Ю. Я. Пучковський
Польська мова
Практичний курс
Київ
„Чумацький Шлях”
2013

ББК 81.2ПОЛ-93
П 90
Пучковський Ю. Я.
П 90 Польська мова. Практичний курс. Посібник для студентів
гуманітарних спеціальностей. - Київ: Чумацький Шлях, 2013. - 272 с.
ISBN 966-8272-18-8
У посібнику розглядаються основні правила польської орфоепії, орфографії та
слововживання. До кожної з тем додані питання для самоконтролю та вправи.
Теми основної частини містять тексти для читання, короткі словнички нових слів,
приклади вживання особових форм дієслів та групи найуживанішої лексики.
Посібник містить також десять тем лексичного мінімуму. До кожної з цих
тем включено словник основної лексики з окремо взятої сфери людського життя,
основний та додатковий текст на визначену тематику. До тем додані вправи на
моделювання діалогів і мовних ситуацій.
У посібнику подано також таблиці зі зразками відмінювання іменників,
прикметників, займенників та числівників.
Посібник призначено для студентів, що розпочинають вивчення польської
мови, а також для всіх бажаючих вивчати польську мову.
ISBN 966-8272-18-8
О 	Пучковський Ю. Я.,
спадкоємці, 2007
© Видавничий дім
„Чумацький Шлях”, 2007
© Пучковський Ю. Я.,
спадкоємці, 2013
© Видавничий дім
„Чумацький Шлях”, 2013

Тема 1
Посібник з польської мови
Польська мова: історія і сучасність
Польська мова належить до великої родини слов'янських мов. Ця
родина ділиться сьогодні на три підгрупи:
1) східнослов’янські мови - українська, російська, білоруська;
2) південнослов’янські мови - сербська, хорватська, болгарська,
словенська, македонська;
3) західнослов’янські мови - польська, чеська, словацька
верхньолужицька та нижньолужицька.
Як бачимо, польська мова належить до західнослов’янської підгрупи
мов.
Історія польської мови бере свої початки із УПІ - ЇХ ст. н.е., коли настав
остаточний розпад праслов’янської єдності. Тоді ж почали формуватися
основи польської державності, які значно зміцніли після прийняття
Польщею християнства у 966 р. за часів короля Мєшка І. Щоправда,
протягом ще декількох століть не існувало польської писемної мови. Вся
література того часу писалася латинською, а інколи і старослов’янською
мовами.
Перше речення, записане польською мовою, міститься в монастирській
«Книзі генриковській» (від назви м. Генрикова біля Вроцлава), датованій
1270 р. Воно звучить так: «daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj» («Дай, хай я
молотиму, а ти відпочивай»). Так звернувся польський селянин до своєї
дружини, яка молола зерно.
Першим текстом, записаним польською мовою, був лицарський гімн
«Bogórodzica» («Богородиця»). Він походив з XIV ст. Гімн цей, дуже
популярний у польському війську» неодноразово переписувався і
доповнювався, внаслідок чого сьогодні маємо декілька його версій - від
З

Тема 1
найменшої, що налічує дві віршовані строфи, до найбільшої, яка має
двадцять дві віршовані строфи.
Польська літературна мова сформувалася в XVI ст. - у добу
Відродження.
Сьогодні польською мовою розмовляє понад 45 млн. чоловік. З них
понад 35 млн. проживає на території Польщі, а приблизно 10 млн. - на
еміграції у США, Канаді, Україні, Росії, Англії, Франції, Німеччині та ін.
Багато поляків, що жили на території колишнього Радянського Союзу, у
30-х - 50-х рр. були насильно вивезені до Казахстану та Сибіру.
Польська мова за територією поширення та кількістю людей, що
розмовляють нею, посідає третє місце серед слов’янських мов. Перше та
друге місця посідають відповідно російська та українська мови.
На території Польщі поряд із літературною мовою існують регіональні
діалекти, серед яких найпоширенішими є: малопольський, великопольський,
сілезький, мазовецький, поморський та підляський. Дуже своєрідним та
віддаленим від літературних норм є діалект кашубів (кашубський) -
мешканців місцевості довкола Гдині та Гданська, а також гуральский -
діалект мешканців польських Татр.
Завдання і вправи
1. Назвіть три підгрупи, на які поділяються слов’янські мови.
2. Що Ви знаєте про хрещення Польщі? Коли і ким була охрещена
Київська Русь? Порівняйте.
3. Назвіть, які найдавніші літературні пам’ятки розповідають про
виникнення польської мови. Згадайте, які літературні пам’ятки Київської
Русі ви знаєте?
4. Скільки поляків мешкає поза межами Польщі? Що Ви знаєте про
українську діаспору? З чим був пов’язаний такий емігрантський рух?
5. Назвіть принаймні 5 польських письменників. Які їхні твори Ви
4

Посібник з польської мови
знаєте?
6. Кого ще з видатних поляків Ви можете назвати (художники,
композитори, політичні діячі та ін.)? Чйм прославилися ці люди?
7. Знайдіть у польсько-українському або польсько-російському
словнику переклад наступних польських слів: być, pić, czytać, słońce, ziemia,
matka, trawa, dom, okno.
Порівняйте звучання цих слів у польській, українській та російській
мовах. На чому базується їхня подібність? Зробіть висновки.
5

Тема 2
Польський алфавіт (Alfabet polski)
Польський алфавіт складається з 32 букв. З них 9 букв позначають
голосні звуки і 23 - приголосні. Польська мова користується латинським
алфавітом. Але не всі звуки польської мови можуть передаватися певною
латинською буквою. Тому для їх позначення використовуються сполучення
деяких букв або надрядкові чи підрядкові значки, так звані діакритичні
знаки. Про це мова піде далі.
Розглянемо поки що польський алфавіт. З огляду на те, що деякі звуки
польської мови мають специфічне звучання, їхню вимову розберемо нижче.
Зараз подамо графічне зображення букв (друкованих та рукописних) і їхні
назви.
Букви
Назва
Аа
а
ą
о - носове
Bb
бе
Сс
це
Ć ć
цє [чє]
Dd
де
Ее
е
ę
е - носове
Ff
еф
Gg
ҐЄ
Hh
ха
6

Посібник з польської мови
Іі
i
JJ
йот
Кк
ка
L1
ель - м’яке
Łł
ел - тверде
М m
ем
Nn
єн
Ńń
ень
Оо
0
Óó
о - кресковане
РР
пе
Rr
ер
Ss
ес
Śś
есь [ешь]
Tt
те
Uu
У
Ww
»у
У
и, ігрек
Zz
зет
Źź
зет [жєт]
Żż
*. жет •
Букви a, b, с, d, с, f, і, k, m, n, о, р, r, s, t, w, z вимовляються так само, як
і українські а, б, ц, д, е, ф, і, к, м, н, о, п, р, с, т, в, з.
Для прикладу прочитайте вголос подані слова:
dobro [добро] - добро kanapa [канапа] - диван .
apteka [аптбка] - аптека obraz [образ] - картина
data [дата] - дата ranek [ранек] - ранок
dobry [добри] - добрий <тара [мапа] - картїцмала.
7

Тема 2
ten [тен] - цей noc [ноц] - ніч
pan [пан] - пан brat [брат] - брат
tamten [тамтен] - той dom [дом] - дім, будинок
Звук g у польській мові вимовляється як українське [ґ] у словах ґанок,
ґудзик, або російське [г] у словах год, погода, наприклад:
droga [дроґа] - дорога
garb [ґарб] - горб
pogoda [погода] - погода
gangster [гангстер] - гангстер
magister [маґістер] - магістр
gigant [гігант] - гігант
Звук h вимовляється наближено до українського [х], інколи дещо
дзвінкіше, подібно до англійського h у слові have або німецького h у слові
haben:
humor [хумор] - настрій, гумор
handel [хандель] - торгівля
huta [хута] - ливарний завод (метал, скло)
Букви ó та; u передейоть в польській мові бдин і той самий звук [у].
Вимова ó та u не відрізняється,
góra [ґура] - гора
kubek [кубек] - горня
ogórek [оґурек] - огірок
kruk [крук] - ворон
bór [бур] - бір
bunt [бунт] - бунт
lód [л’ут] - лід
burak [бурак] - буряк
który [ктури] - котрий
numer [нумер] - номер
Буква у передає в польській мові звук [и]:
8

Посібник з польської мови
ту [ми] - ми
trudny [трудни] - трудний, важкий
tylko [тйл’ко] - тільки
bogaty [боґати] - багатий
Завдання і вправи
1. Назвіть усі відомі Вам алфавіти. Чи всі знані Вами види письма
послуговуються буквеними алфавітами?
2. Вивчіть польський алфавіт напам’ять. Назвіть випадки, коли знання
алфавіту є необхідним.
3. Укажіть букви у словах в алфавітному порядку.
Зразок: alfabet - a, a, b, е, f, 1, t.
Tutaj, agronom, koncert, firanka, zegarek, herbata, pytanie, monumentalny,
malowidło, rozsądek
Перекладіть дані слова українською мовою.
4. Систематизуйте в алфавітному порядку подані слова:
a) spektakl, zagroda, żartobliwy, ogień, bagaż, mrowisko, nabywca,
pagórek, wieloryb, arytmetyka, cudowny, doktor, lampa, rozrywka, tapeta.
b) tygrys, praca, rów, obuwie, sylaba, trawnik, obyczaj, stuk, bohater, armia,
pudełko, studnia, pytanie, obrus, bogactwo, puchar, tablica, zero, alarm, złoto,
.’Ol'
tajnik, student, aleja, różny.
Перекладіть подані слова українською мовою.
9

Тема З
Двознаки в польській мові
Більшість мов для позначення декотрих звуків використовують
поєднання приголосних букв (двох або більше). Так, англійська мова для
передачі звука [ч] використовує поєднання букв eh, для передачі звука [ш] -
sh; німецька мова для передачі звука [х] використовує поєднання букв eh,
для звука [ш] - sch; українська мова використовує поєднання букв дз для
передачі звука [дз].
Так само і польська мова для передачі звуків [х], [ч], [ш], [ж], [дз],
[дж”], [дж] використовує поєднання двох букв ch, cz, sz, rz, dz, dź, di.
Отже, двознак (dwuznak) - це поєднання двох букв для передачі одного
звука.
Двознак ch вимовляється так само, як українське [х]:
chata [х&га] - хата
chudy [худа] - худий
gmach [ґмах] - будинок
pech [пех] - невдача
chór [хур] - хор
choroba [хороба] - хвороба
Ви, напевно, вже звернули увагу на те, що у польській мові звук [х]
\ г.., , .
передають літерою h або двознаком ch. Таке написання склалося історично,
і далі у нас піде мова про те, як на письмі розрізняти написання ch і h.
Двознак cz [ч] вимовлюється так само, як українське ч:
czemu [чему] - чому
czysty [чгісти] - чистий
cztery [чт£ри] - чотири
warkocz [вбркоч] - коса (дівчини)
czarny [чбрни] - чорний
Ш

Посібник з польськогмови
prócz [пруч] - крім
Увага! Приголосний cz у польській мові завжди твердий. Тому
неприпустимою є його м’яка вимова, як, наприклад, у російській мові.
Двознак sz [ш] вимовляється так само, як українське [ш]:
szary [шари] - сірий
paszport [п&шпорт] - паспорт
szafa [шафа] - шафа
poduszka [подушка] - подушка
• : 5
szatyn [idśthh] - шатен
tusza [туша] - тулуб
Двознаки dz і di вимовляються так само, як українські дз і дж:
dzwon [дзвон] - дзвін
dżem [джем] - джем
dzban [дзбан] - глечик
г і
dżokej [джокей] - жокей
rodzony [родзбни] - рідний
dżungla [джунґля] - джунглі
Зрідка приголосні d і z та d і і вимовляються роздільно. Це відбувається
тоді, коли d стоїть у кінці префікса, a z - на початку кореня, наприклад:
odznaka [одзнака] - нагорода
л.
odżywczy [оддойвчи] - поживний
! . { tv.
Вимова двознака dź відрізняється від вимови українського дзь. Тому
його вимову, а також вимову декотрих інших м’яких приголосних ми
розглянемо далі окремою темою.
і і, янп;-- • -vv -
Завдання і вправи
1. Згадайте, за допомогою яких іще буквосполучень передаються деякі
звуки в іноземних мовах. Порівняйте їх із польськими двознаками.
• . 1 ' ‘ .►!; •••*/{*, І 'і ; Ч \ - { , } і ■ і ;
2. Скільки є двознаків у польській мові? Які з них співвідносні з
11

Тема З
українськими?
3. 	Перепишіть наступні слова. Перекладіть їх, користуючись словником:
a) dżut, podżegacz, odżyć, dżungla, odżałować, dżinsy, odżegnać,
jeżdżą, dżuma.
b) dziadek, odzież, nadzwyczaj, widzenie, odzyskać, działka,
podzielić, podziemie, podziewać, nadzorca.
Визначте, в яких із слів літери d і ż та d і z не творять двознака.
Вимова двознака rz в залежності від позиції у слові
Двознак rz вимовляється як український приголосний ж (на початку
слова, між двома голосними та після дзвінких приголосних):
rzeka [жека] - ріка
brzoza [бжоза] - береза
rzut [жут] - кидок
drzewo [джево] - дерево
rzecz [жеч] - річ
orzech [ожех] - горіх
Але після глухих приголосних, внаслідок асиміляції, приголосний rz
набуває звучання ш:
krzyk [кшик] - крик
trzeba [тшеба] - треба
przystanek [пшистанек] - зупинка
chrzan [хшан] - хрін
trzoda [тшбда] - череда
krzywda [кшйвда] - кривда, образа
przygoda [пшиґода] - пригода
pokrzywa [покшйва] - кропива
У кінці слів приголосний rz вимовляється приглушено, але повністю в
ш не переходить:
12

Посібник з польської мови
marynarz [марйнажш] - моряк
harcer? [харцежш] - скаут, піонер
bramkarz [брамкажш] - воротар
Rz оглушується інколи і в позиції після голосного перед глухим
приголосним:
wierzch [в’їешх] - верх
zmierzch [зм’їешх ] - сутінки
Увага! У слові marznąć [марзнон’ч”] - мерзнути, та у похідних від
цього слова (marzły, zmarzł) літери r і z не творять двознака і вимовляються
роздільно.
Літери r і ż ніколи не творять двознака і читаються завжди роздільно:
dzierżawa, rżnąć, oberża.
Завдання і вправи
1. Назвіть глухі приголосні в українській мові. Пам’ятайте, що у
польській мові глухі приголосні такі ж самі.
2. Випишіть подані слова у дві колонки: в першу - слова, у яких rz
читається як ж, в другій - як ги.
marzenie, trzonek, morze, korzeń, przyroda, krzew, orzeł, przystojny,
brzuch, rzemień, mrzonka, gorzki, grzanki, drzemka, wierzba, rzucać,
drzazga, strzelec, zastrzyk, uprzejmy, zrzeszenie.
13

Тема 4
Сполучення приголосних szcz, żcz, żdż, dzidź, czcz
Згадаємо собі, що в українській мові є літера щ, яка позначає у вимові
два звуки: [ш] і [ч]. У польській мові натомість такої літери немає, проте
досить часто зустрічається сполучення приголосних sz і cz. Вони не
зливаються в один звук, а вимовляються окремо і обов’язково твердо.
Прочитайте вголос наступні слова:
szczery [шчери] - щирий
deszcz [дешч] - дощ
szczypce [шчйпце] - щипці
płaszcz [пуашч] - плащ
szczyt [шчит] - вершина
paszcza [пашча] - паща
Дуже рідко виступає у польській мові сполучення żcz, наприклад у слові
mężczyzna [м^шчпзна]0 - чоловік. Як бачимо, це сполучення теж
вимовляється як [шч] - дзвінкий і під впливом глухого cz асимілюється і
набуває звучання [ш].
Деякі приголосні можуть утворювати пари за дзвінкістю - глухістю (р -
Ь, к - g, t - d). Так само дзвінкою парою для сполучення szcz є сполучення
żdż. Зустрічається воно порівняно нечасто, в основному в особових
дієсловах, похідних від інфінітивів jeździć і gwizdać:
jeidże [йеждже] - їжджу
wyjeżdżamy [вийежджами] - виїжджаємо
odjeżdżasz [одйежджаш] - від’їжджаєш
gwiżdżę [ґвіждже] - свищу
gwiżdżemy [ґвіжджеми] - свищемо
gwiżdżesz [ґвіжджеш] - свищеш
!) Про вимову ę та ą чит. у темах № 9, 10
14

Посібник з польської мови
Є в польській мові також декілька слів, у яких зустрічається
буквосполучення dżdż. Вимовляються вони як подовжене di:
dżdżownica [джювніца] - земляний черв’як
dżdżysty [дж:йсти] - дощовий
Як подовжене cz вимовляється також сполучення czcz у словах:
czczość [ч:ош”ч”] - відчуття голоду
czczy [ч:и] - порожній
na czczo [на ч:о] - на голодний шлунок, натщесерце (рос. натощак).
Завдання і вправи
1. Користуючись українсько-польським словником, перекладіть
польською мовою наступні слова:
а) гавкати, особливо, щавель, щетина, худорлявий, щастя, пацюк,
гордитися, щепка, щілина;
б) заощаджувати, ще, борщ, спис, гущавина, наклепник, хрущ
(жук)9 честь, ущільнювати, турбуватися.
2. Запишіть ці слова у дві колонки: ліворуч - слова, вимова яких подібна
до української, праворуч - вимова яких відрізняється.
15

Тема 5
Приголосні 1 та ł
Приголосні 1 та ł мають абсолютно різну вимову, яка до того ж не схожа
на вимову українського [л].
Приголосний 1 (м’який) має в сучасній польській мові два варіанти
вимови - так зване І-neutralne (нейтральне) і І-miękkie (м’яке).
Приголосний І-neutralne вимовляється значно твердіше, ніж український
[л’] м’який. Вимовляючи І-neutralne, кінчик язика опускаємо нижче, ніж при
вимові українського ль.
lalka [л’ал’ка] - лялька
lokal [л’окал’] - приміщення, квартира
lampa [л’ампа] - лампа
lód [л’ут] - лід
legalny [л’еґал’ни] - легальний
lustro [л’устро] - дзеркало
Приголосний І-miękkie вимовляється так само, як українське ль. Така
вимова виступає лише тоді, коли після 1 стоїть літера і, яка і пом’якшує
попередній приголосний.
lilia [л’іл’ійа] - лілея
bliski [бл’іскі] - близький
lipa [л’іпа] - липа
blizna [бл’ізна] - шрам
listopad [л’іст0пат] - листопад
plik [пл’ік] - зв’язка, пачка
Специфічну вимову має приголосний ł (твердий). Найчастіше він
вимовляється як українське [у]-нескладотворче (виступає у словах кривда,
шовк). Його вимову можна також порівняти з вимовою англійського w. При
вимові ł середня і задня частина язика піднімається до піднебіння, а губи
витягуються як для вимови звука [у].
16

Посібник з польської мови
Надалі цей звук транскрибуватиметься як [у],
ładny [уадни] - гарний
dłoń [дуон’] - долоня
długi [дуугі] - довгий
płaca [пуаца] - плата
bałagan [бауаґан] - безпорядок
słońce [суон’це] - сонце
Завдання і вправи
1. Що потрібно пам’ятати при вимові приголосного 1? Що спільного і
відмінного у його вимові та вимові українського ль?
2. Згадайте і запишіть ще декілька українських слів з [у] -
нескладотворчим.
3. Прочитайте вголос подані речення. Перепишіть їх у зошит і
перекладіть. Зверніть увагу на вимову 1 і ł.
1. 	Ołówek leży na stole. 2. Na półce leży list. 3. Widelec służy do
jedzenia. Łyżka też. 4. Złapałem wczoraj małego łososia. 5. Tytuł
artykułu był długi. 6. Lodołamacz może pływać w morzach północnych.
4. Порівняйте вимову українських та польських слів.
album - альбом
chleb - хліб
aleja -алея
delikates - делікатес
balkon - балкон
dolina-долина
banalny - банальний
latać - літати
5. Вивчіть напам’ять скоромовку:
Król Karol kupił królowej Karolinie korale koloru koralowego.
17

Тема 6
Позначення м’якості звуків на письмі.
Сполучення іа, іе, іо, iu (ió)
У польській мові існують два способи пом’якшення приголосних на
письмі - за допомогою літери і та за допомогою діакритичного
надрядкового знака ' (пол. kreska).
У польській мові, як і в українській, звук [і] призводить до пом’якшення
попереднього приголосного.
Більшість приголосних у польській мові, а саме b, р, w, f, k, g, m
пом’якшуються тільки за допомогою літери і перед голосними а, е, о, u(ó).
Літера і в таких випадках виконує функцію своєрідного м’якого знака і не
вимовляється.
Увага! Після м’яких b, р, w, f, ш перед голосними у вимові виникає
звук й, який не фіксується на письмі. Звучить він дещо коротше, ніж
звичайний польський j, тому в транскрипції позначатимемо його [Т].
biały [б’їауи] - білий
wiara [B’ïépa] - віра
piasek [n’ïéceK] - пісок
wiosna [в’Тбсна] - весна
piec [п’їец] - піч
miasto [M’ïàcro] - місто
sukienka [суконка] - сукня
giełda [r’éÿfla] - біржа
Якщо ж після і стоїть приголосний, то у таких випадках і, пом’якшуючи
попередню приголосну, буде вимовлятися:
bidon [б’ідон] - бідон
filet [ф’іп’ет] - філе
pisk [п’іск] - писк

Посібник з пальськоїмови
kij [к’ій] - палиця, кийок
winda [в’інда] - ліфт
gil [гіл’] - снігур
У випадках, коли і стоїть на початку складу після голосного, то між цим
голосним та і (тільки у вимові) виникатиме звук [ї]:
moi [моїі] - мої
twoi [тфоїі] - твої
stoi [стоїі] - стоїть
У польській мові є чотири літери, м’якість яких може паралельно
позначатися літерою і або діакритичним знаком, залежно від їхньої позиції у
слові. Це літери z, с, s, п. Якщо ці літери стоять на початку або всередині
слова перед голосною, то їх м’якість позначається за допомогою літери і:
ziemia [ж”ем’їа]2) -земля
у
posiadacz [пош”адач] - власник
zioła [ж’ ’óya] - трави
siostra [ш”0стра] - сестра
ciało [4”àÿo] - тіло
niebo [н’ебо] - небо
cień [ч”ен’] - тінь
»
ponieważ [пон’еваж] - оскільки
На початку чи всередині слова перед приголосною, а також у кінці
слова м’якість цих літер позначається діакритичним знаком
źródło [ж”рудУо] - джерело
miłość [Miÿoui’V’] - кохання
pić [піч”] - пігги
pień [п’їен’] - пень
2) Вимову ź, ć, ś, dź див. у наступному розділі
і-
19

Гема 6
Двознак dz пом’якшується так само, як і літери z, с, s, п:
dzień [&ж:”ен’] - день
dźwięk [Ажг”в’їе°к] - звук
odzież [о<Ь/с”еж] - одяг
dźwig [дж”в’іґ] - підйомник
Зрідка може також пом’якшуватися двознак eh (тільки за допомогою
літери і):
chirurg [х’ірурґ] - хірург
Chiny [х’іни] - Китай
chichotać [х’іхотач”] - хихикати
Увага! Всі інші двознаки є завжди твердими. Після них ніколи не
пишеться і. Крім того, завжди твердою є 1. Літери d, r, t, ż, dż
пом’якшуються у виняткових випадках, переважно у власних назвах
іншомовного походження: Dikkens, Dżibuti, Maria, dżinsy, bestia.
Завжди м’яким є звук j [й]: jasny, zdjęcie.
Запам’ятайте: закінчення іа у словах іншомовного походження
читається як [’іїа]:
begonia [беґон’іїа] - бегонія
ceremonia [церемон’іїа] - церемонія
filologia [філ’ол’оґ’іїа] - філологія
Те ж саме стосується закінчення іе для множини цих іменників:
begonie [бегон’іїе] - бегонії
Завдання і вправи
1. Порівняйте, як пом’якшуються приголосні в українській та польській
мовах.
2. Що таке діакритичний знак? У яких випадках у польській мові він
застосовується для пом’якшення приголосних?
Як іще пом’якшуються приголосні у польській мові?
3. Прочитайте вголос слова. Обґрунтуйте, чому приголосні в них
20

Посібник з польської мови
пом’якшені в той чи інший спосіб.
bezpieka ciśnienie kiermasz
biegać dzień mieszkać
liść godzić niedźwiedź
ciekawość goździk prosić
Користуючись словником, перекладіть ці слова.
4. 	Прочитайте вголос слова, звертаючи увагу на вимову і після
голосних. Перепишіть їх у зошит.
Aida
moich
swoi
boisko
naiwny
twoi
gaik
stoi
zaimek
пом’якшити підкреслені
приголосні у
г зошит, відповідно пом’якшуючи.
besada
scigaę
podnesene
prośba
snadane
gosę
czytaç
opowadane
wyjasnene
21

Тема 7
Вимова м’яких ź, ć, ś
Якщо ви уважно придивлялися до транскрипції слів у попередньому
розділі, то напевно помітили, що м’які b, р, w, f, k, g, m, n вимовляються так
само, як відповідні м’які звуки української мови.
Натомість м’які ź, ć, ś своєю вимовою відрізняються від м’яких
українських зь, ць, сь. Така відмінність зумовлена набагато сильнішим
пом’якшенням цих приголосних, характерним для польської мови,
внаслідок чого їхня вимова нагадує інші звуки.
М’який приголосний ź вимовляється, як дуже м’який звук [ж]. Для
прикладу вимови можна взяти українське слово жінка, але навіть у цьому
слові [ж’] звучить твердіше, ніж польське Ź.
За допомогою викладача прочитайте вголос наступні слова:
ziarno [ж”£рно] - зерно
późno [пуж”но] - пізно
zimny [ж’Чмни] - холодний
wyraźnie [вир£ж”н’е] - виразно
М’який приголосний ć вимовляється як дуже м’який звук [ч”]. Для
української мови такий звук не характерний взагалі, тому для прикладу
доцільніше буде взяти російське слово чистий. Звук [ч”] у цьому слові
також потрібно максимально пом’якшити,
ciasto [ч”асто] - тісто
docierać [доч”ерач”] - добиратися
cień [ч”ен’] - тінь
odcinać [одч’Чнач”] - відрізати
М’який приголосний ś вимовляється як дуже м’який звук [ш”].
Спробуйте вимовити слово шість, максимально пом’якшивши у ньому звук
[Ш”].
22

Посібник з польської мови
Загалом без мовної практики важко засвоїти вимову м’яких і, Ć, 6. Тому
потрібно якомога більше читати вголос за допомогою викладача,
використовувати всі можливості прослуховування та перегляду польських
радіо- і телепрограм, а також спілкування з носіями мови,
siano [ш”ано] - сіно
nieś [н’еш”] - неси
siedem [ш’едем] - сім
środa [ш”рода] - середа
Звук [dź] є дзвінким відповідником приголосного Ć. Цей звук
вимовляється як один звук, він схожий на дуже м’який звук [дж”]. Під час
його вимови кінчик язика притискується до внутрішньої сторони верхніх
зубів, а середня частина язика піднімається до піднебіння,
dziarski [дж”арск’і] - бадьорий
miedź [м’їедж”] - мідь
dzień [дж”ен’] - день
nadzieja [надж”ейа] - надія
Завдання і вправи
1. Прослідкуйте, як розміщені ваші губи та язик при вимові м’яких ź, ć,
ś. Чим відрізняється їхнє положення від положення при вимові українських
зь, ць, сь.
2. Прочитайте речення. Знайдіть м’які ź, ć, ś, dź. Зверніть увагу на їхню
вимову.
Zima na ulicy. Ziemia pokryta śniegiem. Dzień jest mroźny. Można
wozić się na nartach. Aleja i moja siostra zbieramy się w gości do cioci.
- : гУ;\ї i
Nasza ciocia ma na imię Zosia. Ona mieszka na wsi. Jesteśmy
zadowoleni, bo podoba się nam wycieczka do cioci.
23

Тема 8
Сполучення приголосних ść, źć, źdź
Досить часто зустрічаються у польській мові сполучення приголосних
ść, źć, źdź. Слід звернути увагу на їхню вимову.
У сполученні ść обидві приголосні вимовляються роздільно і м’яко:
ściana [ш”ч”ана] - стіна
kość [кош”ч”] - кістка
ścierać [ш”ч”ерач”] - стирати
obecność [обецнош”ч”] - присутність
ścinać [ш”ч”інач”] - зрізати
trudność [труднош”ч”] - трудність
У сполученні źć (зустрічається тільки у дієсловах) звук ź під впливом
наступного ć оглушується. Тому сполучення źć читається також як [ш”ч”]:
leźć (від łazić) [л’еш”ч”] - лізти
wieźć (від wozić) [в’їеш”ч”] - везти
znaleźć [знал’еш”ч”] - знайти
ПУЛ»',
Дієслово wieźć слід відрізняти від іменника wieść [в’їеш”ч”] - звістка,
який має схожу вимову.
У сполученні źdź звуки [Ź] і [dź] слід вимовляти роздільно, дзвінко і
м’яко.
jeździć [йеж”дж”іч”] - їздити
gwóźdź [ґвуж”дж”] - цвях
goździk [ґож”дж”ік] - гвоздика
październik [паж”дж”ернік] - жовтень
Завдання і вправи
1. 	Прочитайте виразно слова. Що об’єднує їх за змістом? Перекладіть,
czułość delikatność
24

Посібник з польської мови
gorliwość litość
miłość moralność
namiętność nienawiść
ordynarność radość
2. Прочитайте і перекладіть слова. Запам’ятайте їхнє написання.
jeździec ździwić się
moździerz źdźbło
3. Порівняйте вимову сполучень ść та szsz.
gość - gąszcz
treść - dreszcz
ściera - szczera
wieść - wieszcz
25

