясы,—гэты рух выклікаў да жыцьця новыя запатраба-
ваньні з боку шырокіх мас сялянства. Шырокія беспартый-
ныя масы імкнуцца організавацца. Асабліва моцная цяга да
організацыі заўважаецца сярод малазямельных і безьзямель-
ных сялян. Гэтым і тлумачыцца вялікая цяга сялянскіх мас
да Грамады, бо маса адчувае, што Грамада была адзіна
шырокай масавай організацыяй, якая блізка стаяла да мас
і змагалася за іх штодзенныя інтарэсы. Гаворачы такім
чынам, аднак, заўжды трэба мець на ўвазе, што ў Грамадзе
яснасьці ў сваёй пляцформе ня было. Там няма выразна
выяўленай пляцформы, ясна сформуляваных лёзунгаў і запат-
рабаваньняў.
IV Беларускія нацыянальныя буржуазна-кулацкія
партыі і іх адносіны да БС-РГрамады
1. Белсельсаюз і беларуская хадэцыя
Як-жа адносіліся да гэтай масавай рэволюцыйна-вызвален-
чай організацыі —БС-РГрамады—заходня-беларускія буржуа-
зна-кулацкія партыі?
У барацьбе з Грамадой аб'ядналіся ўсе клясава-варожыя
ён сілы. Польскі фашызм дзеля разгрому гэтай радыкаль-
най нацыянальна-рэволюцыйнай організацыі, мобілізаваў усе
запраданыя яму партыі і групоўкі. Фашызм у сваёй глыбачэй-
шай нянавісьці да гэтай організацыі, якая стаяла поперак да-
рогі да зьдзяйсьненьня задуманых фашызмам плянаў нападу
на СССР, выкарыстаў усе прыгодныя яму сілы і ў першую
чаргу беларускія, кулацкія, нацыянал-фашысцкія організацыі.
У сваёй барацьбе з БС-РГ гэтыя лёкаі польскага фашызму
ня спыняліся абсолютна ні перад якімі мэтодамі і сродкамі
барацьбы: лганства, фальсыфікацыя, дэмагогія, паклёпы, про-
вакацыі, даносы ў дэфэнзыву і г. д. г. д.—улюбёныя сродкі
гэтай зграі кулацкае організацыі, якая цалкам была пакінута
масамі, растоптана Грамадой.
Ніжэй мы тут пастараемся паказаць адносіны да Грамады
галоўных дзьвюх беларускіх буржуазна-кулацкіх партый:
0 Беларускай Хрысьціянскай Дэмократыі—БХД—на чале
э ксяндзом Станкевічам і 2) Беларускага Сялянскага Саюзу—
БСС—на-чале з пасламі Ярэмічам і Рагуляй.
26
Гэтыя дзьве беларускія буржуазна-кулацкія партыі За-
ходняе Беларусі хутчэй толькі формальна адрозьніваюцца
адна ад другой.
БХД была ўтворана пасьля 1918 г. беларускімі ксяндзамі,
вышаўшымі з організацыі польскай Хадэцыі. БХД ксяндза
Станкевіча па сутнасьці ня розьніцца ад хадэцкіх партын
іншых нацыянальнасьцяў. Лічачыся з абуджэньнем соцыяль-
най і нацыянальнай сьвядомасьці каталіцкае часткі белару-
скага сялянства, беларускія хадэкі ідуць да сялянства пад
рэлігійнай маскай абароны яго нацыянальных і соцыяльных
інтарэсаў, адрываючы яго ад саюзу з пролетарыятам і накі-
роўваючы на саюз з буржуазіяй.
Беларускія хадэкі знаходзяцца ў цесным саюзе з літоў-
скімі хадэкамі, якія дзейнічаюць сярод літоўскага сялянства
Сьвянцянскага і Віленска-Троцкага паветаў.
У выніку радыкалізацыі мас і вялізарнага ўплыву КПЗБ
заўважваецца тэндэнцыя да аб'яднаньня ўсіх гэтых груповак—
БСС і БХД, каб адзіным фронтам выступіць супроць рабо-
чых і сялян, супроць лёзунгу рабоча-сялянскага ўраду, су-
проць рэволюцыі. Гэтыя дробна-бржуазныя партыі значнага
ўплыву сярод мас ня маюць.
„Беларускі Сялянскі Саюз“ паслоў Ярэміча і Рагулі, які
організаваўся ў другой палове 1925 г. з правай часткі бела-
рускага пасольскага клюбу, пасьлявыхаду з яго паслоўБС-РГ,
зьяўляецца організацыяй дробна-буржуазных інтэлігентаў,
якія ў сваён дзейнасьці хочуць абаперціся на шырокія
слаі беларускага сялянства, а перад усім на сярэдняе сялян-
ства, дапасоўваючы, нібы-та, да яго інтарэсаў сваю пляц-
форму. Выступаючы ў сваёй прэсе за адзінае сялянства.
Ярэміч і Рагуля імкнуцца адарваць серадняцкую частку сялян-
ства ад рабочых ад рабоча-сялянскага блёку і падпарадка-
ваць яго сваім кулацкім уплывам, імкнуцца захапіць яго пад
сваю, кулацкую гегемонію.
Дэмагогічна выкідваючы на словах крайнія лёзунгі ў зя-
мельным пытаньні (зямля бяз выкупу), правадыры Белсель-
саюзу прадстаўляюць з сябе сялянства ў цэлым, як клясу,
якая мае агульныя інтарэсы, супроцьлеглыя ня толькі кля-
савым інтарэсам абшарнікаў і буржуазіі, але і клясавым
інтарэсам пролетарыяту. Нацкоўваючы беднае і сярэдняе
сялянства супроць пролетарыяту і сялянства Польшчы, разь-
біваючы саюз рабочых і сялян, правадыры Сельсаюзу об-
ектыўна і суб'ектыўна штурхаюць бяднейшае і сярэдняе
сялянства ў лягер кулакоў і буржуазіі, тым самым надзяючы
ярмо, як на сялянств#, так і на пролетарыят.
Цкаваньне БССР сельсаюзьніцкай прэсай ярка сьведчынь
аб іх орыентацыі на стабілізацыю капіталізму. на падтры-
маньне ўлады польскае буржуазіі, абшарнікаў і аб іх гатоу
насьці на згодніцтва з польскім імпэрыялістычным урадам.
Ня гледзячы на іх роэны „ўзрост*, ня гзедэячы на тое,
што яны маюць паасобныя свае ЦК, програмы, статуті/
свае газэты—БХД выдае „Беларускую Крыніцу*, а Белсель
саюз—„Сялянскую Ніву,—па сутнасьці гэтыя абедзьве
партыі—дэьве родныя сястрычкі, верныя служкі польскага
фашыэму. Абедзьве яны маюць аднолькавую соцыяльную
базу—у першую чаргу беларускага кулака на вёсцы і ў гора-
дзе буржуазію (а таксама каталіцкае духавенства ў БХД).
Гэтыя нацыянальныя згоднікі выступаюць супроць саюзу
яацыянальна-выэваленчага руху Заходняй Беларусі з агульна
польскім рухам, процістаўляючы „беларусаў* наогул „паля
кам* наогул, яны ў імя „беларускай справы", у імя „нацыя
нальнага адзінства* беларускага народу заклікаюць высту-
паць супроць польскіх і яўрэйскіх працоўных мас, ідуць
на поўную ўгоду з урадам і такім чынам становяцца яўным;
агэнта.мі фашызму і зьлейшымі ворагамі рэволюцыйнага
РУХУ-
Абедзьве янызьяўляюцца контр-рэволюцыйнымі партыямі
агентамі польскага імпэрыяліму, абаронцамі інтрэсаў замож-
ных кляс Польшчы і Заходняй Беларусі. Толькі па форме
і сваёй тактыцы кожная з іх імкнулася па-свойму прыстаса-
вацца да зьмяняючыхся абставін, па-свойму абманваць пра-
цоўныя масы Заходняе Беларусі, апранаючыся ў авечыя
скуры, дэмагогічна выстаўляючы сябе барацьбітамі з нацыя-
нальнымі і соцыяльнымі прыгнятацелямі „адзінага белару-
скага народу*. Мы гэтыя партыі стаўляем на адну дошку,
бо, паўтараем, і ніжэй гэта пакажам, што яны па сутнасьці
аднолькава выступаюць супроць комунізму, супроць проле-
тарскае рэволюцыі, аднолькава ненавідзяць Савецкі саюз
і ўзводзяць агідны паклёп на яго ў сваіх прадажных газэтах.
І што характэрна, аднолькава яны ненавідзелі БС-РГрамаду
і адным і тым-жа спосабам і аргумэнтамі змагаліся супроць
яе. (Розьніца паміж імі — БСС і БХД—толькі групавая
і рэлігійная. БХД у солідарнасьці з літоўскімі хадэкамі і ко-
кетуе з Літвой, вядучы работу сярод каталіцкага белару-
скага сялянства.
Як толькі ўтварылася і пачала хутка расьці Грамада,
гэтыя нацыянал-фашысцкія партыі вельмі балюча на гэта
рэагавалі. Яны пачалі склікаць свае зьезды, конфэрэнцыі,
зьмяняць і падмалёўваць свае програмы і статуты, надаючы,
ім хоць па выгляду больш левы характар. БХД нават пера
мяняе ў сваёй газэце „Беларуская Крыніца* падзагаловак
з „Каталіцкая газэта* на „Сялянская газэта*. Каб ня страцінь
уплыву на масы, і мець магчымасьць весьці барацьбу з по
пулярнай сярод шырокіх працоўных мас Заходняй Беларусі
БС-РГрамадой, БХД I БСС выпрацоўваюць у гэты час свае
програмы, набліжаючы некаторыя пункты іх да грамадаў
скай програмы і што характэрна, гэт^ амаль поўнае пада-
бенства програм гэтых буржуазна-кулацкіх партый.
28
2. Аграрнае пытаньне ў БСС і БХД
Розьніцы па аграрнаму пытаньню ў іх няма. Напрыклад,
„ункт 34 програмы БХД гаворыць наступнае:
.Усе землі (ворныя, касьцельныя, царкоўныя і інш.),
перавышаючыя працоўную норму, перадаюцца ва ўласнасьць
і бяз выкупу безьзямельным і малазямельным сялянам*.
Тое-ж самае якраз мы бачым і ў трэцім пункце проекту,
програмы Бел. Сел. Саюзу. Тут толькі іншай фразэолёгіяій
гаворыцца тая-ж самая сутнасьць: „Усе нетрудавыя землі
абшарнікаў, дзяржаўныя, касьцельныя і іншыя павінны пе-
райсьці ў рукі беларускіх малазямельных і безьзямельных
сялян бяз выкупу і ў уласнасьць у ліку працоўнай нормы*.
Гэтыя абедзьве нацыянал-фашысцкія партыі ўпісалі ў про-
і рамы лёзунг—зямля бяз выкупу—з яўна дэмагогічнымі мэтамі
і зусім не дзеля таго, каб сапраўды змагацца за яго ажыць-
пяўленьне, а дзеля таго, што гэты лёзунг быў выстаўлены
ў програме сапраўды нацыянальна-рэволюцыйнай партыі—
БС-РІ, што гэты лёзунг быў популярны сярод працоўнага
ся.іянства Заходняй Беларусі. БХД і БСС выстаўлялі гэты
лёзунг з мэтай дэмагогічнага карыстаньня ім сярод рэволю-
цыйна настроенага сялянства на розных мітынгах і сходах,
пры выбарах у сонм, самаўрады і г. д. з мэтай барацьбы су-
проць КПЗБ і Грамады. Лёзунг—зямля бяз выкупу—быў ім
патрэбен яшчэ і дзеля таго, каб паправіць гэтай лыжкай мёду
бочку дзёгцю, каб ім прыкрыць чыста кулацкія патраба-
ваньні, якія ёсьць у гэтых пунктах абедзьвюх програм. Абе-
дзьве програмы, як бачым, гавораць аб перадачы зямлі ва
.ўласнасьць" па .працоўнай норме*. Тут ужо поўнасьцю
праяўляецца буржуазна-кулацкае нутро гэтых партый, якія
наогул увесь час змагаюцца за буржуазную ўласнасьць.
Зусім ясна выступае кулацкая сутнасьць гэтых програм,
калі мы разгледзім іх далейшыя пункты, якія тлумзчаць,
што трэба разумець пад .працоўнай нормай*. 35 пункт
програмы БХД гаворыць: .Працоўную норму зямлі становіць
такі лік дзесяцін, які гаспадар можа апрацаваць сам са
сваёй сям'ёй, або пры помачы аднаго ці двух наймітаў*,
таксама 7 пункт програмы БСС гэтую норму тлумачыць
так: . працоўная яорма зьяўляецца тыпам самастойнае хутар-
ское гаспадаркГ. Абедзьве гэтыя партыі эмагаюцца ўвесь
час зэ хутарскую гаспадарку, як бачым, з такой працоўнай
нормай, якую можна апрацаваць з двума наймітамі — гэта
знача, што такая гаспадарка можа мець ад 50 да 100 дэе-
сяцін.
у сельсаюзнай газэце .Сялянская Ніва*, як яна ня
імкнецца эамаскаваць сапраўдную клясавую сутнасьдь сваёй
партыі, аднак зусім відавочна вылазіць шыла з мяшка.
Калі да ўсяе яе фразэолёгіі, да яе програмы дадаць іх за-
хапленьне сталыпінскай аграрнай рэформай, захапленьне яе
політыкай польскага ўраду—насаджэньнем кулацтва,
мы будзем мець малюнак мэт і жаданьняў як БСС, та
і БХД. Маскуючыся пад час левымі сказамі і гульні'
у опозіцыю да ўраду, разводзячы дэмагогію аб зямлі бн
выкупу, яны цалкам і поўнасьцю за падтрыманьне польска:
камасацыі, за хутарскую гаспадарку. Выхад на хутар гэ7;
іх ідэал, бо гэта зьяўляецца ідэалам абшарнікаў і кулацтв;
Гэтыя агэнты буржуазіі, душоіі і целам прадаўшыс,
польскаму фашысцкаму ўраду і дапамагаючы яму граміці
нацыянальна-вызваленчы рух, яны за насаджэньне хутарско,'
гаспадаркі, за політыку эксплёатацыі і прыгнечаньня. На
пропаганду і популярызацыю кулацкай хутарской гаспадарк
гэтыя хрышчоныя брат і сястрычка—БСС і БХД не шка
дуюць ні часу ні паперы, бо ў гэтым іх апошняя апора, бо
толькі кулак зможа падтрымліваць . даленшае існаваньне
эксплёататараў. У аддзеле „Нашая програма" „Сялянскай
Нівы“ гаворыцца: „Беларускі сялянскі саюз імкнецца дз
таго, каб \ Беларусі стварыць моцную сялянскую клясу...
Рэч ясна, ніводзін селянін-гаспадар не захоча ісьці ў комуну
каб там супольна з іншымі працаваць, а пасьля толькі дзя
ліць паміж усімі хлеб. Такая комунальная гаспадарка адбірае
ад усіх іхнюю свабоду і прымушае ўсіх быць парабкам:
эконома, які будзе кіраваць комунальнай гаспадаркай...
Нашаму селяніну найбольш падходзіць тып самастойнай
хутарской гаспадаркі... хутарская гаспадарка павінна дань
столькі земляробчых продуктаў, каб іх хапіла на свае патрэбы,
ды яшчэ лішак быў праданы ў месца. На атрыманыя ад
продажы зямляробскіх продуктаў грошы селянін можа сабе,
купляць прамысловыя тавары: прылады, машыны, штучныя;
гнаі, мануфактуру і інш. патрэбныя селяніну рэчы... Што
хутарская гаспадарка вельмі карысная, пераканацца ў гэтым
можна на фактах. Яшчэ да царскіх часоў з пачатку міністра
Сталыпіна ў нашым Дзісьненскім павеце паўсталі такія ху-
тарскія гаспадаркі. Хто блізка жыве каля гэтых гаспадарак.
той бачыць, што хутарскія гаспадары вельмі добра жывуш»
бо іх гаспадаркі даюць многа даходаў. Аб тым, што хутар-
скія гаспадаркі найбольш падыходзяць для сялян—белару-
соў, няма ніякага сумненьня, тут толькі можа быць лы-
таньне, як нам перайсьці на такія гаспадаркі". („Сялянская
Ніва' ад 15/ХП 1926 г.).
Не гаворачы ўжо аб надзвычайнай популярызапыі гіера-
во.іу сялянства на хутары, ня будзе лішнім успомніць 1 іх
аргуманты за гэты перавод хутары:
„Перш за ўсё жыцьцё на хутары дае ўласьніку гэткія
ныгады: менш ідзе працы 1 часу на яго ацрацоўку і боль-
шая карысьць, праз некалькі год жыцьця на хутары ма-
тар'яльнае становішча значна паляпшаецца. Поўная свабода
гаспадару дзеля прылажэньня да гаспадаркі ўсёй навучнай
земляробскай тэхнікі, ня гэтак страшны розныя няшчасьці,
зо
як пажар, эпідэмія і інш. Поўны духовы супакой чалавеку.
няма месца сварыцца, лаяцца з суседзьмі. Многа яшчэ ін-
шых выгод дае жыцьцё на хутары, але і гэтага даволі, каб
пераканацца, дзе лепей жыць“, („Ся.іянская Ніва', № 37
ад 27/ІУ 1937 г.).
Паставіўшы сабе за мэту напладзіць хутароў, белсель-
саюзьнікі і тэорытычна абгрунтоўваюць свае палажэньні,
распаляючы ўласьніцкія індывідуалістычныя імкненьні. Як
бачым, што сярод мотываў для пераходх на хутары, даволі
орыгінальна выстаўляецца і супакой селяніна на хутары.
Ні безьзямельнасьць, існуючая ў вёсцы, ні колёніяльная по-
літыка польскага ўраду, ні зьдзек капіталізму і абшарніцтва
гняце бедняка селяніна, а ён сам мае такі злосны характар,
які не дае ўжыцца яму з такі.м-жа самым бедняком—яю
суседам. Жывуць сяляне ў вёсцы і ня маюць яны сабе д\-
ховага супакою, бо ўсё толькі і робгць, што паміж сабою
сварацца. Вось вучоны вывад кулака. Прычынай нявынос-
нага жыцьця ў вёсцы ў выніку голаду на зямлю не зьяў-
ляецца абшарнік-фэўдал, які мае тысячы дзесяцін зямлі,
а сварлівая натура селяніна—такое тлумачэньне мы зна-
ходзім у падпявалаў Пілсудзкага.
Наступныя лічбы нам яскрава паказваюць разьмерка-
ваньне зямлі па катэгорыях, згодна статыстычных даных
па перапісу 1921 г. па ўсёй Польшчы: колькасьць батрац-
кіх, бядняцкіх і маламоцных гаспадарак (ад 0 да 5 га)
64,6 проц. ад агульнай колькасьці сельскіх гаспадарак; ад
5 да 20 га—32,1 проц.; ад 20 да 50 га—2,4 проц. і паме-
шчыцкія гаспадаркі—0,9 проц. Бядняцкія гаспадаркі, а іх
ва ўсёй Польшчы налічваецца 2.110.619, мелі зямлі (перапіс
1921 г.)—4.508.170 га; 1.044.785 серадняцкіх гаспадарак—
9.447.068 га; (у лік сераднякоў польская статыстыка залі-
чыла сялян маючых ад 5 да 20 га); 76.436 кулацкіх гаспа
рак—2.141.374 га і 30.079 памешчыкаў мелі -14.345.057 га
зямлі (Вісьлінскі—,Польшча“).
Такім чынам, у руках памешчыкаў было квля 50 проц.
усяе плошчы. Мізэрная колькасьць у 30.079 памешчыцкіх
сем'яў мелі ў тры разы больш зямлі, чым 2.110.619 бядняц-
кіх 1 маламоцных сялянскіх сем'яў. 3 1921 г. становішча
мала зьмянілася, а калі зьмянілася, дык са значным пагар-
шэньнем для бядняцка-серадняцкіх мас вёскі. „Аграрная
рэформа*, якая праводзіцца, мае чыста кулацкі характар
і павялічвае толькі беспрацоўе ў вёсцы. 3 вышэйпаказаных
лічбаў мы бачым, што мільённыя масы бядняцка-серадняц
кіх мас Польшчы кінуты ў нэндзу, аддаюцца ў бязьлітасную
кабалу і эксплёатацыю абшарніцтву і кулаком; гэта паўпэ-
рызаваная маса асуджана на галодную сьмерць. > Заходняй
Беларусі становішча яшчэ горшае і вастрэйшае ў вынік\
зруйнаваньня гаспадарак найной, бязьлітаснай колёніяльнай
політыкай польскай буржуазіі, дзякуючы зьдзеку польскай
з дміністрацыі, полёнізацыі і прымусоваму эьнішчэньню на-
цыянальных меншасьцяў. Ад такога жабрацтва і эксплё-
атацыі і нацыянальнага ўціску здольна толькі вызваліць
пераможная пролетарская рэволюцыя, якая, конфіскуючц
зямлю ў памешчыкаў, перадасьць яе ў рукі працоўнаму
сялянству.