Тема 9
Носові голосні ą, ę
Колись носові голосні були характерні для всіх слов’янських мов. Але
внаслідок фонетичних процесів ці звуки зникли. Сьогодні серед усіх
слов’янських мов носові голосні збереглися лише в польській мові.
При вимові носових голосних м’яке піднебіння опущене, і повітря
проходить одночасно через носову і ротову порожнини. Завдяки цьому
голосні о та е набирають характерного носового забарвлення.
Для того, щоб вимовити носовий ą, вимовляємо з відкритим ротом [он],
упираючись кінчиком язика в нижні передні зуби і слідкуючи, щоб язик не
доторкнувся до верхніх зубів. Повітря при цьому слід випускати через
носову порожнину.
Для того, щоб вимовити носовий ę, вимовляємо з відкритим ротом [єн],
упираючись кінчиком язика в нижні передні зуби і слідкуючи, щоб язик не
доторкнувся до верхніх зубів. Повітря, як і при вимові ą, також випускаємо
через носову порожнину.
Для тих, хто вивчав або вивчає французьку мову, навчитися вимові
носових буде легше, оскільки польські носові подібні до вимови
французьких сполучень оп, іп в кінці слів та в середині слова перед
приголосним. Загалом для засвоєння вимови носових, як і для вимови
м’яких ź, ć, ś, dź, також потрібна мовна практика,
często [ч?сто] - часто
pąsowy [nącÓBH] - яскраво-червоний
język [йєзик] - мова
sąsiad [cąm”ar] - сусід
gęś [ґеш”] - гуска
wąchać [eąxa4”] - нюхати
mężny [м£жни] - мужній
26

Посібник з польської мови
wąwóz [Bąeyc] - яр
Проте, з носовим резонансом, як наведено вище, носові вимовляються
не в усіх випадках, а лише перед приголосними s, ś, sz, z, ź, £, eh, f, w.
Перед приголосними b, p голосні ą, ę вимовляються як [ом], [ем] без
носового резонансу.
dąb [домп] - дуб
dęby [демби] - дуби
skąpy [скомпи] - скупий
postęp [постемп] - прогрес
ząb [зомп] - зуб
zęby [3Ćm6h] - зуби
Крім того, носові можуть вимовлятися як [он], [єн] без носового
резонансу. Це відбувається перед приголосними d, t, с, cz, dz.
prąd [пронт] - струм, течія
prędko [npĆHuco] - швидко
rządzić [жондж”іч”] - керувати
nędza [нендза] - злидні
trącać [трбнцач”] - штовхати
więcej [в’їенцей] - більше
rączka [рончка] - ручка
ręcznik [рбнчнік] - рушник
kąt [конт] - кут
mętny [ментни] - мутний
Окремим пунктом слід винести (хоч і не всі мовознавці це роблять)
вимову носових перед приголосними g, k. При їхній вимові задня частина
язика піднімається до м’якого піднебіння, і носовий звучить як щось середнє
/ • і
між вимовою з носовим резонансом і [он], [єн]. В транскрипції таке
задньоязикове [н] позначатимемо знаком г).
łąka [уодка] - пасовище, лука
27

Тема 9
sęk [седк] - сучок
pająk [пайодк] - павук
ręka [редка] - рука
pociąg [поч”одґ] - поїзд, потяг
tęgi [тедґі] - міцний; щільний.
Завдання і вправи
1. Скільки є варіантів вимови носових приголосних? Від чого залежить
їхня вимова?
2. Перепишіть подані словосполучення. Визначте, як читаються носові у
кожному окремому випадку. Перекладіть.
gnębić poddanych stąpać po ziemi
wędrować lasem porządkować szafki
kręcić nosem sprzątać mieszkanie
zrzędzie często sądzić innych
kąpać się w rzece łączyć starannie
3. Дано дві групи слів. Поєднавши ці слова за змістом, утворіть 8
словосполучень. Зверніть увагу на вимову носових.
 1 ławek pączek
	2 rzeki strąk
	3 róży rząd
	4 fasoli prąd
 5 ciała dźwięk
	6 skrzypiec część
	7 kluczy węch
	8 psa pęk
Żarcik
- Tatusiu złoty! Kup mi trąbkę!
- Już ci sto razy mówiłem, że nie mógłbym znieść tego wiecznego trąbiena!
- Ale, tatuńciu kochany, to ja będę trąbił tylko, jak tatuńcio będzie spał!
28

Посібник з польської мови
Тема 10
Носові ą, ę у кінці слів та перед 1,1.
Вимова голосних а, е, u, у, і з носовим резонансом
(позиційні варіанти голосних)
Відрізняється також вимова ę у кінці слів. Воно вимовляється як
звичайне е, подекуди з невеликим носовим відтінком. Часто цей відтінок
дуже слабкий або й зовсім невідчутний. Тому в транскрипції таке ę
передаватимемо як е.
Натомість ą у кінці слів зберігає свій носовий резонанс,
imię [ім’Те] - ім’я
noszę [ноше] - я ношу
cielę [ч”ел’е] - теля
chatę [хате] - хату (знах. відм.)
mówię [мув’їе] - я говорю
lampę [л’ампе] - лампу (знах. відм.)
pracują [npaijyftą] - вони працюють
ręką [pegKą] - рукою (оруд, відм.)
słuchają [cyyxafią] - вони слухають
nogą [HÓrą] - ногою (оруд, відм.)
У дієсловах перед 1, ł голосні ą, ę втрачають носовий резонанс і
вимовляються як о, е.
wziął [вж”оу] - він взяв
pragnął [праґноу] - він прагнув
zaczęła [зачеуа] - вона почала
dotknęła [доткнеуа] - вона торкнулась
stanęli [станел’і] - вони стали
szarpnęli [шарпнел’і] - вони шарпнули
29

IsmsJS
Досить цікаве фонетичне явище спостерігається в деяких словах
іншомовного походження. Голосні a, u, у, і, які стоять перед п, набувають
носового звучання, якщо далі йде щілинний приголосний (s, sz, ż). Така
носова вимова a, u, у, і називається позиційними варіантами голосних.
Графічно це явище не відображається.
Прочитайте вголос наступні слова:
awans [aeąc] - аванс
kwadrans [кфадр^с] - чверть
inspektor [іспектор] - інспектор
munsztuk [муппук] - мундштук
instynkt [істидкт] - інстинкт
rynsztok [решток] - стік
inżynier [іжйн’ер] - інженер
kunsztowny [купгговни] - витончений
Те ж саме стосується літер о, е, які набувають носового звучання, але на
письмі воно також не передається.
konstytucja [к^ституцйа] - конституція
konsument [KącyMeHT] - споживач
sens [cęc] - сенс
Завдання і вправи
1. У яких випадках втрачають носовий резонанс голосні ą, ę?
2. У якій позиції голосні a, u, у, і набирають носового резонансу? Чи
відбивається це явище на письмі?
3. Прочитайте наведені словосполучення. Як у них вимовляються носові
голосні?
noszę wodę
widzę kurczę
kopnąłem piłkę
drgnąłem nogą
machnęłam ręką
wzięłam listę
jedzą zupę
dzielą ziemię
budują chatę
30

Посібник з польської мови
%>
4. 	Перепишіть наведені фразеологізми. Що вони означають? Зверніть
увагу на вимову ą, ę.
połknąłem haczyk
ugiąłem się pod ciężarem
zdjąłeś mi ciężar z serca
zapłonął gniewem
ściągnąłeś na siebie burzę
wziął nogi za pas
Przysłowia
Odważnym szczęście sprzyja.
Ten się śmieje, kto się śmieje ostatni.
Myszy tańcują, kiedy kota nie czują.
Dla chcącego nie ma nic trudnego.
Dobre słowo lepsze niż pieniądze.
31

Тема 11
Асиміляція звуків у словах
Явище, при якому один звук у слові впливає на інший, наближаючи
його до свого звучання, називається асиміляцією - upodobnieniem
[уподобн’ен’ем] - уподібненням. Асиміляція буває прогресивна і
регресивна.
Прогресивною асиміляція зветься тоді, коли попередній приголосний
впливає на наступний. З явищем прогресивної асиміляції ми вже
зустрічалися при описі вимови двознака rz (див. тему № 3). У слові
przyjaciel [пшийач”ел’] - приятель попередній глухий приголосний р
впливає на наступний дзвінкий rz, який уподібнюється йому у вимові, і вся
група приголосних вимовляється як глуха.
Такий самий процес відбувається і з приголосним w. Якщо він стоїть
після глухого приголосного або у кінці слова, його вимова оглушується,
наближаючись до [ф].
chrzest [хшест] - хрещення
chwalić [хфаліч”] - хвалити
futrzany [футшани] - хутряний
kwiat [кф’їат] - квіт
krzyż [кшиш] - хрест
sweter [сфетер] - светер
przecena [пшецена] - переоцінка
twarz [тфаш] - обличчя
trzy [тши] - три
wbrew [вбреф] - незважаючи на..., всупереч, проти
Прогресивній асиміляції підлягають лише приголосні rz і w. Для
польської мови більш характерна регресивна асиміляція. При регресивній
асиміляції наступний приголосний впливає на попередній.
32

Посібник з польської мови
Дзвінкі приголосні b, d, dz, g, w, z, ź, ż під впливом наступних глухих
приголосних оглушуються і вимовляються відповідно як р, t, с, k, f, s, ś, sz.
Натомість глухі приголосні під впливом наступних ДЗВІНКИХ вимовляються
дзвінко: р - b, t - d, с - dz, k - g, f - w, s - z, sz - ż.
Оглушення:
budka [бутка] - будка
rozkazywać [росказйвач”] - наказувати
rybka [рппка] - рибка
wtorek [фторек] - вівторок
Одзвінчення:
afgański [авґан’скі] - афганський
kośba [кож”ба] - косовиця
prośba [прож”ба] - прохання
także [таґже] - також
Приголосні b, d, dz, g, w, z, ź, ż у кінці слів можуть оглушуватися, але за
умови, що це слово стоїть або в кінці речення, або перед будь-якою іншою
паузою у вимові.
brzeg [бжек] - берег
krew [креф] - кров
chleb [хл’еп] - хліб
widz [віц] - глядач
brud [брут] - бруд
wóz [вус] - віз
Завдання і вправи
1. Порівняйте асиміляцію приголосних у польській, українській та
російській мовах.
2. Чи оглушуються в кінці слів дзвінкі приголосні в українській мові? В
російській?
33

Тема 11
3. Прочитайте слова. Перекладіть. Знайдіть у них асимільовані
приголосні.
babka dorożkarz nieróbstwo
bezpieczny kwadrat ostrożski
ćwierć ludzki rozsądek
4. До кожного з іменників доберіть відповідний прикметник і утворіть
словосполучення. Зверніть увагу на вимову rz.
.... dywan .... ludzie
.... liczba .... mężczyzna
.... liść .... niebo
futrzane, parzysta, towarzyski, skórzana,
zwichrzone, starzy, zachmurzone.
5. Запам’ятайте прислів’я:
Nie pieprz, Piętrze, wieprza pieprzem, bo przepieprzysz, Piętrze, wieprza.
ołówki
rzodkiew
sąsiedztwo
.... rękawice
.... torebka
.... włosy
pierzasty, wzorzysty,
34

Посібник з польської мови
Тема 12
1 •; •
Асиміляція звуків між сусідніми словами в реченні
Подібно до асиміляції в певних сполученнях приголосних всередині
слів відбувається асиміляція приголосних між окремими словами в реченні.
Перший приголосний наступного слова впливає на кінцевий приголосний
попереднього слова, який уподібнюється до нього у вимові, тобто
відбувається регресивна асиміляція.
Якщо кінцевий приголосний попереднього слова глухий, а перший
приголосний наступного дзвінкий, то попередній приголосний відповідно
одзвінчиться.
brak wody [браг води] - нестача води
głos babci [гуоз бабч”і] - голос бабусі
płacz dziecka [пуадж дж”ецка] - плач дитини
Якщо ж кінцевий приголосний попереднього слова дзвінкий, а перший
приголосний наступного глухий, то відповідно попередній приголосний
оглушиться.
samochód stanął [самохут станоу] - автомобіль зупинився
wóz siana [вус ш”ана] - віз сіна
wróg cofnął się [врук цофноу ш”е] - ворог відступив
Таким самим уподібненням підлягають також кінцеві приголосні
прийменників.
przed chata [пшет хащ] - перед хатою
w skrzynce [ф скшйнце] - в скриньці
z przyjacielem [с пшийач”ел’ем] - з приятелем
Слід зазначити, що така асиміляція відбувається лише при швидкому
темпі мовлення. При роздільній вимові всі приголосні вимовляються чітко.
35

Тема 12
Крім того, на асиміляції відбиваються і регіональні особливості
польської мови. Так, наприклад, перед першим голосним або сонорним (т,
п, г, 1, ł) звуком наступного слова кінцевий приголосний звук попереднього
слова вимовляється завжди оглушено у варшавській вимові і завжди
одзвінчено у краківській і познанській вимовах.
Варшавська вимова:
żołnierz maszeruje [жоун’еш машеруйе] - солдат марширує
szereg oficerów [шерек офіцеруф] - ряд офіцерів
brat idzie [брат ідж”е] - брат іде
las mieszany [л’ас м’їешани] - мішаний ліс
Краківська і познанська вимови:
żołnierz maszeruje [жоун’їеж машеруйе]
szereg oficerów [шерег офіцерув]
brat idzie [брад ідж”е]
las mieszany [л’аз м’їешани]
Завдання і вправи
1. Прочитайте уривок. Вкажіть у ньому місця, де відбувається
асиміляція між словами у реченні, а де - у словах.
... Pokłonił się czeladnik Bogumił i zaraz ku dzieżom podskoczył, aby
ciasto zaczynić. Już mąkę przez sito przesiał, już korzenne przyprawy
naszykował, gdy naraz przypomniał sobie o leśnej przygodzie. I serce
mu zabiło - a gdyby tak spróbować z tym miodem ciasto wypiec?
... Gdy już poranek błękitny nad Toruniem zawisnął, pierniki były
upieczone.
Wg. Marii Kruger
2. Спробуйте визначити, як звучали б наведені словосполучення у
варшавській і краківсько-познанській вимовах.
czas letni pączek róży
36

Посібник з польської мови
grób Łukasza róg jelenia
ząb mądrości brat Ani
nurt Nysy róg ulicy
3. 	Прочитайте виразно уривок з вірша. Вивчіть його напам’ять.
Jesienią
Złote listki brzóz
dygocą, dygocą,
boje dzisiaj nocą
zażył siwy mróz
I padają z drzew
jak ulewa złota
Po ziemi je miota
wiatru zimny wiew...
Lucjan Rydel
37

Тема 13
Спрощення груп приголосних
У польській мові існують групи приголосних, які у вимові зазнають
спрощень. Так, якщо ми вільно і досить швидко прочитаємо вголос речення:
Zaniosę zepsuty srebrny zegarek do zegarmistrza na Krakowską, bo jest to
porządny rzemieślnik, — то фонетичний запис цього тексту виглядатиме
приблизно так:
[Зан’бсе зепсути срббни зеґйрег до зеґармішчша на кракос:ка / бо йест то
пожон:и жем’їеш”нік].
Як бачимо, в декількох словах групи приголосних спростилися, а не
тільки асимілювалися: brn у слові srebrny втратило [р], в krakowską
забракло [в], у zegarmistrz strz перейшло в [шчш], у porządny випало [д], у
rzemieślnik - [л’].
Причиною таких спрощень є прагнення мовця зменшити артикуляційне
(мовленнєве) напруження, котрого вимагає вимова груп приголосних.
Група trz на початку слова перед приголосною вимовляється у
розмовній мові як [чш].
trzcina [чшч’Чна] - тростина
trzpiot [чшп’їот] - балакун, безтурботна людина
Якщо група trz йде після літери s, то у такому випадку це
буквосполучення вимовляється як [шчш]:
strzał [шчш£у] - постріл
strzec [шчшец] - стерегти
mistrz [мішчш] - майстер, чемпіон.
У групах приголосних, в яких середнім приголосним є сонорний 1,1, п,
ń, відбувається часткове або повне його випадання:
garnka [ґар"ка] - горщика ірод, відм.)
jabłko [й£пко] - яблуко
38

Посібник з польської мови
pomyślny [помйш”ни] - розважливий
ziarnko [ж”арнко] - зернятко
Сонорний г у сполученні приголосних brn випадає:
srebrny [сребни] - срібний,
але у решті груп зберігається:
krtań [кртан’] - гортань
Piotrków [п’їотркуф] - Пьотрків
trwały [трвауи] - тривалий
Сонорні 1,1 не вимовляються також у кінці слів після приголосних:
szedł [шет] - йшов
wiódł [в’їут] - вів
niósł [н’ус] - ніс
Приголосний w не вимовляється перед суфіксами -sk(i), -stw(o), а також
у слові pierwszy [п’їерши] - перший.
warszawski [варшаскі] - варшавський
Wasilewski [ваш”іл’ес:кі] - Василевський
językoznawstwo [Й£зикознас:тфо] - мовознавство
Приголосний s у цих суфіксах вимовляється дещо протяжніше.
Завдання і вправи
1. Виділіть у поданих словах групи приголосних, вкажіть, які
спрощення у них відбуваються.
gardło piosenka prawodawstwo
myśliwski Poniatowski znalazłszy
2. Запам’ятайте прислів’я:
і
Ziarnko do ziarnka, zbierze się miarka.
Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu.
Zgoda buduje, niezgoda rujnuje.
39

Тема 13
3. Вивчіть напам’ять скоромовку:
Tracz tarł tarcie tak takt w takt, jak takt w takt tartak tarł.
4. Прочитайне вірш Яна Бжехви «Chrząszcz». Перепишіть його і
підкресліть буквосполучення. Навчіться виразно читати цей вірш.
Chrząszcz
W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzenie
I Szczebrzeszyn z tego słynie.
Wół go pyta: «Panie chrząszczu,
Po co pan tak brzęczy w gąszczu? »
«Jak to - po co? To jest praca!
Każda praca się opłaca».
Wół pomyślał: «Znakomicie!
Też rozpocznę takie życie».
Wrócił do dom i wesoło
Zaczął brzęczeć pod stodołą,
Po wolemu, tęgim basem.
A tu Maciek szedł tymczasem.
«Ja ci tu pobrzęczę, wole!
Dosyć tego! Jazda w pole!»
I 	dał taką mu robotę,
Że się wół oblewał potem.
Po robocie pobiegł w gąszcze.
«Już ja na to chrząszczu pomszczę!»
Lecz nie zastał chrząszcza w trzcinie
Bo chrząszcz właśnie brzęczał w Pszczynie.
40

Посібник з польської мови
Тема 14
Вимова подвоєних приголосних. Дифтонги
У багатьох польських словах (етимологічних і запозичених) виступають
подвоєні приголосні. Такі приголосні вимовляються подовжено. У
транскрипції подовження позначають значком
ballada [бал’гада] - балада
Jagiełło [йаґ’еу:о] - Ягайло
dziennik [дж”ен:ік] - журнал, щоденник
netto [нет:о] - нетто
fontanna [фонтан:а] - фонтан
ssak [с:ак] - ссавець
inny [ін:и] - інший
zakonnik [законгік] - послушник
Виняток становить прикметник miękki [м’їедк’і] - м’який, у якому
подвоєння kk вимовляється, як один звук [к].
Подвоєння tt, на яке закінчуються деякі власні імена іншомовного
походження, теж вимовляється, як один звук [т].
Narbutt [нарбут]
Scott [скот]
Traugutt [трауґут]
З одним [т] вимовляється і назва Westerplatte [вестерпл’ате] з
наголосом на першому складі.
У словах, запозичених з іноземних мов, а також у деяких вигуках,
зустрічаються буквосполучення аи, еи, звані дифтонгами (польською
dwugłoski), у яких u вимовляється як [у] нескладотворчий. Ці дифтонги
звучать майже як українські сполучення ав, ев.
autobus [аутобус] - автобус
41

Тема 14
Eugenia [еуген’їа] - Євгенія
autograf [аутбґраф] - автограф
eufonia [руфон’їа] - милозвучність
autor [àyrop] - автор
hau-hau [хау-хау] - гав-гав
pauza [пауза] - пауза
miau-miau [м’їау-м’їау] - няв-няв
Завдання і вправи
1. Як вимовляються подвоєні приголосні в українській мові? Порівняйте
з польською.
2. Прочитайте виразно слова з подвоєннями. Зверніть увагу на їхню
вимову.
alleluja
Apollo
brutto
Budda
fortissimo
Hellada
intermezzo
Kalliope
lobby
Madonna
narrator
Pirrus
Sewilla
ballada
Sukiennice
Wallenrod
Кого і що називають власні назви серед цих слів?
? І . . -її .•
3. 	Подані слова запишіть у дві колонки: ліворуч - слова, що пишуться в
українській мові з подвоєнням, праворуч - без.
Attyka, bulla, donna, inny, dzwonnica, hobby, lotto, Hanna,
miękki, senny, terror, Otello, manna, pudding, troll, okiennica,
suwerenny, uczennica, kontrrewolucja, Sewilla, spinning.
Написання українських слів перевірте за орфографічним словником.
42

Тема 15
Посібник з польської мови
Наголос у польській мові
На відміну від української мови, в якій словесний наголос рухомий, у
польській мові наголос сталий. Як правило, він падає на передостанній
склад слова (якщо слово має два або більше склади). Прочитайте:
droga [дрога] - дорога
lądować [л’ондовач”] - приземлятися
fala [фіп’а] - хвиля
marzenie [мажен’е] - мрія
kamień [кам’їен’] - камінь
odpowiadać [отпов’Гадач”] - відповідати
Але від цієї норми інколи зустрічаються відхилення. Щоб краще
запам’ятати, розмежуємо собі слова з відхиленням у наголосі на дві частини:
слова іншомовного походження і польські слова.
Іншомовні слова, що закінчуються на -ук(а), -ік(а) (найчастіше
грецького та латинського походження), мають наголос на третьому складі
від кінця, наприклад:
fizyka [фізика] - фізика
klinika [клініка] - клініка
gramatyka [ґрамітика] - граматика
mechanika [механіка] - механіка
До іншомовних слів, що мають наголос на третьому від кінця складі,
належать також слова opera [опера] - опера, uniwersytet [університет] -
університет.
До польських слів з наголосом на третьому від кінця складі належать
складні числівники, що мають три і більше складів і закінчуються на -set,
-sta, -kroć.
43

Тема 15
czterysta [чтериста] - чотириста
siedemset [ш”едемсет] - сімсот
osiemset [0ш”емсет] - вісімсот
dziewięćset [дж”ев’їен’ч”сет] - дев’ятсот
kilkakroć [кіл’какроч”] - кількаразово, кількакратно
tysiąckroć [тйш”онцкроч”] - тисячоразово, тисячократно
Дієслова І і II ос. множини минулого часу теж мають наголос на
третьому складі від кінця.
czytaliśmy [читал’іш”ми] - ми читали
krzyczęliśmy [кшичел’іш”ми] - ми кричали
śpiewaliśmy [ш”п’Тевал’іш”ми] - ми співали
biegaliście [б’іегал’іш”ч”е] - ви бігали
dawaliście [давал’іш"ч"е] - ви давали
byliście [бйл’іш”ч”е] - ви були
На четвертому складі від кінця мають наголос слова І і II ос. множини
умовного способу.
czytalibyśmy [читал’ібиш”ми] - ми б читали
krzyczęlibyśmy [кшичел’ібиш”ми] - ми б кричали
śpiewalibyśmy [ш”п’їевал’ібиш”ми] - ми б співали
biegalibyście [б’іеґал’ібиш”ч”е] - ви бігали б
dawalibyście [давал’ібиш”ч”е] - ви давали б
bylibyście [бйл’ібиш”ч”е] - ви були б
У складних словах, кожна частина яких має два і більше складів, крім
основного наголосу є додатковий. Додатковий наголос падає на другий від
кінця склад першої частини слова, наприклад:
przyrodoznawstwo [пширодознас:тфо] - природознавство
środkowoafгykański[ш’poткóвoaфpикaн’cкi]-cepeдньoaфpикaнcький
Примітка! В абревіатурах наголос може падати також і на останній
склад:
РКР [пекапе] - Polskie Koleje Państwowe
44

Посібник з польської мови
PKS [пекаес] - Polska Komunikacja Samochodowa
PCK [пецека] - Polski Czerwony Krzyż
Завдання і вправи
1. Поставте наголос у наведених словах.
aerobika muzyka
agrotechnika Ameryka
botanika akustyka
aeroklub praktyka
Будьте уважні, оскільки деякі слова мають додатковий наголос.
2. Перепишіть слова у зошит. Запам’ятайте, що у них може виступати
паралельний наголос (інаголошені голосні підкреслено).
Rzeczpospolita і Rzeczpospolita
ogółem і ogółem
w ogóle i w ogóle
3. Прослідкуйте за переміщенням наголосу у дієсловах. Зробіть
висновки.
mówili - mówiliśmy - mówilibyśmy
pisali - pisaliśmy - pisalibyśmy
chodzili - chodziliśmy - chodzilibyśmy
latali - lataliśmy - latalibyśmy
chcieli - chcieliśmy - chcielibyśmy
dalekowschodni
gimnastyka
zachodnioeuropejski
mimika
45

Тема 16
Ненаголошені слова.
Енклітика і проклітика
Деякі односкладові слова не мають самостійного наголосу. У вимові
вони приєднуються до попереднього або наступного слова, але не
впливають на місце наголосу в ньому. Залежно від того, чи слово, до якого
вони приєднуються, стоїть перед чи після них, ці слова називаються
енклітиками або проклітиками.
Енклітики - односкладові слова, що поєднуються у вимові з
попередніми словами. Проклітики - з наступними.
Енклітиками є односкладові короткі форми особових займенників, а
також зворотній займенник się, напр.:
podaj mi [подай^мі] - подай мені
widziałem go [відж”ауем^ґо] - я його бачив
przeczytaj mu [пшечйтай^му] - прочитай йому
przyniosłem сі [пшин’осуем^ч’Ч] - я приніс тобі
uczę się [уче^ш”е] - я вчуся
Проклітиками є прийменники na, od, przy, nad, pod і подібні,
na środku [на^ш’’ротку] - на середині
nad morzem [над можем] - на морі
w
przy oknie [пши окн’е] - біля вікна
po lekcjach [по^л’екцйах] - після лекцій
Деякі односкладові слова часто приймають на себе наголос наступного
слова. До них належать:
1. 	Прийменники od, na, przy, nad, pod і подібні перед односкладовими
іменниками, напр.:
na wieś [на в’їеш”] - в село
w
pod niz [под ніз] - під низ
46

Посібник з польської мови
2. Ті ж прийменники перед односкладовими займенниками
dla паз [дл’а нас] - для нас
od was [од вас] - від вас
ч^
u nich [у ніх] - у них
ЧУ
ze mną [3e^MHą] - зі мною
3. Заперечна частка nie перед односкладовими дієсловами
nie rób [н’е руб] - не роби
ЧУ * :.
nie chcę [н’е^хце] - не хочу
nie mam [н’е^мам] - не маю
Завдання і вправи
1. Прочитайте вголос подані речення. Слідкуйте за наголосом.
1. 	Mieszkam na wsi u babci. 2. Do mnie przyszedł mój stary
przyjaciel. 3. Widziałem go bardzo dawno. 4. Na górze stoi
malutka chatka. 5. Zostałem u nich na nocleg. 6. Odłożyłem
gazetę na bok. 7. Długo schodziliśmy na dół. 8. Popatrzyłem,
czy ona jeszcze nie śpi. 9. Nie mów do mnie teraz! 10. Nie
chcesz ze mną rozmawiać?
Визначте, котрі з ненаголошених слів є енклітиками, а котрі -
проклітиками.
2. Випишіть із польського тексту 5 речень з енклітиками і проклітиками.
47

ОСНОВНА ЧАСТИНА
Відомості з правопису.
Загальні відомості про частини мови
Тема 17
Powitanie. Zapoznanie się.
Pisownia oraz „i” w polskich i obcych wyrazach.
Nazwy dni tygodnia
- Cześć, Zbyszku!
- Cześć, chłopcy!
- Jesteś niby smutny? Coś cię dręczy?
- Nie, jestem w porządku. Po prostu nudzę się...
- No to chodź z nami. Zbieramy się na mecz piłkarski.
- Poszedłbym, ale nie znam nawet twoich przyjaciół.
- Aha, przepraszam, zapomniałem cię z nimi zapoznać. To jest Janusz, a to -
Tomek. Chłopcy, to jest mój kolega Zbyszek.
- Przyjemnie.
- Nawzajem.
- A teraz, Zbyszku - naprzód!
- Dzień dobry! Przepraszam pana, jak mogę dostać się na ulicę Zieloną?
- Właśnie idę w tym kierunku. Mogę pana tam zaprowadzić.
- O, proszę bardzo!
coś - щось na wzajem - взаємно
cześć - привіт piłkarski - футбольний
dręczy - турбує po prostu - просто
jestem - я є teraz - зараз, тепер
jesteś - ти є w porządku - в порядку
mecz - матч zapomniałem - я забув
naprzód - вперед zapoznać - познайомити
48