Уся гэтая пісаніна прадстаўнікоў Белсельсаюзу аб попу-
.іярызацыі хутарской гаспадаркі вельмі патрэбна польскаму
фашызму. Клясавая сутнаськь хутарызацыі ясна сама са-
бой:—польскі фашызм бярэ стаўку на ўтварэньне моцнага
селяніна, каб з яго дапамогай лепш весьці змаганьне з рэ-
волюныйным рухам. І ў гэтым польскі фашызм не памы-
ляецца; беларускія згоднікі з Белсельсаюзу і Хадэцыі, ня
гледзячы на ўсю іхнюю вонкавую опозіцыйнасьць, якая вы-
яС'ляецца з таго, што яны зьяўляюцца прадстаўнікамі бур-
жгазіі і кулацтва прыгнечанага народу,—абслугоўваюць
заданьні польскага імпэрыя.іізму.
Гэтае чорнае груганьнё з кулацка-фашысцкай організа-
цыі БСС і БХД былі ў авангардзе ўсяго цкаваньня на Гра-
маду; гэтыя два абаронцы інтарэсаў заходня-беларускай
бсржуазіі і кулацтва са скуры лезуць, каб дапамагчы поль-
. камў імпэрыялізму ў яго зьнішчэньні нацыянальна-вызва-
ленчага руху. Окупанцкая політыка польскай буржуазіі, як
політыка бязьлітаснай эксплёатацыі, нацыянальнага прыгне-
чаньня, голаду, самага дзікага і азьвярэлага тэрору, полі-
тыка падрыхтоўкі вайны супроць саветаў шчыра падтрым-
ліваецца нацфашысцкімі організацыямі заходня-беларускай
буржуазіі і кулацтва.
3. Зрашчваньне БСС і БХД з фашызмам і барацьба
з Грамадой
Узмацоўваючы і падтрымліваючы існуючае асадніцтва
ў Заходняй Беларусі, фашысцкая дыктатура ў пэўнай меры
ўстрымлівае тэмп далейшага асадніцтва і колёнізацыі, адчы-
няючы адначасна доступ да ўдзелу ў дзікай парцэляцыі
беларускаму кулацтву. Політыка высокіх цэн на сельска-
гаспадарчыя продукты, якая праводзіцца фашыскім урадам,
таксама як політыка камасацыі, ліквідацыі сэрвітутаў і сель-
гка-гаспадарчых крэдытаў дзеля капіталістычнай рацыяна-
лізацыі абшарніцкіх і кулацкіх гаспадарак, усё гэта дапа-
магэе экономічнаму ўзмацненьню кулацтва і раэдрабненьню
бядняцкіх і серадняцкіх гаспадарак.
Гэтая політыка зьяўляецца політыкай рэальнага забесь-
лячэньня інтарэсаў абшарніцтва 1 кулацтва і таксама разь-
лічана на сеяньне ілюзій у больш шырокіх мас сялянства,
т першую чаргу ў верхавіне серадняцтва, каб гэтым самым па-
весьці і серадняцтва за сабой. Фашысцкі ўрад пры дапв-
мозе сваёй соцыял і нацыянал-фашысцкіх партый і іх прэсы
32
праводзіць кампанію, каля так званаЙ перамены курсу ў на-
цыянальнай політыцы, робячы абяцанкі і нязначныя ўступкі
беларускай інтэлігенцыі.
Прышоўшы да ўлады, дыктатура ГІілсудзкага стварае
сабе соцыяльную глебу, якая-б у патрэбны момант пад-
трымала яе. 3 гэтай мэтай яна дае пэўныя ўступкі бур-
жуазіі, кулацтву і буржуазнай нацыянальнай інтэліген-
цыі прыгнечаных наро^аў. Гэтая верхавінка прыгнеча-
нага народу, задаволеная фашысцкімі падачкамі, здраджвае
інтарэсам сваёй прыгнечанай нацыі і пераходзіць на бок
фашызму, на бок дыктатуры Пілсудзкага, сама зьяўля-
ючыся правадніком інтарэсаў пануючых клясаў паную-
чае нацыі. Супярэчнасьць паміж беларускай буржуазіяй
і кулацтвам, з аднаго боку, і буржуазіяй пануючай лоль-
скай нацыі, з другога, нязначная і то толькі ў галіне
нацыянальна-культурнага будаўніцтва. Клясавых супярэч-
насьцяў у іх няма, супярэчнасьці маюцца непрынцыпо-
вага характару. Маскуючыся ў опозіцыйную да поль-
скага ўраду тогу, беларуская буржуазія стараецца зак.ію-
чыць блёк з буржуазіяй іншых прыгнечаных нацый як
літоўскай, так і украінскай і г. д., каб аб'яднанымі сіламі
выклянчыць у буржуазіі пануючай (польскай) яшчэ якую-
небудзь падачку. Галоўныя-ж мерапрыемствы польскага
імпэрыялізму імі надтрымліваюцца, як напрыклад, барацьба
з КПЗБ, з рэволюцыйным рухам у Польшчы, з рэволюцый-
най нацыянальна-вызваленчай барацьбой у Заходняй Беларусі;
падтрымліваецца і падрыхтоўка да вайны польскага імпэ-
рыялізму супроць СССР. Яны вельмі заўзята і аддана
льлюць бруд і ўзводзяць нячуваныя паклёпы на БССР.
Адзначаючы накаторыя пэўныя супярэчнасьці ў беларускай
буржуазіі, як буржуазіі прыгнечанага народу, з буржуазіяй
польскай, як пануючай, трэба сказаць, што ў іх адзіныя
клясавыя імкненьйі і політыка і яны, ня гледзячы на свае
супярэчнасьці, зрастаюцца.
Клясавае адзінства інтарэсаў польскіх окупантаў і бела-
рускіх заможных клясаў зьнітавала іх у адзіны фронт.
у адну сям'ю супроць рэволюцыйнае клясы і яе авангарду—
компартыі, супроць нацыянальна-вызваленчага руху шырокіх
працоўных мас Заходняй Беларусі, супроць БС-РГрамады. Па
ўсіх галоўных і кордынальных пытаньнях польскага імпэ-
рыялізму маецца поўнае адзінства з нацыянальна-фашысц-
кімі організацыямі зах.-бел. кулацтва, калі ідзе справа аб
самым існаваньні гэтае політыкі—політыкі вайны і голаду,
тэрору, безьзямельля, беспрацоўя, эксплёатацыі і ўціску,
тады рознагалосьсяў быць ня можа. У сваёй падрыхтоўцы
да разгрому Грамады польскія окупанты дзейнічалі зьне,
арыштоўваючы і садзячы ў дэфэнзыву актыўных працаўні-
коў Грамады і знутры—пасылаючы сваіх агэнтаў і дэгенэ-
ратаў быць членамі БС-РГ, каб разьбіць яе знутры, каб на-
33
кіраваць яе дзейнасьць на рэйкі контррэволюцыйпага нацы-
яналізму, на рэйкГ адзінага нацыянальнага фронту буржу-
азіі. Гэтыя агэнты польскага фашызму—Луцкевіч, Астроўскі,
Акінчыц і інш. здраднікі, сваёй мэты не дасягнулі і раска-
лоць стотысячкую організацыю нацыянальна-вызваленчага
руху—Грамаду, пад час яе існаваньня ілі ня ўдалася. По-
пулярнасьць лёзунгаў Грамады захапіла сабою ня толькі
вёску, мястэчка, а нават часткова і горад, ня гледзячы на
прыналежнасьць працоўных мас да тэй ці іншай нацыяпаль-
насьці. У Грамаду ўступаў і гарадзкі пролетарыят. Напры-
клад, у аднэй Вільні было каля 300 рабочых грамадаўцаў.
Уплыў Грамады рос з стыхійнаю хуткасьцю, асабліва
ў другой палове 1926 г. У самых глухіх, мядзьведжых кут-
кох організаваліся гурткі БС-РГ. Тых агітатараў, што вялі
змаганьне з Грамадою, вёска проста ня слухала, не давала
гаварыць і выганяла вон.
Зьлейшы вораг Грамады б. памешчык, белагвардзеец, про-
вокатар і дэфэнзыўшчык Тодар Вярнікоўскі і яго лёкаі та-
кім чынам апісвалі цяжкасьці сваёй «культурнай работы"
ў сувязі з уплывам Грамады на вёсцы: „У той час калі на
політычным беларускім грунце ішла зацятая барацьба „Гра-
мады' з іншымі політычнымі партыямі за ўплывы ў народзе,
у той час калі Грамада сваімі політычнымі і культурна-прась-
ветнымі гурткамі захапляла вёску і паланіла душу за душою—
дзядзька Тодар (Вярнікоўскі) жыў сабе на вёсцы і назіраў
сялянства ... А Грамада расла ... усюды, куды прыхо-
дзіў грамадаўскі піонэр—Грамада чулася панам палажэньня.
Здавалася, ня было ня толькі вёскі, але ніводнага чалавека,
які ня быў-бы сябрам Грамады. Змагалася з Грамадою аса-
бліва востра беларуская нацпартыя, якая 1 кіравала тады
работаю таварыства „Прасьвет1*.
Ад гэтае прасьветы і „працаваў* па лініі змаганьня
грамадаўскімі гурткамі гэты монархіст прайдзі-сьвет Вярні-
коўскі. Найбольш цесна зьвязаны з польскай дэфэнзывай,
гэты провокатар ідзе наперадзе зграі Ярэмічаў, Рагуляў, Стан-
кевічаў іінш. Скардзячыся далейу сваёй чорнасоценнай часо-
пісі „Сьветач Беларусі* на няспрыяючыя ўмовы для „Прась-
веты*, Вярнікоўскі так характарызуе вёску, захопленую гра-
мадаўскім рухам: „Думаеш... лёгка было рабіць „Прасьвету*,
калі кругом была Грамада—у жывым і ў мёртвым... Зірнёш
на вёску—грамадаўская. Здавалзся паветра і тое пахне Гра-
мадою* („Сьветач Беларусі* № 3, стар. 7-8).
Кіраўнікі БС-РГ, стаўшы на чале нацыянальна-вызвален-
чага руку ў Заходняй Беларусі, перш за ўсіх падпалі нячува-
ным нападкам з боку як урадавых, так і няўрадавых польскіх
газэт усіх кірунікаў (вядома, за выключэньнем комуністычнае
прэсы). На іхнія галовы пасыпаліся розныя провокацыі—улю-
бёны мэтод барацьбы польскай дэфвнэывы са сваімі вора-
гамі. ім прыпісвалася, што яны кіруюць партызанскімі атра-
дамі, што у іх знаходзяцца ніці нападаў на цягнікі, што яны
запраданыя замежным краінам, на сваю работу атрым.іі-
ваюць ад іх грошы. Тэрор павялічыўся. Рэпрэсіі супроць
Грамады расьлі таксама, як расла сама Грамада. Кожны дзень
прыносіў весткі аб эфэктыўных мерах з боку поліцыі, якая
сотнямі арыштоўвала членаў Грамады і адпраўляла іх за
краты.
4. Нацыянальнае пытаньне і культурніцтва ў БСС і БХД
Узмацняючы тэрор супроць пролетарыяту і рэволюцый"
нага сялянскага руху, фашысцкі ўрад Пілсудзкага абяцае
палёгкі і ідзе насустрач беларускім кулацкім організацыям,
мяркуючы праз іх адцягнуць масы ад Грамады. Заходвя-бела-
рускае кулацтва, зрастаючыся з польскім фашызмам, цалкам
апраўдала надзеі пілсудчыны, бо ўсе іхнія оргйнізацыі, як
БСС Рагулі і Ярэміча, БХД Станкевіча, беларуская сялянская
партыя на чале з Я. Станкевічам, з усёй уласьцівай ім дэмаго-
гіяй спрачаліся з адкрытымі дэфэнзыўшчыкамі—Умястоўскім,
Паўлюкевічам і Вярнікоўскім за пяршынства ў провокацыі,
фальсыфікацыі, мане і цкаваньні БС-РГ. Беларуская верха-
вінка вёскі, гарадзкая буржуазія і яе згодніцкая інтэлігенцыя,
з супольнасьці клясавых інтарэсаў з польскай буржуазіяй,
зрастаючыся з ёю праз свае клясавыя буржуазна-кулацкія
партыі і організацыі выступаюць на політычную арэну кляса-
вага змаганьня з дэмагогічнымі заклікамі адраджэньня бела-
рускае дзяржаўнасьці. У сваіх выданьнях яны заклікаюпь
да адзінага нацыянальнага фронту, бо ў сваёй беларускай
сям'і ,мы ўсе роўныя дзеці нашай маткі—Беларусі*. Увыпу-
кляючы нацыянальны момант і ставячы яго на першае месца
ў сваей здрадніцкай рабоце, перш за ўсё нацыянал-фашысты
гавораць аб культурнай аўтономіі. Яны імкнуцца давесьці
палажэньне аб адзінстве беларускай нацыі, аб тым, што
сярод беларусаў' няма кляс і клясавае барацьбы, бо бе.іа-
рускі народ адна сям'я, усе сяляне роўныя. На першым
месцы ў іх нацыянальны момант—адсюль на практыцы самы
дзікі нацыяналізм.
У той час, калі БС-РГрамада вяла непасільную барацьбу
супроць польскага імпэрыялізму за нацыянальнае вызва-
леньне працоўных мас Заходняй Беларусі.у процігласьць гэтай
нацыянальна-вызваленчай барацьбе Грамады, БХД і БСС
увесь час праводзілі нацыянал-фашысцкую здрадніцкую ра-
боту ў Заходняй Беларусі. Ужо з прб^рамных пунктаў гэтых
партый відаць іх уся буржуазная 1 адначасна дэмагогічная
ўстаноўка. Вось, напрыклад, програма БХД: .БХД імкнецца
да самастойнасьці беларускага народу на ўсіх землях, аб’яд
наных у незалежную дэмократычную рэспубліку*.
Тое-ж самае мы знаходзім і ў програме БСС.
Хі
Гэтыя абедьзве нацыянал-фашысцкія партыі разам і ў Са
юзе з беларускімі нацдэмократамі ў БССР, як Лёсік, Ластоў'
скі, Некрашэвіч і К°, ставілі свёй мэтай пры дапамозс поль"
скага імпэрыя.тізму стварыць „беларускую незалежную бур.
жуазную дэмократычную рэспубліку". Як бачым, агэнты поль-
скага імпэрыялізму нац.-фашысты і нац.-дэмократы ў БССР
імкнуліся сарваць пераможнае соцбудаўніцтва ў Савецкай
Беларусі, скінуць дыктатуру про.іетарыяту і ўстанавіць дыкта-
туру буржуазіі, яны змагаліся і змагаюцца за абшарпікд
і ку.іака і імкнуліся таксама правесьці рэстаўрацыю капіталі-
зму ў БССР. Гэтыя нацыянал-фашысцкія партыі Заходняй Бе-
ларусі, ведаючы аб нацыянальна-вызвалепчых настроях шыро-
кіх працоўных мас Заходняй Беларусі, у сваіх газэтах часта
з дэмагогічнымі мэтамі спэкулююць на нацыянальным пры-
гнечаньні і льлюць кракадылевы сьлёзы аб „незалежнай"
бацькаўшчыне — Беларусі. Малююць яны „незалсжнасьць
Беларусі", як нейкі нябескі рай не дзеля таго, каб зваць
масы на барацьбу з окупацыяй Заходняй Беларусі праз пан-
скую Польшчу, а дзеля таго, каб прыкрыць захопніцкія мэты
польскага імпэрыялізму, каб дапамагчы яму ажыцьцявіць
імпэрыялістычныя пляны нападу на БССР і пад протэкта-
ратам Пілсудзкага стварыць нешта накшталт „незалежнай
беларускай народнай рэспублікі" з усіх беларускіх зямель
і тут знайсьці сабе „месца пад сонцам"—атрымаць сабе міні-
стэрскія портфэлі і соладка жыць, высмоктваючы пот і кроў
з працоўных мас. БХД і БСС увесь час, асабліва пасьля
майскага перавароту Пілсудзкага ў 1926 годэе, пасьля канчат-
ковага пераходу кулацтва ў контррэволюцыйны лягер бур-
жуазіі, склікаюць крыжовы паход на БССР. Амаль ніводнйга
нумару .Беларускай Крыніцы" і „Сялянскай Нівы“ ня зной-
дзецца, у якім-бы не зьмяшчалася самая што ні ёсьць бур-
жуаэная хлусьня аб Савецкім саюзе і ў першую чаргу аб
БССР, аб нацыянальным уціску беларусаў, аб прыгнечаньні
сялянства, аб перараджэньні комунізму і г. д. і г. д.
БСС і БХД сваёй варожасьцю да Савецкага саюэу могуць
пахваліцца перад капіталістычным сьветам. Будаўніцтва со-
цыялізму і выкарчоўваньне карэньняў капіталізму ў краіне
дыктатуры пролетарыяту спатыкаецца ва ўсіх эксплёататар-
скіх клясах з уласьцівай ім клясавай нян'авісьцю. Мана, па-
клёпы, цкаваньне і заклік да крыжовага паходу на „бар-
барскі“ СССР бесьперастанку можна спаткаць ва ўсёй ка-
піталістычнай прэсе, у тым ліку і ў прэсе заходня-белару-
скай буржуазіі і кулацтва. Асабліва нападкам падпадае нац-
політыка савецкае ўлады. У цкаваньні Савецкага саюзу ўсе
гэтыя згодніцкія I соцыял-фашысцкія партыі—служкі поль-
скай і міжнароднай інтэрвэнцыі, цалкам адзінадушны.
Выстаўляючы лёзунг „незалежнай беларускай народнай
рэспублікі", яны заклікаюць сарваць мірнае будаўніцтва
БССР, затапіць яе ў крыві і пажарах з мэтаю рэстаўра-
36
дьіі капіталізму ў БССР. Абараняючы прынцып „сьвяшчэн-
най“ уласнасьці, яны дабіваюцца адабраць зямлю ў сялян
і перадаць памешчыкам. іхнім ідэалам, як яны самі гаво-
раць, зьяўляецца незалежнасьць БНР, а на справе яны жа-
даюць аддаць землі БССР у колёнію польскаму іміжнарод-
наму капіталу; яны за тое, каб і ў БССР сьвістаў бізун аб-
шарніка і окупанта, каб і працоўныя БССР знаходзіліся
пад эксплёатацыяй і прыгнётам і стагналі, як стогнуць пра-
цоўныя масы пад ботам польскага окупанта на тэрыторыі
Заходняе Беларусі.
Вось у чым сутнасьць зьдзяйсьненьня іх ідэалаў аб ,не-
залежнасьці" Беларусі. Вось у чым іх здрадніцкая роля ў
адносінах да працоўных мас. Іхні контррэволюцыйны твар,
хоць 1 завуаляваны радыкальнай фразай і дэмагогіяй, масы
ўжо пазнаюць. Цкуюць яны і БС-РГрамаду за тое, што яна
падавала весткі ў сваіх газэтах аб дасягненьнях нацыяналь-
на-культурнага і гаспадарчага будаўніцтва ў Краіне Саветаў.
Вось як ксёндз А. Станкевіч нападае на Грамаду за яе пры-
язныя адносіны да БССР, да яе соцыялістычнага будаўніцтва:
«Грамада, разам з польскай незалежнай партыяй, хлоп-
скай у сваёй ідэолёгіі і кірунку, набліжаецца да комуністыч-
н^га інтэрнацыяналу... Аб гэтым набліжэньні сьведчаць гра-
мадаўскія газэты, поўныя, асабліва спачатку паўстаньня Гра-
мады, сапраўды цялячага захапленьня парадкамі ў Радах.
у гэтых газэтах аж да сёньня няма крытычнага і бесста-
роньняга погляду на Радавую для нас політыку, аж да
сеньня вы ў сваіх газэтах не адважыліся крытычна глянуць
У вочы жыдоўскай колёнізацыі на нашых там землях, аж
Да сёньня расьпінаецеся даводзячы, што Радавая Беларусь—
гэта сацраўды беларуская незалежная дзяржава, з чаго
самі беларусы менскія сьмяюцца' („Беларуская Крыніца*.
Ю/ХІІ 1926 г.).
Вось прыклад, як правадыр БХД, верны служка рым-
скага папы і польскага фашызму, гэты „беспартыйны ксёндз*
змагаецца за „беларускі народ*, супроць БССР, супроць
Грамады, якая прыязна адносіцца да БССР. Тут мы бачым
цкаваньне Грамады, данос на яе ў дэфэнзыву, тут і аблі-
ваньне памыямі і чарненьне БССР, тут і самы махровы
чорнасоценны контррэволюцыйны антысэмітызм.
Згодніцтва і прадажнасьць яўрэйскай буржуазіі з поль-
скай буржуазіяй БХД і БСС узвальваюць на ўвесь яўрэй-
скі народ, у тым ліку на яўрэйскую беднату і пролетарыят,
якія пад кіраўніцтвам КПП разам з працоўнымі ўсіх нацы-
йнальнасьцяў Польшчы змагаюцца з польскім імпэрыяліз-
мам 1 прадажніцтвам сваёй-жа яўрэйскай буржуазіі. „Бела-
руская Крыніца", узводзячы гэты паклёп на ўвесь яўрэйскі
народ, піша так’-
„Якое жыды маюць права на беларускую зямлю? Ці эа
гое, што стагодзьдзямі жылі з беларускага народу, яны
37
маюць гэтым народам цяпер гандляваць? Жыды жывуць
з беларускага народу, але спрыяць абавязаліся польскаму
ўраду і політыцы, штоскіравана проціў беларускага народу.
Мы павінны абыйсьціся бяз жыдоў, патрапіць жыць і так.
як-бы жыдоў на Беларусі зусім ня было" (А. Сталевіч. Ся-
лянскія партыі ў Заходняй Беларусі. „Бальшавік Беларусі"
№ 10, 1928 г., стар. 17).
Контррэволюцыйны, зоолёгічны нацыяналізм, антысэмітызм,
нацкоўваньне аднэй нацыі на другую—вось улюбёныя срод-
кі і тактыка буржуазіі, якімі яна шырока ўсіоды карыс-
таецца, якімі, як вядома, шырока карыстаўся расійскі царызм,
якім карыстаюцца і цяпер польскі фашызм і беларускі на-
цыянал-фашызм, утвараючы нявіданыя яўрэйскія пагромы па
ўсёй Польшчы і Заходняй Беларусі. Адбіваючы інтарэсы бела-
рускай буржуазіі і кулацтва, выконваючы соцыяльны заказ
польскага імпэрыялізму гэтыя нац.-фашысцкія беларускія
партыі нацкоўваюць беларускія масы як на яўрэяў, так і на
польскае грамадзянства.
„Беларускі народ пераканаўся, піша „Беларуская Крыніца",
што проці яго ня толькі польская ўлада, адміністрацыя, але
і польскае грамадзянства, нават увесь польскі народ... Ня
толькі няма здарэньня, паказваючага, што хоць частка поль-
скага грамадзянства не згаджаецца з польскім урадам, але
наадварот, кожны дзень нам прыносіць весткі, дііто поль-
скае грамадзянства ня хоча адставаць ад польскага ўраду".
(Цытуем па таму-ж артыкулу А. Сталевіча. „Балыцавік Бе-
ларусі", стар. 17).
Нацкоўваючы адну нацыю на другую, абвінвачваючы ня-
польскую імпэрыялістычную буржуазію ў нацыянальным пры-
гнечаньні Заходняй Беларусі.аўвесьпольскі народ, значыць,у
тым ліку і польскі пролетарыят—асноўную рухаючую сілу
і кіраўніка пролетарскае рэволюцыі ў Польшчы, які зма-
гаецца супроць польскага фашызму і стаіць за поўнае ад-
дзяленьне прыгнечаных нацыянальнасьцяў у Польшчы, гэ-
тыя нацыянал-фашысты хочуць разьбіць адзіны фронт
барацьбы працоўных усіх нацыянальнасьцяў, накіраваны
супроць фашысцкае дыктатуры.
3 самага пачатку ўтварэньня Грамады, якая змагалася
за нацыянальнае вызваленьне Заходняй Беларусі з-пад поль-
скай окупацыі, змагалася і за соцыяльна-клясавыя інтарэсы
рабочых і сялян, за ўстанаўленьне адзінага рабоча-сялянскага
ўраду, БХД і БСС імкнуліся сваімі лёзунгамі адзінага на-
цыянальнага фронту, крыкам аб адзінстве, супольнасьці ўсяго
беларускага народу адцягнуць з рэек клясавае барацьбЫ
супроць буржуазіі абшарнікаў і кулацтва і іх фашысцкагя
польскага ўраду і гэтым самым даць магчымасьць право-
дзіць далейшую эксплёатацыю працоўных мас. Нацыянал-
фашысты імкнуліся даводзіць, што ніякіх разыходжаньняў
паміж Грамадой, БХД і Сельсаюэам не павінна быць, што
зв
яны павінны ўсе разам ісьці, бо: ,яны ўсе,—піша „Беларуская
Крыніца",—маюць адну мэту: самастойнасьць і незалежнасьць
бацькаўшчыны. Але мэта гэтая агульная нам усім белару-
сам, жывучым пад Польшчай, зьяўляецца покуль што толькі
лятуценьнем—за вошта-ж тады сварышіа, кялі кожны з нас
хоча аднаго і таго-ж самага, а рэальнасьці яшчз ня відаць,
На бок дзеля гэтага „ўсе сваркі і звадкі, аднэй дзеці маткі*,
пачэснае.месца хай эойме лёзунг: „усе за аднаго, а адзін
за ўсіх“—і ў злучнасьці і згодзе наша моц“ („Беларуская
Крыніца“ 22/VIII 1926 г.).
Нявідана хуткі рост Грамады, калі ў яе рады ўлілася
100-тысячная маса рабочых і сялян Заходняй Беларусі, калі
гэта вялізарная армія працоўных пачала весьці політычную ба-
рацьбу супроць нацыянальнага і соцыяльнага ўціску, супроць
падаткаў, штрафаў, барацьбу за вызваленьне з турмаў по-
літычных зьняволеных і г. д„ выклікаў з боку БХД і БСС
крык у сваіх газэтах аб згубнай для „бацькаўшчыны*—
Беларусі—гэтай політычнай рабоце Грамады;яны пачалі клі-
каць грамадаўскія масы ад політыкі да бясшкоднага апо-
літычнага культурніцтва. .Беларуская Крыйіца* ў артыкуле
„Грамада на вёсцы* пералічае такія недахопы Грамады,—што
там „гаворыцца сапсутай, або наваті чыста расійскай мовай...
што другім недахопам у Грамадзе зьяўляецца мноства ня-
пэўнага элемэнту, ужо не гаворачы пра цэлую хмару роз-
ных сышчыкаў і провокатараў”... і што „маса, узбуджаная
гневам, ідзе са шпаркасьцю сьнегавой хмарыўтым кірунку,
які далі ёй правадырьГ... Далей газэта гаворыць, „калі ўсё
гэта возьмем пад увагу, дык пабачым, што ўся работаГра-
мады мае надта слабы фундамант. Гэта будзе волат на
гліняных нагах... На культурную работу яна мала зьвяртае
ўвагі, даволі ўспомніць аб тым, што пры організацыі Гра-
мады на вёсцы замірае ўся культурная работя, людзі пера-
стаюць нават ладзіць прадстаўленьні, але аддаюцца ўсёй
душою політыцы...” („Беларуская Крыніца*, 19/11 1926 г.).
Абвінавачваючы Грамаду зусім беспадстаўна ў тым, што
яна быццам-бы не вядзе культурнае работы, у якой БХД
бачыць усё збаўленьне бацькаўшчыны, „Беларуская Крыніца"
пачынае клікаць грамадаўскія масы на такі шлях: „Політыка
апіраецца на культуру, як дом на фундамант. Дык да куль-
турнай работы, дзеячы! Робячы культурную работу, вы бу-
дзеце будаваць моцны фундамант пад політычныя асновы
нашай бацькаўшчыны Беларусі*.
„Назад да культурнай творчай працы, бо беларуская
політыка апярэдзіла беларускую культуру*, вось лёзунг
БХД да працоўных мас, якія сталі на шлях вызваленчае
барацьбы і організаваліся ў політычную партыю Беларускай
Сялянска-Работніцкай Грамады.
„Нам здаецца, што Грамада павінна выкарыстаць усе
свае ўплывы I ўвесь свой партыйны апарат на карысьць
39
беларускае культуры, а перад усім беларускай школы. Гурткі
павінны закідаць усе по.іьскія школьныя інспэктарыяты дэк-
лярацыямі, жадаючымі беларускай школы... Бяз гэтага
дзейнасьць Грамады была-б дужа аднастароньняя і—праўду
кажучы—ня трывалая... бо політыка—гэта вецер, і наваг
бура, а культура—гэта будзе моцная скала“ („Беларуская
Крыніца', 22/Х 1926 г.).
Гэты заклік буржуазна-кулацкіх організацый назад ад
масавае політычнае барацьбы рабочых і сялян Заходняй
Беларусі за пролетарскую рэволюцыю. за рабоча-сялянскую
савецкую ўладу да аполітычнага культурніцтва набывае ва
ўмовах Заходняй Беларусі контррэволюцыйнае значэньне
і зьяўляецца вельмі выгодным для буржуазіі і кулацтва, для
окупанцка-фашысцкай дыктатуры, якія баяцца надыходзя-
чай пролетарскай рэволюцыі.
5. Адносіны да рабоча-сялянскага саюзу
Гуляючы з вонкавага боку ў опозіцыю да ўраду, пры-
крываючыся замаскаванымі левымі фразамі як БХД, так
і БСС на чале з параю гнядых—Ярэмічам і Рагуляй, у пер-
шую чаргу імкнуцца прышчапіць масам ілюзію, што яны
адны зьяўляюцца абаронцамі беларускага народу, змагаюцца
за монополію абароны інтарэсаў усяго сялянства. Выступа-
ючы ад імя ўсяго сялянства, гэтыя нац.-фашысцкія партыі
як у сваіх програмах, так і ў штодзеннай сваёй практыцы
атручваюць мазгі шовіністычным чадам, абараняюць вы-
ключна і толькі інтарэсы буржуазіі і кулацтва. Гэтыя лі-
дэры кулацтва маюць ужо даволі значны стаж па абароне
сваіх клясавых інтарэсаў. Рагуля яшчэ да рэволюцыі быў
у партыі трудавікоў, а Ярэміч з 1912 году „пра’цаваў
у партыі соцыял-дэмократаў меншавікоў, належачы адна-
часма і да Беларускай Соцыялістычнай Грамады. Ад 1919 г.
у працягу 3 гадоў быў ён старшынёй Віленскага беларус
кага нацыянальнага камітэту і ў гэты час быў сябрам Рады
беларускай вароднай рэспублікі і сябрам Прэзыдыуму Рады
Віленшчыны і Гарадзеншчыны“ („Сялянская Ніва“ № 2 ад
17 студзеня 1926 г.).
Гэты паслужны сьпісак мацёрага меншавіка-контррвволю-
цыянэра прывёў яго на пост ідэолёга і кіраўніка заходня-
беларускага кулацтва. Гэта пара гнядых—Ярэміч і Рагуля
аараз, сабраўшы купу злотых дзякуючыя сваім пасольскім
мандатам і „дапамозе з двфэнзывы", пакуплялі сабе фаль-
варкі і, зьяўляючыся самі тыповымі кулакамі-крывасмокамі,
высмокгваюць сокі з заходняй беларускай вясковай бед-
наты, абараняюць кулацтва і пяюць дыфірамбы па адрасу
сталыпінсквй аграрнай рэформы і польскай камасацыі, якая
цяпер праводзіцца ў Заходняй Беларус.І.
40
Характэрнай філёзофіяй гэтых нацыянал-фашыстаў зьяў
ляецца супроцьстаўленьне інтарэсаў рабочых і сялян. Поль-
скаму фашызму, які рыхтуе ваенны напад на СССР, у пер
шую чаргу патрэбна забясьпечыць сабе тыл і разьбіць
узрастаючы нацыянальна-вызваленчы рух, які кіруецца ком-
партыяй. Таму адным з мерапрыемстваў польскае буржуазп
і зьяўляецца спроба разьбіць саюз рабочых і сялян, які быў
напісаны і на штандарах Грамады. Гаворачы аб інтарэсах
адзінага сялянства, а па сутнасьці вядучы змаганьне за
буржуазію і кулацтва, гзтыя кулацкія князькі—Ярэміч і Ра
гулн, у сваім органе „Сялянская Ніва* тэорытычна стараюцца
абгрунтаваць палажэньне аб немагчымасьці існаваньня саюзу
рабочых і сялян, аб непрымірымасьці інтарэсаў рабочых
і сялян. Больш таго, выконваючы соцыяльны заказ буржу-
азіі і кулацтва, яны нацкоўваюць сялян на рабочых, ставяць
на адну дошку рабочых, прамыслоўцаў і гандляроў, нац-
«оўваюць сялян на рабочых, на гультаёў і г. д.
Пасол Ярэміч у сваім органе піша наступнае ў артыкуле
„Сяляне і работнікі":
.Паглядзім на політыку і цыфры ў Польшчы: прадстаў-
нікі рабочых, прамыслоўцы, гандляры, капіталісты праз
галовы сялян падалі сабе рукі і за коштсялян адны робяць
сабе добрабыт, другія, г. зн. рабочыя, на гэта гледзячы.
маўчаць, за тое, што ім даюць хоць напалову быць сытымі...
Праўда, цяпер у Польшчы, дзякуючы ненормальным ад-
носінам, многа безработных і ім дрэнна жывецца, але 1 ім
патроху ўрад дапамагае, а колькі сялян безработных і хтэ
ім дапамагае? Аб гэтым ніхто ня ведае, дый нікому галавэ
не баліць, бо селянін не організаваны, ня крычыць і ніхто
на яго не зьвяртае ўвагі. Гэта аб безработных. Цяпер ска
жам некалькі слоў аб тых, якія працуюць: гэтыя лепей
жывуць у некалькі раз, як самы найбагацейшы селянін, ня
кажучы ўжо аб самым бедным, гэта тут, дзе ўладу мае
буржуазія.
Паглядзім мы так-жа, як жывецца селяніну ў СССР, дзе
быццам мае ўладу ня толькі рабочы, але і селянін. Аказваеццт,
што тут тое-ж самае: горад жыве за кошт селяніна (,Ся-
лянская Ніва“ ад 14/11 1926 г.).
Як бачым, лідэр БСС вельмі сумленна выконвае загад
сваіх хлебадаўцаў. Гэта самае пішуць і сельсаюзьніцкія
пабратымцы з БХД. Гэтыя згодніцкія буржуазна-кулацкія
партыі маюць сваю пэўную дыялектыку: працуючы ў го-
радзе яны провокуюць дробна-буржуазныя пласты гораду
супроць сялянства, якое, быццам, уздымаючы цэны на
сельска-гаспадарчыя продукты, набівае сабе кішэні, прз-
цуючы-ж у вёсцы гэтыя згоднікі нацкоўваюць сялянства
на рабочых, якія, быццам-бы. за сваю работу жывуць куды
41
лепш, чым самы багацейшы селянін. У прыведзенай Дум
мацёрага фашыста Ярэміча ёсьць і паклёп на рабочых, Я^Ь|
нібы ідуць разам з гандлярамі і прамыслоўцамі, тут ёсьп4
і захапленьне ад урадавай „дапамогі" безработным,
і кракадылевы сьлёзы над доляй селянійа, інтарэсы Якога
ён прадае направа і налева белапольскім окупантам. Тут
таксама не абышлося і без таго, каб не зрабіць наскок
СССР, не Наіі.іпоацо о ..«.. і»'"л»-ава(|
нянавісьцю на краіну дыктатуры пролетарыяту. Гэтыя „аўто.
рытэтныя* выказваньні аднаго з правадыроў беларускага
.... .. „ - На
напляваць з усей сваей зьвярынай клясавай
кулацтва на першы догляд здаюцца няпісьменымі, але тут
ад пачатку да канца выказана клясавая праўда клясавага во-
рага; гэта „пісьменнасьць* запрададзеная польскаму імпэрыя.
лізму, які і імкнецца пасварыць рухаючыя сілы ў надыходзячай
пролетарскай рэволюцыі—рабочых і працоўнае сялянства.
Польска.му мілітарызму ідзе аб тое, каб давесьці розьніцу
ў інтарэсах пролетарыяту і салянства, давесьці непрыміры’.
масьць іх інтарэсаў і таму разьбіць іх саюз, давесьці немаг-
чымасьць утварэньня рабоча-сялянскага ўраду. Гэтую місію
ў Заходняй Беларусі выконвае беларускі нац.-фашызм. Другі
служка і лёкай польскай буржуазіі і паплечнік Ярэміча Л|.
Прынскі, робячы напады на БС-РГ, цкуючы яе, абінавачвае
яе ў комунізьме, гэтым самым дапамагаючы дэфэнзыве
ў разгроме Грамады. Гэты недалужны езуіцкі тэорэтык ку-
лацтва дагаварваецца да паўнейшага абсурду, разьвіваючы
тэорыю аб супярэчнасьці паміж інтарэсамі рабочых і сялян.
Але, „скачы ўража, як пан кажа*. У гэтага дамарослага
контррэволюцыянэра з нямалай дозай зоолёгічнага шові-
вінізму пераплятаецца нацкоўваньне дэфэнзывы на Гра-
маду і разгром саюзу рабочых і сялян, супроцьстаўленьне
іх інтарэсаў, выкарыстоўваньне сялянства рабочым рухам
для свайго вызваленьня выключна за кошт сялянства, якому
быццам ад рабочых „чыстая згуба*.
У гэтым сэнсе артыкул Прынскага зьяўляецца распра-
цоўкай § 14 програмы БСС, у якім гаворыцца літаральна
наступнае: „Беларускі сельсаюз вядзе барацьбу з сучасным
выкарыстаньнем вёскі горадам і з нясуемнасьцю цэнаў між
зямельнымі продуктамі і фабрычнымі таварамі*.. 3 гэтага
§ програмы відаць, што БСС узаканяе на ўсе гады і часы
розьніцу паміж горадам I вёскаю, прызнае выкарыстоўваньне
вёскі (у сапраўднасьці яе верхавінкі) горадам і (чытай рабо-
чымі) як пакупцамі, 1 таму патрэбна весьці непрымірымую
барацьбу з горадам (з рабочымі). Такая концэпцыя пры-
шчапляецца з мэтай адурманьваньня мас. ва ўсіх іхніх
нумарох газэты.
Болыц поўна такая тэорыя выпукляецца ў полемічным
артыкуле М. Прынскага, пісаніну якога мы тут прывядзем:
„Пасьля эакладзінаў Бел. Сял. Саюзу 1 выхаду ў сьвет час.
„Сялянская Ніва* на закладчыкаў незалежнага клясаваг»
42
уХу сялянскага пасыпаліся з боку прыхільнікаў комуніс-
Ручнае ўлады закіды, што гэты рух дзеліць сялян
і работнікаў.
[Цто работніцкі рух у сваіх асвабаджэньнях стараўся вы-
карыстаць дзеля сваіх мэтаў сялянства,—гэта зусім зразу-
мела. Сялянства ва ўсіх краёх прадстаўляла хоць і адсталую,
але вялізарную сілу, не скарыстаць з гэтае сілы было-б не-
разумна... Што інтарэсы селяніна і работніка ня сходзяцца
і што работніцкія партыі ня могуць задаволінь сялян, гэта
наглядна бачым у тых краёх, дзе работніцкія партыі ў тэй
ці іншай меры дасталі ў свае рукі ўладу, прыкладам, у Гер-
маніі, Чэха-Славаччыне, Баўгарыі. Ува ўсіх падобных краёх
нямінуча ўзьнікаюць сялянскія партыі і саюзы, каб абара-
ніцца ад аднабокае работніцкае ўлады... але адкажам на
пытаньні, ці дзеліць беларускі рух сялянскі сялянства і ра-
ботніцтва? Мусім адказаць, што ня дзеліць. Найперш ня
дзеліць дзеля таго, што няма чаго дзяліць ім, нямашака жад-
нага супольнага салянска-работніцкага жыцьця, нямашака
жаднае сялянска-работніцкае організацыі. У гэтым уся трагэ-
дыя тых, которыя крцчаць аб патрэбе с\польнай сялянска-,
работніцкай організацыі, што дагэтуль у Беларусі яе не
стварылі. Апошнімі часамі можна заўважыць, што Бел. Сял.-
Раб. Грамада робіць свае вечы ў мястох, Гарадні, Беластоку
і інш.. Калі-б гэта не абмежыліся аднымі вечамі, калі-б
організацыя беларускіх работнікаў прайшла глыбей. ствары-
ліся беларускія організацыі работніцкія, тады можна было-б
гаманіць аб адносінах беларускіх сялянаў да беларускіх ра-
ботнікаў. Але мусім зрабіці адну засьцярогу. Работнікаў
У Беларусі ёсьць вельмі мала, толькі некалькі процантаў.
I ў гэтай малой лічбе большасьць складаюць не работнікі
беларусы, але пераважна іншыя. Ад гэткага складу работ-
ніцкіх організацый мы не спадзяёмся жаднага дабра бела-
рускім работнікам, а сялянству ад іх—чыстая згуба...
•.На наш розум беларускія работнікі маюць організава-
Ціся асобна ў свае нацыянальныя (няхай соцыялістычныя)
організацыі работніцкія. Проці гэткіх работнікяў беларускіх,
беларускае сялянства ня будзе нічугасенькі меці і з імі зьмяр-
куецца. Але каб і таксталася ў работніцкім руху беларускім,
як мы лічым патрэбным, усё-ж такі беларускае сялянства
мусіць мець свае організацыі, асобныя ад работніцкіх. Мусіць
гэта быць з двух галоўных прычын: 1) работнікаў беларусаў
ёсьць якіх 2-3. проц., тады як сялянаў ёсьць ля 95 проц. Ня
можна долі гэткае вялікае лічбы сялянаў рабіці эалежнай
ад таго, як пойдзе разьвіцьцё работніцкага руху...
... 2) інтарэсы сялянаў і работнікаў розныя. Па меры таго.