Посібник з польської мови
- Mam na imię Jerzy. Studiuję tu niedaleko na wyższej uczelni.
- Bardzo przyjemnie. Nazywam się Mariusz. Przyjechałem z Lublina do
swego przyjaciela. A pan jest miejscowy?
- Tak, urodziłem się i wyrosłem tu, w Toruniu. Czy pan do nas na długo?
- Na trzy-cztery dni. Chciałbym trochę obejrzeć wasze miasto.
- Mam nadzieję, że się panu spodoba. I już prawie przyszliśmy. Ulica
Zielona zaczyna się za rogiem tego gmachu.
- Dziękuję bardzo! Przyjemnie było się z panem zapoznać. Do widzenia!
- Wszystkiego najlepszego!
dostać się - добратися, дістатися
do widzenia - до побачення
gmach - будинок
na długo - надовго
obejrzeć - оглянути
prawie - майже
studiuję - я навчаюся
właśnie - якраз, власне
wszystkiego najlepszego - всього
найкращого
wyższa uczelnia - інститут, ВНЗ
zaprowadzić - провести
Pisownia j - i
1. Літера j пишеться у польських словах згідно з правилами вимови між
двома голосними, якщо другий з цих голосних не і:
moja, pająk, pracuje.
На початку слів перед голосними згідно з правилами вимови теж
пишемо j:
jama, jaki, jutro.
Якщо ж другий з голосних і, то [j] між ними звучить у вимові, але на
письмі не передається.
2. Літера j пишеться також у кінці складу перед приголосним та у кінці
слова:
bajka, chwiejny, fajka, mój, kraj, pokój.
49

ISMSJ1
3. Літера j між приголосним і голосним у польських словах пишеться
лише після префіксів, якщо корінь починається з літери j:
odjazd, zjawić się, podjąć, zjazd.
4. У іншомовних словах літера j завжди пишеться після букв z, с, s
перед голосним:
akcja, lekcja, nacjonalizm, fantazja, Rosja, sesja, okazja.
Після інших букв у запозичених словах цей звук позначається буквою і:
armia, linia, opinia, subiekt, geografia.
5. Літерою і позначаємо м’якість приголосних у польських словах
(перед голосними). У таких випадках вона не вимовляється:
dzień, ciąg, giętki, kiedy, niebo.
Крім того, літера і пишеться у польських та іншомовних словах згідно з
правилами вимови:
bić, eliminacja, film, kibic, lipa, zima.
• ; v V’ .. ‘.?iZ
Завдання і вправи
1. У яких словах, на вашу думку, на місці крапок потрібне j, а в яких - і?
Перепишіть.
Ba..kał kle..ć na..wny
cza., пік europe..ski inauguracyjny
(on) bo., się ko..ć ole..sty
re..s history..ka ro..ć
2. Перепишіть, вставляючи і або j:
ob..ekt Ł.ara Lana
pas..a mil..on s..esta
mis..a konwaL.a b..uro
d..ament ses..a Az..a
,! *
3. Перепишіть слова. Підкресліть у них літеру і. Визначте, які функції
вона виконує у цих словах.
-•і
sierota cień zimny
50

Посібник з польської мови
siostra mamusia imieniny
Basia ciągnik ziarno
cienki ciasny zielony
Zosia cień ziemia
4. Перепишіть речення, вставляючи на місці крапок літери і або j.
..abłonie ma..ąjuż do..rzałe ..abłka.
Two..e nadzie..e się nie sprawdziły.
Nadzwyczajną inteligencją ujmu..e wszystkich nauczycieli.
Wu..ek przy..edzie ..uż ..utro.
..ak na śmiech, nie pamiętałem żadne.. ..nnej ba..ki.
Po kole., wymienialiśmy swo..e ..miona.
5. Перепишіть дієслова і допишіть утворені від них іменники, наведені
нижче. Запам’ятайте написання j у цих словах.
zjednoczyć - objadać -
odjąć - objaśniać -
podjąć - objąć -
zdjąć - objawiać -
zjadać - rozjątrzyć -
Zjadanie, podjęcie, objawienie, objadanie, objęcie, objaśnienie, rozjątrzenie,
zdjęcie, odjęcie, zjednoczenie.
6. Перепишіть назви країн та континентів, вставляючи і або j.
Запам’ятайте, як вони пишуться.
Holand..a, BrazyLa, Franc..a, Turc..a, Ukra..na, Ros..a, Az..a,
Norweg..a, AngL.a, Skandynawia, Dan..a, Jugoslaw..a,
, i
Japon..a, Szkoc..a, Pers..a.
7. Прочитайте уривок із тексту. Випишіть з нього всі слова з j.
Поясність їхнє написання.
Podjęcie takiej decyzji okazało się jednak trudne. Ledwo ruszyli z miejsca, a
już Tomek wjechał w zaspy śnieżne i musiał zdjąć narty. Bolek podjechał bardzo
51

Тема 17
blisko, ale nie umiał się zatrzymać i kontynuował zjazd. Wjazd do góry kolejką
był o wiele łatwiejszy. Chłopcy nie zrazili się jednak i postanowili nadal uczyć się
zjazdów na nartach właśnie na Gubałówce. Na zakończenie brat Tomka zrobił im
pamiątkowe zdjęcia.
(Wg. J. Wójcik)
8. Перепишіть словосполучення, вставляючи пропущені і або j
two..a рогс..а histor.a reg..onu
mo..a emoc..a of..ara agres..i
czy..aś pretens..a ses..a ONZ
niczy..a z..em..a poważna koliz..a
9. Запам’ятайте прислів’я:
Co kraj, to obyczaj.
Suche lato, mokry maj, będzie żyto niby gaj.
Gdyby kwiecień był suchy, sierpień nie dałby otuchy.
Nie taki diabeł straszny, jak go malują.
Niedaleko pada jabłko od jabłoni.
Назви днів тижня у польській мові:
poniedziałek - понеділок piątek - п’ятниця
wtorek - вівторок sobota - субота
środa - середа niedziela - неділя
czwartek - четвер tydzień - тиждень
10. Впишіть назви відповідних днів.
Dziś jest..., wczoraj był(a)..., a jutro będzie ....
Przedwczoraj był(a)..., a pojutrze będzie ...
Tydzień zaczyna się w ..., a kończy się w ...
Dniami wolnymi od studiów są... i ....
52

Посібник з польської мови
Тема 18
Gdzie mieszkasz / mieszkam. Adres.
Oznaczanie spółgłosek dźwięcznych i bezdźwięcznych.
Nazwy miesięcy i pór roku
-Janku, zaczekaj! ...Witam!
- Cześć, kolego. Czemu jesteś taki zatroskany?
- Jutro moje urodziny. Robię z tego powodu niewielką imprezę. Chciałbym
ciebie zaprosić. Zbieramy się jutro o szóstej wieczorem.
- Chętnie przyszedłbym. Ale byłem u ciebie tylko raz i to bardzo dawno.
Zapomniałem już, gdzie mieszkasz.
- No to zapisz: ulica Mickiewicza, dom numer 5 (pięć), mieszkanie numer 12
(dwanaście). Jechać trolejbusem numer 4 (cztery) do przystanku «Muzeum
archeologiczne» i potem jeszcze jakich 50 (pięćdziesiąt) metrów pieszo, w stronę
parku. Mój dom łatwo rozpoznać, bo na parterze w nim znajduje się sklep z
narzędziami sportowymi.
- Aha, już przypomniałem sobie. Dobrze, to jutro przyjdę.
- Ale czekaj. Jak przyjedzie mój starszy brat, to zmożemy zabrać cię
samochodem. Mieszkasz tam samo, w akademiku?
- Tak. Ulica Wąska, 2 (dwa), dom studencki «Maj», trzecie piętro, pokój
numer 42 (czterdzieści dwa). Po obiedzie już będę w domu.
- Świetnie. Wtedy do jutra!
-Cześć, do jutra!
- Cześć.
akademik - гуртожиток przystanek - зупинка
bardzo - дуже przyszedłbym - я б прийшов
chciałbym - я б хотів sklep - крамниця
53

Тема 18
chętnie - охоче
impreza - захід; тут - забава
łatwo - легко
narzędzia sportowe - спортивне
знаряддя
piętro - поверх
świetnie - чудово
u dołu - внизу
urodziny - день народження
wtedy-тоді
zapomniałem - я забув
zatroskany - стурбований
znajduje się - знаходиться
Запам’ятайте, що у Польщі, як і в деяких інших країнах Європи, дещо
інший відлік поверхів. Перший поверх по-польськи parter, другий поверх -
pierwszy (перший) piętro, третій відповідно drugi (другий) piętro і т.д.
Запам’ятайте порядок написання адреси на листі до Польщі:
р. Juliusz Adamski
ul. Grunwaldzka, 15-40
38-100 Strzyżów nad Wisłokiem
woj. Rzeszowskie
Polska
Ім’я, прізвище - вулиця - індекс і місто - воєводство (якщо місто
воєводське, то не потрібно) - країна.
Як ви вже знаєте, внаслідок асиміляції деякі приголосні всередині або у
кінці слова можуть одзвінчуватися або оглушуватися. При цьому можуть
виникати труднощі у написанні таких слів.
Щоб переконатися, які літери слід писати у тому чи іншому випадку,
потрібно:
1. 	Підібрати таку форму того самого слова, в якій приголосний, у
написанні котрого сумніваємося, виступив би перед голосною, наспр.:
chłód - chłody sad - sady prośba - prośić
drzewko - drzewek płot - płoty groźba - grozić
Oznaczanie spółgłosek dźwięcznych i bezdźwięcznych
54

Посібник з польської мови
grządka - grządek
furtka-furtek
słówko - słówek
gruz-gruzy
kośba - kosić
liczba - liczyć
2. Підібрати таке спільнокореиеве слово, у якому той приголосний
виступить перед сонорним приголосним г, 1,1, m, n, j.
gniew - gniewny
grzyb - grzybny
chleb - chlebny
Завдання і вправи
1. Перевірте написання кінцевих приголосних у наведених словах
ślad lód wywiad ród
gród trud ślub śnieg
mróz prąd staw próg
Примітка. При зміні слів ó у корені може чергуватися з о.
2. Доберіть до визначень слова, наведені нижче. Перевірте їхню вимову.
Służy do wkręcania - ...
Służy do siedzenia w klasie - ...
Domek dla ptaków lub psa - ...
Kobieta przepowiadająca przyszłość - ...
Pracowity owad - ...
Rośnie w lesie -...
Na niebie nocą -...
Po niej się chodzi -...
Koncertuje w błocie - ...
(dróżka, mrówka, żabka, śrubka, gwiazdka, budka, drzewko, wróżka,
ławka)
3. Підберіть до наступних слів спільнокореневі, наведені нижче.
Порівняйте їхню вимову.
gniazdko - ... kratka - ...
•' • • ■ '
grudka-... grządka-...
55

Тема 18
smutki -...
ołówki -...
pocztówka -...
główka -...
szybka -...
utkać - ...
Szyba, krata, gniazdo, utykać, głowa, grządek, smutek, ołówek, pocztówek,
gruda
4. 	Перепишіть слова, вставляючи потрібну літеру з дужок.
5. Вставте у наведені словосполучення літери з дужок. Перекладіть їх.
Pro..ba zwycię..cy (ź, ś, z, c)
tru.. przą..ki (d, t)
li..ba sło.. (cz, dż, w, f)
Śro..kowy Wschó.. (d, t)
scie..ka w ogró..ku (ż, sz, t, d)
szy..ka mró..ka (b, p, w, f)
gnie.. wró..ki (f, w, ż, sz)
zró.. porzą..ki (b, p, t, d)
6. Прочитайте прислів’я. Знайдіть у словах асимільовані приголосні. Як
можна перевірити їхнє написання?
Żeby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała.
Przemawiał dziad do obrazu, a obraz do niego ani razu.
Nie rób drugiemu, co tobie niemiłe.
Korzeń nauki gorzki, lecz owoc słodki.
Czasem trafia się gratka, wyręczy nas sąsiadka.
7. Перепишіть речення. Підкресліть у них слова з асимільованими
приголосними. Обґрунтуйте правилами їхнє написання.
1. 	Słyszę mnóstwo gorzkich słów. 2. Nie sądź innych według siebie. 3.
Chętnie oglądam zarówno wschód, jak i zachód słońca. 4. Wyciągam
wyjaz.. (t, d)
tra..ka (w, f)
wali..ka (z, s)
kła..ka (t, d)
blu..ka (s, z)
bru.. (t, d)
zachó.. (t, d)
zasó.. (p, b)
zawia.. (s, z)
wią..ka (s, z)
przewó.. (t, d)
przemy., (t, d)
56

Посібник з польської мови
łódź na brzeg. 5. Lekarz był już starszym mężczyzną. 6. Kwiaty i krzewy
rosły w ogródkach. 7. Ptaki wiły na gałązkach gniazdka.
Nazwy miesięcy i pór roku
styczeń - січень lipiec - липень
luty - лютий sierpień - серпень
marzec - березень wrzesień - вересень
kwiecień - квітень październik - жовтень
maj - травень listopad - листопад
czerwiec - червень grudzień - грудень
zima - зима lato - літо
wiosna - весна jesień - осінь.
1. Вставте потрібні назви пір року.
1. Najcieplejsza pora roku to ..., a najzimniejsza -.... 2. ... - to czas,
kiedy przyroda odżywa. 3. Pora żółtych liści, pierwszego szronu i
deszczy - to ... 4. ... jest czasem śwąt Bożego Narodzenia i Nowego
Roku, a... - Wielkanocy. 5.... - to pora zbierania pierwszego plonu.
2. Вставте потрібні назви місяців.
1. 	Teraz na dworze ..., przed nim był..., a po nim będzie ... 2. Dzieci idą
do szkoły na początku ... 3. Na Ukrainie obchodzą święta Bożego
Narodzenia w ..., a w Polsce - w ... 4. ... i ... - to miesiące letnich
wakacji. 5. Najczęściej zima zaczyna się w ... albo w ....
3. Вивчіть напам’ять вірш.
57

T9M9.U
Jeszcze troszeczkę lata
Jeszcze troszeczkę lata
i już - troszeczkę jesieni
jeszcze zielenią się liście
lecz kilka już się czerwieni.
Pożegnaliśmy bociany
i w lesie jest coraz ciszej
tylko leszczyna szeleści
bo do niej rudy gość przyszedł.
Dojrzały sady, a pola
w skibach zoranej ziemi.
Jeszcze troszeczkę lata
na powitanie jesieni.
Wg. Ryszarda Przymusa
4. 	Запам’ятайте прислів’я.
Kto w lecie nie zbiera, w zimie głodem przymiera.
Kto w lecie próżnuje, w zimie nędzę czuje.
Jedna jaskółka nie czyni wiosny.
Idzie luty, obuj buty.
Suchy marzec, mokry maj, będzie żyto niby gaj.
Kwiecień - plecień, bo przeplata trochę zimy, trochę lata.
Czego sierpień nie zwarzy, wrzesień nie upiecze.
58

Посібник з польської мови
Тема 19
Gdzie pan (pani) studiuje?
Pisownia „6” - „u”.
Liczebniki główne od 1 do 20
* 	* *
- Marek! Dawno nie widzieliśmy się!
- Tak, już więcej niż dwa miesiące.
-1 czym się teraz zajmujesz?
- Studiuję na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
- Poważnie. A na jakim wydziale?
- Na filologii romano-germańskiej.
- A dlaczego wybrałeś ten właśnie wydział? 1
- Od dziecka interesowałem się językami obcymi.
-1 trudno było tam wstąpić?
- Tak, bardzo. Przez całe lato uczęszczałem na specjalne kursy przy
Uniwersytecie. Potem zdałem egzaminy, testy. Pokazałem bardzo dobre wyniki i
dlatego udało mi się otrzymać stypendium.
- A jakie jeszcze wydziały sana Uniwersytecie?
- Dużo: filologiczny, matematyczno-fizyczny, ekonomiczny, wydział prawa,
chemiczny, biologiczny, geograficzny, socjologiczny, filozoficzki, wydział
psychologii i inne.
- Czy na waszym Uniwersytecie są jakieś organizacje młodzieżowe, kółka
według upodobań?
- Owszem. Mamy klub studencki, muzyczną kawiarnię, teatr awangardowy,
kabaret. Klub studencki często organizuje różne akcje, czasami po prostu
dyskoteki. Działa ośrodek kontaktów międzynarodowych, kilku organizacji
społecznych.
59

Тема 19
- 	То bardzo ciekawe. Przekonałeś mnie. W następnym roku też spróbuję
wstąpić do jakiejś uczelni.
dlaczego - чому
dlatego - тому
języki obce - іноземні мови
kabaret - сатиричний театр
kawiarnia - кафе, кав’ярня
kółka według upodobań - гуртки
за інтересами
poważnie (схвсиїьн.) - поважно,
серйозно
przekonałeś - ти переконав
studiuję - навчаюся
teraz - тепер
uczęszczać - відвідувати
więcej - більше
wstąpić - поступити
wydział - факультет
wynik - результат
1. Використовуючи наведений діалог, спробуйте коротко описати свій
навчальний заклад.
2. Користуючись українсько-польським словником, перекладіть на
польську мову наступні речення:
1. 	Кожного ранку я ходжу на заняття. 2. В інституті вивчають багато
цікавих предметів. 3. Найцікавішим предметом для мене є ... 4. В
інституті я маю багато друзів. 5. Я навчаюся на першому курсі.
Вам відомо, що у польській мові для позначення звука [у] існують дві
літери - ó та u. Ці літери мають конкретно визначені правила вживання і ні в
якому разі не є взаємозамінними.
Прочитайте і перекладіть наступні слова:
burza, chór, druh, włókno, kupno, żółty, nudny, mózg.
Які літери стоять на місці ó та u в українських перекладних
відповідниках?
Pisownia „ó” - „u”
60

Посібник з польської мови
Для тих, хто знає українську або російську мову, вивчити правила
написання ó та u буде нескладно.
Отже, ó пишеться:
1. Якщо в українській або російській мовах у словах того самого кореня
(перекладних відповідниках) на місці польського ó стоїть о, і або е (рос. е),
наприклад:
góra (укр. гора), róża (рос. роза), stróż (укр. сторож), równy (укр.
рівний), chód (укр. хід), pióro (укр. перо), wśród (укр. серед).
2. Написання ó у польській мові можемо також перевірити без пошуку
слів-відповідників. Літера ó завжди пишеться у випадках чергування ó з о, е,
а у спільнокореневих словах, напр.:
twórca - tworzyć, mróz - mroźny, stół - stoły, szósty - sześć, wiózł -
wiezie, wrócić - wracać, skrócić - skracać.
Ó, яке чергується у спільнокореневих словах з о, е, а, називається у
польській мові ó - wymiennym.
3. Є у польській мові група слів, у яких пишеться 6, але воно не
чергується з о, е, а. Не мають ці слова і спільнокореневих відповідників в
українській чи російській мові. Ó в них пишеться згідно з польським
традиційним правописом, і ці слова слід запам’ятати:
córka, jaskółka, ogół, szczegół, wiewiórka, wiór, wróbel, żółw.
Ó, яке не чергується з o, e, а називається у польській мові ó -
niewymiennym.
Крім цього, ó завжди пишеться
4. У закінченнях -ów, -ówka, -ówna:
Kraków, Rzeszów, pocztówka, żarówka, Mickiewiczówna,
Pietrzakówna.
Винятки: skuwka, zasuwka.
5. На початку декількох слів:
ósemka, ósmy, ów, ówdzie, ówczesny, ócz (od oczy).
61

Тема 19
(!) У кінці слів 6 не пишеться ніколи.
Літера u пишеться:
1. Якщо в українських або російських словах-відповідниках пишеться
літера у, наприклад:
budowa (укр. будова), bułka (булка), kupować (укр. купувати), ucho
(рос. ухо).
2. В суфіксах -un, -ul, -ur, -ut, -uś, -usz, -uch, наприклад:
biegun (полюс), hamulec (гальмо), malutki (маленький), wianuszek
(віночок), bieluchny (білесенький).
Примітка. Незважаючи на українські чи російські відповідники з о в
корені, u пишеться у словах długi (укр. довгий), bruzda (укр. борозда), buty
(рос. ботинки, але обувь), nuta (нота), numer (номер), album (альбом).
Запам’ятайте ці слова.
Завдання і вправи
1. 	Перепишіть подані слова. Допишіть до них слова-відповідники з
української мови, підкресліть у них букву, яка відповідає Ó:
płótno -...
ból-...
powódź
różny -...
róg-...
król -...
bór-...
podróż -...
mózg -.
skóra-...
późny -...
dwór -..
2. Доберіть до поданих
іменників спільнокореневі слова,
чергувалося б з о або е:
spór -...
sposób -...
wróg -...
wschód -...
utwór -...
zbiór-...
dowód -...
niepokój -...
kółko -...
3. Перепишіть слова, вставляючи 6 або u:
sz..sty
samoch..d
si..dmy
ogr..d
ż..łć
tw..rczy
k..rtka
p..źno
sz..m
62

Посібник з польської Мови
r..ch ł..dź г..гка
4. Перепишіть слова у дві колонки: зліва - слова з ó, справа - з u.
c..rka, opr..cz, ..mowa, tch..rz, rat..nek, bab..nia, szczeg..ł, n..ta, kt.ry,
ż..łw, z..pa, dop..ki, opiek..n, opr..cz, wsp..lny, pak..nek, zwiast.n,
..wczesny, zas..wka, wzg..rze.
5. Перепишіть іменники і підберіть до них спільнокореневі дієслова з
дужок. Перекладіть їх.
druk-... stuk-... uwaga-... płukanie-...
rozum-... chmura-... wzruszenie-... susza-...
(wzruszyć, chmurzyć, płukać, suszyć, uważać, drukować, rozumieć, stukać)
6. До поданих визначень підберіть слова з рамки.
1. Narzędzie do rąbania -...
2. Napadanie na niewinnych ludzi -...
3. Ludzie posługujący się tym samym językiem, mieszkający w jednym
państwie -...
4. Zwinięty, np. bandaż -...
5. Rysunek,, na którym jest przedstawiona wewnętrzna budowa
przedmiotu -...
6. Dzielenie na części -...
7. Przemarsz ludzi z jakiejś okazji -...
Pochód, rozbiór, topór, zwój, naród, przekrój, rozbój
7. 	Перепишіть словосполучення, вставляючи ó або u.
A.ży ogr..d b..rzliwy rozw.j
tr..dny dow..z ..jarzmiony nar.*d
sm..tny nastr.j zbi..r L.dzi
dh.gi post..j - dokuczliwy mr..z
&. 	Подані слова згрупуйте вдари так, щоб вони римувалися.
Wzór: róża-duża. ■ -г
63

Тема 19
bułka, kłótnia, mazurek, wnuczka, półka, gruszka, bór,
włóczka, lutnia, chmura, mur, góra, ogórek, wróżka.
9. З поданого тексту випишіть слова з ó та u. Поясніть їхнє написання.
Skończył się zachód słońca. Ogród opustoszał. Pokój wypełnił się
dziećmi. Panował wesoły nastrój. Stół nakryto barwnym obrusem.
Goście poczuli głód i zajęli miejsca przy stole. Gospodarz wniósł duży
słój konfitur z truskawek, a gospodyni świeże chrupiące bułeczki i
masło.
10. Прочитайте прислів’я. Знайдіть у них слова з ó або u. Поясніть їхнє
написання.
Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu.
Lepiej późno niż nigdy.
Jedna jaskółka nie wróży lata.
Jaskółka i pszczółka lata, znak to wiosny dla świata.
Nie ma róży bez kolców.
Każda rzecz ma swój czas.
Спробуйте знайти в українській або російській мовах прислів’я, які
відповідають наведеним вище польським.
Liczebniki główne od 1 do 20
Liczebniki główne określają liczbę (ilość) przedmiotów.
jeden - один
dwa - два
jedenaście - одинадцять
dwanaście - дванадцять
trzynaście - тринадцять
trzy - три
cztery - чотири
czternaście - чотирнадцять
pięć - п’ять
sześć - шість
siedem - сім
osiem - вісім
siedemnaście - сімнадцять
osiemnaście - вісімнадцять
piętnaście - п’ятнадцять
szesnaście - шістнадцять
64

Посібник з польської мови
dziewięć - дев’ять dziewiętnaście - дев’ятнадцять
dziesięć - десять dwadzieścia - двадцять
Wpisać do miejsc oznaczonych kropkami odpowiednie liczebniki.
Tydzień ma ... dni, a rok - ... miesięcy. Rok dzieli się na ... pory, każda z
których ma po ... miesiące. Dzień i noc mają średnio po ... godzin. Ukończyłem
szkołę, kiedy miałem ... lat. W każdym tygodniu mamy ... dni wolne od zajęć. Na
uczelni wyższej studiują przez ... lat.
65

Тема 20
Polska.
Pisownia „rz” - „z
Liczebniki główne od 20 do 1000
Polska leży na półkuli wschodniej, na kontynencie europejskim. Od południa
opiera się o góry Karpaty i Sudety, o od północy o Morze Bałtyckie.
Na ziemiach tych rozsiadły się kiedyś plemiona słowiańskie. Prowadziły one
rozległe stosunki handlowe z południem Europy. Między innymi historycy i
kupcy opisywali szlak wiodący z półwyspu Apenińskiego przez miasto Kalisz.
Szlakiem tym wędrowano do regionów nadbałtyckich po bursztyn, w owe lata
bardzo poszukiwany na południu.
Królowie z dynastii Piastów zjednoczyli naród polski w państwo. Aktem
zjednoczającym było przyjęcie chrześcijaństwa w 966 r.
W średniowieczu rozwija się kultura i literatura polska, najpierw łacińska,
potem ojczysta. Zawsze silną pozycję zajmował w państwie kościół katolicki.
Tak działo się do XVIII stulecia. W 1795 r., po trzech rozbiorach Polska
straciła niepodległość i została podzielona między Rosją, Austrią i Prusami.
Dopiero 11 listopada 1918 roku, po ukończeniu pierwszej wojny światowej,
Polska odzyskała niepodległość. Rozpoczął się okres odbudowy państwa.
Proces ten trwał do września 1939 roku - początku drugiej wojny światowej,
którą najazdem na Polskę rozpoczęła III Rzesza Niemiecka. Wojna i okupacja
pociągnęły za sobą ogromne ofiary i zniszczenia. Wróg został pokonany w latach
1944 - 1945. Później, mimo przemian politycznych, kraj ciągle rozwijał się.
Dzisiaj Polska graniczy z Czechami i Słowacja na południu, Niemcami na
zachodzie, z Ukrainą i Białorusią na wschodzie, Rosją i Litwą na północnym
wschodzie. Powierzchnia kraju wynosi 312,7 tysięcy kilometrów kwadratowych,
liczba ludności - ponad 37 milionów. Jest to ósme miejsce w Europie.
Warszawa, stolica kraju, ma około dwu milionów mieszkańców i jest
66

Посібник з польської мови
największym w Polsce ośrodkiem życia naukowego i kulturalnego, siedzibą
władz państwowych i politycznych. Do roku 1596 stolicą Polski był Kraków -
jedno z najpiękniejszych i najbardziej zabytkowych miast Polski, siedziba królów
polskich. Najstarszą stolicą uważane jest miasto Gniezno.
Godłem Polski jest wizerunek orła białego na czerwonym polu, a barwami
narodowymi są biel i czerwień w połączeniu poziomym (biały - górny, czerwony
- 	dolny).
Hymn narodowy Mazurek Dąbrowskiego ,Jeszcze Polska nie zginęła”
: V' : .
powstał w 1797 roku, w czasie, gdy Polska utraciła byt państwowy. Autorem
tekstu hymnu jest Józef Wybicki, a melodią - ludowy mazurek.
»*■ - *
Wg. M.Czekańskiej i D.Przystasz
ciągle - постійно
odzyskać - здобути
dopiero - тільки
ofiary - жертви
dzisiaj - сьогодні
okres - період
godło - герб (державний)
półkula wschodnia - східна
handlowe - торговельні
півкуля
hymn - гімн
północ - північ
III Rzesza -111 Рейх
rozsiadły - розселилися
kiedyś - колись
półwysep - півострів
najpiękniejszy - найкрасивіший
państwo - країна
największy - найбільший
południe - південь
niepodległość - незалежність
prowadziły - вели
przemiany - переміни
w owe lata - у ті роки
przyjęcie - прийняття
wędrować - мандрувати
rozbiór - розподіл
wiodący - той, що веде
rozwija się - розвивається
wynosi - складає
siedziba - резиденція
zabytkowy - старовинний
stracić - втратити
zjednoczyć - з’єднати
67

Тема 20
szlak - шлях
Навчіться переказувати текст про Польщу.
Pisownia „rz” - „z”
Двознак rz і літера ż позначають один і той самий звук [ж]. Але, як і ó -
u, 	rz - ż не є взаємозамінними.
Rz пишеться:
1. Якщо в українській мові у словах того самого кореня на місці rz
стоїть р, напр.:
rzeka (укр. ріка), burza (укр. буря), orzech (укр. горіх),
pierze (укр. пір’я).
2. У випадках чергування rz з г у польських словах, наприклад:
górzysty - góra, na murze - mur, dworzec - na dworcu,
morze - morski.
Rz, яке чергується з r, називається rz-wymiennym.
3. Після приголосних t, d, k, g, p, b, ch, j, w, напр.:
trzeba, drzewo, krzew, grzyb, przyroda, brzeg, chrzan, dojrzały,
wrzątek.
Винятки: bukszpan, kształt, pszenica, pszczoła, wszystko.
4. У суфіксах -arz, -mistrz іменників чоловічого роду, що називають
осіб:
bramkarz, piekarz, ślusarz, marynarz, sztukmistrz, zegarmistrz
(порівняйте: garaż, bandaż, witraż, wiraż), а також у суфіксах -erz, -mierz
деяких інших іменників І чоловічого роду:
nietoperz, talerz, Żytomierz, Sandomierz.
Ż пишеться:
1. Якщо в українських словах-відповідниках йому відповідає -ж або з:
żaba (укр. жаба), żart (укр. жарт), różny (укр. різний), żubr (укр. зубр).
2. У випадках чергування ż з g, dz, h, z, ź, наприклад:

Посібник з польської мови
bieżysz - biegać, pieniężny - pieniądzem, drużyna - druh,
wożę - wóz, wieź.
3. 	У суфіксах -aż, -eż іменників жіночого роду, наприклад:
odzież, młodzież, sprzedaż.
Примітка. Буквосполучення rż не є двознаком. Це дві окремі букви, що
позначають два різних звуки: [р] і [ж], наприклад:
skarżyć się, dzierżawa, oberża, rżysko, rżnąć.
Завдання і вправи
1. 	Прочитайте уривок. Випишіть із нього слова з rz. Поясніть їхнє
написання.
Rzeczka pluszcze, obmywa cząstki ziemi, nieznacznie tworzy zatoki, nurtuje
dno. Po obu stronach obsiadły strugę olchy, kąpią w niej swoje korzenie.
Białe ćmy przelatują nad powierzchnią wody, z której rybka się czasem
wynurzy. Mamy noc ciepłą, letnią. Balsamiczna woń młodej wikliny oraz
topoli rozlewa się w powietrzu.
Перекладіть поданий текст на українську мову.
2. 	Перепишіть подані слова, допишіть біля них їхні українські
спільнокореневі відповідники і підкресліть у них букву, що відповідає
польському п.
3. 	Перепишіть слова і підкресліть приголосні, після яких пишеться гг.
Перекладіть ці слова.
A.Dygasiński
drzewo -...
korytarz -..
korzeń -...
orzech -...
porządek -.
rzecz -...
rzemiosło -...
towarzysz -...
wierzba -...
jarzmo -...
kalendarz -...
kołnierz -...
brzęczeć grzyb
drzwi grządka
poprzeczny powietrze
krzyk trzoda
69

Тема 20
grzebień pokrzywa pieprz
trzask
4. 	До наступних іменників підберіть подані нижче прикметники і
утворіть словосполучення.
zwichrzone, zachmurzone, futrzane, pierzasty, wzorzysty, parzysta, skórzana,
starzy.
5. До визначень підберіть відповідні слова з дужок.
1. Imię męskie -...
2. Drzewo z białą korą-...
3. Trawa, której łodygi dostarczają cukier -...
4. Kwitnie we wrześniu -...
5. Służy do czesania włosów -...
6. Miejsce, gdzie zatrzymują się łódki -...
7. Ma korzenie, pień i gałęzie -...
8. Proces, który zamienia zielone owoce w nadające się do spożycia -...
9. Jarzyna szczypiąca w język -...
(wrzos, trzcina, grzebień, rzodkiew, dojrzewanie, brzoza, Krzysztof,
drzewo, przystań)
6. Підберіть самостійно слова до поданих визначень.
Ten, kto stoi przy bramce -...
Ten, kto zajmuje się stolarką -...
Ten, kto drukuje -...
Ten, kto maluje -...
Ten, kto pisze kroniki -...
Ten, kto należy do harcerstwa -...
Ten, kto pisze do dzienników -...
Ten, kto muruje -...
... dywan
... liczba
... liść
... niebo
... torebka
... włosy
... rękawice
... ludzie
70

Посібник з польської мови
7. Перепишіть словосполучення, вставляючи rz або і.
skó..ane k..esło ..adki ..ólw
du..y ch..ąszcz ..ółty lichta..
..ołnierski k..yż po..ądek ..eczy
ucią..liwa g..eczność po..ądny gospoda..
cię..kie ..emiosło wzo..ysty ..agiel
8. Змініть форму слова так, щоб г прочергувалося з rz.
Wzór: morski - morze
góra- ... twórcą-... lekarka-...
para-... chmura-... gwara-...
gitara -... dobro -... harcerka -...
wiara -... marcowy -... rower -...
9. Перепишіть уривок, вставляючи rz або ż.
Wa..żnym pachnącym dodatkiem do ciast i lodów jest wanilia. Rośnie
ona w krajach o gorącym klimacie i nale..y do roślin, mających piękne
' \ t - f
kwiaty. Jest p..y tym paso...ytem ..yjącym na ró..nych d..ewach. Kwiaty
wanilii są zapylane p..ez owadów, jak równie.. p..ez kolibry -
najmniejsze z ptaków ..yjacych na Ziemi. Tote.. na plantacjach
poło..onych w okolicach, gdzie nie ma odpowiednich owadów i
kolibrów, kwiaty wanilii mo..na zapylać sztucznie.
Wg. J Wójcik
10. Перепишіть словосполучення, вставляючи гг, і або
doj..ewanie ро..есгек р..егі!и..апіе ..усіа
гаора1..епіе w гЬо..е р..утіе..а1піа огігіе..у
odwa..enie р..епісу utwo..enie dгu..yny
..ywienie р.хгої wie..enie .,о!піе..от
и1ер..апіе па..^гі к..1а!сепіе mlodzie..y
11. Прочитайте прислів’я. Порівняйте їх з українськими
або
71

Тема 20
російськими.
Znać ptaka po pierzu.
Lepszy dzięcioł w ręku niż orzeł na sęku.
Kto dobrze orze, na chleb w komorze.
Kro długo leży, tego chleb odbieży.
Korzeń nauki gorzki, lecz owoc słodki.
Czego panowie nawarzą, tym się poddani poparzą.
Żarcik
- Janku, jak się nazywa bardzo rzadkie australijskie zwierzę?
- Słoń, proszę pani!
- Ależ, Janku, słonie nie żyją w Australii.
- No, właśnie... dlatego są tam takie rzadkie.
Liczebniki główne od 20 do 100
Liczebniki główne złożone tworzą się składaniem dwu liczebników prostych:
dwadzieścia i jeden = dwadzieścia jeden
dwadzieścia i dziewięć = dwadzieścia dziewięć,
dwadzieścia - двадцять sześćdziesiąt - шістдесят
trzydzieści - тридцять siedemdziesiąt - сімдесят
czterdzieści - сорок osiemdziesiąt - вісімдесят
pięćdziesiąt - п’ятдесят dziewięćdziesiąt - дев’яносто
sto - сто
1. Zapisać słowami:
27, 32,45, 58,61,73, 89, 94.
2. Uzupełnić luki odpowiednimi liczebnikami:
1. 	Mam teraz ... lat. 2. Mój ojciec ma ... lat, a matka ... 3. Druga wojna
światowa skończyła się ... lat temu. 4. Od początku tego miesiąca minęło
72

Посібник з польської мови
... dni. 5. Do końca tego miesiąca zostało ... dni.
Liczebniki główne od 200 do 1000
dwieście - двісті sześćset - шістсот
trzysta - триста siedemset - сімсот
czteiysta - чотириста osiemset - вісімсот
pięćset - п’ятсот dziewięćset - дев’ятсот
tysiąc - тисяча
3. 	Zamienić liczebniki, zapisane cyframi, na liczebniki, zapisane słowami.
W parku rośnie 125 rzadkich drzew. 2. Skarb, znaleziony przez
archeologów, liczy 244 złote i 406 srebrnych monet. 3. Książka z
filozofii jest bardzo gruba - ma 567 stron. 4. Liczba krów w
gospodarstwie wynosi więcej niż 350 głów. 5. Prom “Mikołaj Kopernik”
zmieszczą 985 pasażerów i 130 członków załogi.
73

Тема 21
Warszawa - stolica Polski.
Pisownia „ćh”-,,h’\
 Liczebniki porządkowe od 1 do 20
Warszawa - stolica Polski
Warszawa w porównaniu z innymi miastami stosunkowo późno pojawiła się
na arenie historycznej.
O 	powstaniu Warszawy mówi legenda. Książę mazowiecki, który zabłąkał na
polowaniu, zobaczył syrenę. Ta syrena pokazała mu drogę do chaty wiślańskiego
rybaka, dzięki czemu książę został uratowany. Wdzięczny, on kazał założyć na
tym miejscu wielki gród, a nazwa go powstała od imion dzieci rybaka: Warsz i
Sawa - Warszawa. Syrena natomiast została herbem miasta.
Pierwsza wzmianka pisana o Warszawie pochodzi z 1262 roku. korzystne
położenie Warszawy na skrzyżowaniu wielkich dróg handlowych sprawiło szybki
rozwój miasta.
Rok 1596 stanowi przełomową datę w dziejach miasta. Od tego i bowiem
roku zostało ono stolicą Polski.
Przez długi czas miasto było ośrodkiem nauki i kultury. Po włączeniu
przedmiejskich osiedli Warszawa rozrosła się w rozległe i miasto, którego krańce
przeciwne są oddalone od siebie na 40 - 50 1 kilometrów.
Niestety, w czasie drugiej wojny światowej miasto zostało prawie całkowicie
zburzone - tak hitlerowcy zemścili się za obronę Warszawy w 1939, za powstanie
w żydowskim getcie w 1943 i wreszcie za wielkie powstanie w 1944 r.
Po wyzwoleniu 17 stycznia 1945 r. rozpoczęła się odbudowa Warszawy. Z
pietyzmem zrekonstruowano dzielnice i zabytkowe budowle - świątynie, pałace,
teatry, muzea, pomniki, zabytkowe kamienice, mosty. I nie tylko odbudową
Warszawa się szczyci, lecz również rozbudową.
74

Посібник з польської мови
Dziś przedstawia ona znowu wielką stolicę, piękne, nowoczesne i razem z
tym zabytkowe miasto. Są w nim muzea, pomniki, Zamek Królewski, piękny park
Łazienki, pałac Belweder i pałac w Wilanowie, rezydencja króla Jana III
Sobieskiego, uniwersytet i wiele innych szkól wyższych - żeby zwiedzić te
wszystkie miejsca, potrzebne całe lata.
Wg. M. Czekańskiej i D.Przystasz
pomnik - пам’ятник
przeciwne - протилежні
rozległe - просторе, широке
skrzyżowanie - перехрестя
stosunkowo - відносно
syrena - русалка
szczycić się - гордитися
szybki rozwój - швидкий
розвиток
włączenie - включення,
приєднання
zabłąkał - заблукав
zabytek - пам’ятка старовини
założyć - заснувати
1. Прочитайте і перекладіть текст про Варшаву. Навчіться переказувати
його.
2. Вивчіть напам’ять вірш
bowiem - оскільки
data przełomowa - переломна
дата
dzielnica - район
krańce - краї
książę -князь
lecz również - але також і...
niestety - на жаль
о powstaniu - про виникнення
osiedle przedmiejskie -
приміський мікрорайон
ośrodek - осередок
pietyzm - благоговіння
75

Тема 21
Warszawa
Jaka wielka jest Warszawa!
Ile domów, ile ludzi!
Ile dumy i radości
W sercach nam stolica budzi!
Ile ulic, szkół, ogrodów,
Placów, sklepów, ruchu, gwaru,
Kin, teatrów, samochodów
I 	spacerów, i obszaru!
Aż się stara Wisła cieszy,
że stolica tak urosła,
Bo pamiętają maleńką,
A dziś taka jest dorosła.
J. Tuwim
Pisownia „ch” - „h”
< -w i
Щоб краще зрозуміти правила написання ch і h у польській мові, треба
у першу чергу звернутися до українських спільнокореневих відповідників.
Отже, ch пишеться:
1. Якщо в українській мові у словах того самого кореня пишеться х,
напр.: chleb (укр. хліб), mucha (укр. муха), wierzchołek (укр. верхівка).
2. Якщо ch чергується у польських словах з sz: suchy - suszyć, głuchy -
głuszyć, ucho - uszko.
3. Завжди у кінці слів: ruch, mech, gmach, proch.
Виняток: druh (вожатий).
4. Завжди після літери s: schron, schemat, schudnąć,
h пишеться:
1. 	Якщо в українській мові у словах - відповідниках на місці h пишеться
г: hak (укр. гак), hałas (укр. галас), nahajka (укр. нагайка), ohydny (укр.
76

Посібник з польської мови
огидний).
2. Якщо h чергується у польських словах з g, ż, z, напр.: wahać się -
waga, ważyć; błahy - błazen, druh - drużyna.
3. На початку деяких іншомовних слів, які в українській мові втратили
початкове г: harfa (укр. арфа), hangar (укр. ангар), hazard (укр. азарт),
hierarchia (укр. ієрархія), Hipolit (укр. Іполит), Hellada (укр. Еллада),
Hiszpania (укр. Іспанія), Helena (укр. Олена, рос. Елена), Hindus (укр. індус),
histeria (укр. істерія), historia (укр. історія), homonim (укр. омонім), huragan
(укр. ураган), а також у слові rehabilitacja (укр. реабілітація) та filharmonia
(укр. філармонія)
4. У деяких інших, також переважно запозичених словах: harcerz, hala,
handel, haust, hojny, huta, wehikuł.
Ці слова потрібно запам’ятати.
Завдання і вправи
1. Знайдіть у словнику і перекладіть наступні слова. Запам’ятайте їхнє
написання.
hala - herbata - hutnictwo -
handel - herezja - mahoń -
harcerz- hipokryta- filharmonia-
hart - hodować - zahartować -
haust - hołd - wehikuł -
2. Дано два речення. Вставте в одне з них слово hart, а в друге chart.
Яка різниця між цими словами?
myśliwego ścigał zająca.
ducha - to jeden z warunków kształtowania osobowości.
3. Перепишіть іменники і доберіть до них спільнокореневі слова, в яких
ch чергується з sz.
Wzór: próch - prószyć
77

Тема 21
śmiech-... ruch-...
strach -... grzech -...
groch-... węch-...
kielich -... puch -...
4. Перепишіть іменники і утворіть від них дієслова.
Wzór: chłód - chłodzić
chwała -... choroba -...
chłosta -... chuligan -...
charakter -... chwyt -...
zachwyt -... chrzest -...
5. До наступних визначень доберіть відповідні слова, подані нижче в
дужках:
Popularny napój -...
Gra na lodzie -...
Służy do zapinania -...
Instrument muzyczny -...
Próżniak, nicpoń -...
Żołnierz nosi na głowie -...
Strój zakonnika -...
Bardzo silny wiatr -...
(Hokej, hultaj, haftka, habit, herbata, hełm, huragan, harfa)
Запам’ятайте написання слів з h.
6. Доберіть до іменників відповідні прикметники з дужок і утворіть
словосполучення.
.... wesele .... łączniczka
.... pokój .... zdolności
.... chusteczka .... przekupka
.... przemysł .... obrus
(Haftowany, hotelowy, hałaśliwa, bohaterska, higieniczna, handlowe, huczne,
hutniczy)
78

Посібник з польської мови
7. 	Перепишіть словосполучення, вставляючи ch або h.
..arcerska ..usteczka
..erb ..rabiego
..ardy monar..a
..arakter bo..atera
..ala ..utnicza
..ód ..łopa
..istoiyczna ..wiła
..lubne ..asła
8. 	Перепишіть речення, вставляючи у слова ch або h,
1. 	Przy ..orobach gardła in..alacja jest częstym zabiegiem lekarskim. 2.
Przez ..wilę spostrzegałem za wa..aniem strzałki wagi. 3. W ogromny..
..arakteryzuje wielki obieg kapitału. 5. Zakłady ..emiczne wyrzucają
..mury czarnego dymu. 6. ..rabia - to tytuł szla..ecki w dawnej Polsce.
9. Доберіть самостійно слова, що відповідають наступним визначенням.
wesoły nastrój -...
“garaż” dla samolotów -...
kupno-sprzedaż -...
zakonnik-...
słychać go z wieży mariackiej -...
10. Прочитайте прислів’я та фразеологічні звороти. Що вони
означають?
Dla chętnego nic trudnego.
Poznać pana po cholewach.
r r- v
Z dużej chmury mały deszcz bywa.
Dopóty dzban wodę nosi, dopóki się ucho nie urwie.
Chytry jak lis.
Zbladł jak chusta.
Liczebniki porządkowe oznaczają kolejność liczbową przedmiotów,
..alach sztucznie ..oduje się głony morskie. 4. ..andel ..urtowy
Liczebniki porządkowe od 1 do 20
79

Тема 21
odpowiadając na pytania który? która? które?
pierwszy - перший jedenasty - одинадцятий
drugi - другий dwunasty - дванадцятий
trzeci - третій trzynasty - тринадцятий
czwarty - четвертий czternasty - чотирнадцятий
piąty - п’ятий piętnasty - п’ятнадцятий
szósty - шостий szesnasty - шістнадцятий
siódmy - сьомий siedemnasty - сімнадцятий
ósmy - восьмий osiemnasty - вісімнадцятий
dziewiąty - дев’ятий dziewiętnasty - дев’ятнадцятий
dziesiąty - десятий dwudziesty - двадцятий
1. Zapisz według wzoru:
Styczeń - to pierwszy miesiąc roku i drugi miesiąc zimy.
Marzec -...
Maj -...
Lipiec -...
Październik -...
Grudzień -...
2. Zapisz na miejscu kropek odpowiednie liczebniki porządkowe (patrz tekst
o 	Warszawie).
1.... wzmianka pisana o Warszawie pochodzi z 1262 roku.
2. W... wieku Warszawa stała się stolicą Polski.
3. ... stycznia - to data wyzwolenia Warszawy spod okupacji
hitlerowskiej.
4.... wojna światowa spowodowała prawie całkowite zniszczenie miasta.
5. 	Jan ... Sobieski miał rezydencję w Wilanowie.
80

Посібник з польської мови
Тема 22
Wycieczka po Warszawie.
Która godzina? Oznaczanie czasu.
Odmiana czasownika “być” przez osoby, czasy i liczby.
Liczebniki porządkowe od 20 do 1000
* 	* *
- Przepraszamy bardzo, jakim tramwajem można dojechać do Placu
Zwycięstwa?
- W tym kierunku jadą wszystkie tramwaje z tamtego przystanku. Możecie
wsiąść w dowolny tramwaj. Do Placu Zwycięstwa będą trzy przystanki.
- Dziękujemy. Olu, śpieszmy się, nadjeżdża tramwaj!
- Wsiadamy na przedni pomost, tam jest trochę luźniej... O, jedziemy już.
Zakasuj bilet, Andrzej, bo może być kontrola.
- Nie martw się, mam liniówkę. A ty masz bilet?
-Tak, już kasuję.
- Za minutę wysiadamy... Dawaj rękę!
- Dzisiaj jest taka piękna pogoda, a my dusimy się w tych pojazdach!
- Inaczej nie zdążymy zwiedzić miasta, przecież jutro wyjeżdżasz.
- Chcę, żebyś mnie sfotografował pod pomnikiem Nike. Co na nim
napisano? “Bohaterom Warszawy 1939 - 1945”.
- Symboliczny pomnik. Syrena z mieczem w ręku. Syrena - to herb miasta, a
miecz symbolizuje walczącą Warszawę.
- Chciałabym jeszcze zobaczyć Krakowskie Przedmieście. Mówiono mi, że
to najpiękniejsza ulica Warszawy.
- Nie, pójdźmy pieszo do Placu Zamkowego. A oto przed nami Kolumna
Zygmunta. Została rozbita przez czołgi niemieckie w czasie Powstania
Warszawskiego 1944 roku, ale później odbudowana. Sama kolumna pochodzi z
81

Тема 22
1644 roku.
- A za nią - to Zamek Królewski? Słyszałam, że też go odbudowano'dópiero
w latach 70-ych.
- Tak, dzięki ofiarności Polaków i orgapizacji polonijnych z całego świata.
Л.
Chodźmy w górę ulicy. Ta część miasta powstała w XVII - XVIII wieku. Pełno
tutaj kościołów i pałaców magnackich. Popatrz na lewo, w skwerze stoi pomnik
Adama Mickiewicza.
- A co jest w tych pałacach dzisiaj?
- Tutaj mieści się Rada Ministrów, a w pałacu Potockich Ministerstwo
Kultury i Sztuki. Po przeciwnej stronie, w pałacu Raczyńskich ma swoją siedzibę
Akademia Sztuk Pięknych. A tutaj mieszkał Fryderyk Chopin. Widzisz tablicę
pamiątkową?
- Widzę. A kiedy pójdziemy na Rynek Starego Miasta?
- Pod wieczór, kiedy zmierzch zacznie zapadać w starych i uliczkach i kiedy
zapłoną pierwsze latarnie - wtedy Rynek jest najpiękniejszy.
- Tak poetycznie powiedziałeś!
- Zobaczysz to na własne oczy i stwierdzisz, że uroku Starego Miasta nie da
się opisać kilkoma słowami.
i i:
Akademia Sztuk Pięknych - liniówka - проїзний квиток
Академія мистецтв luźniej - вільніше
Chopin - чит. Шопен nie martw się - не переживай
czołg - танк ofiarność - жертовність
dzięki - дякуючи pełno - повно, багато
kierunek - напрям pieszo - пішки
kolumna - колона plac - площа
latarnia - ліхтар pomost - площадка
popatrz - подивися walcząca - та, що бореться
przecież - адже wsiąść - сісти
przystanek - зупинка zakasować - закомпостувати
82

Посібник з польської мови
środki komunikacji - транспортні zapłoną - загоряться
засоби zdążyć - встигнути
tutaj - тут zmierzch - сутінки
urok - чари, краса
Прочитайте і перекладіть діалог. Навчіться переказувати його в особах.
Що нового Ви дізналися з цього діалогу в порівнянні з попереднім текстом
про Варшаву?
Która godzina? Oznaczanie czasu
Czas w języku polskim, zarówno jak i w języku ukraińskim, określamy przy
pomocy liczebników porządkowych.
Na podstawie następnego dialogu zrób odpowiednie wnioski. Wypisz z niego
zwroty, określające czas.
* 	* *
-Zbyszku! Cześć!
- Witam, Marek! Dobrze, żem cię spotkał. Mam jeden pomysł. Wpadniemy
dziś wieczorem do tej nowej kawiarenki, przy ulicy Starej. Przyjdą jeszcze Aneta
i Dagmara.
- O której?
- Umówiłem się z nimi na pół do ósmej wieczorem.
- Pół do ósmej? Nie zmogę. O siódmej czterdzieści leci w programie moje
ulubione talk-show.
- Jak to? Zamienisz nasze towarzystwo na jakiś telewizor? !
- Nie na telewizor, lecz na ulubione talk-show.
- No dobrze, ale to talk-show musi się kiedyś skończyć?
- Tak, o dwudziestej pięćdziesiąt.
- Ile czasu potrzebujesz, żeby dostać się na Starą?
- Dwadzieścia minut.
83

Тема 22
- Wtedy zróbmy tak. Zaczekamy na ciebie w tej kawiarni do kwadrans po
dziewiątej wieczorem. Potem wyruszamy na spacerek do parku, mniej-więcej na
półtorej godziny. Dziewczyny o jedenastej muszą być w akademiku. Zgoda?
- Zgoda. Postaram się przyjść im prędzej. Może zdążę do pięć minut po
dziewiątej.
- Bardzo nas poratują te dziesięć minut!
- Nie ma z czego szydzić!
- Marku, zastanów się, po co ci ta telewizja? Taka pogoda na ulicy, i
kawiarnia, mówią, całkiem niezła.
- Dobrze, pomyślę nad tym. Jak się zdecyduję, to przyjdę za dziesięć ósma.
- Inna rzecz! Czekamy!
im prędzej - якнайшвидше
kiedyś - колись
kwadrans - чверть, 15 хвилин
leci w programie - йде в програмі
телебачення
pomysł - думка, ідея
Zapisz słowami.
Rozpoczynam zajęcia o 8.30. Pierwsza lekcja trwa do 10.05. Ostatnia
lekcja kończy się 13.55. O 14.15 jestem w domu. Obiad jem o 14.30,
potem do 18.00 przygotowuję się do zajęć. Dalej idę na spacer. Wracam do
domu o 23.00 w dni zwykłe, a w dni wolne - po północy.
Uwaga! W języku polskim mówi się “pięć po pierwszej”, “pół do trzeciej”,
“za dwadzieścia pięć szósta”. Tylko w bardzo oficjalnych wypadkach używamy
zwrotów “czternasta dwadzieścia”, “siedemnasta czterdzieści pięć”.
spacerek - прогулянка
szydzić - кпити, іронізувати
wpadniemy (розм.) - зайдемо
zdążić - встигнути
zdecydować się - вирішити
84

Посібник з польської мови
Czasownik “być”
Дієслова (czasowniki) у польській мові змінюються за особами, часами і
числами (у минулому часі також за родами). Різниця з українською мовою
полягає у тому, що зазначені особи у польській мові рідко передаються за
допомогою особових займенників. Цю функцію виконують тут особові
закінчення, які пишуться з дієсловами разом. Працюючи над перекладом
текстів, Ви неодноразово повинні були зустрічатися з такими закінченнями.
Спочатку прослідкуємо зміну особових закінчень на прикладі дієслова być
(бути).
Основні назви та скорочення:
czas (час):
teraźniejszy (теперішній) - cz.ter
przeszły (минулий) - cz.przesz
przyszły (майбутній) - cz.przysz
osoba (особа): І, II, II - pierwsza, druga, trzecia
liczba (число):
pojedyncza (однина) - l.poj
mnoga (множина) - l.mn
H
rodzaj (рід):
męski (чоловічий) - r.m.
żeński (жіночий) - r.ż.
nijaki (середній) - r.n.
tryb (спосіб):
oznajmujący (дійсний)
rozkazujący (наказовий)
przypuszczający (умовний)
postać (вид):
niedokonana (недоконаний)
85

T.9Va. ?2
dokonana (доконаний)
Czas teraźniejszy
1. 	poj 1. mn
I jestem jesteśmy
П jesteś jesteście
Ш jest są
Jestem nauczycielem - я вчитель
Jesteś studentem - ти студент
On jest uczniem - він учень
Jesteśmy nauczycielami - ми вчителі
Jesteście studentami - ви студенти
Oni są uczniami - вони учні
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
I
II
ІП
r.m.
byłem
byłeś
był
r.ż.
byłam
byłaś
była
r.n.
było
Byłem (-am) u lekarza - я був (-ла) у лікаря
Byłeś (-aś) u babci - ти був (-ла) у бабусі
On był ^ - він був
Ona była - w lesie - вона була - в лісі
Ono było^ - воно було^
Дієслова минулого часу однини у польській мові, як бачимо,
змінюються за особами та родами. У множині дієслів минулого часу наявні
86

Посібник з польської Мови
дві форми: mąskoosobowa і niemęskoosobowa (скорочено f.ms.os та f.nms.os).
і
В українській чи російській мові таке явище не простежується. Полягає воно
ось в чому: дієслова, які стосуються групи осіб чоловічої статі (або змішаної
групи осіб), мають у ІП особі закінчення -li (II + особова форма), а дієслова,
які стосуються групи осіб виключно жіночої статі, дітей, тварин та неживих
предметів - ły (ły + особова форма). Ось як це виглядає:
Czas przeszły
Liczba mnoga
f.ms.os. f.nms.os
I byliśmy byłyśmy
II byliście byłyście
ІП byli były
Byliśmy (-łyśmy) na wyścigach. - Ми були на змаганнях.
Byliście (-łyście) w muzeum? - Ви були в музеї?
Chłopcy - Хлопці
Żołnierze- byli w polu -Солдати- були в полі
Studenci^^ - Студенти ^
■ \
 Dziewczęta były piękne - Дівчата були гарні.
• '• : ; : 1 : ? ->\L. ‘ Чі
Czas przyzły
l.poj. l.mn.
I będę będziemy
II będziesz * będziecie
III będzie będą
Jutro będę sadził drzewa. - Завтра я буду садити дерева.
Czy będziesz wieczorem w domu? - Чи ти будеш увечері вдома?
Czy on będzie nam pomagał? - Чи він буде нам помагати?
87

Тема 22
Jutro cały dzień będziemy odrabiali lekcje. - Завтра цілий день ми
будемо готуватися до занять.
Czy będziecie po obiedzie w skwerze? — Чи ви будете після обіду у
сквері?
Czy oni będą zdawać egzaminy? - Чи вони будуть складати іспити?
Увага! Звороти типу “у мене є...”, “у нас є...” і под. не перекладаються
на польську мову дослівно. Замість них вживаються дієслова mam (я маю),
mamy (ми маємо), masz (ти маєш), macie (ви маєте, він, вона, воно має), mają
(вони мають).
У мене є книжка. - Mam książkę.
У тебе є квиток? - Masz bilet?
Завтра у нас три заняття. - Jutro mamy trzy zajęcia.
У них хороший автомобіль. - Oni mają dobry samochód.
Звороти типу „був, буде + дієприкметник доконаного виду” (був
зруйнований, буде збудований) теж не перекладаються дослівно. Замість
них вживаються дієслова zostałem, zostaliśmy, zostałeś, zostaliście, został (-a,
-o), zostali (-ły).
Я був вражений. - Zostałem przerażony.
Він був покараний. - On został ukarany.
Майбутній час: zostanę (я буду), zostaniemy (ми будемо), zostaniesz (ти
будеш), zostaniecie (ви будете), zostanie (він буде), zostaną (вони будуть).
Форми майбутнього часу вживаються як у поєднанні з
дієприкметником:
Дім буде збудовано. - Dom zostanie zbudowany.
Вони будуть здивовані. - Oni zostaną zdumieni,
так і в поєднанні з іменником:
Я буду вчителем. - Zostanę nauczycielem.
Хочу бути юристом. - Chcę zostać prawnikiem.
Досить цікаво твориться у польській мові складений майбутній час:
88

Посібник з польської мови
1. За допомогою дієслова “być” у відповідних особі і числі, та
інфінітива, напр.: będę czytać, będziemy chodzić, będą jeść.
Така форма складеного майбутнього часу схожа з українською, але у
польській мові вживається рідше.
2. За допомогою дієслова “być” та III ос. минулого часу. Така форма є
більш інформативно навантаженою, оскільки дозволяє розрізняти у
майбутньому часі роди. Вона також значно частіше вживається у польській
літературній мові.
Będziesz czytał, -а, -о;
będziemy czytali, -ły;
będą chodzili, -ły;
będzie pisał, -a, -o.
Завдання і вправи
1. Закінчіть речення за поданим зразком.
Wzór: Jestem inżynierem і on jest inżynierem.
Jestem studentem i ty ....
Jestem w domu i on ....
Oni sana wycieczce i my ....
Ona jest wesoła i ja....
Jesteśmy w audytorium i wy ....
Jesteśmy piłkarzami i oni....
2. Вставте дієслово “być” у відповідній особі минулого часу. Займенник
у дужках вказує, яку саме особу треба вибрати.
1. Wczoraj ... w kinie (ja). 2. W zeszłym tygodniu ... u babci (my). 3.
Czy ... dzisiaj na pierwszej lekcji (wy). 4. Wiem, że ... w Warszawie (ty).
5. 	Wczoraj ... słoneczna pogoda. 6. Dziewczęta... bardzo ładne.
Чому у двох останніх реченнях не подані займенники у дужках?
3. Вставте потрібні дієслова.
89