як сялнне і работнікі будуць-даходзіць депшага, справядліў-
шага быцьця, розьніца гэтых інтарэсаў будзе павялічацеся.
Калі дойдзе той жаданы час, што ў вёсцы вя будзе паноў,
а ў мястох капіталістаў-фабрыкантаў, ды гандляроў-спэку-
лянтаў—работнікі і сяляне, як места і вёска, будуць пастаў-
леыы адны проці адных.... (Максім Прынскі. «Сялянская
Ніва“ № 6 ад 14 III 1926 г.).
Урэшце бачым, што тут пастаўлены ўсе кропкі над і.
У выкананьні заданьняў польскага імпэрыялізму паважаны
вучань аказаўся вартым шаноўнага настаўніка Ярэміча.
Адносіны БХД да грамадаўскага лёзунгу—барацьбы з.і
сялянска-рабочую ўладу тыя-ж самыя, што і Бел. Сельсаюзь-
нікаў. Калі іх выкрыла Грамада ў сваіх газэтах як прадстаў-
нікоў і абаронцаў абшарнікаў, буржуазіі, ду.хавенства і кулац-
тва, і калі яны ўбачылі, якой популярнасьцю карыстаецца
сярод шырокіх працоўных мас лёзунг аб саюзе рабочых
і сялян, яны пачыналі з яўнай дэмагогіяй у сваёй газэце
прыкідвацца, што і яны стаяць за рабочых і сялян. Вось як
агрызалася „Беларуская Крыніца" супроць пасьлядоўніцтва
грамадаўскіх ідэй газэты „Голас Працы":
„Урэшце ў тым-жа артыкуле спатыкаем ахвоту нашых
гура-соцыялістаў узяць монополь на сялян і работнікаў,
толькі сябе называючы іх прадстаўнікамі. Зразумелая рэч,
што той, хто так піша, сам ня верыў у праўдзівасьць слоў
сваіх. Беларуская хрысьціянская дэмократыя ёсьць так-жа
організацыя сялян і работнікаў. Маючы сваю выпрабавЯную
ідэолёгію і ня маючая нічога супольнага з ніякай бурэкуазіяй.
Асноўная розьніца між намі тая, што нашы радыкалы-
паклоньнікі матэрыі, а мы—духа“ („Беларуская Крыніца”
ад 29'IV 1928 г.).
Разводзячы дэмагогію аб тым, што 1 яны таксама абара-
няюць інтарэсы як сялян, так і рабочых, яны запісваюць
сабе ў актыў, што зьяўляюцца прадстаўнікамі і абаронцамі
ідэалізму, а не матар'ялізму, як гэта робіць БС-РГрамада.
Адыгрываючыся на цёмных масах, якія дзякуючы сваёй
малакультурнасьці абвеяны рэлігійным дурманом, знаходзяцца
пад уплывам чорнасоценнага клерыкалізму, яны, ківаючы
на матар'ялізм Грамады і вынікаючае адсюль бязбожжа,
думаюць адыграцца на гэтым. Ніякі дух, ніякі ідэалізм ім
не дапаможа, бо прачынаючыся, масы ўжо бачаць, што дзе
пануе гэты дух, ідэалізм і чорнасоценны клерыкалізм, там
найбольш жорстка пануе эксплёатацыя і зьдзек. Аргумэнта-
цыя ў сваю абарону вельмі слабенькая, бо ўздымаючыяся
супроць эксплёатацыі масы, уздымаюцца 1 супроць аджы-
ваючага свой век хадэцкага духу—ідэалізму.
Змагаючыся з Грамадой і абвінавачваючы яе ў тым, што
ў яе барацьбе меліся элемэнты марксызму, выступаючы,
супроць лёзунгу Грамады аб сялянска-работніцкім урадзе,
хадэкі ў сваім органе „Беларуская Крыніца* пішуць наступнае.
.... Гэты кірунак (быўшы Грамадаўскі) сваім ідэалам
політычна-грамадзкім лічыць, як ён часта гэта падчэрквае,
44
сялянска-работніцкую ўладу. Але што гэта значыць, якая
істота такога ідэалу? А вось яна. Улада ў Беларусі на-
лежыць да пролетарыяту, ці інакш—да клясы работніцка-
фабрычнай. Усё жыцьцё будуецца на асновах матар'ялізму
Маркса ў пераробцы Леніна. Рэлігія, асабліва хрысьціянская,
з жыцьця публічнага выганяецца. А спосабы да гэтых мэтаў
паводле гэнага кірунку добрыя ўсе. Аб спосабах моральных
тут гутаркі няма і быць ня можа, калі чалавек наглядаецца
як вытвор сіл матар'яльных і толькі...
Маючы за найвышэйшае сьвятло ня Маркса і ня Леніна,
а Хрыстуса, і разглядаючы свой народ не такі, якім-бы
бачыць жадалі паклоньнікі дыктатуры пролетарыяту, а такім,
пкім ён ёсьць, мы на ўсё гэта глядзім інакш.
Паводле нас улада на Беларусі мусіць належаць да ўсяго
народу, пэўна-ж да сялян і работнікаў. Але дзеля гэтага,
што народ наш прад усім сялянскі, дык і ўладу павінны
рымаць перад усім інтэлігентныя сялянскія сыны. Учасьце-
ў уладзе, залежна ад свайго ліку, бязумоўна, маюць
і фабрычныя работнікі. Словам, БХД за свой ідэал уважае
ўладу, праўда, так-жа сялянска-работніцкую, але справядлівую,
апёртую на сапраўдным характары і на сапраўдных інтарэсах
нашага народу. 1 мы, як дэмократы, адкідаем усякую дыкта-
туру (перадавая „Беларускай Крыншы“ ад 17,Х 1927 г.).
Выступаючы супроць дыктатуры пролетарыяту, змага-
ючыся з лёзунгам БС-РГ аб сялянска-работніцкай уладзе.
самі яны ўсён душой і целам падтрымліваюць і замацоў-
ваюць дыктатуру буржуазіі, з уласьцівым ашуканствам, ма-
ной адыгрываючыся на маласьвядомасьці і забітасьці за-
ходня-беларускага сялянства, б‘ючы сябе ў грудзі, што яны
верныя служкі Хрыста і яго намесьніка—інтэрвэнта рым-
скага папы. 3 прыведзенага артыкулу гэтага чорнасоцен-
ства ясна відаць уся рэакцыйнасьць, уся контррэволюцый-
насьць гэтай клерыкальна-кулацкай організацыі.
БХД з яўна дэмагогічнымі мэтамі імкнецца затуманіць
вочы працоўным масам, давесьці, што яна таксама партыя
рабочых і сялян. Каб давесьці, што яна партыя не буржу-
азіі, а рабочых I сялян яна прыводзіць такія аргумэнты,
паводле якіх яна інакш, бачыце, і быць ня можа, бо .... кож-
наму беларусу ясна—піша яе орган „Беларуская Крыніца*,
што беларусы агулам сваёй буржуазіі ня маюць, а калі былі
абароньнікі буржуазіі, то цяпер пад новай скурай апыну-
ліся ў Грамадзе... Мы вялі і вядэем сялянскі народ свой
да таго, каб ён сам быў вольным на сваёй зямлі і жа-
даем роўнасьці, вольнага супрацоўніцтва сялян і меставых
работнікаў, а „Народны Звон" (орган Грамады—Б.. Б.) дае
дыктатуру пролетарыяту, ці інакш—панаваньне над нашым
сялянскім народам жменьцы меставых работнікаў, пера-
важна чужых нашаму сялянству і народнасьці і грамадзкім
патрвбам* („Веларуская Крыніца" ад 14 I 1927 г.).
45
а ў мястох капіталістаў-фабрыкантаў, ды гандляроў-спэку-
лянтаў—работнікі і сяляне, як места і вёска, будуць пастаў-
лены адны проці адных.... (Максім Прынскі. „Сялянская
Ніва“ № 6 ад 14 III 1926 г.).
Урэшце бачым, што тут пастаўлены ўсе кропкі над і.
У выкананьні заданьняў польскага імпэрыялізму паважаны
вучань аказаўся вартым шаноўнага настаўніка Ярэміча.
Адносіны БХД да грамадаўскага лёзунгу—барацьбы за
сялянска-рабочую ўладу тыя-ж самыя, што і Бел. Сельсаюзь-
нікаў. Калі іх выкрыла Грамада ў сваіх газэтах як прадстаў-
нікоў і абаронцаў абшарнікаў, буржуазіі, духавенства і кулац-
тва, і калі яны ўбачылі, якой популярнасьцю карыстаецца
сярод шырокіх працоўных мас лёзунг аб саюзе рабочы.х
і сялян, яны пачыналі з яўнай дэмагогіяй у сваёй газэце
прыкідвацца, што і яны стаяць за рабочых і сялян. Вось як
агрызалася „Беларуская Крыніца" супроць пасьлядоўніцтва
грамадаўскіх ідэй газэты „Голас Працы“:
„Урэшце ў тым-жа артыкуле спатыкаем ахвоту нашых
гура-соцыялістаў узяць монополь на сялян і работнікаў,
толькі сябе называючы іх прадстаўнікамі. Зразумелая рэч,
што той, хто так піша, сам ня верыў у праўдзівасьць слоў
сваіх. Беларуская хрысьціянская дэмократыя ёсьць так-жа
організацыя сялян і работнікаў. Маючы сваю выпрабавЗную
ідэолёгію і ня маючая нічога супольнага з ніякай буржуазіяй.
Асноўная розьніца між намі тая, што нашы радыкалы-
паклоньнікі матэрыі, а мы—духа“ („Беларуская Крыніца"
ад 29/IV 1928 г.).
Разводзячы дэмагогію аб тым, што і яны таксама абара-
няюць інтарэсы як сялян, так і рабочых, яны запісваюць
сабе ў актыў, што зьяўляюцца прадстаўнікамі і абарондамі
ідэалізму, а не матар'ялізму, як гэта робіць БС-РГрамада.
Адыгрываючыся на цёмных масах, якія дзякуючы сваёй
малакультурнасьці абвеяны рэлігійным дурманом, знаходзяцца
пад уплывам чорнасоценнага клерыкалізму, яны, ківаючы
на матар'ялізм Грамады і вынікаючае адсюль бязбожжа,
думаюць адыграцца на гэтым. Ніякі дух, ніякі ідэалізм ім
не дапаможа, бо прачынаючыся, масы ўжо бачаць, што дзе
пануе гэты дух, ідэалізм і чорнасоценны клерыкалізм, там
яайболып жорстка пануе эксплёатацыя і зьдзек. Аргумэнта-
цыя ў сваю абарону вельмі слабенькая, бо ўздьгмаючыяся
супроць эксплёатацыі масы, уздымаюцца 1 супроць аджы-
ваючага свой век хадэцкага духу—ідэалізму.
Змагаючыся з Грамадой і абвінавачваючы яе ў тым, што
ў яе барацьбе меліся элемэнты марксызму, выступаючы,
супроць лёзунгу Грамады аб сялянска-работніцкім урадзе,
хадэкі ў сваім органе „Беларуская Крыніца" пішуць яаступнзе.
„... Гэты кірунак (быўшы Грамадаўскі) сваім ідэалам
політычна-грамадзкім лічыць, як ён часта гэта падчэрквае,
44
сялянска-работніцкую ўладу. Але што гэта значыць, якая
істота такога ідэалу? А вось яна. Улада ў Беларусі на-
лежыць да пролетарыяту, ці інакш—да клясы работніцка-
фабрычнай. Усё жыцьцё будуецца на асновах матар'ялізму
Маркса ў пераробцы Леніна. Рэлігія, асабліва хрысьціянская,
з жыцьця публічнага выганяецца. А спосабы да гэтых мэтаў
паводле гэнага кірунку добрыя ўсе. Аб спосабах моральных
тут гутаркі няма і быць ня можа, калі чалавек наглядаецца
як вытвор сіл матар'яльных і толькі...
Маючы за найвышэйшае сьвятло ня Маркса і няЛеніна»
а Хрыстуса, і разглядаючы свой народ не такі, якім-бы
бачыць жадалі паклоньнікі дыктатуры пролетарыяту, а такім,
я.кім ён ёсьць, мы на ўсё гэта глядзім інакш.
Паводле нас улада на Беларусі мусіць належаць да ўсяго
народу, пэўна-ж да сялян і работнікаў. Але дзеля гэтага,
што народ наш прад усім сялянскі, дык і ўладу павінны
'^рымаць перад усім інтэлігентныя сялянскія сыны. Учасьпе-
Ў уладзе, залежна ад свайго ліку, бязумоўна, маюць
[ фабрычныя работнікі. Словам, БХД за свой ідэал уважае
ўладу, праўда, так-жа сялянска-работніцкую, але справядлівую,
апёртую на сапраўдным характары і на сапраўдных інтарэсах
нашага народу. І мы, як дэмократы, адкідаем усякую дыкта-
ТУРУ (перадавая „Беларускай Крыніцы" ад 17;Х 1927 г.).
Выступаючы супроць дыктатуры пролетарыяту, змага-
ючыся з лёзунгам БС-РГ аб сялянска-работніцкай уладзе.
самі яны ўсён душой і целам падтрымліваюць і замацоў-
ваюць дыктатуру буржуазіі, з уласьцівым ашуканствам, ма-
ной адыгрываючыся на маласьвядомасьці і забітасьш за-
ходня-беларускага сялянства, 6‘ючы сябе ў грудзі, што яны
верныя служкі Хрыста і яго на.месьніка—інтэрвэнта рым-
скага папы. 3 прыведзенага артыкулу гэтага чорнасоцен-
ства ясна відаць уся рэакцыйнасьць, уся контррэволюцый-
насьць гэтай клерыкальна-кулацкай організацыі.
БХД з яўна дэмагогічнымі мэтамі імкнецца затуманіць
вочы працоўным масам, давесьці, што яна таксама партыя
рабочых і сялян. Каб давесьці, што яна партыя не буржу-
азіі, а рабочых і сялян яна прыводзіць такія аргумэнты,
паводле якіх яна інакш, бачыце, і быць ня можа, бо .... кож-
наму беларусу ясна—піша яе орган „Беларуская Крыніца*.
што беларусы агулам сваёй буржуазіі ня маюць, а калі былі
абароньнікі буржуазіі, то цяпер пал новай скурай апыну-
ліся ў Грамадзе... Мы вялі і вядзем сялянскі народ свой
да таго, каб ён сам быў вольным на сваёй зямлі і жа-
даем роўнасьці, вольнага супрацоўніцтва сялян і меставых
работнікаў, а „Народны Звон" (орган Грамады—Б.. Б.) дае
дыктатуру пролетарыяту, ці інакш—панаваньне над нашым
сялянскім народам жменьцы меставых работнікаў, пера-
важна чужых нашаму сялянству і народнасьці і грамадэкім
патрэбам* („Веларуская Крыніца* ад 14 1 1927 г.).
Абвінавачваючы Грамаду, што яна стаіць за дыктатуру
пролетарыяту, напярэдадні разгрому Грамады БХД гаво-
рыць, што яна стаіць эа .чыстую* дэмократыю і тлумачыць
гэта такім чынам;
.... Дэмократызм—гэта ўлада, гэта роўнасьць усіх гра-
мадэян перад правам: і паноў, і мужыкоў, і ксяндзоў, і паноў.
Ніхто з іх ня мае ніякага прывілею. У дэмократычным па-
радку ўсе грамадзяне роўны: кожны мае роўны голас і роў-
нае эначэньне ў політычным і грамадзкім жыцьці. А ў нас
беларусаў шчыры дэмократызм. Таксама ў партыі, якая за-
вецца .Беларуская Хрысьціянская Дэмократыя1* і куды ўва-
ходэяць ксяндзы-беларусы (ксёндз Станкевіч і ксёндэ Гад-
леўскі), ксяндэы ня маюць асаблівага значэньня, а маюць
такі самы голас, як і ўсе сябры ЦК, бо гэта партыя дэмо-
кратычмая' (.Беларуская Крыніца* № 45 ад 17/ХІІ 1926 г.).
Адносна гэтага разважаньня БХД аб яе .чыстым дэмо-
кратыэьме* варта прывесьці словы Энгельса, выказаныя ім
у лісьце да Бэбэля яшчэ ў 1884 г.
.Што датычыцца чыстай дэмократыі і яе ролі ў буду-
чым, дык я думаю, што ў Германіі яна будэе адыгрываць
куды менш відную ролю параўнаўча з краінамі больш ста-
рога прамысловага жыцьця, але гэта ёй не пашкодэіць
у момант рэволюцыі на кароткі час набыць часовае эна-
чэньне ў якасьці самай крайняй буржуазнай партыі, якой
яна ўжо выступіла ў Францыі, у ролі апошняга якара спа-
сеньня ўсёй буржуазнай 1 нават фэўдальнай гаспадаркі.
У такі момднт уся рэакцыйная маса групуёцца навакол яе
і ўзмацняе яе. Усё, што рэакцыйна, надзявае на сябе тады
маску дэмократызму* (Ф. Энгельс. .Пнсьма*, стар. 319-320).
Гэтыя словы Энгельса якраз адносяцца да БХД, якая
ў момант жорсткай клясавай барацьбы, у момант надыхо-
дэячай пролетарскай рэволюцыі ў Полыпчы для лепшай
абароны івтарэсаў пануючых клясаў надзявае на сябе маску
чыстага дэмократыэму і гэтым хоча прыкрыць свой бур-
жуазны дэмократызм.
.Буржуазная дэмократыя... заўжды застаецца—і пры ка-
піталіэьме ня можа не эаставацца—вузкай, урээанай, фаль-
шывай ліцамернай, раем для багатых, пасткай 1 абманам для
эксплёатуемых, для бедных*. (Ленін, т. 23, стар. 346).
Далей БХД, як бачым, гаворыць аб роўнасьці перад
правам 1 паноў, і мужыкоў, 1 ксяндэоў, і папоў. Гэтыя раз-
важаяьні аб роўнасьці розных клясаў заведама эьяўля-
юцца фальшывымі з мэтаю затуманьваньня вачэй працоў-
ных мас, каб прыкрыць дыктатуру буржуаэіі. Якая можл
быць гутарка аб роўнасьці паміж уласьнікам і пролетарыем,
I бедняком-селянінам, паміж сытым I галодным, эксплёатата-
рам 1 вкснлёатуемым. Пакуль Існуе прыватная ўласнасьць.на
сродкі вытворчасьці 1 вольны гандаль, датуль эастаецца
экономічмая аснова капіталізму, застаецца эконемічная і пра-
46
я няроўнасьць. Пакуль ня зьнішчаны клясы, гэты крык
с0абодзе і роўнасьці пры замоўчваньні аб прыватнай
1 о Д^асьці на сродкі вытворчасьці, ёсьць мана і фальш
) ржуазных, соцыял і нацыянал-фашысцкіх лартый, якія
%Ркай аб свабодзе і роўнасьці нрыкрываюць фактычную,
^ономічную «есвабоду і няроўнасьць для ўсіх працоўных
(эКсПлёатуемых капіталам> гэта значыць, для агромнай боль-
* асьці насельніцтва ўва ўсіх буржуазных краінах.
| толькі дыктатура пролетарыяту ёсьць адзіны сродак
0ераможнай барацьбы з капіталам—гэтай асновай няроў
^асьці; толькі дыктатура лролетарыяту ёсьць адэіны ш.іях
да зьнішчэньня клясаў і гэтым самым для ўстанаўленьня
салраўднай свабоды для чалавека і соцыяльна-экономічнай
роўнасьці паміж людзьмі.
Гэтыя выказваньні БХД аб сваіх програмах і ідэалах
гавораць самі за сябе, не патрабуючы комэнтарыяў, бо і бяз
(х ясна відаць, чые гэтыя чорнасоценцы інтарэсы аба-
раняюць.
Тут відаць увесь клерыкальна-абшарніцкі твар гэтай нан
фашысцкай партыі. Як яна ні стараецца замаскаваць свой
сапраўдны клясавы твар, як ні імкнецца затуманьваць вочы,
на якую толькі ні пускаецца дэмагогічную хлусьню, усё роўна
клясавая прырода бярэ верх і сама сабой, можа яна-б
гэтага і не хацела, з-пад авечай шкуры паказвае свае класа-
выя воўчыя зубы.
Не ўваходзім у полеміку з гэтымі чорнасоценным:
цьвёрдалобымі адносна довадаў іхняй наскрозь рэакцыйнай
тэорыі, бо яны як довады, так і ўся іх нікчэмная філёзофія
адразу-ж ясна нават для самага неспрактыкаванага чытача;
соцыяльны заказ польскага фашызму яны выконваюць на сто
процантаў. Клясавы зьмест саюзу рабочых і сялян імі усьвя-
домлены, і таму яны так імкнуцца зрабіць усё магчымае,
каб не дапусьціць зьдзейсьніцца гэтаму саюзу. Хуткае нарас-
таньне рэволюцыйнага руху прымушае лемавтаваць буржу
азны друк, лейтмотыў якога—„гарыць грунт пад нагамі*.
Для окупанцкай улады звужваюцца магчымасьці манэўра-
ааньня і падмвньвайьня мас, і таму Сн усё часьцей перахо-
Дзіць да больш вострых мер рэпрэсій і тэрору. У Заходняй
Беларусі, дзе окупанцкая фашысцкая ўлада бязьлітасна пра-
водзіць колёніяльную політыку як прамысловвсьць, таь
! сельская гаспадарка даходзяць да поўнага заняпаду
* Дэградацыі. Фашысцкі ўрад у правядзеньні сваёй окупанц-
кай політыкі: эксплбатацыі, нацыянальнага ўціскх і падрых-
тоўкі нападу на Краіну Саветаў, абапіряецца на сваю соцы-
яльную глебу—буржуазію, абшарнікаў і мясцовае кулацтва
і іх агвнтаў—Ярэмічвў, Станкевічаў, Прынскік і К’.
Сам фашысцкі ўрад дапамагае гэтым эксплёататарскім
клясам уамоцнена эксплёатаваць пролетарыят і шырокія
масы сялянётва. Нацыянальна-вызваленчая барацьба працоў-
ае с\ проць окупантаў, супроць колёніяльнае політыкі
ольскага фашызму і мясцовых абшарнікаў, асадніцтва
і кхлацтва разгортваюцца ўсё шырэй і шырэй. Расьце
і ўздымаецца сіла рэволюцыйнага лягеру, надзвычайна хутка
расьце ўплыў комуністычнае партыі, якая кіруе нацыянальна-
вызваленчай барацьбы супроць пануючых клясаў; узмац-
няецца саюз рабочых і сялян, які (саюз) пад кіраўніцтвам
компартыі, прыдэе час, зьмяце з твару зямлі і саміх душыце-
ляў і павукоў-эксплёататараў з іхнімі лёкаямі з Белсельсаюзу
і хадэцыі, гэтых дамарошчаных нацфашыстаў.
І розным гандляром Ярэмічам, Станкевічам і Аляксюкоў-
ца.м, э іх прышчэпліваньнем ідэолёгіі супроцьстаўленьня
інтарэсаў рабочых і сялян, шовіністычным нацкоўваньнем
беларускіх рабочых на рабочых іншых нацыянальнасьцяў—
ня стрымаць нарастаючае рэволюцыйнае хвалі.
Белсельсаюз, у сваёй „Сялянскай Ніве", займаючыся
дэмагогічнай справай адурманьваньня сялянскіх мас, высту-
пае ў абарону ўсяго сялянства, хітра маскуючы пад час
.левай' фразай клясавы зьмест гэтага свайго саюзу.
3 наступнай вытрымкі мы ясна ўбачым, чые інтарэсы абара-
няе ярэмічаўскі орган, па чыіх інтарэсах баліць галава
ў гэтага Сялянскага саюзу. У артыкуле Мірскага-Лабоцкага
зельмі ярка ўвыпукляецца клясавы зьмест організацыі Сялян-
скага саюзу, як абаронцы інтарэсаў кулацтва, вывозячага
лішкі сельска-гаспадарчых продуктаў у горад. Выстаўляючы
буржуазны лёзунг аховы праў чалавека і грамадзяніна, як
мотыў для організацыі сялянскага (кулацкага) саюзу, гэты
агэнт фашыэму піша:
.... Нашы чыста сялянскія інтарэсы розьняцца ад інтарз-
саў усіх другіх працоўных. У нас іншыя абставіны працы,
іншая заработная плата і—што найважней за ўсё, кожны нас
гне і топча. Такім чынам, нам трэба, дзеля палепшаньня
свайго жыцьця, гэтак сама організавацца ў Сялянскі саюэ,
бо па аднаму нас усякі б‘е і ўсе выяжджаюць на нашых
плячох... Сялянскі саюз нам патрэбны, напрыклад, і дзеля
гэтага: солтысы параэносяць платнічыя накаэы. Сяляне
навязуць пропасьць хлеба ў места і купцы даюць за яго
колькі схочуць, а каб у Сялянскім саюзе быў, як ва ўсіх
рабочых саюзах, свой запасны капітал, то селянін атрымаў-бы
ад свайго саюзу дапамогу, каб перачакаць бяду. Такі саюз
меў-бы ўплыў і на ўстанаўленьне цэн на продукты сельска-
гаспадарчай вытворчасьці. Паўтараем: мы ні ў чым ня
будзем перашкаджаць мясцоваму пролетарыяту, але мы
так-жа маем поўнае права і павінны дзеля абароны сваіх>
чыста сялянскіх інтарэсаў організаваць свой СялянскІ саюз'!
(.Сялянская Ніва* № 11 ад 13 сакавіка 1926 г.)
Не аб селяніне бедняку і серадняку Ідзе гутарка, які сам
у выніку капіталістычнае сыстэмы панаваньня гібее з голаду,
4«
йхі сам мусіць лрадаваць сваю сілу за кавалак хлеба.
рядняцка-серадняцкія масы ў выніку лолітыкі асадніцтва,
у выніку страшэннага голаду на зямлю вымушаны самі
купляць хлеб у таго-ж крывасмока кулака, аб высокіх цэнах
на продукты якога так клапоцяцца правадыры Белсельсаюзу.
Клясавы характар гэтага кулацкага саюзу выяўляецца суп-
роць тых-жа бядняцка-серадняцкіх шырокіх мас сялянства,
якія вядуць змаганьне ў рамках ншыянальна-вызваленчага
руху, які кіруецца пролетарыятам і яго авангардам—ком-
партыяй, і з якімі ў першую чаргу заўзята вядзе штодзен-
ную барацьбу Белсельсаюз.
Гаворачы аб неабходнасьці організацыі Сялянскага
саюзу, яны ў адным з нумароў „Сялянскан НівьГ пішуць
наступнае:
„Патрэба організацыі сялянскае клясы шмат дзеячоў
беларускага адраджэнчага руху адчувала даўно. Вядома, што
ўвесь наш беларускі народ прадстаўляе з сябе 98 проц. (?)
свайго складу тых, хто працуе на зямлі і жыве ў вёсках...
Беларускі Сялянскі Саюз патрэбен яшчэ і дзеля абароны
сваіх праў нацыянальных і культурных... 3 іншых прычын
прывядзем даволі важную і сур'ёзную прычыну, пабуджаючую
да організацыі сялянства, гэта тое, што сялянскія продукты
цэняцца таней, чымся фабрыкаты. Здаецца ніхто гэтага не
адчуў, як нашыя сяляне. Гэтае зьявішча карысна для работ-
нікаў і прамысловай буржуазіі, але для сялянства зусім не...
Гэтыя прычыны нас змушаюць організавацца ў свой
Сялянскі Саюз. Дык усе мусім організавацца... У еднасьці
сіла. Тады мы і адродзімся, калі заваюем свае правы эконо-
мічныя і культурныя. Заваяваць-жа правы селяніну толькі
праз Сялянскі Саюз можна. А. Г. („Сялянская Ніва“ № 12
ад 11/IV 1926 г.).
У гэтага вельмі „вучонага* аўтара выходзіць, што ў зьні-
жэньні цэн на сельска-гаспадарчыя продукты вінаваты
і рабочыя. Нідзе аніводным словам у аўтара з Беясельсаюзу
ня сказана аб бязьлітаснай эксплёатацыі рабочых буржуа-
зіяй—наадварот, яны паставілі на адну дошку і прамысловую
буржуазію і пролетарыят, якія, паводле аўтара, і эксплё-
атуюць сялянства. Больш нячуванага паклёпу на рабочую
клясу і выдумаць нельга. Няварта, нам думаецца, далей
застанаўлівацца на гэтым, бо ўся контррэволюцыйнасьць
гэтага артыкулу відавочна сама сабой. Усё гэта ідзе па тэй
лініі, па ўказцы польскага фашызму, які імкнецца пасварыць
сялянства з рабочай клясай і давесьці немагчымасьць саюзу
рабочых і сялян. Пускаецца, нарэшце, пыл у вочы, што
толькі праз сялянскі саюз зможа ўсё сялянства палепшыць
сваё матар'яльнае і культурнае становішча.
40
6. Цкаваньне Грамады і яе разгром
Як бачым, у выніку хуткага росту ўплыву Беларускай сн.
лянска-Работніцкай Грамады на вёсцы пачалося з свайго боку
актывізавацца і кулацтва. Цясьнейшае перапляценыіе ба-
рацьбы найшырэйшых мас у нацыянальна-вызваленчым руХу
з клясавай барацьбой усіх працоўных, узрастаючая барацьбц
пролетарыяту і бядняцк%-серадняцкіх мас супроць беланодь.
скіх окупантаў пад кіраўніцтвам компартыі ўваходзіЦь
з кожным днём у абвастраючуюся супярэчнасьць э клясавыьц
інтарэсамі беларускае буржуазіі і кулацтва. Нацыянальна-
вызвзленчая барацьба ў Заходняй Беларусі і дыфэрэнцыяцця
сялянства адбываецца ў выніку эксплеатацыі капіталізму^
у выніку панаваньня капіталістычнае сыстэмы, на грунце
паўпэрызацыі, на грунце соцыяльнага і нацыянальнага
ўціску асноўных сялянскіх мас польскім імпэрыялізмам. Кляса
лаўстае супроць клясы. 3 аднаго боку, пролетарыят і ў асноў-
ным сялянскія масы, пазбаўленыя зямлі і хлеба, і, з другога
боку—буржуазія, памешчыкі і кулацтва, трымаючыя ў сваіх
кіпцюрох фабрыкі, заводы, вялізарныя абшары зямлі і лясоў.
На фоне гэтых абвостраных клясавых супярэчнасьцяў прад-
стаўнікі і аполёгеты кулацтва, прыкрываючы сваю політыку
дэмагогічнымі левымі фразамі, маскуючыся, як абаронцы
інтарэсаў усяго сялянства адзінай нацыі, у скаэе „зямля бяз
выкупу* і г. д.—добра выконваюць сваю здрадніцкую ролю,
імкнучыся расчысьціць тыл для польскага імпэрыялізму
ў яго падрыхтоўцы да інтэрвэнцыі.
Як Белсельсаюэ, так і беларуская хадэцыя з „беспартый-
ным“ ксяндзом на чале, зрастаючыся з польскім фашыэмам
і бяручы курс на захад, э нянавісьцю глвдзяць на соцбудаў-
ніцтва ў СССР, да якога э вяліэарнейшай сымпатыяй адно-
сяцца шырокія працоўныя масы і аб чым не баяліся гаварыць
як у- сваіх соймавых прамовах, так і ў інтэрпэляцыях кіраў-
нікі БС-РГрамады тт. Тарашкевіч, С. Рак-Міхайлоўскі,
Мятла. Аднак, дзеля паклёну на Грамаду, дзеля атручваньня
мазгоў сялян—чытачоў іхняй прэсы, гэтыя фальсыфікатары
гатовы абвінаваціць Грамаду ў новым курсе, што БС-РГрамада
бярэ курс на Варшаву. Гэтая хлусьня цалкам і поўнасьцю
базуецца толькі на тым, што § 51 програмы БС-РГрамады
гаворыць: .!дучы да сваіх мэтаў, БС-РГрамада карыстаецца
шляхам легальнай эаконнай барацьбы на аснове констытуцыі
і права*.
Адсюль кулацкія пісакі робяць вывад, што Грамада
іменна бярэ курс нд Варшаву. Зусім не эакранаЮчы пытаньне
аб практычнай дзейнасьці Грамады, аб яе рэволюцыйных
лёзунгах, аб тым нячуваным прасьледваньні і тэроры, якія
нярпела БСРГ рамада з боку польскіх окупантаў, гэтыя
правыя сялянскія партыі імкнуцца так ці іначай нахлусіць
на Грамаду, пасеяць сумненьне ў неспрактыкаванага чытача
50
аб сапрауднай рэволюцыйнасьці Грамады. Прычапіушыся
да пункту про'грамы, які даваў ёй магчымасць праааваць
легальна, не разьбіраючыся ў сродках барацьбы, гэтыя про-
вокатары, з аднаго боку, гатовы дэмагогічна пахвастацца
лявізной, а з другога боку, цкуюць Грамаду, дапамаіаюць
дэфэнзыве арыштоўваць актыўных працаўнікоў Грамады за
тое, што яны, грамадаўцы, шчыра популярызуюць і об‘ек-
тыўна высьвятляюць пытаньні соцбудаўніцтва ў СССР.
Ашукваючы масы, белсельсаюзьнікі імкнуцца давесьці сувязь
Грамады з Комінтэрнам, і гэтым самым, дапамагаючы поль-
скім окупантам у разгроме Грамады, цкуюць Грамаду за тое,
што яна сваю барацьбу пераводзіць на клясавыя рэйкі, што
яна парвала з адзіна-нацыянальным фронтам і ня ідзе на
ўгоды з буржуазіяй.
Разьвіваючы свае „глыбокавучоныя" вывады, што ,няма-
шака супольнага сялянска-работніцкага жыцьця“, у артыкуле
„Наша ідэолёгія” белсельсаюзьнікі пішуць:
„....Селянін чакае палепшаньня яго долі, наступіла пара
сапраўднага вызваленьня сялянскай ідэолёгіі з-пад усіх
яе няпрошаных апякуноў (рабочых—Б. Б.), якія нічога суполь-
нага ня маюць з жыцьцём селяніна і, седзячы далёка ад яго
ў вялікім месце, зядуць баламутную, вельмі шкодную як
для сялян, так і для ўсёй беларускай справы, работу,
нацкоўваючы селяніна проці селяніна, шукаючы здраднікау
сярод сялян, нацкоўваючы работнікаў проці організацыі сялян-
•ства" (Сымон Мікута. „Сялянская Ніва“ № 20 ад 11 'VI!1926 г.
Разглндваемыя нацфашысцкія партыі, Белсе.іьсаюз і бела-
руская хадэцыя, на першы плян сваёй дзейнасьці выстаўляюць
кацыянальны момант. Як бачым з прыведзенае вытрымкі,
яны выступаюпь супроць клясавае барацьбы ў вёсцы (зусім
зразумела), ідуць за адзінае сялянства, за „адзіную бела-
рускую справу“, за „адзіную нацыянальную ідэю". Хвалячыся
сваёю выпрацаванай програмай, гзтыя згоднікі пішуць:
„Беларускі Сельсаюз бязумоўна займае выраэнае стано-
вішча сярод беларускага сялянства. Ідэяй яго зьяўляецца—
аб'яднаць беларускае сялянства на незалежніцкім нацыяналь-
ным грунце, аб'яднаііь тых, хто зьяўляецца пакрыўджаным,
каб супольнымі сіламі дамагацца і тварыцьнаправу быту і ўхі-
ліць тыя нацыянальныя і соцыяльныя крыўды, якія мы да-
знаем” („Сялянская Ніва“ № 52 ад 6 ліпня 1927 г.).
Усе гэтыя мэтаімкненьні гэтых контррэволюцыйных
організацый паказваюць іх сапраўдны клясавы твар, які
прыкрываецца левай фразэолёгіяй і напускной опозі
цыйнасьцю да ўраду, як яны не раэьбіраюцца ў срол-
ках барацьбы са сваімі політычнымі праціўнікамі. Гэтыя
дзьве буржуазна-кулацкія партыі—як спрэжаная пара гнн-
дых, адэіным фронтам цкуюць супольна свайго ворага —
компартыю і БС-РГ. Будучы легальнай партыяй. БС-РГ ва
51
>сім вінавата; БС-РГрамада павінна несьці поўную адказ-
насьць за няшчасьці беларускага народу. Выступаючы пад
Шыльдай адзінага нацыянальнага фронту і ня зыходзячц
3 рэек контррэволюцыйнага нацыяналізму, БСС і БХД абві-
павачваюць грамаду ў комунізьме, цкуюць яе і травяць за
быццам-бы зносіны і цесны контакт з бальшавізмам. Гэтц
самы галоўны козыр абвінавачваньняў Грамады ў яе здрадзе
польскай дзяржаўнасьці. Усе гэтыя абвінавачваньні нац,-
фашысцкай прэсы, бязумоўна, адпаведным чынам выкарц.
стоўвалГся дэфэнзывай у яе падрыхтоўцы да разгрому Гра-
мады. Калі БС-РГ у сваёй прэсе здымала маску з сельса-
юзьніцкага твару і паказвала масам на яго згодніцтва і зрашч-
ваньне з польскай буржуазіяй і іхнімі агэнтамі — соцыял-
фашыстамі, дык „Сялянская Ніва“, злоўленая за руку, вы-
мушана была прызнацца і, адначасна піша, што Грамада
цесна зьвязана з КПП.
Калі пасьля фашысцкага перавароту Пілсудзкага ўсе
соцыял-фашысцкія партыі вялі перагаворы аб выбары прэ-
зыдэнта, каб зблёкавацца і ісьці разам, беларускія кулацкія
партыі таксама тут вядуць разам з імі перагаворы. Хоць
і выступаюць яны пад фірмай беларускай адзіна-нацыяналь-
най ідэі, аднак, адзінства клясавых інтарэсаў прымушае і.х
блёкавацца і з польскімі буржуазнымі і згодніцкімі партыя-
мі. Гэтыя перагаворы Грамада назвала фліртам. Сельса-
юзьнікі, прызнаючыся ў „флірце" з польскімі буржуазнымі
партыямі, пішуць наступнае:
„Дзякуём Грамадзе за абарону гонару паслоў Рагулі
і Ярэміча і перапрашаем, што мы ня ўступаліся эа гонар
паслоў „Грамады” тагды, як яны фліртавалі (і фліртуюць)
з польскімі комуністамі (так-жа. лявіца) і таксама нічагусінь-
нікі ня выфліртоўваюць...
... Калі-ж два беларускія паслы „пафліртавалі" з поль-
скай „дэмократыяй”, дык гэта так-жа ня можа быць падста-
вай, каб іх лаяць.—Мірскі („Сялянская Ніва“ № 21 ад 18 ліпня
1926 г.).
Нападкі на Грамаду арабліва ў часы яе буйнога росту
адбываюцца яшчэ больш дзіка. Агэнты імпэрыялістаў у сваёй
шовіністычнай злосьці 1 няпрыкрытай клясавай нянавісьпі да
дыктатуры пролетарыяту, да БССР, да комунізму робяць
на Грамалу паклёпы, якая нібы больш як хто вінавата
у тым, што беспрацоўныя, безьзямельныя масы, уцякаючы ад
прасьледваньня і тэрору азьвярэлага польскага фашызму,—
вымушаны ўцякаць у СССР:
„... У атмосфэры польскага рэжыму ў Заходняй Беларусі
вырасла краска, якая толькі магла ў ім вырасьці. Краскаю
гэтаю была ба^ьшавіцкая ідэолёгія. 3 краскі-ж часам вырасла
сапраўдная ягадка—так званая „Беларуская Сялянска-Работ-
ніцкая Грамада“. Не бальшавікі яны, не комуністыя, але шчы-
52
рыя і, на жаль, сьляпыя спагаднікі іхнія. Выходзячы з та-
кога прымітыўнага ні то погляду, ні то пачуцьця, што калі
ў палякаў блага, дык у няпрыяцеляў польскіх мусіць быць
добра, яны стварылі цэлую ідэолёгію, прымаючы за чыстае
зярно фікцыю на 99 проц. беларускай працы ў Радавай
Беларусі...
Што-ж робіць „Грамада", якая, як мы бачылі, значна
прычынілася да ўцёкаў у СССР? Што яна робіць, каб па-
магчы гору нашых уцекачоў? А нічагусенькі. „Грамада“ як
і раней сьлепа расхваляе бальшавіцкія раі... (перадавіца
„Сялянскай Нівы“ № 27 ад 31 жніўня 1926 г.).
Такія паклёпы, провокацыя на Грамаду ва ўмовах фа-
шысцкае Польшчы, гаворачы па-праўдзе, ёсьць ні што Іншае,
як заклік польскай уладьі да разгрому Грамады.
Калі грамадаўская прэса выкрывае розныя махінацыі
і махлярства беларускіх згоднікаў, дык орган гэтых прай-
дзісьветаў—.Сялянская Ніва“—вылівае памыі шовіністычнага
чаду і рознага бруду на БС-РГрамаду.
У адказ на розныя выкрывацельствы з боку Грамады—
на старонках кулацкай газэты можна бачыць і фальсыфіка-
цыю тых ці іншых фактаў, голы паклёп, провокацыю, самую
адборную лаянку і г. д. і г. д. Напрыклад, у артыкуле „Ад-
каз Грамадаўскай рэдакцыі" чытаем:
.Грамадаўскія рэдактары ня вытрымалі, каб у № пер-
шым „Нашае Справы" (орган БС-РГ—Б.Б.) ізноў не агрыз-
нуцца проці нас.
3 гэтага няма дзіва, бо пролетарская беларуская газэта
даўно ўжо ня лаяла беларускай прэсы сялянскдй. „Нашай
справе" хацелася-б, каб мы хвалілі Грамаду, але мы гэтага
зрабіць ня можам, бо ня можам браць за гэтае адказнасьці
перад нашым народам* („Сялянская Ніва“ № 33).