Тема 22
1. Warszawa ... założona w XIII wieku. 2. Polska ... ochrzczona w 966
roku. 3. Rynek starego Miasta ... odbudowany po wojnie. 4. Pomniki,
kościoły, inne zabytki ... pietycznie zrekonstruowane. 5. Kim ..., kiedy
wyrośniesz? 6. Po ukończeniu studiów ... tłumaczem (ja).
4. Вставте дієслово “być” у відповідній особі майбутнього часу.
1. Książka tak mi się spodobała, że ... ją czytał jeszcze raz. 2. Żałujesz,
że tak postąpiłeś? Nie ... więcej tak czynić? 3. Jak myślisz, pr2yjacielu,
czy ... z tobąjutro w Krakowie? 4. Szanowni państwo, dziś wieczorem ...
mieli możliwość obejrzeć mój nowy film. 5. Mam nadzieję, że deszczu
jutro nie.... 6. Chłopcy po obiedzie ... grali w piłkę.
5. Перекладіть на польську мову.
j
1. 	Януш - студент Краківського університуту. 2. Два роки тому О ля
була ще школяркою. 3. Я буду писати вірші. 4. Фільм був дуже
цікавий. 5. Сонце було вже на горизонті. 6. Завтра буде падати сніг.
7. 	У мене є підручник з польської мови. 8. Скільки тобі років?
6. Запамятайте прислів’я.
Cegła do cegły, będzie dom.
Co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr.
Czego się młode nauczyły lata, tym na starość będą.
Dobrze jest jak jest (bo nigdy nie jest tak źle, by gorzej być nie mogło).
Gdyby nie gdyby, to by były grzyby.
Głowa chłodno, żołądek głodno, nogi ciepło, a będziesz zdrów.
Grosz do grosza, kupi się kokoszą.
Liczebniki porządkowe od 20 do 1000
W żłożonych liczebnikach porządkowych XV języku polskim odmieniają się
człony oznaczające jednostki i dziesiątki.
Dwudziesty pierwszy - dwudziestego pierwszegó - dwudziestemu
pierwszemu - dwudziestym pierwszym
90

Посібник з польської мови
trzydziesty - тридцятий
czterdziesty - сороковий
pięćdziesiąty - п’ятдесятий
sześćdziesiąty - шістдесятий
siedemdziesiąty - сімдесятий
osiemdziesiąty - вісімдесятий
dziewięćdziesiąty - дев’яностий
setny - сотий
dwóchsetny - двохсотий
trzechsetny - трьохсотий
czterechsetny - чотирьохсотий
pięćsetny - п’ятсотий
sześćsetny - шістсотий
siedemsetny - сімсотий
osiemsetny - вісімсотий
dziewięćsetny - дев’ятсотий
tysięczny - тисячний
Uwaga! Wskutek uproszczenia w grupach spółgłosek spółgłoska [ć] w
liczebnikach porządkowych nie wymawia się:
pięćdziesiąty [n’ieH\zpK’’em’’ÓHTH]
sześćdziesiąty [uieac’ ’Axc”em’ ’óhth]
dziewięćdziesiąty [ahc’ ’eB’eH’,zpK’ ’ern’ ’óhth]
pięćsetny [n’!eH’ceTHH]
sześćsetny [mem”ceTHH]
dziewięćsetny [,o»c”eB’eH’cĆTHH]
Wzór zapisania daty i roku urodzenia:
Urodziłem się dwudziestego trzeciego kwietnia tysiąc dziewięćset
osiemdziesiątego drugiego roku.
91

Тема 22
1. Zapisz pełne daty urodzenia twoich bliskich.
2. Zapisz słowami i przeczytaj:
14.01.1251; 15.07.1410; 25.08.1648; 9.03.1814; 14.11.1918;
1.09.1939; 12.04.1961; 24.08.1991.
Które z podanych dat są ci znajome?
Powiedz ustnie.
1. 	Którego było wczoraj? 2. Którego jest dziś? 3. Którego
będzie jutro? 4. Jaki rok mamy teraz?
92

Посібник з польської мови
Тема 23
Kraków.
Pisownia „ą’% „ę” oraz „om’% „em”, „on”, „en” w
polskich oraz obcych wyrazach.
Nazwy części mowy w języku polskim
Kraków
Kraków - trzecie co do wielkości miasto w Polsce (po Warszawie i Łodzi).
Pierwsza historyczna wzmianka o Krakowie pochodzi z 965 roku. Już wtedy był
to ważny ośrodek handlowy i polityczny, który od 1000 roku został siedzibą
biskupstwa. W XIV-XVIII wieku w Krakowie odbywały się koronacje królów
polskich, a od XI do końca XVI wieku Kraków pełnił rolę stolicy państwa.
Za panowania króla Kazimierza Wielkiego (1333 - 1370) miasto szybko się
rozwija i uzyskuje szereg wspaniałych budowli gotyckich. W 1364 założony
został pierwszy w Polsce uniwersytet, dawna Akademia Krakowska, dzisiaj
Uniwersytet Jagielloński.
W wieku XIV wzniesiono wspaniały gotycki kościół Mariacki. W środku
kościoła znajduje się olbrzymi ołtarz Wita Stwosza wysokości 13 i szerokości 11
metrów - piękne dzieło europejskiej sztuki gotyku. Kościół zdobiony jest
wspaniałymi witrażami, wykonanymi w XIX wieku pod kierunkiem Jana Matejki.
Pośrodku Rynku Głównego znajdują się Sukiennice z XIV wieku - jak mówi
nazwa - wzniesione dla handlu suknem. Przebudowane w okresie renesansu,
stanowią one teraz prawdziwą ozdobę centrum miasta.
Niedaleko Sukiennic stoi kościółek Św.Wojciecha z przełomu XI і ХП
*
wieku, najstarszy sakralny zabytek Krakowa. Z drugiej strony znajduje się
gotycka wieża, która pozostała od czternastowiecznego ratusza.
Naprzeciwko głównego wejścia do Sukiennic stoi pomnik Adama
Mickiewicza, stale dekorowany kwiatami. Razem z pomnikami Tadeusza
93

TeMa 23
Kościuszki i bitwy Grunwaldzkiej został zniszczony przez hitlerowców, ale w
1955 r. odnowiony. Pomnik Grunwaldzki odbudowano w 1976 r., a pomnik
Tadeusza Kościuszki został podarowany przez mieszkańców Drezna po wojnie.
Dziś Kraków jest miastem, które najczęściej zwiedzają turyści w Polsce.
Oprócz tego, jest ośrodkiem życia kulturalnego i artystycznego - wiele tu
muzeów, galerii, teatrów, sklepów artystycznych. Sam zamek królewski Wawel
jest zbiorem zabytków architektury i sztuki, znajduje się tu bowiem rezydencja
królewska, rotunda, katedra Wawelska. W podziemiach katedry znajdują się
grobowce polskich królów, a również A.Mickiewicza, J.Słowackiego, C.Norwida
i innych wybitnych synów Polski.
Od roku 1978 Kraków jest wpisany na listę "Światowego dziedzictwa
kultury" UNESCO jako jeden z pierwszych dwunastu zespołów urbanistyczno-
architektonicznych na świecie.
Wg, M. Czekańskiej, D. Przystasz i L. Ludwikowskiego
artystyczny - мистецький
biskupstwo - єпископат
centrum - центр
dziedzictwo - спадщина
dzieło - витвір
gotycki - готичний
katedra - кафедральний собор
lista - список
olbrzymi - гігантський
ołtarz - вівтар
oprócz - крім, опріч
ośrodek - осередок
prawdziwa - справжня
przełom - злам, межа (століття)
rotunda - каплиця круглої форми
sakralny - релігійний
stale - постійно
szereg - ряд
sztuka - мистецтво
uzyskiwać - отримувати
wspaniały - прекрасний
wybitny - видатний
wzniesiono - збудовано
zbiór - збір; вмістилище
zespół - ансамбль
1. 	Прочитайте і перекладіть наведений текст.
94

Посібник з польської мови
2. Випишіть всі назви пам’яток архітектури і мистецтва, які згадуються
у тексті. Про які з них ви чули?
3. Які архітектурні пам’ятки Ви знаєте у своєму місті?
4. Придумайте декілька запитань польською мовою до діалогу “Чому
краків’яни кохають своє місто?”
Pisownia „ą”, „с” oraz „om”, „em”, „on”, „en” w polskich oraz
obcych wyrazach
Як ви уже знаєте, носові голосні ą, ę у певних позиціях можуть
вимовлятися як om, em, on, еп. Так само існують у польській мові слова із
буквосполученнями om, em, on, еп, котрі вимовляються наближено до
носових. Прочитайте подані пари:
trąba - plomba
kąsać - konsument
tępy - temperatura
gęsty - sens
Носові ą, ę та сполучення om, em, on, en вимовляються у цих парах
ідентично. Тому постає запитання: як на письмі диференціювати написання
цих носових та буквосполучень?
Отже, носові ą, ę пишемо незалежно від вимови:
1. У власне польських словах або словах слов’янського походження,
наприклад: węszyć, więc, tędy, kąt, ząb, wąsy, pociąg.
2. Написання ą у багатьох словах можна перевірити, змінивши
слово. Ą тоді чергується з f (у закритому складі переважно ą, у відкритому -
?)•
dąb - dęby
ząb - zęby
gąszcz - gęsty
95

Тема 23
3. 	У словах kolęda, cętka, cęgi, ląd, brąz, pędzel, wędrować, pąsowy,
plądrować, flądra. Це слова іншомовного походження, але вони запозичені
дуже давно і встигли адаптуватися до польської вимови і правопису.
Буквосполучення om, ет, on, en пишемо незалежно від вимови у словах
іншомовного походження, не адаптованих польською мовою, наприклад:
kombinacja, komplikować, kompozytor, kompromitować, konfederacja,
kongres, konstytucja, konsument, kontrast, kontrola, legenda, recenzja, sens,
talent, temperament, tendencja i pod.
Постарайтеся запам’ятати правила написання цих слів, оскільки вони
досить часто зустрічаються у польській мові.
Завдання і вправи
1. 	Перепишіть подані словосполучення. Перекладіть їх. Обгрунтуйте
правилом написання ą та ę у словах.
wędrować lasem
sprzątać mieszkanie
stąpać po ziemi
zrzędzić często
męczyć ptaków
łączyć starannie
kąpać się w rzece
sądzić innych
kręcić nosem
węszyć ślady
2. До поданих слів доберіть синоніми, подані в дужках.
książka -... szybkość -...
bukiet -... porażka -...
praca -... ziemia -...
ład -... zamieszanie -...
(prędkość, zajęcie, klęska, wiązanka, ląd, podręcznik, porządek, zamęt)
3. Вставте замість крапок відповідні прикметники з дужок. Уважно
простежте за чергуванням ą та ę.
kłąb -... chmury gołąb -... głos
96

Посібник з польської мови
krąg -... droga
gąszcz -... sad
ziąb -... dziecko
waż -... skóra
ząb -... zwierzę
dąb -... beczka
mąż -... żołnierz
pająk -... nić
błąd -... odpowiedź
zając -... warga
(pajęcza, gęsty, kłębiaste, zębate, gołębi, zajęcza, błędna zziębnięte, okrężna,
mężny, wężowa, dębowa)
4. 	Утворіть словосполучення. Підкресліть сполучення om. Що
означають слова з цим сполученням і які вони є за походженням?
(plomba, komplet, pompa, kompot, klomb, bombka)
5. 	Підберіть відповідні слова із дужок. Чому в наведених словах
пишуться сполучення om, on, ет, еп, а не носові ą, ę?
kieruje orkiestrą -...
(prezent, komenda, fragment, dyrygent, abonament, tempo, stempel,
temperować, temperatura)
6. 	Доберіть відповіді до наступних визначень. Чи зрозуміле для Вас
значення слів із дужок?
1. Znaczenie czegoś, logiczność - ...
2. Podanie ludowe o jakimś niezwykłym wydarzeniu -...
3. Występowanie z roszczeniem o swoje prawa -...
4. Głowa państwa z wyboru -...
5. Punkt środkowy; wielkie zaludnione miasto -...
... choinkowa
... naczyń
... z wiśni
... ssąca
... dentystyczna
... kwiatowy
Rozkaz -...
ostrzyć ołówek -...
szybkość -...
podarunek -...
wielokrotny bilet -...
pieczęć -...
urywek -...
gorączka -..,
97

Тема 23
6. Dochód z kapitału, majątku nie wymagający żadnego nakładu
pracy -...
7. Wydarzenie wywołujące szerokie zainteresowanie,
podniecenie -...
8. Wytworna powierzchowność, okazała postawa -...
(prezydent, legenda, centrum, renta, pretensja, prezencja, sens, sensacja)
7. 	Перепишіть речення, вставляючи ą, ę або om, em, on, en.
Krople rosy zawieszone na paj..czynie tworzą ci..ką, pi..kną
dekorację i w powiększeniu wygi..dająjak b..bki na choince. Lis polarny
ma kr..pą sylwetkę, wyj..tkowo pi..kne, g..ste futro, wytrzymuje niską
t..peraturę, jest zwierzęciem mi..sożeraym, żywi się głównie zaj..cami
polarnymi, ptakami, rybami, wyst..puje przeważnie na Gr..landii.
8. 	Перепишіть словосполучення, вставляючи ą, ę або om, em, on, en.
9. 	Перепишіть речення, вставляючи на місці крапок ą, ę або om, em, on,
en.
1. 	Na k..fer..cji naukowej nie osi..gni..to k..promisu. 2. K..strukcja
1 ■ . ■ ■ J ' |
nowego hotelu ma pi..kny wygL.d i jest bardzo k..fortowa. 3.
Przewodniczący dem..stracji wyraził gor..ce życzenia dla wszystkich
uczestników. 4. Muzyczne k. .pozycje, wykonane na k..cercie
poświeconym dniu K..stytucji, wywołały gor..ce oklaski. 5. Kom..tarz
Wg. J. Wójcik
a) 	dokum..t biograficzny
cechy zewnętrzne
porz..dek wewnętrzny
nast..pstwo zdarzeń
fragm..ty ksi..żek
inteligętny dyiyg..t
t..peram..tny kom..tarz
plan k..pozycyjny
s..ns dzieła
b) k..ferencja s..dziów
k..promis k..pozytorów
k..fiskata maj..tku
k..pleks zabudowań
s..sacja koresp..d..ta
k..plet urz..dzeń
prez..cja prezyd..ta
motywy wędrowne
dźwi..ki mowy
98

Посібник з польської мови
polityczny о k..tyn..cie afrykańskim miał efekt rozerwanej b..by.
Nazwy części mowy w języku polskim
Każdy wyraz w języku polskim nazywa albo przedmiot, albo jego
właściwości i cechy, albo czynność. W zależności od swego znaczenia,
gramatycznych kategorii lub funkcji składniowych dzielimy wyrazy na grupy,
które nazywamy częściami mowy.
W języku polskim ich jest dziesięć:
rzeczownik - іменник
czasownik - дієслово
przymiotnik - прикметник
przysłówek - прислівник
zaimek - займенник
liczebnik - числівник
przyimek - прийменник
spójnik - сполучник
partykuła - частка
wykrzyknik - вигук
Czasownik z kolei ma jeszcze trzy formy:
bezokolicznik- інфінітив
imiesłów odmienny - дієприкметник
imiesłów nieodmienny - дієприслівник
Rzeczownik, czasownik, przymiotnik, zaimek i liczebnik - to zmienne części
mowy, pozostałe - niezmienne.
Oprócz tego, rzeczownik, czasownik, przymiotnik, zaimek, liczebnik i
przysłówek - to samodzielne części mowy, przyimek zaś, spójnik i partykuła -
służbowe; wykrzyknik wyodrębniamy osobno.
1. 	Przepisz podane niżej wyrazy: w punkcie a) - rzeczowniki, w punkcie b) -
przymiotniki, w punkcie c) - czasowniki. Podkreśl w każdym z nich litery,
99

Тема 23
pisownię których możesz uzasadnić.
Powietrze, wrześniowy, przezrocza, obrzydłe, przedłużać, brzmieć,
przygasłe, olbrzym, utrzymać, wietrzny, drzwi, skrzydłate, drzemać,
krzywda, wykrzywić, grzmieć, chrząkać, chrząstkowy, grzeczny, spojrzenie,
podgrzewać, chrząszcz, dojrzały, wrzucać, wrzawa, podejrzewać,
wrześniowy.
2. 	Wypisz z podanego urywku wyrazy: w punkcie a) - rzeczowniki; b) -
przymiotniki; c) - czasowniki; d) - zaimki; e) - liczebniki.
Grunwaldzkie miecze
(urywek)
Wielki mistrz krzyżacki pragnął, aby Polacy i Litwini uderzyli pierwsi na
jego wojsko, które miało się cofnąć i wciągnąć ich na zasie ki i wilcze doły,
przykryte słomą, liśćmi i trawą.
Jagiełło był wielkim wodzem, odgadł krzyżackie zamiary i dlatego nie
rozpoczynał bitwy.
Wtedy mistrz krzyżacki wysłał do króla dwóch posłów. Posłowie wzywali do
boju i szydzili z wojsk królewskich, że kryją się one w lasach i zaroślach.
Przynieśli w darze jeden miecz dla króla, a drugi dla księcia Witolda i
powiedzieli:
- Wielce pobożny i potężny mistrz Ulrich przysyła wam te dwa miecze, aby
wam dodały odwagi. I oznajmia ci, królu, że jeśli macie rpało pola do walki w
tych zaroślach, to ustępuje wam całe pole, na którym stoją niezwyciężeni rycerze
Zakonu.
Król na to rzekł:
- W wojsku naszym oręża nie brak, ale chętnie przyjmiemy i te miecze
przesłane nam jako znak, że w niedługim czasie pokonany Zakon złoży nam
resztę broni.
Wg. Wł. Barta
Czy pamiętasz, kiedy się odbyła bitwa Grunwaldzka i kto w niej zwyciężył?
100

Посібник з польської мови
Тема 24
Hejnał z wieży Mariackiej.
Pisownia „ą”, „ę” w końcówkach czasowników.
Koniugacje czasowników.
Odmiana czasownika “mieć” przez osoby, czasy i liczby.
Nazwy przypadków oraz pytania do nich.
Hejnał z wieży Mariackiej
W czasie wycieczki Rynkiem Głównym Krakowa staliśmy całą grupą przed
kościołem Mariackim. Piękna gotycka pamiątka zaczarowała wszystkich.
Przewodnik opowiadał o historii wzniesienia kościoła.
- A czemu - zapytaliśmy - jedna wieża kościoła jest wyższa od innej?
Legenda mówi, że budowali kościół dwaj bracia, i jeden był bardziej zdolny
od drugiego. Ten zdolniejszy i wybudował wyższą wieżę. Drugi brat,
zazdroszcząc, zabił swego rodzeńca. Ale wyrzuty sumienia nie dały mu spokoju, i
jednej nocy rzucił się ze swej wieży na dół i zginął. Taka jest legenda, a naprawdę
to był, na pewno, taki pomysł architekty.
- Jak kościół potrafił przetrwać przez siedem wieków i prawie się nie
zniszczyć?
- Mówią że w glinę, z której robiono cegłę dla budownictwa kościołu,
dodawano drobno naciętą wełnę owczą. Podczas wypalania cegieł ta wełna
scementowała glinę i zrobiła cegłę bardzo mocną. Dlatego kościół stoi przez
wieki tak samo piękny, jak i w owe dawne czasy.
Zbliżała się dwunasta godzina. Zauważyliśmy, że wielu turystów z
fotoaparatami, a nawet z lornetami zaczęło się zbierać dookoła kościołu. Równo o
godzinie dwunastej usłyszeliśmy dźwięk trąbki, donoszący się z wyższej wieży
kościołu.
101

Тема 24
- Kto to gra? Dlaczego? - zapytaliśmy.
- To jest jeszcze jedna legenda, związana z kościołem Mariackim -
odpowiedział przewodnik - a więc słuchajcie. W jednym dniu zbliżyli się do
miasta Tatarzy, chcąc zrabować bogaty Kraków. Ludzie w tym dniu odpoczywali
po pracy. Tylko jeden trębacz z wieży Mariackiej ujrzał Tatarów. Żeby
zawiadomić miasto o napaści, zaczął grać hejnał za hejnałem. Podniosło się
wojsko, zaczęła się bitwa. A trąbka wciąż grała i grała, aż, nagle umilkła,
przerwana na najwyższej nucie.
Tatarzy zostali rozbici. Ale trębacz zginął - dosięgła go strzała tatarska.
•/ „ < ' i
Na pamiątkę tej chwili teraz każdą godzinę na wieżę wychodzi trębacz i gra
hejnał, urywając go na najwyższej nucie. Krakowiacy pamiętają odważnego
trębacza, który uratował ich miasto.
dosięgła - досягла
dwaj - двоє
dźwięk -звук
hejnał - сигнал
lorneta - бінокль
nagle - раптово
nuta - нота
pomysł - задум
przetrwać - зберегтися
przewodnik - гід
rodzeniec - рідний брат
rzucać się - кидатися
trąbka - труба (муз.)
ujrzał - побачив
w owe czasy - у ті часи
wełna - вовна
więc - отже
wielu - багато
wycieczka - екскурсія
wyrzuty sumienia - закиди
сумління
zauważyć - побачити; зауважити
zawiadomić - повідомити
zazdrościć - заздрити
zdolniejszy - здібніший
zrabować - пограбувати
1. Jaka legenda opowiada o wzniesienu kościoła Mariackiego?
2. Jak trębacz z wieży Mariackiej uratował miasto?
3. Opowiedz jakąś legendę, związaną z twoim krajem ojczystym.
102

Посібник з польської мови
Pisownia ą, ę w końcówkach czasowników
У закінченнях дієслів носові ą та ę слугують для передачі особи.
1. Закінчення ę пишемо у І особі однини дієслів теперішнього часу та у
І 	особі однини дієслів майбутнього простого часу, напр.: chodzę, piszę, lubię,
maluję, widzę, życzę; pójdę, napiszę, polubię, namaluję, zobaczę, pożyczę.
2. Закінчення ą пишемо в усіх без винятку дієсловах Ш особи множини
теперішнього часу та Ш особи множини майбутнього простого часу:
chodzą, piszą, lubią, malują, widzą, życzą; pójdą, napiszą, polubią, namalują,
zobaczą, pożyczą.
Примітка. У І особі однини теперішнього часу деякі дієслова у
польській мові можуть мати закінчення -ат, -ет, наприклад mam, kocham,
witam, wiem. У людини, яка нещодавно почала вивчати польську, виникають
труднощі з написанням у І особі теперішнього часу закінчень ę чи -ат, -ет.
Для полегшення завдання можна скористатися міжмовною аналогією.
За незначними винятками, більшість українських слів, що закінчуються у І
ос. однини теперішнього часу на -аю з наголосом на [а], у своїх
спільнокореневих польських відповідниках матимуть закінчення -ат, напр.:
latam (укр. літаю), gram (укр. граю), pomagam (укр. помагаю), rozwijam (укр.
розвиваю), umieram (укр. вмираю).
Слова, що закінчуються на -аю з наголосом на кінцевому [‘ю], матимуть
закінчення -ę: sprzedaję (укр. продаю), staję (укр. стаю), daję (укр. даю).
Закінчення ę мають також всі інші дієслова: rosnę (укр. росту), jadę (укр.
їду).
Крім того, ряд дієслів мають у польській мові закінчення -em: jem (їм),
rozumiem (розумію), umiem (вмію), wiem (знаю), śmiem (смію).
їх слід запам’ятати.
Увага! За особовими закінченнями теперішнього часу однини у
польській мові розрізняємо 4 дієвідміни (koniugacje) дієслів.
103

Тема 24
До першої дієвідміни (І koniugacji) належать дієслова, які у І особі
однини теперішнього часу мають закінчення ę, а у II особі однини - esz,
напр.: piszę - piszesz, każę - każesz, idę - idziesz.
До другої дієвідміни (II koniugacji) належать дієслова, які у І особі
однини теперішнього часу мають закінчення ę, а у II ос. однини -isz, -ysz,
напр.: siedzę - siedzisz, lecę - lecisz, suszę - suszysz, ryczę - ryczysz.
До третьої дієвідміни (III koniugacji) належать дієслова, які у І особі
однини теперішнього часу мають закінчення -ат, а у II ос. однини -asz,
напр.: czytam - czytasz, latam - latasz, śpiewam - śpiewasz.
До четвертої дієвідміни (IV koniugacji) належать дієслова, які у І ос.
однини теп. часу мають закінчення -еш, а у II ос. одн. -esz: jem - jesz,
rozumiem - rozumiesz, wiem - wiesz.
Завдання і вправи
1. До поданих дієслів допишіть дієслова-антоніми з дужок. Перекладіть
їх. Поставте у III ос. множ, теперішнього часу.
stoję-... przyjadę-...
daję -... naprawię -...
zamknę-... kupuję-...
(biorę, popsuję, odjadę, sprzedaję, otworzę, leżę)
2. До поданих дієслів підберіть відповідні іменники і утворіть
словосполучення.
przepisuję... maluję...
rysuję... prasuję...
sprzedaję... gotuję...
deklamuję... grabię...
(pędzlem, obiad, wiersz, grządki, ołówkiem, spodnie, książki, tekst)
3. Утворіть від поданих інфінітивів форми дієслів І особи однини та III
особи множини теперішнього часу.
budować, kręcić, wstydzić się, karmić, polować, dawać, chcieć, liczyć,
104
/

Посібник з польської мови
robić, wstawać.
4. 	Утворіть словосполучення зі словами з дужок.
wiem...
rozumiem...
śmiem...
czekam...
jem...
umiem...
(niechętnie, o wszystkim, na dworcu, przedstawiać się, sytuację, rezygnować)
5. Перекладіть на польську мову:
Плаваю в річці, мешкаю в місті, вітаю батька, доторкаюся кнопки,
проводжаю друга, вирушаю в дорогу, повертаюся додому, перебуваю за
кордоном.
6. Прочитайте уривок. Випишіть з нього дієслова. Визначте їхню особу,
час та число.
- Do niedawna byłem święcie przekonany, że rzeki nigdy nie zestarzeją się,
będą wiecznie młode. Jakież było moje przerażenie, gdy zerknąłem na rzekę.
Zobaczyłem brudną, zanieczyszczoną wodę, pełną plam i zacieków.
- Co się stało? Powiedz, moja rzeko królowo, powiedz! Usłyszałem cichy
bolesny szept:
- Zamęczą mnie, otrują. Wpuszczają do moich wód brudne ścieki. Myją nad
moimi brzegami samochody. Dzieci wrzucają puszki, a kiedyś puszczały tylko
papierowe okręciki...
Umieram... Ratuj mnie.
Wg. E. Bieli
Czasownik „mieć” w języku polskim.
Wzory odmiany
I mam
lpoj.
Czas teraźniejszy
l.mn.
mamy
105

Tema 24
II masz
m ma
macie
mają
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
rodz. męski
I miałem
II miałeś
m miał
rodz. żeński
miałam
miałaś
miała
rodz. nijaki
miało
forma męskoosobowa
I mieliśmy
II mieliście
m mieli
Liczba mnoga
forma niemęskoosobowa
miałyśmy
miałyście
miały
Czas przyszły
l.poj.
I będę miał (-a) / mieć
II będziesz miał (-a) / mieć
III będzie miał (-a, -o) / mieć
l.mn.
będziemy mieli (miały) / mieć
będziecie mieli (miały) / mieć
będą mieli (miały) / mieć
Uwaga! Czas przyszły złożony w języku polskim tworzy się w dwa sposoby:
a) czasownik być i forma III os.czasu przeszłego
b) czasownik być i forma bezokolicznika
v ^ l;.
W języku polskim częściej wykorzystywany jest pierwszy sposób.
1. Wstawić na miejscu kropek czasownik mieć w czasie teraźniejszym.
1. 	Dzisiaj ... cztery lekcje (my). 2. Czy ... w obiad czas wolny (wy)? 3.
106

Посібник з польської мови
Szczęśliwy jest ten, kto ... dużo przyjaciół. 4. Chłopcy ... nową piłkę. 5.
Nie ... czasu, żeby pójść na spacer Ga).
2. Wstawić na miejscu kropek czasownik mieć w czasie przeszłym.
1. 	... okazję pojechać nad morze, ale nie skorzystałem się z niej (ja). 2.
Ile ... pieniędzy przed zakupami (ty)? 3. Nie ... w tym roku możliwości
pojechać na wypoczynek (my). 4. Katarzyna i Basia ... po osiemnaście
lat. 5. Czy ...jeszcze wczoraj książkę z literatury polskiej (wy)?
3. Wstawić na miejscu kropek czasownik mieć w czasie przyszłym.
1. 	Chodź z nami do muzeum, bo jutro nie ... takiej możliwości (ty). 2.
Jutro ... ciekawe zajęcie z psychologii (my). 3. Czy panowie ... ochotę
pojechać na wycieczkę do Wieliczki? 4. Każdy z was ... okazję obejrzeć
stare kopalni soli. 5. Nie wiem, czy ... jutro w sprzedaży takie koszule
(my).
4. Napisz krótką opowieść o ciekawych lekcjach, które miałeś czy będziesz
miał w tym tygodniu.
5. Przeczytaj i naucz się na pamięć wierszyka.
Kotek
Kotek miał
to, co chciał.
Miał miseczkę pełną mleka,
lecz na drugą porcję czekał.
Myszkę miał i wróbla miał,
lecz on ciągle czegoś chciał.
Miau! Miau!
6. Zapamiętaj przysłowia. Porównaj je z ukraińskimi.
Jak kto dba, tak też i ma.
Głodny żołądek uszu nie ma.
Każdy święty ma swoje wykręty.
107