Дэмзгогічна выступаючы ўвесь час ад імя „ўсяго наро-
ду“, як монополісты і прадстаўнікі „ідэі адзінай беларускай
нацыі“, „адзінага непадзельнага сялянства", яны эаяўляюць
з патосам, што „ніякая варожая сіла не пазбавіць нас гэтага
ідэалу, бо ён у душы кожнага беларуса. А душа? Душа бе-
ларускага народу несьмяротна, яна вечна, як вечны сам на-
род, які пасьля многавяковай няволі жыве і вызваляецца*.
(„Сялянская Ніва“ № 34 ад 13 красавіка 1927 г.).
Белсельсаюзьнікі імкнуцца зачыніць вочы працоўным на
тое, чым яны сапраўды зьнўляліся, I. што ўжо можна бачыць
з вышэйпаданых радкоў — што яны прадстаўнікі гарадзкой
буржуазіі і верхавінкі вёскі.
Белсельсаюзьнікі даюць наступную ацэнку БС-РГрамады:
.... Аб самой .Грамадзе" скажам, што мы лічым яе ор-
ганізацыяй шкоднай, бо кірунак яе вядэе да бальшавізму.
„Грамада* замест ідэі беларускай падсоўвае беларускаму на-
роду ідэю яму чужую і шкодную нацыянальна і соцыяльна,
гэткім парадкам „Грамада* да значнае меры ліквідуе бела-
53
ўсім вінавата; БС-РГрамада павінна несьці поўную адказ-
насьць за няшчасьці беларускага народу. Выступаючы пад
шыльдай адзінага нацыянальнага фронту і ня зыходзячы
з рэек контррэволюцыйнага нацыяналізму, БСС і БХД абві-
навачваюць грамаду ў комунізьме, цкуюць яе і травяць за
быццам-бы зносіны і цесны контакт з бальшавізмам. Гэта
самы галоўны козыр абвінавачваньняў Грамады ў яе здрадзе
польскай дзяржаўнасьці. Усе гэтыя абвінавачваньні нац,-
фашысцкай прэсы, бязумоўна, адпаведным чынам выкары-
стоўвалГся дэфэнзывай у яе падрыхтоўцы да разгрому Гра-
мады. Калі БС-РГ у сваёй прэсе здымала маску з сельса-
юзьніцкага твару і паказвала масам на яго згодніцтва і зрашч-
ваньне з польскай буржуазіяй і іхнімі агэнтамі — соцыял-
фашыстамі, дык „Сялянская Ніва“, злоўленая за руку, вы-
мушана была прызнацца і, адначасна піша, што Грамада
цесна зьвязана з КПП.
Калі пасьля фашысцкага перавароту Пілсудзкага ўсе
соцыял-фашысцкія партыі вялі перагаворы аб выбары прэ-
зыдэнта, каб зблёкавацца і ісьці разам, беларускія кулацкія
партыі. таксама тут вядуць разам з імі перагаворы. Хоць
і выступаюць яны пад фірмай беларускай адзіна-нацыяналь-
най ідэі, аднак, адзінства клясавых інтарэсаў прымушае іх
блёкавацца і з польскімі буржуазнымі і згодніцкімі партыя-
мі. Гэтыя перагаворы Грамада назвала фліртам. Сельса-
юзьнікі, прызнаючыся ў „флірце* з польскімі буржуазнымі
партыямі, пішуць наступнае:
„Дзякуем Грамадэе за абарону гонару паслоў Рагулі
і Ярэміча і перапрашаем, што мы ня ўступаліся за гонар
паслоў „Грамады* тагды, як яны фліртавалі (і фліртуюць)
з польскімі комуністамі (так-жа. лявіца) і таксама нічагусінь-
нікі ня выфліртоўваюць...
... Калі-ж два беларускія паслы „пафліртавалі* з поль-
скай „дэмократыяй", дык гэта так-жа ня можа быць падста-
вай, каб іх лаяць.—Мірскі („Сялянская Ніва“ № 21 ад 18 ліпня
1926 г.).
Нападкі на Грамаду асабліва ў часы яе буйнога росту
адбываюцца яшчэ больш дзіка. Агэнты імпэрыялістаў у сваёй.
шовіністычнай злосьці 1 няпрыкрытай клясавай нянавісьці да
дыктатуры пролетарыяту, да БССР, да комунізму робяць
на Грамаду паклёпы, якая нібы больш як хто вінавата
ў тым, што беспрацоўныя, безьзямельныя масы, уцякаючы ад
прасьледваньня і тэрору азьвярэлага польскага фашызму,—
вымушаны ўцякаць у СССР:
„... У атмосфэры польскага рэжыму ў Заходняй Беларусі
вырасла краска, якая толькі магла ў ім вырасьці. Краскаю
гэтаю была бал'ьшавіцкая ідэолёгія. 3 краскі-ж часам вырасла
сапраўдная ягадка—так эваная „Беларуская Сялянска-Работ-
ніцкая Грамада". Не бальшавікі яны, не комуністыя, але шчы-
52
рыя і, на жаль, сьляпыя спагаднікі іхнія. Выходзячы з та-
кога прымітыўнага ні то погляду, ні то пачуцьця, што калі
у палякаў блага, дык у няпрыяцеляў польскіх мусіць быць
добра, яны стварылі цэлую ідэолёгію, прымаючы за чыстае
зярно фікцыю на 99 проц. беларускай працы ў Радавай
Беларусі...
Што-ж робіць яГрамада“, якая, як мы бачылі, значна
прычынілася да ўцёкаў у СССР? Што яна робіць, каб па-
магчы^гору нашых уцекачоў? А нічагусенькі. „Грамада" як
і раней сьлепа расхваляе бальшавіцкія раі... (перадавіца
.Сялянскай НівьГ № 27 ад 31 жніўня 1926 г.).
Такія паклёпы, провокацыя на Грамаду ва ўмовах фа-
шысцкае Польшчы, гаворачы па-праўдзе, ёсьць ні што іншае,
як заклік польскай улады да разгрому Грамады.
Калі грамадаўская прэса выкрывае розныя махінацыі
1 махлярства беларускіх згоднікаў, дык орган гэтых прай-
дэісьветаў—„Сялянская Ніва“—вылівае памыі шовіністычнага
чаду і рознага бруду на БС-РГрамаду.
У адказ на розныя выкрывацельствы з боку Грамады—
на старонках кулацкай газэты можна бачыць і фальсыфіка-
Цыю тых ці іншых фактаў, голы паклёп, провокацыю, самую
адборную лаянку і г. д. і г. д. Напрыклад, у артыкуле „Ад-
хаз Грамадаўскай рэдакцыі" чытаем:
• Грамадаўскія рэдактары ня вытрымалі, каб у № пер-
Шым „Нашае Справы" (орган БС-РГ—Б.Б.) ізноў не агрыз-
нУНца проці нас.
3 гэтага няма дзіва, бо пролетарская беларуская газэта
Даўно ўжо ня лаяла беларускай прэсы сялянскай. „Нашай
справе“ хацелася-б, каб мы хвалілі Грамаду, але мы гэтага
3РабіцЬ ня можам, бо ня можам браць за гэтае адказнасьці
ПеРад нашым народам' („Сялянская Ніва“ № 33).
Дэмагогічна выступаючы ўвесь час ад імя „ўсяго наро-
Ду“, як монополісты і прадстаўнікі „ідэі адзінай беларускай
нзцыі“, „адзінага непад?ельнага сялянства”, яны эаяўляюць
3 патосам, што „ніякая варожая сіла не пазбавіць нас гэтага
'Дэалу, бо ён у душы кожнага беларуса. А душа? Душа бе-
парускага народу несьмяротна, яна вечна, як вечны са.м на-
Род, які пасьля многавяковай няволі жыве і вызваляецца“.
(„Сялянская Ніва“ № 34 ад 13 красавіка 1927 г.).
Белсельсаюзьнікі імкнуцца зачыніць вочы працоўным на
тое, чым яны сапраўды зьнўляліся, і, што ўжо можна бачыць
з вышэйпаданых радкоў — што яны прадстаўнікі гарадзкой
буржуазіі і верхавінкі вёскі.
Белсельсаюзьнікі даюць наступную ацэнку БС-РГрамады:
„... Аб самой ,Грамадзе“ скажам, што мы лічым яе ор-
ганізацыяй шкоднай, бо кірунак яе вядзе да бальшавізму.
,Грамада“ замест ідэібеларускай падсоўвае беларускаму на-
роду ідэю яму чужую і шкодную нацыянальна і соцыяльна,
гэткім парадкам „Грамада* да значнае меры ліквідуе бела-
53
рускую сьвядомасьць, а гэтым і беларускі рух. Палажыўшы
руку на сэрца, кожны згадзіцца, што ма кажам праўду“
(„Сялянская Ніва“ № 33 ад 14,X 1926 г.).
Сапраўды—калі не бярэш сваёй праватой у справе, калі
не бярэш галавой—палажыся ла сэрца. І вам, папы Ярэмічы,
Станкевічы і К-?, не злавіць на вудачку шырокія працоўпыя
масы ні галавой, ні сэрцам, бо ня іх інтарэсы вы абараняе-
це. Вас зразумеюць і пойдуць за вамі гарадзкое мяшчанства,
пойдзе кулак, зразумее і падтры.мае вас польскі окупант,
асаднік і наогул фашысцкі ўрад, але не зразумеюць і ня
пойдуць за вамі рабоч^-сялянскія масы. .
Стаючы за адэіна нацыянальную ідэю, за інтарэсы ўсяго
беларускага народу, нікуды ні на крок не зварочваючыся
з дарогі адзінага нацыянальнага фронту, белсельсаюзьнікі
і хадэкі ў першую чаргу 1 выкарыстоўвалі гэты лёзунг пры
провокаваньні Грамады перад фашысцкім урадам. Лідэры
кулацтва абвінавачваюць грамадаўцаў у ліквідацыі беларус-
кае сьвядомасьці, у занядбаньні нэцыянальнага вызваленьня.
Большай хлусьні нельга і выдумаць!
Лёзунг нацыянальнага вызваленьня Заходняй Белорусі
з-пад окупацыі Польшчы высоўваўся БС-РГ на першае месца.
Адначасна БС-РГ выступала з лёзунгамі саюзу рабочых і ся-
лян, сялянска-работніцкага ўраду, барацьбы за зямлЮ бяз вы-
купу. Усё гэта іменна і супроцьставіла БС-РГрамаду існую-
чаму капіталістычнаму ладу і окупацыі, супроцьставіла яе
буржуазным кулацкім, польскім і беларускім партыям. Вось
дзе крыецца корань нянавісьці, провокацыі, фальсыфікацыі
і паклёпу на Грамаду. ' '
Грамада сваёй дзейнасьцю ахапляла ўсе галіны жыцьця
працоўных мас. Грамада вельмі пасьпяхова правяла кам-
панію супроць нацыянальнага ўціску, за амністыю політыч-
ным зьняволеным, якія пакутуюць за турэмнымі кратамі.
Даволі прывесьці такі факт, які напэўна вядомы гэтай адпе-
тай кампаніі, што БС-РГрамада ў барацьбе за школу на род-
най мове за кошт дзяржавы па ўсёй Заходняй Беларусі сабрала
20.000 дэклярацый на адкрыцьце беларускае школы. БС-РГра-
мада правяла вяліэарную работу па організацыі хат-чыта-
лень, народных дамоў, клюбаў, пад кіраўніцтвам БС-РГ ума-
цавалася Таварыства беларускае школы.
Гэта на мове провокатараў 1 фальсыфікатараў называецца
ліквідацыя беларускае сьвядомасьці. Самі-ж яны, як агэнты
бурркуазіі і інтэрвэнцыі, вядуць жорсткае змаганьне супроць
нацыянальна-вызваленчага руху.
Лічы.м ня лішнім тут прывесьці вытрымку з гэтага-ж
нумару (№ 33) газэты „Сялянская Ніва“, дзе можна бачыць
/арактарыстыку, якую яны даюць самі сабе, нападаючы на
Г рамаду.
„Заняўшыся ўжо раз грамадаўскім ворганам, адкажам за
адным гакам і на іншыя прычэпкі ягоныя да нас, на като-
54
пЬія іншым разам зусім не зьвярнулі-б увагі. Ворган „Гра-
”|ады“ ўвесь час называе „Сялянскую Ніву“ ворганам ,па-
слоў Ярэміча і Рагулі“. Газэце пролетарскан выясьняем,
ц)То ў нас сялянаў нямашыка дыктатуры, а ні старшыняў,
а ні прэзыдыумаў а ні правадыроў, і Ярэміч з Рагуляй
^сьнь такімі-ж сябрамі, як і кожны іншы селянін організа-
0аны ў саюзе, каторага ворганам ёсьць „Сялянская Ніва'.
ціто-ж датычыцца званьня „Сялянскай Нівы' „сястрычкай'
„Беларускай Крыніцы“, дык за гэта дзякуем. „Сялян. Ніва'
сапраўды лічыць сваёй сястрою кожную ідэйную газэту бе-
ларускую. А калі грамадаўская рэдакцыя хоча гэтак адзна-
чыць якуюсь блісшую свайню, дык пара ім пачаць ад
сябе. „Сялянская Ніва“ спачувае „Белар. Крыніцы' як ідэй-
наму і здароваму кірунку політычнай думкі беларускай, але
такое свайні паміж намі, як гэта хоча прадставаіць „Наша
Справа', няма, няма хоць-бы для таго, што „Белар. Кры-
ніца“ мае на ўвазе беларусоў-каталікоў, а „Сялянская Ніва'
ўсё беларускае сялянства бяз розьніцы веры“ („Сялянская
Ніва' № 33 ад 14 кастрычніка 1926 г.).
Гэтая пісаніна паказвае нам, што ў Белсельсаюэе няма
ані старшыняў, ані правадыроў, ані прэзыдыумаў—адным
словам—няма гаспадара. І сапраўды, з гэтым трэба згадзіцца,
што гаспадара сярод іх саміх у іх няма—але мы нічуць не
памылімся, калі скажам, што гаспадаром гэтае організацыі
зьяўляецца польская буржуазія, польская окупанцкая фа-
шысцкая ўлада, якая кіруе, якая дыктуе агэнтам з Белсель-
саюзу і хадэцыі, як трэба працаваць на карысьць і ўзмац-
неньне польскага фашызму. Яны хоць зараз не памыліліся,
сказаўшы праўду, што зьяўляюцца служкамі, агзнтамі і лё-
каямі агульнага гаспадара яго вялікасьці—польскага імпэ-
рыялізму.
3 гэтай цытаты, па-другое, мы бачым пацьверджаньне
нашае думкі, што розьніцы па клясавай сутнасьці паміж
БХД і БСС няма, што прызнаюць і самі сельсаюзьнікі. Да
рэчы сказаць, што ўсе гэтыя „правадыры" Сельсаюзу, аж
да ўтварэньня сваёй партыі ўбольшасьці працавалі ў белару-
скай хадэцыі, супрацоўнічалі ў іхнім органе „Беларуская Кры-
ніца“, а цяпер пасьля разгрому супольнага іх ворага—БС-Р-
Грамады, яны амаль зусім і канчаткова зрасьліся, зьліквіда-
ваўшы ярэмічаўскую газэту „Сялянскую Ніву', а каб мець
уплыў на праваслаўнае сялянства Заходняй Беларусі, БХД
пачала выдаваць сваю „Беларускай Крыніцу" як лацінкай,
так і кірыліцай.
У момант высокага ўзросту БС-РГрамады, калі ўсе контр-
рэволюцыйныя групоўкі выганяліся з вёскі, калі БСС і БХД
поўнасьцю страцілі крэдыт і ўплыў на без таго малалічных
сваіх прыхільнікаў, калі гэтыя організацыі ідэёва былі раз-
громлены—кіраўнікі кулацтва зусім страцілі галаву і пры-
томнасьць, зусім страцілі магчымасьць разабрацца, дзе левая,
55
а дзе правая старана. Зьбянтэжаныя аўтары амаль сабе на
зьдзек пішуць:
„Народная Справа* № 22 у заметцы „Маўк.іівае пры-
знапьне“ вініць „Сялянскі саюз" у тым, што ён сваю про-
граму зрабіў няшчыра, а толькі дзеля таго, каб конкураваць
з яшчэ лявейшай програмай „Грамады“... Не адказвалі па
гэты дзівосны вывад „Грамадзе' таму, што „Гра.маду“ ня
лічым і ніколі ня лічылі організацыяіі лянейшай за Бела-
рускі Сялянскі Саюз. „Грамада" пя толі.кі лявейшая, але
значна правейшая за нас. Гэтая праніня агабліна выяўляецца
ў дзейнасыіі „Грамады“. Ці-ж не ня пранікю паказвае гэта
надзвычайная лёяльнасьць да Польшчы і сяброўства з НОХ
(незалежная партыя хлопская—Б. Б); і прыязьні. да Масквы
і то да цяперашняй Подьшчы і цяперашняй Масквы. Каб
.Грамада* была пад бальшавікамі, дык яна-б там была ўра-
давай партыяй. Дзеячы ,Грамады“, уцякаючы ад нольскага
прасьледваньня, знаходзяць сабе гасьціннае прыймо ў Менску.
Дык калі-б Беларускі Сялянскі Саюз тэрнаваўся-б да
правейшай яго „Грамады“, ён мог-бы толькі паправець,
а не палявець („Сялянская Ніва“ № 34 ад 21 кастрычніка
1926 г.).
Тут што ні слова—то пэрл. Дагаварыўшыся да абсурду,
аўтары, з пенаю ў роце, пішуць яўную бязглузьдзіцу, у якую
напэўна і самі ня вераць. На каго разьлічана ўся гэтая бля-
воціна выбітых з каляіны эьбянтэжаных аўтараў ім і самім
невядома. Лаючы Грамаду, яйы ніяк не маглі абыйсьціся,
каб ня плюнуць і ў бок СССР. Пашкадаваўшы сваіх адна-
думцаў контррэволюцыйных нацыяналістаў, на чале з адным
з організатараў банды так эванага „Слуцкага паўстаньня" -
Лістанадам, яны зьмяшалі ў адну кашу і польскую міліта-
рысцкую політыку і пераможнае соцбудаўніцтва ў СССР,
якое яны ненавідэяць з уласьцівай 1м клясавай нянавісьцю.
Сымпатыя з боку БС-РГ да соцбудаўніцтва ў СССР і ў пры-
ватнасьці ў БССР залічаецца як праяўленьне правага па-
радку. Комэнтарыі тут лішнія. Сапраўды відовішча вартае
багоў!
Ідэйна раэгромленыя Грамадой, амаль цалкам пакіну-
тыя масамі, белсельсаюзьнікі э хадэкамі ў выніку перамогі
і даведзеныя да крайняе элосьці, стараюцца налгаць на
Грамаду, што яны лявейшыя за Грамаду. Якія-ж довады
гэтаму? Грамада з прыязьню адносіцца да Масквы, Гра-
мада з сымпатыяй адносіцца да соцыялістычнага будаў-
ніцтва ў БССР, што БС-РГ об'ектыўна адзначае вялізарныя
дасягненьні ў БССР як у галіне экономічнага, так і ў га-
ліне нацыянальна-культурнага будаўніцтва; тое іііто Гра-
мада, ідучы да зьдзяйсьненьня сваіх лёзунгаў, Ідучы да
вызваленьня прыгнечанай польскімі окупантамі Захолняй
Беларусі ў саюзе з пролетарыятам яднае сваю барацьбу
з барацьбой польскага пролетарыяту, з барацьбой працоў-
56
яых мас Польшчы. Вось што дае перамогу Грамадзе, вось
у чым крыецца корань нянавісьці да Грамады. І за такую
політыку Грамады, за такую яе тактыку азьвярэлае ку-
даччо дэмагогічна абвінавачвае БС-РГрамаду ў яе „лравай"
дзейнасьці. На каго разьлічана ўся такая фальсыфікацыя.’'
У такую абсолютную хлусьню ня вераць пэўна і аўтары,
але для езуітаў няма разбору ў сродках барацьбы.
Гэта сьведчыць толькі аб іхняй зьбянтэжанасьці, нікчэм-
ласьці і звар'яцелым цынізьме; вытокі гэтага цынізму яс-
ныя—утапаючы хапаецца за. саломінку; гэта барацьба за
існаваньне кулака, бо компартыя, кіруючы нацыянальна-
вызваленчым рухам, абвяшчае вайну ўсім эксплёататарам,
у тым ліку і кулацтву.
Рост уплыву Грамады і організацыйны ахоп гэтага на-
цыянальна-вызваленчага руху, ад якога ў ланоў гарыць
грунт пад нагамі, па зусім зразумелых лрычынах, выклікаў
у окупантаў непакой за панскія маёнткі, непакой за маг-
чымасьць далейшае эксплёатацыі рабоча-сялянскіх мас. Уз-
мацняецца тэрор супроць БС-РГра.мады. Растуць рэпрэсіі
супроць грамадаўскага руху, насычанага клясавым зьместам.
Адбываецца вядомая стара-бярозаўская расправа над бяз-
.збройным насельніцтвам. Фашыспкія шпікі пад кіраўніцтвам
поліцыі з провакацыйнымі мэтамі нападаюць на членаў
Грамады, разганяюць легальны зьезд грамадаўцаў, на якім
да няпрытомнасьці зьбіваюць паслоу БС-РГ—тав. Мятлу
.і Валошына.