Гена 24
І 	cyprysy mają swoje kaprysy.
Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma.
Każdy medal ma dwie strony.
Kto nie ma w głowie, musi mieć w nogach.
Nazwy przypadków oraz pytania do nich w języku polskim
W języku polskim, jak i w języku ukraińskim, niektóre części mowy
odmieniają się przez przypadki. Przypadków w języku polskim jest siedem:
Mianownik (kto? co? ) - Називний (хто? що? )
Dopełniacz (kogo? czego?) - Родовий (кого? чого? )
Celownik (komu? czemu? ) - Давальний (кому? чому? )
Biernik (kogo? co? ) - Знахідний (кого? що? )
Narzędnik (kim? czym? ) - Орудний (ким? чим? )
Miejscownik (o kim? o czym? ) - Місцевий (на кому? на чому?)
Wołacz - Кличний
Przez przypadki w języku polskim odmieniają się rzeczowniki, zaimki,
przymiotniki, liczebniki i imiesłowy przymiotnikowe.
108

Посібник з польської мови
Тема 25
Fryderyk Chopin.
Pisownia przedrostków.
Odmiana czasownika «iść» przez osoby, czasy i liczby.
Nazwy znaków interpunkcji.
Fryderyk Chopin3)
Chopin był geniuszem muzycznym. Francuz z pochodzenia, stał się wielkim
miłośnikiem Polski i jej narodu.
Chopin od dzieciństwa interesował się grą na fortepianie. Czasami grywał na
nim nawet nocą.
Gdy młody Fryderyk zdał ostatnie egzaminy w Konserwatorium
Warszawskim, jego nauczyciel i równocześnie rektor szkoły, kompozytor Elsner,
taką wystawił mu notę: «Chopin Fryderyk szczególna zdatność, geniusz
muzyczny». Kiedy Chopin, mając dwadzieścia lat, opuszczał Polskę - był już
; • т ■ *
dojrzałym artystą, który skomponował dwa koncerty fortepianowe, wiele
mazurków, nokturnów i innych utworów. Sławny był także jako pianista-wirtuoz.
Chopin postanawia zostać na emigracji po upadku powstania listopadowego.
Osiedla się w Paryżu i w mieście tym szybko zyskuje uznanie i sławę.
Ówczesny Paryż, a zwłaszcza jego środowisko kulturalno-literackie,
urzeczone było jego talentem, jego niezwykłą grą.
Chopin na emigracji tęskni za krajem. W swoich nieśmiertelnych mazurkach,
polonezach i walcach wyraża on uczucia do dalekiej ojczyzny, osiągając w
dziedzinie muzyki fortepianowej szczyty możliwości.
Chopin wyjechał z Polski jako dwudziestoletni młodzieniec i nigdy do niej
nie wrócił. Powróciło tylko serce wielkiego artysty, które na jego przedśmiertne
życzenie zostało przywiezione do Warszawy. Ciało jego spoczywa na paryskim
3) 	Chopin - czyt. Szopen
109

Тема 25
cmentarzu Реге Lachaise4).
Co pięć lat odbywają się w Warszawie międzynarodowe konkursy pianistów,
które noszą imię Fryderyka Chopina. Najlepsi wykonawcy muzyki Chopina
otrzymują nagrody: Grand Prix5) i Złoty Medal.
Chopin wzbogacił świat czymś, czego przed nim nie było. W pracy
swej znał tylko jedną miarę - nieprzerwane dążenie do doskonałości. Jego
twórczość była rewelacją nie tylko dla muzyki jego kraju, któremu był
wiemy od pierwszego dziecinnego poloneza aż po ostatni mazurek, lecz
także dla muzyki całego świata.
cmentarz - цвинтар
dążenie - стремління
dojrzały - зрілий
dziedzina - область, сфера
gdy - коли
geniusz - геній
komponować - творити,
компонувати
mając - маючи
mazurek - мазурка (танець)
nauczyciel - вчитель
nigdy - ніколи
nota - оцінка
sławny - відомий
opuszczać - залишати
1. Які твори Шопена або моменти з його біографії вам відомі?
2. Зверніть увагу на вживання деяких прийменників і порівняйте їх з
4) Père Lachaise - czyt. Ріег Laszéz
5) Grand Prix - czyt. Gran Pri
110
ówczesny - тогочасний
polonez - полонез (танець)
postanawiać - вирішувати
rewelacja - сенсація
równocześnie - одночасно
stał się - став
szczególny - особливий
szczyt - вершина
tęsknić - сумувати, тужити
upadek - (тут): поразка
urzeczony - зачарований
uznanie - визнання
zwłaszcza - особливо
zyskiwać - здобувати

Посібник з польської мови
українськими:
Chopin postanawia zostać na emigracji...
Chopin wyjechał z Polski jako dwudziestoletni młodzieniec.
. ' •. > r''
Pisownia przedrostków z-, s-, ś-, roz-, bez-, wez-, wes-, wz-, ws-
Префікси z-, s-, wez-, wes-, wz-, ws- пишуться на загал згідно з вимовою,
тобто:
1. Префікси z-, wez-, wz- пишемо, якщо корінь слова починається на
дзвінкий приголосний або голосний: zranić, zbierać, zorać, zobiektywizować,
wezbranie, wzbierać.
2. Префікси s-, wes-, ws- пишемо перед початковим глухим приголосним
кореня: schudnąć, skrócić, wesprzeć* wspierać.
3. Незалежно від вимови пишемо префікс z, а не ź, у словах zdziałać,
zdziczeć, zdzierać, zdziwienie.
4. Незалежно від вимови пишемо префікс z- перед приголосними h, s,
sz, наприклад: zhańbić, zsadzać, zsiekać, zszyć.
5. У польській мові завжди пишуться префікси roz- і bez-. Префіксів
ros- і bes- не існує: rozbudowa, rozkładać, bezbronny, bezpieczny,
bezpodstawny.
6. Якщо корінь словаг починається з сі-, сіє- і под., то перед ними
використовуємо префікс Ś-, наприклад: ściągać, ściemnieć, ścigać, ścisnąć,
ścinać.
Завдання і вправи
1. Перекладіть подані слова. Зверніть увагу на їхню вимову.
Rozchód, bezdomny, rozdrażniony, rozdroże, bezcześcić, roztrwonić,
bezrząd, rozbudować, bezcelowy, bezruch, bezkrólewie, rozsądnie.
2. Перепишіть подані вирази і допишіть утворені від них наведені нижче
111

Тема 25
відповідні слова. Перекладіть їх.
bez dna -... bez ceny -... bez granic -...
bez skutku -... bez broni -... bez wstydu -...
bez idei -... bez dźwięku -... bez woli -...
bez celu -... bez litości -... bez snu -...
bezcenny, bezideowy, bezlitosny, bezwolny, bezdenny, bezbronny,
bezdźwięczny, bezcelowy, bezwstydny, bezsenny, bezgraniczny, bezskuteczny.
3. 	Перепишіть і перекладіть речення. Підкресліть в них слова з
префіксом z- і поясніть їхнє написання.
1. 	Oddałem stolarzowi ramy okienne do zheblowania. 2. Miał już lat
około trzydziestu, a nie zhańbił się jeszcze pracą. 3. Tak zhardział, że nie
poznawał już nikogo na ulicy. 4. Nowo zbudowana szkoła
zharmonizowała się z otoczeniem.. 5. Pani dyrektor zhospitowała w
naszej klasie już trzy lekcje języka polskiego.
4.3 поданих виразів і слів з дужок утворіть словосполучення.
... przepełnia serce ... nadziei
... nad poziom morza ... winnego
nie ukrywana, zimna... ... oddechu
oprzeć głowę © ... fotela ... z dzieciństwa
(wzgarda; wskrzeszenie, wspomnienie, wezgłowie, wzniesienie, wskazanie,
wzruszenie, wstrzymanie)
5. Випишіть із поданих речень слова з префіксом ś- в алфавітному
порядку.
1. 	Jechałem autobusem w okropnym ścisku. 2. Ścieśnione uliczki
Starego Miasta mają swój niepowtarzalny urok. 3. Lubię zapach leśnej
ściółki. 4. Urzędniczka ściśle przestrzegała zarządzeń. 5. Skóra na nim
ścierpła, kiedy zobaczył wilka. 6. Niebo się ściemniało, kiedy wróciłam
do domu. 7. O godzinie dwudziestej drugiej należy ściszyć radio. 8.
Wystawa kwiatów ściągnęła wielu zwiedzających.
6. Перепишіть слова, вставляючи замість крапок s або z.
112

Посібник з польської мови
w..lecieć we..brać w..rastać w..kazać
we..przeć w..burzyć w..trzymać współdziałać
we..głowie w..nieść w..bogacić się w..pólnik
w..niosły we..tchać w..pomóc w..chodzić
7. 	Перепишіть слова, вставляючи на місці крапок префікси z-, s- або ś.
... heblować ... ciąć ... płoszyć
... syłać ... krzyczeć ... filmować
Nazwy znaków interpukcji
kropka - крапка średnik - крапка з комою
przecinek - кома pytajnik - знак питання
pauza - тире wykrzyknik - знак оклику
dwukropek - двокрапка cudzysłów - лапки
trzykropek - трикрапка nawias - дужки
Przeczytaj żartobliwe dialogi i wymień w nich znaki interpunkcji.
Nauczyciel: Jak wiecie, Ziemia się kręci wokół słońca...
Uczeń: A w nocy?
Nauczyciel: Co w nocy?
Uczeń: No... wokół czego kręci się Ziemia w nocy, kiedy nie ma słońca?
W muzeum
Przewodnik: Spójrzcie, to jest królewskie łoże. Ma ponad sześćset lat. Spało
na nim pięciu polskich królów.
Jaś: Aż pięciu?! I nie było im ciasno?
113

TeMa26
Zima na dworze.
Pisownia „ą”,„ę”, „om”, „em” w zakończeniach
rzeczowników i przymiotników.
Odmiana czasownika „jechać” przez osoby, czasy i liczby.
Nazwy części wyrazu w języku polskim.
Zima
Pada śnieg, prószy śnieg
wszędzie już nawiało.
Dachy są już białe
Na ulicach biało.
Strojne w biel, w srebrny puch,
latarnie się wdzięczą,
Dziń-dziń-dziń-dziń
dzwonki sanek brzęczą.
Jósef Czechowicz
* 	* *
Koniec listopada zapowiada nadejście zimy. Coraz częściej są przymrozki,
nocą zamarzają już kałuże, wreszcie spada pierwszy śnieg. Zima rozpoczyna
swoje panowanie w przyrodzie.
Polska legenda ludowa opowiada, że śnieg na ziemię przynosi święty Marcin.
Mówi się wtedy, że święty Marcin przyjeżdża na białym koniu.
Zima - to trudny okres dla ptaków i zwierząt. Większość ptaków odlatuje na
zimę do ciepłych krajów. Mieszkańcy lasu muszą się też przygotować do zimy.
Schowki, norki i dziuple są już pełne zapasów. Wiele zwierząt zapada w sen
zimowy.
Wilki, lisy, zające, wiewiórki i inne zwierzęta zmieniają swoje futerka na
114

Посібник з польської мови
zimowe - jaśniejsze, puszystsze i gęstsze. To chroni ich przed mrozami, zarówno
jak i przed okiem myśliwych i drapieżców.
Zupełnie inna jest zima dla ludzi, zwłaszcza dla dzieci. Dla mieszkańców wsi
to czas odpoczynku i korzystania z wyników ich całorocznej, ciężkiej pracy.
Dzieci w czasie zimy bawią się w śnieżki, gonią na narty, sanki i łyżwy, robią
bałwany i fortece śnieżne.
Cała ludzkość chrześcijańska obchodzi w zimie święta Nowego Roku i
Bożego Narodzenia (Wigilię) - piękne święta, mające za sobą głębokie tradycje
ludowe. Uczniowie i studenci mają w tym czasie zimowe wakacje.
Boże Narodzenie (Wigilia) -
Різдво Христове
ciężki - важкий
częściej - частіше
drapieżca - хижак
dziupla-дупло
futro-хутро
jasny - світлий
ludowy - народний
łyiwy -ковзани
narty-лижі
obchodzić - святкувати
okres - період
prószyć - порошити
wakacje - канікули
wiewiórka - білка
większość - більшість
wilk - вовк
wszędzie - всюди
wynik - результат
zapada - впадає
zapowiadać - віщувати
zupełnie - зовсім
zwłaszcza - особливо
Zimowa kołysanka
Synku, śnieg pada,
syneczku, zaśnij,
noc opowiada
zimowe baśnie.
Rąk nie wyciągaj
115

Тема 26
ku śnieżnym gwiazdom,
gdy ich dosięgniesz -
gwiazdy pogasną.
Tadeusz Śliwiak
1. Naucz się wyraźnie czytać i tłumaczyć tekst o zimie.
2. Naucz się na pamięć wierszy «Zima» i «Zimowa kołysanka».
Pisownia „ą”, „ę”, „om”, „emw w zakończeniach rzeczowników i
przymiotników
Ви вже знаєте, що іменники та прикметники у польській мові можуть
відмінюватися (див. Тему № 24). При цьому певні іменники та прикметники
у непрямих відмінках мають закінчення ą, ę або om, em.
Отже, закінчення ę пишемо:
1. У Знахідному відмінку (Bierniku) однини іменників жіночого роду,
що в Називному відмінку однини (Mianowniku) закінчуються щ голосну,
наприклад: Biernik (kogo? co? ) matkę (od matką), siostrę (od siostra), półkę (od
półką), książkę (od książką), ale noc (od noc).
Виняток: panią (ęd pani).
2. У Називному (Mianowniku), Знахідному (Bierniku) та .Кличному
(Wołaczu) відмінках одаини деяких іменників середнього роду, а сще:^
a) іменників що означають назви дітей людей, тварин, і дтахів:
niemowlę, dziecię, prosię, cielę, szczenię, kaczę, kurczę, pisklę,
b) іменників imię, ramię, strzemię, plemię, siemię, ciemię, znamię, a
також в іменнику książę. r
Написання цих іменників треба запам’ятати.
Закінчення ą пишемо:
1. 	В Орудному відмінку (Narzędniku) однини іменників та прикметників
жіночого роду:
Narzędnik (kim? czym? ): ciekawą przygodą, zieloną łąką, małą chatką.
116

Посібник з польської мови
2. 	В Знахідному відмінку (Bierniku) однини прикметників жіночого
роду:
Biernik (kogo? co? ): wysoką, zieloną, długą, wesołą, piękną.
Закінчення om пишемо:
В Давальному відмінку (Celowniku) множини всіх іменників:
Celownik (komu? czemu? ): chłopcom, dziewczynom, oknom, stołom,
polom.
Закінчення em пишемо:
В Орудному відмінку (Narzędniku) однини іменників чоловічого та
середнього роду:
Narzędnik (kim? czym? ): bratem, palcem, słońcem, drzewem.
Завдання і вправи
1. Перепишіть і перекладіть речення. Підкресліть слова, що
закінчуються на ę і обґрунтуйте правилом їхнє написання.
1. Matka kołysała płaczące dziecię. 2. Lekarz obejrzał dokładnie bolesne
znamię dziecka. 3. Ramię jest częścią ludzkiego ciała. 4. Słowiańskie
plemię dało początek wielu narodom. 5. Imię bohatera powieści jest
jednocześnie tytułem tego utworu.
2. Перепишіть і перекладіть речення. Визначте відмінок, число і рід
слів, що закінчуються на носові голосні.
1. Aneta lubi historię, geografię i literaturę. 2. Dziewczynka poprosiła
panią bibliotekarkę, aby wypożyczyła jej ciekawą lekturę. 3. Danka
odłożyła książkę na półkę, mimo że przeczytała dopiero stronę. 4. Na
wigilię zawsze witam babcię, która mieszka w Kijowie.
3. Перепишіть дієслова і утворіть словосполучення, використовуючи
слова з дужок.
wkręcił... złamał...
haftowała... czytał...
117

Тема 26
rozpoczęła...
zorganizował...
odwiedził...
kopnął.,.
(bluzkę, książkę, piłkę, nogę, babcię, żarówkę, zbiórkę, pracę)
4. Перекладіть речення і визначте частину мови, відмінок, число і рід
слів, що закінчуються на -ą:
1. Byłam u lekarza z młodszą siostrą. 2. Lekarz rozmawiał z chorą
dziewczynką. 3. Chłopiec czytał książkę z wielką przyjemnością. 4.
Będąc w Tatrach, zachwycałem się piękną przyrodą. 5. Mój dziadek
często zasypia z otwartą książką. 6. Student interesuje się starożytną
historią.
5. Закінчіть речення. Зверніть увагу на закінчення -от. Іменникам якого
числа воно належить?
Dziewczynki pomagały
w nauce
w sprzątaniu
w zabawie
w przetrwaniu zimy
w hodowaniu kwiatów...,
w przeprowadzeniu zbiórki...
(dzieciom, koleżankom, ogrodnikom, zwierzętom, matkom, harcerzom)
6. Поставте подані словосполучення у Знахідному відмінку (Bierniku).
najlepsza sukienka wielka nadzieja
wyłączna sprawa ciekawa powieść
dobra córka współczesna historia
smaczna potrawa ciepła dłoń
7. Перепишіть речення, добираючи відповідні закінчення до слів.
1. Żyją jak pies z kot... 2. Wykręcać kota ogon... 3. Chleb prac... nabyty
bywa smaczny i syty. 4. Kto lat... pracuje, zim... głodu nie poczuje. 5.
Pierwszy śnieżek w błoto pada, słab... zim... zapowiada. 6. Przysłowia są
mądrości... narodów. 7. Chodzi, a wciąż jedn... dróg..., bije, a nie tknie
118

Посібник з польської мови
nikogo.
Odmiana czasownika „jechać” przez osoby, czasy i liczby
Czas teraźniejszy
I
П
III
l.poj.
jadę
jedziesz
jedzie
l.mn.
jedziemy
jedziecie
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
I
П
III
r.m.
jechałem
jechałeś
jechał
r.ż.
jechałam
jechałaś
jechała
jechało
Liczba mnoga
Forma męskoos.
I jechaliśmy
II jechaliście
III jechali
Czas przyszły
forma niemęskoos.
jechałyśmy
jechałyście
jechały
l.poj.
pojadę/będę, jechał, -a
l.mn.
pojedziemy / będziemy
jechali, -ły
119

Тема 26
II pojedziesz/będziesz jechał, -a pojedziecie / będziecie
jechali, -ły
III pojedzie/będzie jechał, -a,-o pojadą / będą jechali, -ły
1. Przetłumaczyć na język polski.
1. 	Прошу сказати, куди їде цей автобус. 2. Сьогодні екскурсія поїде
до Кракова. 3. З Варшави до Кракова ми їхали 5 годин. 4. Ми їдемо
на море. 5. Чи їхали ви цією дорогою? 6. Якого числа ти поїдеш у
відпустку?
2. Przy pomocy przedrostków do-, od-, w-, wy-, po-, przy-, prze-, na-, nad-,
z-, za-, roz-, utworzyć od wyrazu jechać jak najwięcej wyrazów pokrewnych i
zastosować je w zdaniach.
Nazwy części wyrazu w języku polskim
Wyraz w języku polskim składa się z:
końcówki - закінчення
tematu - основи
rdzenia - кореня
przedrostka - префікса
przyrostka - суфікса.
Wzór rozbioru morfologicznego: prze d'w i o s e n njy]
1. Dokonać rozbioru morfologicznego wyrazów:
Odznaka, naszyjnik, naszywka, powrotny.
2. Zapamiętaj przysłowia o zimie:
Miesiąc styczeń - czas do życzeń.
Gdy Nowy Rok w progi, to stary rok w nogi.
Noworoczna pogoda słońcu w lecie sił doda.
120

Посібник з польської мови
Nowy Rok pogodny - zbiór będzie dorodny.
Nowy Rok jaki, cały rok taki.
Co Nowy Rok nakaże, to wrzesień pokaże.
Kiedy styczeń najostrzejszy - wtedy roczek najpłodniejszy.
Gdy śnieg pada, pada, suche lato zapowiada.
Słaba zima - kiepskie lato.
Późna zima długo trzyma.
121

Тема 27
Święto Bożego Narodzenia.
Pisownia przyrostków -dztw(o), -ctw(o), -stw(o) w
rzeczownikach i -dzk(i), -ck(i), -sk(i) w przymiotnikach.
Odmiana czasownika „wiedzieć” przez osoby, czasy i liczby.
Przedrostki w języku polskim.
Święto Bożego Narodzenia
W dzień wigilii cała rodzina wzięła się do robienia porządków w
gospodarstwie.
Babcia z matką od samego rana gotują w kuchni pośnik6) , który ma się
składać z dwunastu potraw. Marka i Zbyszka do kuch i nie puszczono, żeby
przypadkiem nie zjedli przedwcześnie miód i orzeszki, których potem dodaje się
do kuti7).
Dlatego Marek i Zbyszek pomagają teraz ojcu i dziadkowi porządkować na
podwórzu i w chlewie. Nie jest to zbyt przyjemna praca, ale chłopcom ciekawie,
bo dziadek opowiada, jak dawno temu, jeszcze kiedy on był małym chłopcem,
jego dziadek w dzień wigilii brał siekierę, a babcia powrósło8) i szli do sadu.
Dziadek podnosił siekierę przed każdym drzewem i pytał: «Będziesz rodzić
owoce? - bo jak nie, to cię zetnę!». Babcia natomiast odpowiadała zamiast
drzewa: «Będę!» i okręcała drzewo powrósłem, żeby obficie i zdrowo rodziło
owoce. Marek ze Zbyszkiem i ojciec postanawiają dziś zrobić to samo. Chłopcom
w dni Bożego Narodzenia jest o wiele ciekawiej na wsi, niż w swoim mieście.
6) Pośnik - wieczerza wigilijna, składająca się z dwunastu potraw.
7) Kutia - danie wigilijne z moczonej przez cały dzień pszenicy, potem gotowanej
i przyprawianej makiem, orzechami i miodem (укр. кутя).
8) Powrósło - samorobny sznur, pleciony ze słomy (укр. перевесло).
122

Посібник з польської мови
Marek ńiówi, że jakby w mieście ktoś wyszedł wieczorem z siekierą na ulicę, to
dla niego sprawa by się skończyła w policji, a nie przy stole wieczerzy wigilijnej.
Chłopcy z niecierpliwością czekają wieczora, bo wtedy odbywają się
najciekawsze czynności.
Zapada wieczór. Na niebie zapala się pierwsza gwiazdka. Cała rodzina przy
stole. Zbyszkowi powierzona taka poważna sprawa, jak zapalanie świecy. Potem
wszyscy klękają do modlitwy, żeby uczcić pamięć zmarłych członków rodziny.
Chłopcy jak nigdy przedtem odczuwają tajemniczość i uroczystość święta.
Na stole dwanaście postnych dań: kutia, śledzie, karp pieczony, kapusta z
grochem i olejem, barszcz, pierogi z grzybami, kluski z makiem i jeszcze coś z
boku w garnkach. Przy oknie stoi pięknie ubrana choinka. To Marek ze
Zbyszkiem starali się całe popołudnie. Babcia, co prawda, powiedziała, że kiedyś
choinki nie ubierano, przybierano tylko obrazy święte. Ale cóż - młodzież jest
młodzież.
Podchodzi do końca wieczerza. Zbyszek i Marek wysłuchali ciekawych
opowiadań dziadka i babci o obyczajach ich młodości. Raptem pod oknem słyszy
się:
W żłobie leży, któż pobieźy, kolędować małemu...
ri.
Kolędnicy. Płynie melodia kolędy, a Zbyszek z Markiem zaglądają po cichu
przez okno, pełni ciekawości. Kolędników zapraszają do chaty. Zachodzą młodzi
chłopcy, winszują:
Na szczęście, na zdrowie, na ten Nowy Rok,
aby was nie bolała głowa ani bok
aby wam się rodziła i kopiła
pszenica i jarzyca, żytko i wszystko.
Potem częstują się, żartują. Mają ze sobą szopkę9) z figurkami Matki
Boskiej, małego Jezusa, pasterzy i jagniąt, do której cała rodzina przygląda się z
zachwytem. Wzywają Marka ze Zbyszkiem ze zobą.
9) 	Szopka, czyli jasełka - chatka z figurkami, która przedstawia biblijną legendę o
narodzeniu Jezusa.
123

Тема 27
Chłopcy wstydzą się, bo nie nauczyli się jeszcze dobrze żadnej kolędy. Ale
jedno znają na pewno - w przyszłym roku nauczą się, przyjadą do babci i
obowiązkowo pójdą kolędować.
1. Przeczytaj tekst i przetłumacz na język ukraiński.
2. Wypisz z tekstu nazwy przedmiotów i zjawisk, bezpośrednio dotyczących
świąt Bożego Narodzenia.
3. Ułóż krótką opowieść o tym, jak obchodzą święta Bożego Narodzenia u
ciebie.
4. Naucz się na pamięć kolędy:
barszcz - борщ
choinka - ялинка
częstować - частувати
czynności - дії, події
danie - страва
gwiazda - зірка
na pewno - точно, справді
klękać - вклякати
kluski - галушки, лите тісто
kolęda - коляда
obficie - щедро
pasterz - пастух
porządkować - порядкувати
potrawa - страва
powierzać - довіряти
przedtem - перед тим
przedwcześnie - завчасно
siekiera - сокира
śledź - оселедець
uczcić - вшанувати
wigilia - переддень Різдва, рос.
Сочельник
winszować - вітати,
поздоровляти
wziąć się - взятися
zbyt - надто
zetnąć - зітнути, зрубати
zmarły - померлий
żłób -яслд
124

Посібник з польської мови
Na sianeczku
W szopie lichej, ubożuchnej
blisko swej Matusi
leży w żłobku na sianeczku
Mały nasz Jezusik.
Leży w żłobku na sianeczku
a nie w kolebusi
rączką światu błogosławi
Mały nasz Jezusik.
Nad stajenką chór aniołów
pieśń radosną nuci
a do dzieci się uśmiecha
Mały nasz Jezusik.
Jan Węcowski
Pisownia przyrostków -dzk(i), -ck(i), -sk(i) w przymiotnikach
1. Суфікс -dzk(i) пишемо тоді, коли слово, від якого утворено
прикметник, закінчується на -d, -dz, -dź, наприклад: lud - ludzki, jasnowidz -
jasnowidzki, Łódź - łódzki.
2. Суфікс -ck(i) пишемо тоді, коли прикметник утворено від слова,
основа якого закінчується на -t, -k, -с, -cz, наприклад: partyzant - partyzancki,
Słowak - słowacki, krawiec - krawiecki, tkacz - tkacki.
3. У всіх інших випадках пишеться суфікс -sk(i): harcerz - harcerski;
nauczyciel - nauczycielski, mąż - męski.
125

Тема 27
Pisownia przyrostków -dztw(o), -ctw(o), -stw(o) w rzeczownikach
1. Суфікс -dztw(o) пишеться тоді, коли основа слова, від якого утворено
іменник, закінчується на -d, -dz, -dź, наприклад: wojewoda - województwo,
dowodzić - dowództwo.
2. Суфікс -ctw(o) пишеться тоді, коли іменник утворено від слова,
основа якого закінчується на -t, -k, -с, -cz, наприклад: brat - bractwo, ptak -
ptactwo, kupiec - kupiectwo, tkacz - tkactwo.
3. У всіх інших випадках пишеться суфікс -stw(o): zwyciężyć -
zwycięstwo, społeczny - społeczeństwo.
4. У словах, утворених від основ znać, dawać, пишемо суфікс -wstw(o),
наприклад: językoznawstwo, pracodawstwo.
Завдання і вправи
1. Від поданих іменників утворіть прикметники із суфіксами -dzk(i),
-ck(i),-sk(i):
student, bohater, rolnik, chłop, kowal, autor, Sieradz, prostak.
2. Від поданих іменників утворіть іменники із суфіксами -dztw(o),
-ctw(o), -stw(o):
próżniak, towarzysz, ogrodnik, górnik, dowódca, bohater, inwalida,
szlachta, taternik.
3. Від поданих виразів утворіть іменники із суфіксами -dztw(o), -ctw(o),
-stw(o), -wstw(o):
towary znać -... na marne trawić -...
ustawy dawać -... język poznawać - ...
prawo dawać -... przyrodę poznawać - ...
ryby łowić -... glebę poznawać - ...
4. Доберіть до поданих іменників нижченаведені прикметники і утворіть
словосполучення.
warsztat... zamek...
126

Посібник з польськоїмови
\ - 5 І J * . і * -
sieci... piwo...
stan... Podgórze...
stołówka... Morze...
kośció ł... kawa...
studencka, szlachecki, Karpackie, gotycki, turecka, Mariacki, rybackie,
Bałtyckie, żywieckie, tkacki.
5. Утворіть словосполучення згідно зі зразком.
Wzór: wojna о Inflanty - wojna inflancka.
bitwa pod Grunwaldem -... pustynia w Libii -...
wojna ze Szwedami -... orzech z Grecji -...
wojny z Kozakami -... nizina na Śląsku - ...
6. Перепишіть подані слова, вставляючи на місці пропусків с, dz, s.
gre..ki koza..ki karpa..ki
gro..ki liL.ki groma..ki
królew..ki warszaw., ki synow..ki
szwe..ki turę., ki norman..ki
kiele..ki tatrzański szko..ki
7. До прикметників із завдання 6 доберіть іменники, від яких вони
утворені.
Wzór: grecki - od Grecja.
8. Запишіть іменники, що відповідають поданим визначенням.
ziemia należąca do króla - k...
ziemia należąca do księcia - k...
ziemia należąca do hrabiego - h...
nauka zajmująca się poznawaniem języka - j...
dawanie prawa - p...
poznawanie kraju - k...
niechęć do pracy -1...
127

Тема 27
Odmiana czasownika „wiedzieć” przez osoby, czasy i liczby
Czas teraźniejszy
l.poj. l.mn.
I wiem wiemy
II wiesz wiecie
III wie wiedzą
r.m.
I wiedziałem
II wiedziałeś
III wiedział
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
r.ż. r.n.
wiedziałam
wiedziałaś
wiedziała wiedziało
forma męskoos.
I wiedzieliśmy
II wiedzieliście
III wiedzieli
Liczba mnoga
forma niemęskoos.
wiedziałyśmy
wiedziałyście
wiedziały
Czas przyszły
Lpoj.
I dowiem się/będę wiedział, -a
II dowiesz się/będziesz wiedział, -a
III dowie się/będzie wiedział, -a, -o
l.mn.
dowiemy się/
będziemy wiedzieli, -ły
dowiecie się/
będziecie wiedzieli, ły
dowiedzą się/
będą wiedzieli, -ły
128

Посібник з польської мови
1. Przetłumaczyć na język polski.
1. Скоро ми дізнаємося про результати іспитів. 2. Я не знав, що тут
не можна плавати. 3. Ти знав, що Артур зустрічатиме Різдво в селі?
4. 	Чи вони знають, що завтра буде дощ? 5. Софія знала, що ціни у
цьому магазині дуже високі. 6. Коли вони знатимуть про виграш? 7.
Знаєш, як закінчився вчорашній матч?
Uwaga! Należy rozróżniać w języku polskim czasowniki wiedzieć i znać.
Wiem, co się stało.
Znam tego chłopca.
Po czasowniku wiedzieć stosujemy pytanie (o kim? o czym? ) a po
czasowniku znać - pytanie (kogo? co?).
2. Wpisać zamiast kropek czasowniki wiedzieć lub znać (w I osobie liczby
pojedynczej).
1. 	... na pamięć wiersz Adama Mickiewicza. 2. ..., że ten wiersz trudno
będzie wyuczyć na pamięć. 3. ..., że ten dom znajduje się przy ulicy
Kopernika. 4...., gdzie znajduje się ten dom. 5. Dobrze ... to miasto. 6....
dobrze, że miasto Kraków - to królewska stolica Polski. 7. Wszystko ... o
tym człowieku. 8.... tego człowieka bardzo dawno
Przedrostki w języku polskim
Oprócz przedrostków z-, s-, roz-, bez-, wz-, ws-, wez-, wes- w języku
polskim sąjeszcze przedrostki
w-: wrosnąć, wbić, wstydliwy
u-: ugrupować, ukaranie, ukąsić, układny
na-: napisać, nasada, naszyjnik, nasenny
nad-: nadgryzać, nadmiar, nadużycie, nadzwyczajny
po-: pokroić, położenie, pomysł, poplamiony
pod-: podrastać, podstawa, podpórka, podpisany
129

Tą*ą27
o-: opakować, oznajmić, opowiedzieć, obierać
od-: oddalać, odgłos, odkrycie, odmienny
ob-: obcinać, obniżyć, obrachunek, obszarpany
prze-: przepraszać, przemawiać, przedpokój, przejście
przed-: przedpokój, przedszkole, przedświąteczny
Te przedrostki są najczęściej używane z różnymi formami czasowników, z
rzeczownikami i przymiotnikami.
1. Wypisz wyrazy w punkcie a) z przedrostkami; b) bez przedrostków.
Obecny, pobić, nadzieja, uczyć, obdzierać, naftowy, początek,
obciążenie, poddać, polny, umeblować, nadmierny, nalepka, policja,
ubłagać, odbudowa, Odra, poduszka.
2. Wypisać wyrazy w punkcie a) z przedrostkiem na-; b) z przedrostkiem
po-; c) z przedrostkiem nad-; d) z przedrostkiem pod-.
Nadawać, podwyżka, podrosnąć, nadużyć, nadcinać, nadrukować,
podusić, poddawać, podyktować, nadzwyczaj, podręcznik, nadziewać,
podrobić, podwójny, nadążyć, nadzorca, podawać, nadmorski,
nadaremny, podróżować.
Przeczytaj wiersz. Naucz się jego na pamięć.
Wieczór wigilijny
Biały obrus lśni na stole
pod obrusem siano.
Płoną świeczki na choince,
co tu przyszła na noc
Na talerzach kluski z makiem
karp jak księżyc srebrny.
Zasiadają wokół stołu
dziadek z babcią, krewni.
Już się z sobą podzielili
130

Посібник з польської мови
opłatkiem rodzice,
już złożyli wszyscy wszystkim
moc serdecznych życzeń.
:s
Kiedy mama się dzieliła
ze mną tym opłatkiem
miała w oczach łzy, widziałem
otarła ukradkiem.
Nie wiem, co też mama chciała
szepnąć mi do ucha:
bym na drzewach nie darł spodni,
pani w szkole słuchał...
Niedojrzałych jabłek nie jadł,
butów tak nie brudził...
Nagle słyszę, mama szepcze:
- 	Bądź dobry dla ludzi.
Tadeusz Kubiak
131

Тема 28
Życie żaków krakowskich.
Pisownia wyrazów z połączeniami „kie”, „gie”, „ke”,
WfeC ) 9 99SX * •
Odmiana czasownika „móc" przez osoby, czasy i liczby.
Nazwy członów zdania w języku polskim.
Życie 2aków10) krakowskich
W życie XV-wiecznego Krakowa otwarcie akademii wniosło poważne
zmiany. Powstawały coraz to nowe bursy i kolegia dla napływającej młodzieży i
profesorów.
Początkowo scholarzy i ich mistrzowie mogli mieszkać w wynajętych
mieszkaniach, ale z czasem miejsc w bursach i kolegiach przybyło i rektorzy
surowo zabraniali mieszczanom wynajmowania mieszkań.
Najstarszą bursę ufundowano w 1409 roku. Miejsc darmowych było
niewiele, większość musiała płacie wysokie czynsze.
Opiekował się bursami tzw. senior. On odpowiadał za prowadzenie się
wychowanków, kierował dysputami, wyznaczał studentów do publicznych
wykładów.
Na studia przyjmowano tylko chłopców. Pierwsza dziewczyna, która
studiowała ok. 1415 roku, musiała przebierać się za chłopca. Gdy odkryto jej
tajemnicę, była już o krok od stopnia bakałarza. Niestety, nie pozwolono jej na
ukończenie studiów i oddano do klasztoru.
Ustawy uniwersyteckie nakazywały studentom i profesorom życie prawie
klasztorne. Bursę zamykano latem w godzinę po zachodzie słońca, a zimą - w
trzy godziny po jego zachodzie. Za spóźnienia i nocowanie w mieście’groziły
10) 	Żak - dawna nazwa studenta
132

Посібник з польської мови
wysokie kary pieniężne, a z czasem usunięcie z bursy. Surowe były też przepisy
dotyczące stroju. Początkowo, zarówno studenci jak i profesorowie obowiązani
byli nosić suknie z kapturami lub długie czarne tuniki przewiązane w pasie.
Studenci nosili na głowie mycki, profesorowie birety. W początkach XVI w.
skrócono niewygodne tuniki, studenci zakładali je na koszulę i obcisłe spodnie.
Za pokazywanie się w innym stroju jak i za noszenie broni nakładano wysokie
grzywny, ale obydwa zakazy były przekraczane dość często, szczególnie przez
bogatych. Mimo ostrych zakazów studenci nosili przy sobie miecze, łuki, rusznice
lub chociażby noże.
Wielu z żaków ciężką^ pracą musiało okupić prawo do nauki. Dokumenty
notują wśród nich grabarzy’, kelnerów, gońców na usługach bogatych kolegów,
służących u profesorów, nauczycieli gry na cytrze, miniaturzystów, pedagogów
udzielających lekcji bogatym za wikt i mieszkanie.
Większość studentów stołowała się w bursie. Najbiedniejsi, których nie stać
było na opłacenie wyżywienia, otrzymywali od rektora specjalne świadectwo, z
którym w porach posiłków wychodzili do miasta, by prosić o jałmużnę
litościwych mieszczan.
Studentów tych zwalniano często z wysokich opłat za egzaminy, zapewniano
im bezpłatną opiekę w jednym z krakowskich szpitali, który finansowano z kasy
miejskiej.
Z dokumentów w uniwersyteckich archiwach nie dowiemy się nigdy
dokładnie, ilu poświęceń i wyrzeczeń kosztowała wielu ubogich droga do wiedzy.
cytra - давній струнний музичний przekraczać - переступати; тут:
Wg. Jana Ptaśnika
bakałarz - бакалавр
biret - берет
broń - зброя
posiłek - їжа; тут: час прийому
їжі
poświęcenie - самовідданість
інструмент
порушувати
133

Тема 28
czynsz - плата за житло
dotyczący - той, що стосується
grabarz - грабар, могильник
grzywna - штраф
jałmużna - милостиня
kaptur - капюшон
kelner - офіціант
klasztor - монастир
koszula - сорочка
litościwy - милостивий
mycka - м’який головний убір,
що щільно облягає голову
niestety - на жаль
przepis - правило
spodnie - штани
stopień -ступінь
strój - вбрання, одяг
studia - вища школа
usunięcie - тут: виключення
wiedza - знання
wikt - харчування
wyrzeczenie - самозречення
wyżywienie - синонім wiktu
zakaz - заборона
zapewniać - запевняти
Informacja historyczna
W 1364 roku król Kazimierz Wielki wystawił dyplom fundacji
uniwersyteckiej. Król odczuwał brak prawników, dlatego fundowana uczelnia
miała mieć aż osiem katedr prawniczych, dwie medyczne i jedną nauk
wyzwolonych.
Organizację akademii przerwała nagła śmierć króla. Dopiero w 1397 roku
król Władysław Jagiełło i jego żona Jadwiga podjęli starania o wznowienie
fundacji akademii. Tym razem przewagę uzyskały katedry teologii i prawa
kanonicznego. W lipcu 1400 roku Akademia Krakowska była przygotowana na
przyjęcie studentów. Do albumu wpisało się 205 uczniów z królem na czele.
Mury uczelni opuściło wielu wybitnych wychowanków, takich jak Jan
Długosz, Mikołaj Kopernik, Andrzej Frycz-Modrzewski, Jan Kochanowski i inni.
Oficjalnie nazwa Uniwersytet jagielloński została przyjęta w’ 1870 roku.
Dzisiaj Uniwersytet Jagielloński - to wielki ośrodek życia naukowego i
kulturalnego w Polsce i w Europie.
134

Посібник з польської мови
album - альбом; тут: список
nagła - раптова
nauki wyzwolone - т. зв. тривіум і
квадривіум: граматика, риторика
і діалектика; арифметика, геометрія,
музика і астрономія
podjąć - виступати з
ініціативою
prawnik - юрист
wybitny - видатний
wystawić dyplom - тут:
підписати указ, дати дозвіл
Zwróć uwagę na zwroty: wystawić dyplom, podjąć starania, uzyskać
przewagę.
Przeczytaj i przetłumacz tekst. Wypisz wyrazy nowe.
Przygotuj porównawczą opowieść o stanie wyższej szkoły dzisiaj. Jakie
najdawniejsze szkoły znasz na Ukrainie? Czy znasz ich obyczaje?
Jakie dyscypliny wchodzą do tzw. trivium i quadrivium?
Pisownia połączeń literowych „kie-ke”, „gie-ge”, „kęw, „gę-gię”
У польській вимові приголосні g, k перед голосним е мають тенденцію
до пом’якшення.
1. На письмі це пом’якшення фіксується у польських словах, наприклад:
drugie, ogień, kiedy, kierowca.
2. В іншомовних словах у сполученнях geo, ges, get, gen, ker, kej та ін. g
i k на письмі не пом’якшуються, наприклад: spiker, dżokej, keks, kefir,
geografia, gest, getry, generał, inteligent, energetyczny.
3. Kę, gę пишемо, тільки у польських словах, наприклад: kępa, kędzior,
kęs, gęsty, gęsiarka.
4. У словах, похідних від дієслова giąć (гнути), пишемо сполучення gię:
gięcie, giętki, giętkość* gięty.
135

hm.а
Завдання і вправи
1. Прочитайте слова, слідкуючи за їхньою вимовою. Перепишіть їх і
поясніть написання ge, gie, ke, kle.
generał, inteligent, kierunek, hokej, geniusz, kieszeń, kiełbasa,
kierownik, keks, gest, długie, niekiedy, geodeta, sukienka, lakier.
2. Перепишіть подані іменники і доберіть до них спільнокореневі слова
з дужок. Перекладіть їх.
pakiet, pikieta, bankiet, kiełek, bukiet, cukier, kierowca, lakier,
mankiet, kiermasz, łokieć, kieszeń.
(lakierować, pikietować, mankiecik, bankiecik, pakiecik, kierować, kiermaszowy,
kiełkować, bukiecik, łokietek, cukierek, kieszonka)
3. Перепишіть і перекладіть речення. Зверніть увагу на написання слів з
буквосполученнями kę, gę.
1. Najsmaczniejsze kęski zostawiła sobie na później. 2. Śnieg padał
coraz gęściej. 3. Kędy spojrzę, wszędzie śnieg. 4. Kępy olch rosły tuż
nad rzeką. 5. Zawsze jej się podobały jasne kędzierzawe włosy. 6.
Pieęzońa gęsina smakowała wybornie. 7. Znany bajarz zakopiański
Sabała z Kościeliska pięknie grał na gęślikach. 8. Gęste chmury
ograniczały widoczność.
4. Використовуючи подані прикметники і слова з дужок, утворіть
словосполучення. Підкресліть сполучення ge.
dyrygencki... genialny...
... geograficzna ... algebraiczne
... genealogiczne legendarna...
generalska... - sugestywny...
(odznaką, pulpit, poeta, rachunki, drzewo, mapa, postać, obraz)
5; Перепишіть подані географічні назви. Визначте, які з них польські.
Запаміятайте їхнє написання.
Dagestan, Genewa, Argentyna, Giewont, Getynga, Kielce, Nigeria,
Genua, Archangielsk, Żegiestów, Gierlach, Morze Egejskie, Algier.
136

Посібник з польської мови
6. 	Вставте у подані словосполучення ge або gie.
a..nt wywiadu
biały ża..el
Władysław Ja..ełło
we..tacja roślin
tra..dia rodzinna
starsza ..neracja
inteli..ntna rodzina
młody szwa..r
żywa ..stykulacja
żelazny ry..l
7. 	Перепишіть поданий текст, вставляючи на місці крапок у словах
буквосполучення ge, kie.
Dzieło ..nialnego astronoma pols..go Mikołaja Kopernika «O obrotach sfer
niebieskich» wprowadziło zupełny przewrót w ówczesnych poglądach na układ
planetarny. Do czasów Kopernika sądzono bowiem, że ośrod..m wszechświata
jest Ziemia, dookoła której obracają się wszyst.. inne planety. Ten pogląd na świat
nazwany został ..ocentrycznym, od grec..go wyrazu ..a, co znaczy ziemia. I
dopiero Kopernik stwierdził na podstawie wieloletniej obserwacji, że właśnie
Ziemia obraca się dookoła Słońca. Pogląd Kopernika nazwano heliocentrycznym
od grec..go wyrazu "helios", co znaczy słońce. Nauka Kopernika była rewolucją
w ówczesnym sposobie myślenia.
Що Ви ще можете додати про М.Коперника?
Znaczenie nauki Mikołaja Kopernika
Odmiana czasownika „móc” przez osoby, czasy i liczby
Czas teraźniejszy
I
П
ПІ
Ipoj
mogę
l.mn.
możemy
możecie
mogą
możesz
może
137

Тема 28
r.m.
I mogłem
II mogłeś
III mógł
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
r.ż. r.n.
mogłam
mogłaś
mogła mogło
forma męskoos.
I mogliśmy
II mogliście
III mogli
Liczba mnoga
forma niemęskoos.
mogłyśmy
mogłyście
mogły
Czas przyszły
lpoj
I zmogę/będę mógł (mogła)
II zmożesz/będziesz mógł (mogła)
III zmoże/będzie mógł (mogła, mogło)
l.mn
zmożemy/będziemy
mogli (-ły)
zmożecie/będziecie
mogli (-ły)
zmogą/będą mogli (-ły)
1. Przetłumaczyć na język polski.
«1 ,, -Л
1. 	Хто з учнів може приїхати у неділю? 2. Я не можу більше чекати.
3. 	Ти міг допомогти цій 6ą6yci. 4. Я не змогла прийти на зустріч. 5.
Через рік ви зможете знайти свою дорогу у житті. 6. Ми будемо
/Л SI - ; V • Л •
мати змоіу вивчити кілька іноземних мов. 7. Цуценя ще не могло
встати. 8. Вони не можуть прийти у гості.
2. Przeczytaj podane przysłowia і zwroty frazeologiczne. Do których z nich
możesz podebrać ukraińskie odpowiedniki?
Wszystko można, byle z ostrożna.
138

Посібник з польської мови
г . f
Co możesz zjeść dziś, zjedz jutro, co możesz zrobić jutro, zrób dziś.
Bogaty je, kiedy chce, a ubogi, kiedy może.
Brzuch nie może, ale oczy chcą.
Chcieć to móc.
Na tobie, niebożę, co mi w gardło wejść nie może.
Nigdy nie jest tak źle, aby nie mogło być gorzej.
Nazwy członów zdania w języku polskim
Zarówno w języku polskim, jak i w ukraińskim są główne i drugorzędne
człony zdania.
Do głównych członów zdania należą:
podmiot - підмет
orzeczenie - присудок
Do drugorzędnych członów zdania należą:
przydawka - означення
dopełnienie - додаток
okolicznik - обставина
Pytania, na które odpowiadają człony zdania i ich funkcje w języku polskim
są podobne do pytań i funkcji w języku ukraińskim.
Wczoraj, wjesię Marek zobaczył wielkiego szarego wilka.
Przeczytaj urywek. Rozbierz pierwszych pięć zdań według ich członów.
Nastają już długie letnie wieczory. Było jeszcze zupełnie jasno. Tomek nagle
przestał gwizdać. Stał przed nim kjoś obęy, odrobinę od niego wyższy. Każdy
przybysz (...) był czymś niezwykłym w małej ubogiej mieścinie St. Petersburg.
Chłopiec ubrany był porządnię, o^węt ІдЦда (Ціеп powszedni za dobrze. Wprost
nie do uwierzenia! Czapkę miał istne cacko! Niebieska sukienna kurtka, zapięta
na wszystkie guziki, była nowiutka i czysta, podobnie jak spodflis. Na nogach
rr\iał buciki, choć był to tylko piątek. Miał nawet kokardę z pstrej wstążki.
Wg. starka Twain’ąt
139

Тема 29
Wisła.
Pisownia partykuły “by”.
Pisownia innych partykuł.
Odmiana czasownika “brać” przez osoby, czasy i liczby.
Płynie Wisła
Płynie Wisła, płynie po polskiej krainie
wiatr szeleści cicho w nadbrzeżnej wiklinie.
Płynie Wisła, płynie, mija wioski, miasta.
W dzień słońce ją złoci, nocą srebrzy gwiazda.
Płynie Wisła, płynie przez lasy i pola,
wije się jak wstęga w łukach i zakolach.
Płynie Wisła, płynie, wierna polska rzeka
Nad Wisłą - rybitwa srebrzysta i lekka.
Płynie Wisła, płynie po polskiej krainie
i będzie tak płynąć, choć tysiąc lat minie.
Czesław Janczarski
1. Wisłę Polacy nazywają królową rzek polskich. Jak myślisz, dlaczego?
2. Korzystając z mapy, wypisz nazwy wielkich miast, które są położone nad
Wisłą. Wypisz też nazwy innych wielkich rzek polskich.
Podanie o Wiśle
W zamierzchłych czasach żył potężny król nazwiskiem Beskid wraz ze swą
małżonką Boraną, władczynią lasów i zwierząt. Gdy Beskid umarł, Boraną
osiedliła się na najwyższej górze i wychowywała troje dzieci: dwie śliczne córki,
140

IJociÓHUK 3 nOJIbCbKÓtMÓeU
Czamochę i Białkę - opiekunki wód - i syna Lana, który miał nad łąkami i
polami panować. Gdy dzieci podrosły, zaleciła córkom rozprowadzać wody po
świecie, a synowi - pozakładać łąki i pola uprawne. Posłuszne dzieci wypełniły
wolę matki. Lan użyźniał ziemię, a bystra, wesoła Białka pobiegła ku północy, nie
zważając na skały i przepaści, i w wielkiej dolinie - ku wielkiej radości - spotkała
się z siostrą Czamochą. Odtąd postanowiły nigdy się nie rozłączać i razem biec
dalej, ale daleko nie zaszły, bo Czantor z braćmi swoimi zastąpił im drogę i
zamknął w dolinie.
Siostry były tam szczęśliwe, bo Czantor zasłaniał je od zimnych wiatrów i
gorących promieni słońca; za to w podzięce zraszały stoki gór, które niebawem
pokryły się pięknym lasem, pełnym traw i kwiecia.
Aż raz matka-ziemia kazała rozstąpić się górom i wypuścić wody. Czantor
musiał być posłuszny, lecz obawiał się puścić Białkę i Czamochę na nieznane
drogi i wysłał więc najpierw tylko jedną falę, aby wywiedziała się o drodze.
Siostry zrobiły wieniec z kwiatów nadbrzeżnych i ozdobiwszy falę wysłaną,
żegnały ją serdecznie.
Pierwsza fala, zwana Wyszła, czyli Wisła, wypłynęła z gór ulubionych.
Spostrzegłszy góry krakowskie, ku nim podążyła, radośnie przez nie została
przyjęta i już nie chciała do sióstr wrócić. Później odwiedziła strony
sandomierskie, warszawskie, płockie, włocławskie, toruńskie, a wypłynąwszy z
ziemi chełmińskiej - pobiegła do morza.
Za tą pierwszą falą wysyłają siostry coraz to inne fale, które płyną zawsze tą
samą drogą
A stało się to wtedy, gdy słońce podniosło się najwyżej i najbujniej zakwitły
kwiaty - trwał najdłuższy dzień w roku.
Odtąd na pamiątkę tego zdarzenia dziewczęta wzdłuż całego biegu Wisły
obchodzą wianki w przeddzień św. Janan), puszczając po wodzie wieńce z
kwiatów. Odtąd także wodę, przepływającą po dolinie, do której zeszła
n) Dzień św. Jana (yxp. łBaHa-Kynana) w Polsce obhodzą22 czerwca
141

Czamochą, nazywają Wisłą Czarną, a siostrę jej - Białą. Górę, gdzie żyła Borana,
zwie się Górą Baranią, a tę, gdzie mieszkał Czantor - Czantorią. Lud mieszkający
między górami -góralami, a lud osiadły w dolinach - Lachami lub Polanami.
Jadwiga Chrząszczewska
fala - хвиля
małżonka - дружина, жінка
niebawem - незабаром
obawiać się - побоюватись
obchodzić - святкувати
odtąd - з того часу, відтоді
podążyć - направитися
postanowić - вирішити
przepaść - провалля
spostrzegłszy - побачивши
śliczny - прекрасний
uprawna (ziemia) - орна земля
użyźniać - удобрювати
wraz - разом
zalecić - порадити; тут: повеліти
zamierzchłe czasy - прадавні часи
zboże - збіжжя
zraszać - зрошувати
żegnać - прощатися
1. Na podstawie tekstu opisz miejscowość, w której zaczyna swój bieg Wisła.
2. Jakie największe ukraińskie rzeki znasz? Jakie miasta nad nimi stoją?
3. Naucz się opowiadać legendę o Wiśle.
Żarcik
Nauczyciel: Powiedz mi, Jasiu, do jakiego morza wpada Wisła?
Jaś: To pan profesor nie wie? A ja myślałem, że pan wszystko wie!
142
)

Посібник з поль&>к$$ови
Pisownia partykuły “by”
: • •■■і'-'
Pisownia innych partykuł
J ' V •• f :‘J ■
. ’ i\ 'І ■ ;
Частка by, а також особові закінчення умовного способу дієслів -bym,
-byś, -byśmy, -byście пишуться разом:
1. З особовими формами дієслів, якщо частка і особові закінчення
стоять безпосередньо після дієслова, наприклад: odwiedziłby, pojechałbym,
przeczytałbyś, poszlibyśmy.
2. Зі сполучниками та деякими іншими частками, наприклад: gdyby,
żebym, czyżby.
Частка by, а також особові форми минулого часу можуть писатися
окремо:
1. Якщо виступають перед дієсловом, наприклад:
Może bym сі pomógł?
Tak by było najlepiej.
Wtedy byśmy jeszcze zdążyli.
2. Якщо виступають після інфінітива, наприклад:
, і;
Zapisać by trzeba to na pamiątkę do dziennika.
Pójść by dzisiaj na plażę.
Інші частки також можуть писатися разом або окремо.
Разом пишуться:
Частки -że, -ż, -kolwiek, -ś, -li: dajże, jakże, czyż, gdyż, znaszli (чи
знаєш), ktokolwiek, gdziekolwiek, ktoś, coś, kiedyś, jakiś.
Окремо пишуться:
Частки no, to, też, наприклад: chodź no, to znaczy, czy też.
• o : • І ’V - П /
Завдання і вправи
1. 	Випишіть з речень слова з частками by, bym, byś і под. Поясніть їхнє
написання.
143

Tm*» 29
A gdyby tak nagle stanął przed tą rampą malowaną?
(M.Czerkawska). Ze wszystkich kwiatów świata chciałbym zerwać...
słońce i dać je potem tobie, złociste i gorące. (M.Czelar). A wtedy - lwy
te, jak złoty błysk, w niebo by wdarły się w skoku. I każdy ległby
wspierając pysk, na złotym zachodnim obłoku. (HJanuszewska). Ty byś
wsiadł, ja bym wsiadł, on by wsiadł - pojechalibyśmy w świat.
(M.Czerkawska). O, gdybym kiedyś dożył tej pociechy, żeby te księgi
zbłądziły pod strzechy. (A.Mickiewicz).
2. Перепишіть і перекладіть речення. Підкресліть слова з частками ż, że,
li. 	Поясніть їхнє написання.
1. 	Ileż to razy zdawałem egzaminy. 2. Trzebaż mi było tam pojechać. 3.
O 	czemuż to, gwiazdko mała, twój promyczek zbladł? 4. Dajże mi
wreszcie przeczytać swoje wiersze. 5. Pokażże mi swoje rysunki. 6. Tuż
po obiedzie położyłem się spać. 7. Znaszli dobrze tę dziewczynę? 8.
Myśliszli, że dobrze postąpiłeś?
3. Змініть речення згідно зі зразком.
Wzór: Gdybyś wyjechał, to bym za tobą tęskniła. - Gdybyś wyjechał,
tęskniłabym za tobą.
1. Gdybym miał pieniądze, to bym kupił mieszkanie.
2. Gdyby była lekarką, to by leczyła chorych.
3. Gdybyśmy zostali w domu, to byśmy obejrzeli ciekawy film.
4. Gdyby lektor nam wytłumaczył, to byśmy łatwiej zrozumieli.
5. Gdybyś dobrze znał język polski, to byś czytał polskie książki.
6. Gdybyście wyszli wcześniej, to byście zdążyli na pociąg.
4. Змініть речення згідно зі зразком.
Wzór: Chętnie zwiedziłbym Wawel. - Chętnie bym zwiedził Wawel.
1. Może Maria popilnowałaby dzieci?
2. Z kim dyskutowałbyś tak ostro?
3. Chętnie zobaczylibyśmy ten film.
4.0 której poszlibyście na spacerek?
144

Посібник з польської мови
5. Jaką melodie puściliby na początek balu?
6. Z przyjemnością obejrzałbym to przedstawienie.
5. Закінчіть речення згідно зі зразком.
Wzór: Gdybym umiała szyć, ... (uszyć). - Gdybym umiała szyć,
uszyłabym sobie bluzkę.
1. Gdybym lubił podróżować,... (pojechać).
2. Gdybyśmy pojechali do Krakowa,... (zwiedzić)
3. Gdybyś chciała,... (zrobić)
4. Gdybyście przyszli,... (dostać).
5. Gdyby on zapytał,... (znać)
6. Gdyby one wiedziały o tej książce,... (kupić)
6. Перепишіть речення, розкриваючи дужки.
1. Dobre (byście) otrymali stopnie z klasówki, gdy (byście)
dokładniej powtórzyli materiał.
2. Pożyczył (bym) ci książkę, ale chciał (bym) wiedzieć, czy jej nie
zniszczysz.
3. Choć (byś) pracował cały dzień, nie zdołał (byś) nadrobić
braków.
4. Gdy (bym) nawet był bardzo zajęty, odprowadzić (bym) cię
potrafił.
5. Dobrze on (by) zrobił, gdy (by) odpoczął.
6. Chodzić (byśmy) dalej chcieli, ale nogi nas bolą.
7. Перекладіть на польську мову.
1. Я б випив міцного чаю.
2. Ти не міг би написати батькам?
3. Я б з’їв це яблуко, якби воно було солодке.
4. Ми б заспівали пісню, якби ти нам заграв.
5. Ти пішла б на концерт, якби я купив квитки?
6. Він би мені подзвонив, якби приїхав раніше.
145

Тема 29
7. Треба би виконати це завдання до вечора.
8. Що би було, якби ми спізнилися на поїзд?
І
II
Odmiana czasownika “brać” przez osoby, czasy i liczby
l.poj.
biorę
bierzesz
III bierze
Czas teraźniejszy
l.mn.
bierzemy
bierzecie
biorą
r.m.
I brałem (wziąłem)
II brałeś (wziąłeś)
ПІ brał (wziął)
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
r.ż.
brałam (wzięłam)
brałaś (wzięłaś)
brała (wzięła)
r.n.
brało (wzięło)
Forma męskoos.
I braliśmy (wzięliśmy)
II braliście (wzięliście)
III brali (wzięli)
lpoj.
I wezmę/będę brał, -a
II weźmiesz/będziesz brał, -a
III weźmie/będzie brał, -a, -o
Liczba mnoga
Forma niemęskoos.
, • T o (
brałyśmy (wzięłyśmy)
brałyście (wzięłyście)
brały (wzięły)
■•i*' ■ ';■< '
Czas przyszły
l.mn.
■ . > . > • i/ ’ ,.
weźmiemy / będziemy brali, -ły
weźmiecie / będziecie brali, -ły
wezmą / będą brali, -ły
1. 	Przetłumaczyć na język polski.
1. 	Кожного ранку я беру наплічник з книжками і йду до інституту.
146