У сувязі з нябачаным у гісторыі Беларусі хуткім ростам
Грамады фашысцкія партыі падаюць у сойм прапанову
аб „разьвязаньні" БС-РГрамады. Якія-ж адносіны да гэтага
•выяўляюцца ў Ярэміча-Станкевіча? Чым яны тлумачаць рэ-
прэсіі супроць грамадаўцаў?
Апусьціўшыся па вушы ў дзікі нацыяналізм, на ўсё гле-
дзячы толькі праз акуляры зоолёгічнага шовінізму, гэтыя
„мужы" ў перадавіцы якогасьці „Саюзьніка” даюць наступ-
нае тлумачэньне:
„...Акцыя проціў „Грамады* паднята польскімі партыямі
між іншым і дзеля таго, што яна мае назоў Беларускай
Грамады, бо іначай немагчыма вытлумачыць гэтай акцыі.
Чаму польскія партыі не падалі пропозіцыі аб разьвязаньці
„Незалежнай ГІартыі ХлопскаЙ?" Гэта-ж партыя Ваявудзкага
тое самае, іпто „Грамада" Тарашкевіча!.. Выказваючыся
проці разьзязаньня „Грамады", зусім не баронім гэтай партыі.
Наадварот працу „Грамады* лічым вельмі шкоднай, бо яна
хоча наш народ вызваліць з аднаго ярма, каб пасьля аддаць
У лругое ярмо“ („Сялянская Ніва* № 40 ад 27 лістападэ
1926 г.).
Уся рэакцыйнасьць, уся беларуская чорнасоценская ідэо-
-лёгія яскрава прабіваеццца з кожнага сказу. Іхнія органі-
зпцыі БСС і БХД—хоць яны і носяць назву беларускіх,
57
урад не разагнаў-жа, а наадварот, падкармлівае, бо ў буду-
чай вайне, да якой окупанты рыхтуюцца, думаюць выкары-
стаць і выкарыстоўваюць кулацтва ў сваіх мэтах. Няма
счмненьня, што ўрад не памыліцца, бо больш верных слу-
жак і агэнтаў, як беларускі нац.-фашызм, на тэрыторыі За-
ходняй Беларусі не знайсьці.
Яшчэ раз пусьціўшы туман у вочы быццам яны вядуць
барацьбу з буржуазіяй і абшарнікамі, гэтыя згоднікі такім
чынам аплёўваюць і чэрняць грамадаўцаў:
.... Гэтыя людзі закідаюць гразьзю ўсіх беларусаў, што
ня ідуць пад іх каманду, гэтыя цёмныя элемэнты стараюцца
ілжой, злоснымі выдумкамі чарніць увесь адраджэнцка-
беларускі рух, бо за гэтую працу атрымліваюць юдавыя
срэбраньнікі... Гэтыя цёмныя элемэнты працуюць вельмі
часта на два франты—у дэфэнзыве аднаго і другога суседа.
Усё што даецца ў галоўным сакратарыяце Грамады вядома
ў Варшаве і ў Маскве. Пэўна-ж гэтая перадача інформацыяў
робіцца дзеля вызваленьня беларускаг? народу з путаў
няволі. Робіцца яна затым, каб душыць беларусаў, каб тры-
маць іх у няволі, каб эксплёатаваць працоўны народ—сяляні
і работвікаў.
Дык паўстаньма-ж усе для змаганьня з ворагамі белару-
скага адраджэньня, са здраднікамі беларускае справы, што
падшываецца пад беларускі рух у мэтах зыску і бурэньня
беларускага фундаманту пад незалежнасьць! (.Сялянская
Ніва' 12 I 1927' г.).
Дык вось калі адразу і цалкам распаясаліся паны. Усе
на барацьбу 3 Грамадой! Даючы дыфэнзыве канчатковыя і зу-
сім выразныя, фантастычныя абвінавачаньні Грамады, узво-
дзячы на яе нячуваны паклёп аб зносінах з СССР, нац.-фа-
шысты прызываюць да тэрору. Польскі ф.ашызм, выкарыстоў-
ваючы і той матар'ял, які даюць яму гэтыя агэнты сусьвет-
най інтэрвэнцыі, ужо падрыхтоўваў разгром БС-РГ. Закліка-
юць на расправу са змагарамі рэволюцыйнага нацыянальнага
сялянска-работніцкага руху, якія не пайшлі па шляху адзі-
пага нацыянальнага фронту, не пайшлі па лініі здрады
і згодніцтва, не пайшлі па ўказцы польскага імпэрыялізму,
а накіраваді барацьбу на сапраўды рэволюцыйны шлях.
» 1 эта жудасная провокацыя і цкаваньне з заклікам зьнішчыць-
Грамаду адбываецца якраз эа два дні да разгрому Гра-
мады. Ад гэтых гістарычных фактаў схавацца нельга, бо
зусім ясна відаць самая цесная сувязь паміж провокатар-
скімі абвінавачваньнямі Грамады і яе разгромам польскай
окупацыйнай уладай. Яны вельмі добра і сумленна праца-
валі. як агэнты дэфэнзывы, як агэнты і лёкаі польскагв
фашызму, не за страх, а за сумленьне беларускія нац.-фашы
сты расчышчалі тыл для Інтэрвэнцыі супраць СССР. Гэта
зграя беларускіх нац.-фашыстаў вальмі дапамагла расправінн»
з Грамадой, дапамагла пасадзінь за краты тысячы рабочых
58
і сялян грамадаўцаў. Гісторыя гэтых фактаў не забудэе
!, прыдзе час, прад'явіць ім свой рахунак. У сваёй „рабоце4
ііа разгрому Грамады і окупанты і нац.-фашысты карыста-
діся ўзаемнымі паслугамі, адзіным фронтам выступалі для
ўзмацненьня дыктатуры буржуазіі, для ўзмацненьня фашызму.
Лольская буржуазія і памешчыкі, ускрываючы жорсткія
рэспрэсіі супроць Грамады, імкнуліся забясьпечыць сабе
тыл у часе вайны, да якой так заўзята рыхтуюцца, а з дру-
гога боку, расчышчалі глебу для дзейнасьці сваім агэнтам-
лідэрам кулацтва з БСС і БХД. Гэтыя спрактыкаваныя
провокатары за сваю сумленную службу, за падрыхтоўку
разгрому БС-РГ дамагаюцца ад польскага ўраду належнай
зарплаты.
Гэта мы заўважваем з наступнай вытрымкі артыкулу ха-
дэцкай газэты, у якім аўтар праз год пасьля разгрому Гра-
мады вядзе далейшае цкаваньне, гаворачы: „Грамада" была
ў сваіх падставах створана чужымі рукамі і для чужых
нам мэтаў". Далей ён піша наступнае:
„Здавалася, што ўрад маршала Пілсудзкага, загнаўшы
усю „Грамаду' ў падпольле, падумае аб тым, чым запоўніць
створаную ім пустату. Здавалася, што, як гэта заўсёды
бывае, каму штосьці трэба было б для роўнавагі пакрыўджа-
нага заспакоіць нейкім мінімумам уступак’ (падкрэсьлена
намі—Б. Б.). („Беларуская Крыніца' ад 1 1 1928 г.).
Гэты мінімум уступак, якога вымальваюць найміты імпэрыя-
лізму ў свайго хлебадаўцы за сваю здрадніцкую работу, за
тое, што яны выканалі на 100 процантаў яго заданьн:—быў
шчодра задаволены. Польскі фашызм не пакрыўдзіў і сваіх
агэнтаў, аплаціўшы іх рахунак. На справу вядзеньня сваёй
далейшай агіднейшай работы па абдурваньні працоўных
мас пасол Ярэміч атрымаў ад польскага фашызму 500.000
злотых. Якая работа—такая і зарплата. Выканаў загад гас-
падара—атрымай і ўзнагароду’.
Гэты апошні факт як найлепей сьведчыць аб зрашч-
ваньні польскага фашызму са сваім агэнтам—беларускім
нац.-фашызмам.
Усё было зроблена правадырамі гэтай чорнай зграі, каб
дапамагчы дэфэнзыве разграміць Грамаду.
Правадыры Грамады былі здрадніцкім чынам схоплены.
арыштаваны і кінуты за краты. БС-РГ была абвешчана не-
легальнай партыяй, прыналежнасьць да якой каралася па
драконаўскім законам царскага часу, а члены яе кідаліся
ў польскія засьценкі. Польская констытуцыя абярнулася
ў шматок непатрэбнае паперкі.
Офіцыялыіа Грамада перастала існаваць і кулацкім
організацыям, такім чынам, быў расчышчаны шлях работы
Для абдурваньня працоўных ‘мас, каб „павесьці беларускі
народ на ўласную беларускую дарогу*.
Астаўшыся адны, гэтая „пара гнядых"—БСС і БХД і да-
лей цкуюць гра.мадаўцаў, якія сядзяць ужо за кратамі. Пра-
ліўшы кракадылеву сьлязу, што польскі ўрад пераступіў
сваю ў.іасную констытуцыю, гэтыя політычныя бандыты,
пагрэўшы свае рукі на разгроме Грамады, далеі'і цкуюць
Грамаду, якая вяла „антыдзяржаўную працу“.
У артыкуле „Дзе-ж закон” гэтыя паны пішуць:
„Распараджэньнем пана міністра ўнутраных спраў Белар.
Сялян.-Работніцкая Грамада абвешчана нелегальнай партыяй.
Хоць зьяўляемся політычнымі праціўнікамі Грамады, але-ж
у імя справядлівасьці хочам разгледзець зусім бесстаронна
гэтую справу...
Праўда, арышты сярод „Грамады" адбыліся і можа ся-
род арыштаваных будуць гэткія-ж асобы, якія падайдуць
г.ад кодэкс карны за антыдзяржаўную працу (падкрэсь-
лена намі—Б. Б.), але-ж можа ня ўсе...
Пішучы гэта, мы не баронім ідэолёгію „Грамады". Не,
мы застаемся пры сваіх поглядах, але зварочваем увагу на
тое, што з ідэолёгіяй бароцца фізычнаю сілаю нельга" („Ся-
лянская Ніва’ № 29 ад 26 сакавіка 1927 г.).
I 3 гэтай думкі „паважаных" паслоў бачым, што яны па
/указцы сваіх варшаўскіх хлебадаўцаў разносяць нячуваную
1 хлусьню аб анты-дзяржаўнасьці работы, аб тым, што грама-
даўцы быццам былі на ўтрыманьні суседніх дзяржаў (чытай
СССР). Большага лёкайства самі окупанты ад іх не чакалі.
Сваё цкаваньне Грамады яны праводзяць і пасьля раз-
грому, асабліва, калі здараецца якая-небудзь магчымасьць;
асабліва многа ўвагі аддалі яны ў часе суду над БС-РГра-
мадой.
Ня зыходзячы са шляху зоолёгічнага шовінізму і верныя
сваім паном, сельсаюзьнікі за подпісам якогасьці П. Нікеля
пішуць аб разыходжаньні з Грамадой:
„Разыходжаньні паміж Сялянскім саюзам і „Грамадою"
выяўляліся ў тым, што Сялянскі саюз, ня веручы ні ў якую
орыентацыю, стаіць на нацыянальным незалежніцкім грунце
і ў гэтым бачым адзіную магчымасьць дабрабыту, а „Гра-
мада“, ня верачы ў політычныя і творчыя сілы беларускага
народу, бачыла выхад з сучаснага прыкрага і цяжкога па-
лажэньня ў Злучаных Штатах Эўропы пры дапамозе з боку
іншых. Лічачы гэта нерэальным і адкідаючы ўсякае лёкай-
ства, мы змагаліся з гэтай нявольніцкай ідэолёгіяй „Гра-
мады“ („Сялянская Ніва“ № 42 ад 19,‘V 1927 г.).
7. Дыскрэдытацыя БСС і БХД I паўстаньне новых ку-
лацка-фашысцкіх груповак
Супроцьстаўленьне інтарэсаў рабочых і сялян, нацкоў-
ваньне на рабочых 1 ў першую чаргу на польскі пролетарыят,
аплёўваньне і хлусьня на СССР, провокатарская роля су-
60
нроць КПЗБ, нацыянальна-вызваленчага руху і вядзеньне
бязьлітаснае барацьбы з Грамадой—усё гэта выкрывала
контррэволюцыйную сутнасьць гэтых кулацкіх партый. На
словах—абаронцы інтарэсаў сялян, а на справе паслугачы
цольскай імпэрыялістычнай буржуазіі. Гэтыя барацьбіты „за
адзіную нацыянальную ідэю“, за ўвесь беларускі народ блё-
і^уюцца з расійскімі бела-эмігрантамі, монархістамі і чорна-
соценцамі на выбарах у Віленскі самаўрадавы орган.
Цікава прывесьці агульную адозву гэтага контррэволю-
цыйнага блёку:
„Беларускія і расійскія выбаршчыкі.
№ 1. Усе як адзін чалавек галасуйце за гэты сьпісак
і вы будзеце мець сваіх прадстаўнікоў у Віленскай меставай
радзе, якія будуць бараніць нашыя нацыянальныя, культурна-
прасьветныя і экономічныя інтарэсы.
Кандыдаты сьпіску № 1 (Аб'яднанага беларуска-
расійскага камітэту):
1. Багдановіч Вячаслаў, сэнатар
2. Емельянаў Іван, прамысловец
3. Ярэміч Фабіян, пасол сойму
4. Савков Мікалай, інжынэр
5. Рахлін-Румянцев Аляксандр, інжынэр
6. Більдзюкевіч Адам, экономіст
7. Бутурлін Аляксандр, уласьнік дому
8. Дубейкоўская Ульяна, вучыцелька
9. Яцына Аляксандр, бухгальтар
10. Грыжыбоўскі Язэп, др. уласьнік дому
„ 11. Шпілеўскі Рыгоры, псаломшчык
12. Васілевіч Діомід, рамесьнік.
Аб'яднаны Беларуска-Расійскі выбарчы камітэт* („Счляп-
ская Ніва* К® 47 ад 15 чэрвеня 1927 г.).
Сапраўды галасаваўшыя шырокія масы мелі-б „сваіх*
прадстаўнікоў. Аб'яднаньне сельсаюзьнікаў з расійскімі мо-
нархістамі і белагвардзейцамі канчаткова дыскрэдытавала
іх у вачох мас.
Як бачым, у гэтым сьпіску абаронцаў інтарэсаў бела-
рускага народу знаходзім усіх, апрача рабочых і сялян.
Белсельсаюз, які дэмагогічна гаворыць, што ён змагаецца
за інтарэсы сялянства, а ў сьпіску—селяніна аніводнага.
3 першага погляду на гэты сьпіс кандыдатаў адразу кідаецца
ў вочы яго чорнасоценскі склад: прамыслоўцы, кулакі, рус-
кія белагвардзейцы, буйныя дамаўласьнікі і клерыкалы.
Вось хто сапраўдныя саюзьнікі Белсельсаюзу, а не сялян-
ства, інтарэсы якога ён прадае контррэволюцыі.
У падрыхтоўцы да набліжаючыхся выбараў у польскі
сойм і сэнат гэтыя збанкрутаваўшыя ўшчэнт саюзьнікі і ха-
Дэкі блёкуюцца сапраўды выключна з тымі, хто існуе толькі
на сродкі дэфэнзывы. У падрыхтоўчай рабоце да выбараў
яны пішуць наступнае:
Зьбліжаюцца новыя выбары ў новы нольскі сойм
і сэнат.
... У мэце гэтага аб'яднаньня, у Вільні стварыўся Бела-
рускі Цэнтральны Аб'яднаны Выбарчы камітэт, у які ўжо
ўвайшлі прадстаўнікі беларускіх партый: Беларускага Сялян-
скага Саюзу, Беларускай Хрысьціянскай Дэмократычнай пар-
тыі, Праваслаўна-Беларускага Дэ.мократычнага аб'яднаньня
і грамадзянства, згуртаванага каля Віленскага Нацыянальнага
Камітэту і б. Беларуска-Пасольскага к.цобу...
Беларусь для Беларусоў... (.Сялянская Ніва“ № 91 ад
10 сьнежня 1927 г.).
Як бачым, у падрыхтоўчай рабоце да выбараў выкідва-
юць вядомую наскрозь чорнасоценную доктрыну амэры-
канца Монроэ („Беларусь для Беларусоў").
Сельсаюз Ярэміча і Рагулі, дзякуючы сваёй радыкальнай
програме, ілжывай радыкальнай фразэолёгіі і двудушным
фальшывым незалежніцкім лёзунгам, зьяўляецца, побач з бе-
ларускай хадэцыяй, галоўным агэнтам фашысцкага ўплыву
на шырокія слаі беларускіх працоўных мас. Зараз фактыч-
нае падтрыманьне Сельсаюзам фашысцкага ўраду, яго ша-
лёная кампанія супроць СССР і БССР, яго роля фактыч-
нага падсобніка фашызму пры раэгроме Грамады, яго блёк
э расійскімі монархістамі пры выбарах у Вільні, цесная су-
вяэь з кругамі, з якіх вярбуюцда элемэнты для тэрорыстыч-
ных актаў супроць савецкае ўлады і яе прадстаўнікоў, як
Кавэрда—забойца т. Войкава, амаль эусім сьцерлі мяжу па-
між Сельсаюзам і групай яўнага дэфэнзыўшчыка Паўлюке-
віча, усё гэта затрудняе ўплывы Сельсаюзу на шырокія
лрацоўныя масы Заходняй Беларусі.
3 прычыны абанкручваньня Сельсаюзу і далейшай рэво-
люцыянізацыі працоўных мас Заходняй Беларусі ад Сельса-
юзу ў 1927 г. адкалолася група Янкі Станкевіча. Гэтая група,
імкнулася дапасавацца да настрою мас, замаскаваць камэ-
дыйную барацьбу збанкрутаванай групы Ярэміча пад лёзун-
гам звароту да „сапраўднага, ідэёвага сельсаюзу". На спра-
ве-ж станкевічаўскі сельсаюз стаіць на тых-жа позіцыях
і грае тую-ж самую згодніцкую контррэволюцыйную ролю,
што і ярэмічаўскі. Гэтая група Янкі Станкевіча прыводзіць
доказы процілегласьці інтарэсаў пролетарыяту і сялянства,
супрацоўніцтва ўсіх клясаў і партый беларускага народу
ў барацьбе супроць БССР, супроць компартыі, маскуючы
свой контррэволюцыйны твар рэзкай фразэолёгіяй супроць
усіх палякаў наогул. Наскрозь шовіністычная група Янкі
Станкевіча, гэтаксама як 1 група Бона-Шапеля, працуючы
больш тонкімі мэтодамі, прыстасоўваючыся да рэволюцый-
ных настрояў мас, зьяўляецца яшчэ больш небясьпечнай,
чым здэмаскаваны Сельсаюз Ярэміча і Рагулі.
62
V. Заключэньне
Уся здрадніцкая політыка супроць працоўных .мас Заход-
цяе Беларусі, супроць КПЗБ і БС-РГ, аб'яднаньне ў адзін
блёк з расійскай белагвардзейшчынай, поўнасьцю дыскрэды-
тавала БСС і БХД. Іхні ўплыў цалкам заняпаў у значнай
меры і дзякуючы дэмаскаваньню компартыі. Шырокія пра-
цоўныя масы Заходняй Беларусі ўжо бачаць усю контррэ-
волюцыйнасьць гэтых партый. Ад простага змаганьня з БС-РГ
за ўплывы на масы яны перайшлі і да простых даносаў поль-
скай окупацыйнай уладзе, польскім турэмным катам. У сваёй
нянавісьці да гэтай рэволюцайнай організацыі — БС-РГ, яны
ядналіся з ўсімі эксплёататарскімі элемэнтамі, з усімі бела-
рускімі пагромнымі групамі, гэтымі крывавымі сабакам'
польскага імпэрыялізму. У барацьбе з компартыяй, у ба-
рацьбе з БС-РГ у гэтых політычных прахадзімцаў самы цесны
адзіны фронт з зялёнадубаўцамі, з бандытам Булак-Балахо-
вічам, Аляксюком і Вярнікоўскім — якія толькі і жывуць
аб'едкамі з дэфэнзывы. У змаганьні з клясавымі ворагамі,
пролетарыятам і рэволюцыйным сялянствам, гэтыя кіраўнікі
кулакоў-павукоў не ганьбуюць аніякімі сродкамі барацьбы.
Езуіты ня грэбуюць жаднымі мэтодамі дзеля дасягненьня
адзінай мэты—разбурэньня нацыянальна-вызваленчага руху.
Дзякуючы капіталізму, дзякуючы капіталістычнай сыстэ-
ме панаваньня, адбываецца масавае зьбядненьне пролета-
рыяту і сялянства, нявідана хутка расьце жабрацтва ў го-
радзе і вёсцы. У выніку дзікай эксплёатацыі капіталістаў
і абшарнікаў дыфэрэнцыяцыя вёскі адбываецца шпаркімі
тэмпамі. Паглыбленьне і абвастрэньне сусьветнага крызісу
з асаблівай сілай адбіваецца на народнай гаспадарцы
Польшчы.
3 усіх частак сучаснае Польшчы ў Заходняй Беларусі
больш, як дзе-небудзь, мы наэіраем заняпад прамысловасьці;
абвастрэньне і паглыбленьне экономічнага крызісу за апошнія
гады (зачыняюцца дзесяткамі прамысловыя прадпрыемствы)
на тэрыторыі Заходняй Беларусі найбольш поўна і ясна аб гэ-
тым гавораць. Наступленьне капіталу і перанясеньне цяжару
крызісу на рабочыхі працоўныя масы Заходняй Беларусі пара-
джаюць з свайго боку контрнаступленьне з боку пролетары-
яту і напоўпролетарскіх злемэнтаў. Найбольш востры крызіс
прамысловасьці і адначасна паглыбленьне аграрнага крызісу
ва ўмовах нацыянальнага ўціску на окупаваных землях утва-
раюць усе ўмовы для хуткае рэволюцыянізацыі працоў
ных мас.
Працоўныя масы выступаюць супроць падаткаў. супроць
ліквідацыі сэрвітутаў, штрафаў, выступаюць супроць абшар-
ніцкае камасацыі, абвастраючай і без таго голад на зямлю;
а тут неабходна заўважыць, што тэмп гэтай камасацыі знач-
на павя.тічыўся, асаб.ііва пасьля фашысцкага перавароту
Пілсудзкага.
Паглыбленьне крызісу адбываецца раэам з наступленьнем
буржуаэіі на жыцьцёвы ровень пролетарыяту і працоўнай
масы сялянства; гэта паглыбленьне мы заўважаем на фактах
хуткага скарачэньня прамысловасьці. Зачыняюцца дзесяткамі
фабрыкі і заводы, адбываецца масавае звальненьне рабочых
з прамысловых прадпрыемстваў. Беспрацоўе ў Полыпчы і асаб-
ліва ў окупаванай За.ходнрй Беларусі расьце вельмі хутка.
Забастовачная хваля расьце; экономічныя забастоўкі пе-
рарастаюць у політычныя. Адбываецца перарастаньне эко-
номічнага крызісу ў крызіс рэвблюцыйны.
Нездавальненьне і нават абурэньне мас супроць капіта-
лізму, як прычыны параджэньня эксплёатацыі, беспрацоўя
і галечы, узьнімаецца на вышэйшую ступень.
Зьбяднелае сялянства ў саюзе і пад кіраўніцтвам проле-
тарыяту і компартыі выступае організаваным парадкам
супроць фашызму. Перапляценьне супярэчнасьцяў вядэе
краіну да пролетарскае рэволюцыі, якая адна толькі і змо-
жа выратаваць масы ад політыкі эксплёатацыі, тэрору,
уціску і голаду.
Баючыся рэво.іюцыі, фашызм бачыць спасеньне ў буду-
чай вайне, да якой ён так горача рыхтуецца. Рыхтуючыся
да гэтае вайны — у першую чаргу супроць СССР—польскі
фашызм і выкарыстоўвае ўсе мясцовыя нацыянал-фашысцкія
організацыі. Беларускія нац.-фашысты адкрыта і заўзята вя-
дуць барацьбу супроць рэволюцыі, супроць найшырэйшых
працоўных мас у Гх нацыянальна-вызваленчай барацьбе,
супроць соцыялістычнага будаўніцтва ў БССР.
Штыхом і вастрогамі, провокацыяй і масавымі арыштамі,
фашысцкім „Стральцом" і поліцыяй уладарыць фашысцкая
дыктатура гвалту і тэрору. Польскія, яўрэйскія, беларускія
соцыял-фашысты пакрываюць гэтую ўладу тэрору сваімі
фразамі і ашуканствам. У той час, калі рабочыя і сяляне
гінуць пад кулямі фашыстаў і сотнямі ідуць у вастрогі,
гэтыя верныя лёкаі Пілсудзкага адгаварваюць рабочых і сялян
ад барацьбы, цкуюць Савецкі саюз, організуюць крыжовы
паход супроць комуністаў, на кожным кроку, кожны дзень
здраджваюць інтарэсам пролетарыяту і працоўнага сялянства.
Па іэтаму шляху пайшла таксама і група буржуазных інтэлі-
гентаў. былых грамадаўцаў (Астроўскі, Луцкевіч, Акінчыц,
Чатырка і інш.), якія яшчэ пад час існаваньня БС-РГрамады
і.мкну.ііся яе раскалоць і накіраваць на шлях пагаджэньня
з польскім фашцзмам. Гэты апошні, разграмляючы рэволю-
цыйны нацыянальна-вызваленчы рух I з яшчэ большай жор-
сткасьцю катуючы ў дэфэнзывах свае ахвяры, прасьледуе
найменшыя праявы масавасьці і опозіцыйнасьцй Нават куль-
гурна-асьветніцкую організацыю ТБШ фашызм тэрорам
руйнуе, і хоча яе фашызаваць, зрабіць пакорнай служкай
&4
ваёй політыкі эксплёатацыі і ўціску, а калі гэта ня ўдалася,
дык ён узяў курс на поўную ліквідацыю яшчэ незадушаных
гурткоў і акруговых упраў ТБШ. Задушана беларуская
радыкальная прэса, закрыты дзьве беларускія гімназіі (Ра-
дашкоўская і Клецкая), якія не хацелі падпарадцавацца
фашызму.
А побач з дзікім тэрорам фашызм робіць ілжывыя, хіт-
рыя махінацы , праводзіць політыку разлажэньня, дэмора-
.іізацыі больш слабых і няўстойлівых элемэнтаў, праводзіць
сыстэму подкуцу хісткіх інтэлігентаў радыкальнага руху,
прываблівае іх у фашысцкі лягер, карыстаецца сыстэмаю
павялічэньня падачак верхавіне беларускай дробнай бур-
жуаэіі, голасна гаворыць аб выабражальнай зьмене курсу
ў нацыянальнай політыцы. У выніку такой ілжывай хітрай
політыкі адбываецца здрада паасобных грамадаўцаў-інтэлі-
гентаў, пераход іх у контррэволюцыйны лягер, пераход на
бок фашысцкай дыктатуры і станаўленьне іх на чале бела-
рускага нацфашызму.
Пасьля разгрому БС-РГрамады частка здрадн'каў і про-
вокатараў, агэнтаў польскага фашызму, на чале з дэгенэра-
там Луцкевічам і яго групай, аформілася ў нацыянал-фашы-
сцкую організацыю—Цэнтрасаюз. Разам і ў саюзе з іншымі
нацфашыстамі, контррэволюцыянэраМі Ярэмічамі і Станке-
вічамі, гэтая чорная зграя агэнтаў міжнароднае інтэрвэнцыі
аплёўвае як толькі можа БССР.
Апіраючыся на буржуазію і кулацтва, выконваючы за-
даньні польскага фашызму, беларускія нацфашысты са-
юзе і пры самай цеснай падтрымцы беларускіх нацыянал-дэ-
мократаў бачаць адзіны выхад э крызісу ў вайне з СССР.
Ворагі працоўных, капіталісты і памешчыкі, бачаць
у заваёвах СССР гроэны прадвесьнік набліжаючайся гібелі,
канец іх панаваньня. Вось таму яны і рыхтуюць вайну су-
проць СССР і паралельна вядуць шалёную кампанію ілжы
супроць адзінай у сьвеце рэспублікі рабочых і сялян. У гэ-
тай агіднай рабоце самую актыўную ролю іграюць права-
дыры згодніцкіх партый і організацый. Апвшнія гады дзей-
насьці ППС, Бунду, беларускіх згоднікаў і здраднікаў, Паў-
люкевіча, сельсаюзу Ярэміча і Рагулі, БХД—Станкевіча,
групы Астроўскага-Луцкевіча і іншых фашыстаў і напоў-
фашыстаў асабліва характэрны тым, што яны, маскую-
чыся опозіцыйнымі сказамі, ідуць побач, адзіным фронтам
э капіталістамі і памешчыкамі супроць мас, змагаючыхся
за сваё соцыяльнае і нацыянальнае вызваленьне, што яны
прымаюць дзейны ўдзел у кампаніі ілжы, маны і паклёпаў
на СССР, што яны з асаблівай адданасьцю выконваюць
плян буржуазіі ачарніць вялізарную справу Кастрычнікаў-
скае рэволюцыі, справу будуючагася соцыялізму і гэтым
паслабіць вабную сілу прыкладу СССР. I этая работа
мае сваёй мэтай адцягнуць сымпатыі мас ад пролетарскае
краіны, дзе ўлада ў руках рабочае клясы і сялянства, дзе
цалкам ліквідавана беспрацоўе, дзе няма эксплёатацыі і на-
цыянальнага ўціску, дзе становішча рабочых 1 наогул шыра-
чэзных’працоўных мас з кожным днём паляпшаецца. Гэтым
буржуазія прабуе зьвесьці з рэволюцыйных рэек нарастаючы
рэволюцыйны рух працоўных мяс.
Рыхтуючы паслаць мільёны пролетарска-сялянскіх сыноў
у бойку супроць пераможнага соцбудаўніцтва ў Краіне Са-
ветаў—яны ў першую чаргу руйнуюць нацыянальна-вызва
ленчы рух. Добра пагрэўшыся на разгроме БС-РГрамады,
яны ня спыняюць сваёй агіднейшай работы, а імкнуцца
і фізычна зьнішчыць актыўных грамадаўцаў. Дзякуіочы
сваім улюбёным сродкам: ілжы, провокацыі, дэмагогіі, фаль-
сыфікацыі і паклёпам, яны дапамаглі польскай дэфэнзыве
засадзіць у апошні раз аднаго з кіраўнікоў БС-РГрамады
Б. Тарашкевіча.
Ваяўнічы фашызм Польшчы агнём і мячом праводзіць
разгром нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Бела-
русі, робіць гэта з мэтай правесьці стабілізацыйныя пляны
польскага капіталізму, каб .супакоіць” Заходнюю Беларусь,
як пляцдарам будучай вайны супроць СССР.
У апошнія часы, калі П°льшча перажывае надзвычай
востры самы глыбокі экономічны крызіс, калі яна стаіць
перад гаспадарчымі затрудненьнямі і ўсё ўзрастаючымі
супярэчнасьцямі ў фашысцкім лягеры, калі падрыхтоўкада
вайны выяўляеода ў адкрытых агрэсыўных захопніцкіх пля-
нах у адносінах да СССР—фашызм падвойнай сілай узмац-
няе белы тэрор.
Разграмляюцца масавыя організацыі, як ППС лявіца, ТБШ,
разграмляюцца і зачыняюцца левыя профсаюзы. Хваля за
хваляй масавых арыштаў пераліваецца па ўсёй Заходняй
Беларусі. Хмара шпікоў і поліцыянтаў асела по ўсёй краіне
і шляхам провокацыі, катаваньня і сярэднявечнае інквізіцыі
падбіраюць .матэр'ялы* для фашысцкага суду. Няма таго
месяца, каб ў Заходняй Беларусі не адбываліся масавыя
процэсы комуністаў, грамадаўцаў і інш. „злачынцаў".
Фашысцкі суд ужо не задавальняецца 3-8 гадамі катаргі,
ён лрыстасоўвае да рэволюцыйных рабочых і сялян другую
частку 102 § К. К., па якому асуджавае на 12-15 год, а то
і на вечную катаргу. Па вастрогах політвязьні ўраўніваюцца
з крымінальнымі і пазбаўляюцца ўсіх правоў, якіх дабіліся
праз цяжкую, доўгалетнюю барацьбу.
У каменных мяшкох польскіх засьценкаў тысячы політыч-
ных вязьняў галадуюць і зносяць зьдэек і катаваньне. Ста-
новішча політвязьняў усё пагаршаецца. Турэмная ўлада ўво-
дзіць новы рэглямайт, які прыраўнівае політвязьняў да крымі-
«6
нальных. Цэлымі тысячамі рабочыя і сяляне гінуць ад стра-
шэннага рэжыму каменных мяшкоў—вастрогаў Заходняй Бе-
ларусі і Польшчы. Наступленьне фашызму на правы політ-
вязьняў ёсьць наступленьне на рэволюцыйны авангард, най-
больш высунуты пад удар клясавага ворага, гэта насту-
пленьне на ўсіх рабочых і сялян.
Фашызм ужывае ўсе сродкі, усе спосабы, каб зьнішчыць
рух, разьбіць яго і падпарадкаваць шырокія масы згод-
ніцкім партыям, зьвясьці з рэволюцыйнага шляху. Фашызму
ўдалася дабіцца некаторых вынікаў у адарваньні часткі бе-
ларускай інтэлігенцыі ад вызваленчага руху і ўцягненьня
яе ў лягер фашызму, але фашызму ніколі ня ўдасца разь-
біць баявы саюз рабочых і сялян, ня ўдасца зьвесьці масы
са шляху барацьбы на шлях згодніцтва. Працоўныя масы
ўсё шчыльней ядняюцца каля вызваленчага сьцягу КПЗБ.
Фашысцкі ўрад у сваёй злосьці супроць усё ўзрастаючага
і паглыбляючагася ўплыву КПЗБ на шырокія працоўныя масы
мобілізуе ўсе сілы і сродкі для барацьбы з сваім самым
заклятым ворагам.
Наступныя лічбы ярка сьведчыць аб узрастаючым белым
тэроры і рэпрэсіях супроць рабочых і рэволюцыйных пра-
цоўных мас. У часе выбараў у польскі сойм у 1928 г.
у Польшчы было 23 забойствы, 1.188 параненьняў, 4.476 арыш-
таў, 5.506 вобыскаў, вынесена прыгавароў на 1.520 гадоў
катаргі.
Падрыхтоўка да вайны супроць СССР, якая ліхаманкава
вядзецца ва ўсіх капіталістычных краінах, а ў Полынчы
з асаблівай сілай, змушае Пілсудзкага, э мэтай падрыхтоўкі
тылу, больш жорстка наступаць на рэволюцыйны рух у За-
ходняй Беларусі, пакідаючы крывавыя сьляды ў окупаванай
краіне.
Пілсудчына з усёй жорсткасьцю змагаецца супроць міні-
мальнага выяўленьня сымпатыі да СССР, да краіны дыкта-
туры пролетарыяту.
Але працоўныя масы Заходняй Беларусі ў захапленьні
і рэволюцыйнай солідарнасьці глядэяць у бок краіны, якая
будуе соцыялізм, з найвялікшай сымпатыяй адносяцца да
краіны, дзе будуецца культура, нацыянальная па форме
і соцыялістычная па зьместу.
Ня гледзячы на страшэнны тэрор з боку польскага фа-
шызму, нацыянальна-вызваленчы рух заходня-беларускіх
працоўных мас, паміма волі і праз галовы беларускіх нац-
фашыстаў, расьце і мацнее. Рэволюцыймыя падзеі ідуць
сваім парадкам. Заходня-беларускія'працоўныя масыўсуполь-
най клясавай барацьбе з працоўнымі масамі Польшчы пад
кіраўніцтвам пролетарыяту і яго компартыі вядуць непры-
мірымую клясавую барацьбу з уладай эксплёатацыі і зьдзеку,
тэрору 1 ўціску, беспрацоўя і голаду, безьзямельля, з улада#
вайны і провокацыі.
Усе гэтыя краскі капіталістычнай сыстэмы будуць выр.
ваны з коранем, зьмецены з твару зямлі толькі надыходэн.
чай пролетарскай рэволюцыяй. 1 працоўныя масы як Подь-
шчы, так і Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны, пад
кіраўніцтвам пролетарыяту і яго компартыі хутка і сьме.тц
ідуць да свайго Кастрычніка.
ЗЬ МЕСТ
1 Заходняя Беларусь ва ўмовах польскай окупацыі
Стар.
1. Колёніяльная політыка Польшчы ... 3
2. Становішча сельскае гаспадаркі і счлянства За-
ходняй Беларусі. ..... 6
3. Апора польскага імпэрыялізму і нацыянальны
ўціск ....... 9
4. Падрыхтоўка да вайны супроць Савецкага саюзу 12
П Клясавая барацьба пролетарыяту і яго партыі
1. Наступ капіталу на рабочых . .15
2. КПЗБ на чале клясавае барацьбы пролетарыяту
і рэволюцыйнага сялянства . . .17
III Чым была Грамада
1. Гістарычныя вытокі Беларускай Сялянска-Работ-
ніцкай Грамады .21
2. Грамада, як рэволюцыйная організацыя . . 23
IV Беларускія нацыянальвыя буржуазна-кулацкія партыі і іх
адносіны да БС-РГрамады
1. Бельсельсаюз і беларуская хадэцыя 26
2. Аграрнае пытаньне ў БСС і БХД 29
3. Зрашчваньне БСС 1 БХД з фашызмам і барацьба
з ГрамадоЙ ...... 32
4. Нацыянальнае пытаньне і культурніцтва ў БСС
і БХД ........................35
5. Адносіны да рабоча-сялянскага саюзу 40
6. Цкаваньні Грамады і яе разгром . .50
7. Дыскрэдытацыя БСС і БХД і паўстаньне новых
кулацка-фашысцкіх груповак
V Заключэньне
& 8
ЗАЎВАГІ I ПАМЫЛКІ ДРУКУ
Брошура гэтая піса.іася ў надзвычайна кароткі час і таму
паміма нашай волі ўкраліся некаторыя непажаданыя фор-
мулёўкі.
3 самага пачатку неабходна заўважыць, што работа гэта
ахоплівае сабой параўнаўча кароткі пэрыод, пэрыод існа-
ваньня БС-РГрамады, 1925—1927 г. Дзякуючы гэтаму, тут
падаецца кароткая ацэнка становішча на Заходняй Беларусі
толькі для гэтага часу; аўтары вымушаны зрабіць гэту заў-
вагу таму, што некаторыя формулёўкі ацэнак тагочаснага
становішча, быўшыя правільныя для пэрыоду існаваньня
БС-РГрамады, зараз, дзякуючы новым умбвам, гэтыя фор-
мулёўкі на сёньня ўжо ўстарэлі, як, напрыклад, першы
і другі радок зьверху 10 старонкі (аб НД); гэты сказ быў
аўтарамі выкінуты, але запозна паведамілі друкарню
і таму ён застаўся надрукаваным; замест слоў „Умацаваньне
стабілізацыі капіталізму* (3-ці радок зьнізу 13 стар.), што
было ўласьціва для таго часу, зараз, у сувязі са зьмяніў-
шайся сытуацыяй як у Польшчы, так і наогул ва ўсіх ка-
піталістычных краінах—экономічны крызіс і г. д.—трэба за-
мяніць словамі: .адцягненьне мас ад барацьбы за рэволю-
цыйны выхад з крызісу*.
33 радок зьверху 19 старонкі—словы: „Як будучых
саюзьнікаў пролетарыяту*—просьба выкрэсьліць і ня чытаць
як папаўшыя памылкова ў друк. У 25 радку зьверху 27 ста-
ронкі пасьля слоў: „зьяўляецца організацыяй* трэба дабавіць
слова: ,кулацтва, а словы „дробна-буржуазных інтэлігентаў*
выкрэсьліць. Так што ўвогуле павінна быць .Беларускі
Сялянскі Саюз*... .зьяўляецца організацыяй беларускага
кулацтва*.—Аўтары.
Ва ўсёй-жа брашуры ў часе прагляду ўжо набраных
старонак заўважаны наступныя памылкі:
Старояха 1 Р а д о к | Надрукаваяа. Павіяна бьміь
3 стар. 5 радок аьяіэу , молатам молахам
4 . 1 30 , зьверху даваеяяа даваеняай
5 . 2 . . ; якую яркую
^таронка
5 стар.
6 .
8 .
13 .
15 .
18 ,
59 .
60 .
Радок | НаДрукавааа ' Павінна быць
37 рад. зьверху 1 21 . . 1 р 1 вызваяеньне | сялянстна ' Выэваленьне* сялянства
1 -1 Цажкі | Цяжкі
2, • • 1 прыбытаў । прыбыткаў
5 . зьнізу 1 вымушаяа і вымушана
14й ” 1 імпэрыялістаў ’ імпэрыялістаў,
6 . .1 масавых клясавых
15 . зьверхў 1 кулак кулак, як сам экс-
1 плеататар
7 . зьнізу перавод хутары 1 перавод на хутары
18 . эмаганьне ! змаганьне з
22 , няпояьскую I ня польскую
17 , зьверху ва гуяьтаеў як на гуяьтаёў
П . догяяд ' погяяд
15 . васьлядоўвіцтва > насьлядоўніцы
1 . мае 1 мас
6 , барапьбы , барацьбой
33 . паклёну ' паклёпу
10 . дапамагаючы । дапдмагаюць
14 . . ' угоды угоду
12 , нох і НПХ
16 . даецца 1 дзеедца
48 . вальмі । вельмі
6 . ускрыввючы 1 праводзячы
6 . якая вяяа якая нібы вяла
Адказвы рэдактар Мятла.
Тэхнічны рэдактар А. Раманоўскі.
Стыльрэдактар Н. Янчанка
Здана ў друк 8/УІ-1932 г.
Зышла з друку 8'7111 1932 г.
Друклрня Беларускай Акалэміі Навук. Менск, Няміга, 7.
Галоўлітбел № 780. Заказ № 826. Тыраж 3000 экз. 4*/в арк-