Посібник з польС^коҐШви
2. 	Ціле літо я брав приватні уроки. 3. Я хочу забрати білизну з
пральні. 4. Лікарі беруть кров на аналіз. 5. На день народження
зібралося багато моїх приятелів. 6. Ми повинні вибрати старосту
групи. 7. Вони ледве вибралися з лісу. 8. Перед подорожжю ми
набрали повну каністру води.
2, Wykorzystując przedrostki do-, na-, od-, przy-, u-, wy-, z-, za- i formy
czasownika brać, ułóż samodzielnie 8 zdań.
3. Zapamiętaj przysłowia. Porównaj je z ukraińskimi.
Jak dają to bierz, jak biją to uciekaj.
Łatwiej brać, niż dać.
Nie bierz, czegoś nie położył.
Widziały gały, co brały.
Formy grzecznościowe w języku polskim
Zapamiętaj podane niżej zwroty grzecznościowe. Staraj się im częściej
używać je w rozmowie.
Dzień dobryI - Добрий день!
Witam serdecznie! - Щиро вітаю!
Dobry wieczór! - Добрий вечір!
Do widzenia! - До побачення!
Do zobaczenia! - До зустрічі!
Żegnaj(cie)! - Прощай(те)!
Wszystkiego najlepszego! - Всього найкращого!
Dobranoc! - На добраніч!
Proszę bardzo! - Дуже прошу!
Proszę Pana (Pani, Cię) - Прошу вас (тебе)
Proszę uprzejmie! - Люб’язно прошу!
Czy Pan (Pani) będzie tak łaskawy (-а)! - Чи не будете ви
147

Tnta29
такі ласкаві
Niech Pan (Pani, Państwo) będzie (będą) tak uprzejmi! -
Будьте так люб’язні!
Dziękuję bardzo (serdecznie)! - Дуже (щиро) дякую!
Przepraszam! - Вибачте!
Proszę mi wybaczyć! - Прошу вибачення!
Żałuję (szkoduję) bardzo! - Мені дуже жаль (шкода)!
Życzę szczęścia! - Бажаю щастя!
- sukcesów!-успіхів!
- powodzenia!-удачі!
- pomyślności! - благополуччя!
Proszę ułożyć kilka zwrotów do ludzi odpowiednio do każdej z podanych
sytuacji:
a) w nieznajomym mieście musisz znaleźć pewną ulicę;
b) nie udało ci się zdobyć dla swego kolegi potrzebną mu książkę;
c) w gościnie chcesz spróbować galaretkę, która stoi na drugim końcu
stołu;
d) twój kolega idzie zdawać egzamin / zdał egzamin;
e) chcesz poprosić swoich znajomych o wypożyczenie na kilka dni
namiotu turystycznego.
148

Teiua 30
Посібник з польської Мови
Stosunki ukraińsko-polskie oczami Polaków.
Pisownia wyrazów złożonych.
Formy trybu rozkazującego czasowników.
Stopniowanie przymiotników i przysłówków.
Stosunki ukraińsko-polskie oczami Polaków
21 maja 1997 roku prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski i prezydent
Ukrainy Leonid Kuczma w Kijowie podpisali polsko-ukraińską deklarację o
pojednaniu.
Przyjęcie deklaracji nie przyszło łatwo. Przez rok zespoły doradców
Komitetu Konsultacyjnego Prezydentów Ukrainy i Polski uzgadniały każde
słowo. Zbyt wiele bolesnych spraw wydarzyło się przez wieki po obu stronach
granicy, żeby zbyć je ogólnikami albo przemilczeć. Obu krajom naprawdę zależy
na dobrym sąsiedztwie, współpracy i politycznym wsparciu w dążeniu do
europejskich struktur. Dlatego nie chciano przyjęcia deklaracji o pojednaniu
odwlekać. Deklarację pomyślano jako klamrę zamykającą przeszłość. I jako
otwarcie na przyszłość.
Polska chce promować Ukrainę, rozumiejąc, że suwerenność wschodniego
sąsiada daje jej większe poczucie bezpieczeństwa, a całemu kontynentowi
komfort większej stabilności.
A wreszcie, trzeba zapytać, ile lat można nosić w sobie żal, gorycz,
nienawiść? Ile pokoleń musi umrzeć, żeby o historii można było mówić bez
emocji, mówić prawdę?
W tekście deklaracji mówi się: “W wielowiekowych dziejach polsko-
ukraińskiego sąsiedztwa jest wiele wzruszających przykładów szczerej przyjaźni,
wzajemnej pomocy i współpracy (...). Nie powinno się jednak pomijać także
149

TanaM
wątków tragicznych, takich jak dziesięciolecia wojen w XVII i XVIII wieku (...),
prześladowania ludzkości polskiej w okresie represji stalinowskiej”. Deklaracja
piętnuje też “przejawy antyukraińskiej polityki władz polskich w latach
dwudziestych i trzydziestych XX wieku”. Napisano tu też o Akcji Wisła,
nazywając ją "dramatyczną kartą w historii naszych stosunków, uderzającą w
ogół społeczności ukraińskiej w Polsce”. (Przypomnijmy sobie, że w ciągu trzech
miesięcy w czasie trwania Akcji Wisła z 28 kwietnia 1947 r. wysiedlono ponad
150 tys. Ukraińców).
Nie pada w deklaracji słowo “przepraszamy”. Jest natomiast wyrażenie hołdu
“niewinnym - pomordowanym, poległym i przymusowo przesiedlonym Polakom
i Ukraińcom”. Razem z tym deklaracja wyraża wdzięczność “wszystkim, którzy
V' i y
w ciągu tych trudnych lat działali na rzecz zbliżenia obu narodów”.
Według artykułów Jagienki Wilczak “Wolą i słowem” i “Męka
pojednania”. // “Polityka”. - 1997. - № 18 i 22.
dążenie - стремління
działać na rzecz ... - (фраз.)
працювати на користь...
dzieje - історія
gorycz - гіркота
hołd - честь, почесть
klamra - скоба; тут: завіса
odwlekać - зволікати, відкладати
ogół - загал
piętnować - таврувати
'/ 1 ’І-
pomijać - обминати
promować - тут: підтримувати
przemilczeć - замовчати,
оминути увагою
społeczność - суспільство
uderzać - вдаряти, бити
uzgadniać - узгоджувати
wątek - мотив; сторона
w ciągu - протягом
wsparcie - підтримка
wydarzyć się - статися
wysiedlać - виселяти
zbić ogólnikami - (фраз.)
обмежитись загальними
*•*'»!» ' ' - ‘ -і
фразами
zbyt - надто
zespół - група •
150

Посібник з польської ліови
Pisownia wyrazów złożonych
У польській мові, як і в українській, зустрічаються складені слова, що
складаються З двох основ. Як і в українській мові, у польській складені
слова можуть писатися разом або через дефіс.
) • ,, ■ . * * • ‘ ;
Разом пишуться:
1. Всі складені іменники, утворені за допомогою єднального елемента
(форманта) -о-, -і-, -у-, наприклад:
a) іменник + іменник: listonosz, snowieszczek, nosorożec;
b) прикметник + іменник: złotogłówek, obcokrajowiec, czarnoksiężnik;
c) числівник + іменник: jednowolca;
d) займенник + іменник: samolot, samochód;
e) дієслово + іменник: wyrwidąb, dusigrosz, liczykrupa, męczydusza.
2. Більшість складених прикметників:
a) прикметник + дієслово: wiarołomny, prawdomówny, długotrwały;
b) прикметник + іменник: wolnorynkowy, białopióiy, złotousty;
c) прикметник + прикметник: ogólnopolski, złotoróżany;
d) числівник + прикметник: pięciopalcżasty, czteroosobowy,
trzykrotny, stuświecowy.
Через дефіс пишуться:
Деякі складені прикметники типу прикметник + прикметник, у яких між
двома частинами існує сурядний зв’язок, обидві вони незалежні одна від
одної, умовно між ними можна поставити сполучник і, наприклад:
prawno-ekonomiczny - «prawniczy і ekonomiczny»
polsko-francuski - «polski i francuski»
matematyczno-przyrodniczy - «matematyczny i przyrodniczy»
biało-czerwony - «biały i czerwony».
Винятки: głuchoniemy i żelazobetónowy.
! ! .i
151

Isms.29
Завдання і вправи
1. Підкресліть єднальні елементи (форманти) у поданих словах.
widnokrąg, czamoziem, golibroda, dziejopis, światopogląd, samochód,
całokształt, płodozmian.
2. Визначте, від яких частин мови утворено перший і другий член у
складених словах.
wojewoda, dobrodziej, swawola, Białystok, Rzeczpospolita, koniokrad,
białoskómik, rudogłówka, wielobożca, bogomolca.
3. З поданого тексту випишіть прикметники, утворені від двох основ.
Від яких частин мови і за допомогою яких формантів вони утворені?
Wpuszczeni do ogrodu przez starożytną żelazną bramę, książę Gintult i
major szli przez czas pewien w górę wąskim korytarzem, utworzonym
przez dwa wysokie mury. Jak senna rozkosz, ukazały się przed oczyma
pod przeciwległym murem wysmukłe rózgi brzozkwini oblepione
jasnoróżowym kwieciem, który same liście wyprzedza... Całą przestrzeń
zwartym gąszczem zarosły rozłożyste pomarańcze i cytryny. Każda
gałązka była obarczona płomiennymi kulami dojrzewającego owocu.
Jasnosrebrzyste cytryny liczne były jak liście... Wychylił się z gąszczów
bukszpanu laur kamforowy z małym i wątłym liściem i magnolia,
olbrzymia, jak lipa wielowiekowa.
Wg. S. Żeromskiego
4. Випишіть самостійно з польських текстів 5 речень, у яких вжито
складені прикметники або іменники.
5. Запишіть разом або через дефіс.
Wozi woda, wielo oddziałowy, cytrynowo pomarańczowy, płowo żółty,
między wojenny, obco krajowiec, żółto błękitny, młodo polski, nowo
rodek, handlowo produkcyjny, gwunasto piętrowy, wierci pięta, górniczo
hutniczy.
152

Посібник з польської Мови
Formy trybu rozkazującego czasowników
Tryb rozkazujący wyraża nakaz, zakaz albo życzenie w stosunku do
wypowiadanej treści.
Formy trybu rozkazującego są tworzone od tematu czasu teraźniejszego.
Czasowniki koniugacji12) I i II tworzą go od postaci tematu 2 os. l.poj. czasu
teraźniejszego, a czasowniki III i IV koniugacji - od postaci tematu 3 os. l.mn.
czasu teraźniejszego.
Tryb rozkazujący ma trzy formy proste (dla 2 os. l.poj; 1 i 2 os. l.mn.) i dwie
formy opisowe (3 os. l.poj. i 3 os. l.mn.)
lpoj.
l.mn.
1 os-
piszmy, chodźmy, czytajmy piszcie,
2 os pisz, chodź, czytaj
chodźcie, czytajcie
3 os niech on (ona, ono) pisze, chodzi,
niech oni (one) piszą, chodzą, czytają
czyta
Czasowniki, temat których nie tworzy sylaby (tnę, trę, śpię) tworzą tryb
rozkazujący przy pomocy morfemu -ij /-yj: tnij, tnijmy, tnijcie, trzyj, trzyjmy,
trzyjcie, śpij. śpijmy, śpijcie.
1. 	Użyj podany w nawiasie czasownik w 2 os. l.poj. trybu rozkazującego.
Wzór: ...przetłumaczyć to zdanie! (pomóc) - Pomóż przetłumaczyć to
zdanie.
1.... mi bluzkę! (uszyć)
2. Nie ... o drzwi! (opierać się )
3. ... dzisiaj wcześniej! (wrócić)
4.... swoich kolegów! (zaprosić)
12) Koniugacje czasownika - due. reMy 24
153

IStMaJO
5.... do nas na wakacje! (przyjechać)
6. 	Nie ... tutaj płaszcza! (wieszać)
7.... mi tę książkę! (sprzedać)
8.... się dobrze! (namyślić się )
9.... rękę z kieszeni! (wyjmować)
10. Nie ... w sobotę! (wyjeżdżać)
2. Użyj czasowniki z ćwiczenia 1 w 2 os.l. mn trybu rozkazującego.
Wzór:... przetłumaczyć to zdanie (pomóc) - Pomóżcie przetłumaczyć to
zdanie.
3. Przekształć zdania rozkazujące według wzoru.
Wzór: Proszę zaświecić światło! (pan) - Niech pan zaświeci światło!
Zaświeć światło!
1. Proszę zamknąć drzwi! (pani)
2. Proszę powtórzyć jeszcze raz! (państwo)
3. Proszę otworzyć okno! (pan)
4. Proszę zażyć lekarstwo! (pani)
5. Proszę się rozebrać! (pan)
6. Proszę podać mi cukier! (pan)
7. Proszę wejść! (panowie)
8. Proszę się zastanowić! (państwo)
9. Proszę ją o tym zapytać! (pani)
’ I
10. Proszę odpowiedzieć na pytanie (panowie)
11. Proszę usiąść! (państwo)
12. Proszę uważać! (panowie)
4. Zamień zdania z ćwiczenia 3 na formę przeczącą.
Wzór: Proszę zaświecić światło! (pan) - Niech pan nie zaświeca światła!
Nie zaświecaj światła!
154

Посібник з польської мови
Stopniowanie przymiotników i przysłówków
Stopniowanie przymiotników w języku polskim jest podobne do
stopniowania przymiotników w języku ukraińskim.
Rozróżniamy stopniowanie proste i opisowe. I proste, i opisowe
stopniowanie ma trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy: twardy, twardszy,
najtwardszy; bardziej twardy, najbardziej twardy.
Formy opisowe tworzymy przez dodanie do przymiotnika w stopniu równym
przysłówków bardziej, więcej, najbardziej, najwięcej - dla stopniowania
wyższego; dla stopniowania niższego - mniej, najmniej, np.:
odważny - bardziej odważny - najbardziej odważny;
odważny - mniej odważny - najmniej odważny.
Stopniowanie proste może być tylko w stronę wyższą. Stopień wyższy w
stopniowaniu prostym tworzy się przy pomocy przyrostków -szy albo -ejszy,
najwyższy - dodawaniem do przymiotników w stopniu wyższym przedrostka
naj-.
Kręty - krętszy - najkrętszy.
Jeśli temat przymiotnika w stopniu równym kończy się na pojedynczą
spółgłoskę, formę stopnia wyższego tworzymy przy pomocy przyrostka -szy:
gruby - grubszy.
Jeżeli temat przymiotnika kończy się na dwie lub więcej spółgłosek, formę
stopnia wyższego tworzymy przy pomocy przyrostka -ejszy: silny - silniejszy,
ciemny - ciemniejszy, mądry - mądrzejszy. Jak widzimy, przyrostek -ejszy
powoduje zmiękczenie lub wymianę końcowej spółgłoski tematu.
Przymiotniki z przyrostkiem -ki, -eki, -oki tworzą formy stopnia wyższego
bez tych przyrostków, przez dodanie przyrostka -szy lub -ejszy bezpośrednio do
rdzenia, np.: głęboki - głębszy, słodki - słodszy, daleki - dalszy, bliski - bliższy,
wysoki - wyższy, cienki - cieńszy.
Stopniowanie, opisane wyżej, nazywamy stopniowaniem regularnym. W
155

TassaJSi
języku polskim jest kilku przymiotników, stopień wyższy i najwyższy których ma
zupełnie inne rdzenie, niż stopień równy. Formy stopnia wyższego i najwyższego
takich przymiotników nazywamy inaczej formami supłetywnymi, a samo
stopniowanie - nieregularnym, np.:
dobry - lepszy - najlepszy
zły - gorszy - najgorszy
mały - mniejszy - najmniejszy
duży - większy - największy
lekki - łżejszy - najlżejszy
Formy stopniowania nieregularnego trzeba zapamiętać. Przymiotniki,
wskazujące na przynależność, pochodzenie, materiał, czyli oznaczające cechy
względne, stopniowaniu nie ulegają: leczniczy, drewniany, wiślański,
przedsiębiorski.
Podobno do przymiotników istnieje stopniowanie przysłówków.
Formy proste tworzymy przyrostkiem -ej dla stopnia wyższego,
przedrostkiem naj- dla stopnia najwyższego, np.: łatwo - łatwiej - najłatwiej,
prosto - prościej - najprościej.
Przysłówki mające w stopniu równym przyrostki -ko, -eko, -oko, tworzą
formy stopniowania bez tego przyrostka, np.: krótko - króciej, głęboko - głębiej,
gładko - gładziej.
Stopień wyższy przy stopniowaniu opisowym tworzymy przy pomocy
przysłówka bardziej, najwyższy - najbardziej; stopień niższy - mniej,
najniższy - najmniej, np.: wysoko - bardziej wysoko, najbardziej wysoko; mniej
wysoko, najmniej wysoko.
1. Do podanych przymiotników dopisz formy stopnia wyższego i
najwyższego.
Ciemny, ciekawy, duży, gorący, głęboki, zimny, trudny, prosty, mądry,
drogi, wysoki, piękny, zdolny, młody, twardy.
2. Do podanych przysłówków dopisz formy stopnia wyższego i najwyższego.
Uczciwie, ciekawo, obszernie, wesoło, daleko, drogo, ślisko, pięknie,
156

Посібник з польської мови
wcześnie, prędko, wysoko, bezpiecznie.
3. Które z podanych przymiotników można stopniować, a które - nie?
Miedziany, jasny, sąsiedzki, polski, daleki, leśny, zdrowy, wolny, miły,
zagraniczny, okrągły, śmieszny, obcy.
4. Przepisz zdania, uzupełniając je stopniem wyższym przymiotników,
umieszczonych w nawiasie.
1. (Dobry) wróbel w ręku, niż sokół na sęku. 2. Lwów jest (duży) od
Równego, ale (mały) od Kijowa. 3. Zdrowie jest (drogi) od złota. 4.
Dobre słowo (dobry) niż pieniądze. 5. (Bliski) ciału koszula niż
sukmana. 6. (Dobry) rydz niż nic.
157

TeMa 31
Wiosna.
Siew wiosenny. Praca w ogrodzie.
“Nie" z różnymi częściami mowy.
Odmiana czasownika “jeść" przez osoby, czasy i liczby.
Przedwiośnie
Sczerniały dachy i pola.
Na drodze - błoto do kolan.
Gołębie gruchają dziś głośniej:
Przedwiośnie!
Przedwiośnie!
Przedwiośnie!
* 	* *
A wiosna - gdzież się podziewa?
Za jakie skryła się drzewa?
W leszczynach się chowa czy klonach
słoneczna, promienna, zielona?
Na razie są tylko bazie.
I 	kotki na wierzbie - na razie...
A potem - już może za tydzień -
na stale się wiosna rozgości.
Widzicie? Już idzie! Już idzie,
bo pąki pękają z radości.
Maria Terlikowska
158

Посібник з польської мови
* 	* *
- Andrzeju, nie planuj, proszę, nic na sobotę - wybieramy się na działkę.
- Przecież zimno jeszcze!
- Nie jest tak zimno, żeby zacząć kopać grządki. Kwiecień na dworze. A
poza tym w prognozie pogody usłyszałam, że na najbliższy tydzień ma się
ustawić słoneczna pogoda.
- Dobrze, będzie okazja wybrać się za miasto, odetchnąć trochę czystym
powietrzem. Ktoś jeszcze z nami pojedzie?
- Ojciec, jeśli nie będzie miał pilnych spraw. Nasza sąsiadka pani Hanna już
od poniedziałku tam pracuje. Nawet twarz ma opaloną. Wydaje się ci, że jest
zimno. Słońce już dobrze grzeje, cała przyroda odżywa. Jeździłam wczoraj na
działkę zobaczyć, co się tam dzieje. W lesie koło pola tyle przebiśniegów! A na
naszej działce jakaś natka się przebiła - chyba nie wybraliśmy jesienią wszystką
marchew i pietruszkę.
- Co w tym roku zamierzasz sadzić?
- Posadzę ziemniaki, pomidory, ogórki, cebulę, marchew, pietruszkę,
rzodkiew, czosnek. Trzeba będzie jeszcze zasiać szczaw i koper. Nie wiem, czy
zwróciłeś uwagę, ale za całą zimę nie kupiłam ani kila ziemniaków, ani jednej
cebuli czy czosnku - a to dzisiaj wcale nie drobiazg. Mieliśmy dobre plony zeszłą
jesienią.
- Czy to już czas na siew wiosenny?
j *'
- Oczywiście! Spółka rolnicza koło nas już prawie kończyła siew zbóż,
zaczyna teraz sadzenie ziemniaków, siew buraków.
- A kwiaty jakieś będziesz hodowała koło domu? W zeszłym roku u nas
ń
bardzo ładnie wyglądało na podwórzu dzięki twoim kwiatom.
- Kwiatów posadzę dużo i w tym roku. To moje hobby. Lubię, jak kwitną od
wczesnej wiosny do późnej jesieni. Już kupiłam nasiona narcyzów, tulipanów,
piwonii, bratków, lewkonii, georginii, gladiolów i astr.
- Wracaliśmy z kolegami dziś z centrum i zaszliśmy do parku, a w
159

Twa 31
parkowym jeziorze już pływa stado białych łabędzi. Jakie to piękne! Dobrze, że
trzymają je tutaj - każdy się cieszy, jak zobaczy. Zrobiliśmy zdjęcia, pokażę ci
potem.
- Większość ptaków już wróciła. Wczoraj na działce widziałam bociana.
Latał nad nami, a potem usiadł na łące i coś tam szukał.
- Powiodło ci się. Mówią, że kto zobaczy po raz pierwszy w roku lecącego
bociana, odbędzie w tym roku piękną podróż.
- Też to słyszałam. I chociaż nie zabardzo w to wierzę, ale gdzieś w sercu
liczę na swego pierwszego bociana. Chciałabym z wami w lecie wyjechać nad
morze.
- Obowiązkowo wybierzemy się gdzieś z tobą.
- Fajnie! W takim razie odpoczynek w lecie, a teraz do pracy.
bocian - лелека
chyba - напевно
działka - ділянка
fajnie - чудово
hodować - вирощувати,
доглядати
jezioro - озеро
kilo - кіло, кілограм
koper - кріп
kret - кріт
lewkonia - левкой (квіти)
liczyć - надіятися, покладатися
rzodkiew - редиска
szczaw - щавель
twarz - обличчя
tyle - стільки
ustawić się - встановитися
łabędź - лебідь
marchew - морква
natka - зелень, верхівка рослини
odetchnąć - подихати
okazja - нагода
opalony - засмаглий
pilny - терміновий
plon - урожай
prawdziwa - справжня
przebiśnieg - пролісок
przecież - адже
rolniczy - землеробський
większość - більшість
zamierzać - мати намір
zboże - збіжжя
zdjęcia - знімки, фото
ziemniaki - картопля

Посібник з польської мови
wczesny - ранній
1. Przeczytaj і przetłumacz dialog.
2. Gdzie w sobotę wybierają się Andrzej z matką?
3. Co zamierza sadzić matka Andrzeja?
4. Co jeszcze uprawia się na roli? Korzystając ze słownika, wypisz jak
najwięcej nazw upraw.
5. Ułóż opowiadanie o wiośnie, wykorzystując następne wyrażenia i zwroty:
wczesna wiosna, pora roku, płynie kra, ptaki przelotne, domek dla
szpaków, kwitnące drzewa, pierwszy deszcz, bukiet czeremchy, wiązanki
kwiatów, klucz żurawi, śpiewający skowronek, pierwszy piorun,
słoneczny maj.
Przysłowia o pracy
Gdzie się z chęcią zejdzie praca, tam się hojnie trud opłaca.
Praca odkładana niewiele warta.
Praca ludzi wzbogaca.
Bez pracy nie ma kołaczy.
Oszczędnością i pracą ludzie się bogacą.
Kto dobrze orze, ma chleb w komorze.
Chęć słodzi pracę.
Praca żywi, lenistwo psuje.
Żadna praca nie hańbi.
“Nie” z różnymi częściami mowy
Частка nie у польській мові, як і в українській, може писатися разом або
окремо з різними частинами мови. Частка віє пишеться разом:
161

ISMUl
1. З іменниками, наприклад: niepodległość, nieprzyjaciel, niedopałek,
niedola, nieobecność.
2. З прикметниками, наприклад: nieładny, nieczynny, niepodzielny,
niesmaczny, nielegalny.
3. З прислівниками, утвореними від прикметників, наприклад: niejasno,
niedawno, niedobrze, niezwykle, nietrudno.
Але з прислівниками, що не утворені від прикметників, частка nie
пишеться окремо, наприклад: nie tylko, nie zawsze, nie dzisiaj, nie
bardzo, nie tam, nie teraz, nie dosyć.
Частка nie пишеться окремо:
1. З дієсловами, наприклад: nie idzie, nie pragnę, nie chcę, nie płacz, nie
psujcie.
Щоправда, є дієслова, які без nie не вживаються, їх треба
запам’ятати: niedomagać, niedostawać, nienawidzić, niepokoić,
niecierpliwić się, niewolić.
2. З прикметниками і прислівниками вищого і найвищого ступенів
порівняння, наприклад: nie ładniejszy, nie wyższy, nie najwyższy, nie głębiej,
nie najszybciej.
3. З числівниками, наприклад: nie dwa, nie ósmy, nie dwojaki (виняток
niejeden у значенні «багато»), та із займенниками: nie ty, nie my, nie ich.
(винятки: niejaki, niektóry, nieco).
4.3 іменниками, прикметниками та прислівниками, якщо nie виражає не
заперечення, а протиставлення, наприклад: nie dziecko, lecz rodzice; nie
prawda, lecz kłamstwo; nie zwykły, ale nadzwyczajny; nie dobrze, ale źle.
Завдання і вправи
1. 	Прочитайте жартівливий вірш-фрашку. Випишіть з нього слова з
nie. Обґрунтуйте правилом їхнє написання.
162

Посібник з польської мови
Gepard
Wybacz, panie gepardzie
bo to trochę nieładnie
że ci kropki na futrze
policzyłem niedokładnie.
Ale teraz wiem na pewno,
masz tych kropek aż dwieście.
Nie wierzycie - to liczcie,
nie zliczycie - to wierzcie.
2. 	До поданих іменників допишіть nie і утворіть протиставні пари.
łaska-...
porozumienie -...
obecność -...
poprawność -...
posłuszeństwo -...
szczęście -...
poszanowanie -...
dostatek -...
porządek -...
przyjaciel -...
До поданих прикметників допишіть nie і утворіть пре
pomyślny -...
jednakowy -...
przypadkowy -...
bezpieczny -...
grzeczny -...
ciekawy -...
sprawiedliwy -...
czytelny -...
doskonały -...
dojrzały -...
godny -...
dostateczny -...
До поданих прикметників доберіть синоніми з дужок.
a) chudy -...
bliski -...
krótki -...
zły -...
głupi -...
trudny -...
brzydki -...
mały -...
brudny -...
niski -...
(niedaleki, nieczysty, niewysoki, nieduży, niedługi, niełatwy, niegruby,
163

Тема 31
niedobry, nieładny, niemądry)
b) chory -...
krzywy -..
ładny -...
smutny -..
płytki-...
wyjątkowy -...
tchórzliwy -...
rzadki -...
wstydliwy -
zimny -...
(niebrzydki, nieodważny, niezdrowy, niegłęboki, niezwykły, niegęsty,
niegorący, niewesoły, nieśmiały, nieprosty)
5. 	Перепишіть словосполучення. На місці крапок вставте nie (разом або
f
окремо).
2.... wiele czasu pozostało mi na spacery.
3. 	...jeden chciałby mieć tylko dobre stopnie.
4.... raz i... dwa czytał wiersz, ale nie mógł go zapamiętać.
5. 	...stety, ...jeden błąd popełniłem w dyktandzie
6.... pierwsza to była klasówka, z której Wojtek otrzymał piątkę.
7. Закінчіть самостійно речення, щоб їхня друга частина виражала
протиставлення.
1. Nie pogoda nas wystraszyła,...
2. Nie przyjaciel to zrobił,...
3. Zakończenie powieści było nie smutne,...
4. Las w tej okolicy był nie gęsty,...
5. Zwierz poruszał się nie zgrabnie,...
8. Запам’ятайте прислів’я. Зверніть увагу на слова з nie.
...poszanowanie prawa
...łamać gałęzi
...krzyczeć w parku
...ulec namowom
...dojrzały owoc
...deptać trawników
...przypadkowe spotkanie
...pomyślność działania
...poprawność wypowiedzi ...dostateczny stopień
6. 	Перепишіть речення, вставляючи на місці крапок nie.
1. 	W tym pokoju zmieści się ... dwoje, lecz pięcioro dzieci.
164

Посібник з польської мови
Żeby kózka nie skakała, to by nóżki nie złamała.
Psie głosy nie idą w niebiosy.
Nie ma dymu bez ognia.
Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe.
Zgoda buduje, niezgoda rujnuje.
Kto pyta, nie błądzi.
Z pustego i Salomon nie naleje.
Nie było nas, był las; nie będzie nas, będzie las.
9. 	Випишіть слова у дві колонки: а) слова, з якими частка nie пишеться
разом; Ь) слова, у яких nie є частиною кореня. Перекладіть ці слова.
Nieczuły, niedojadać, niech, niemały, niestety, niedźwiedź, nieobecny,
niebo, nieproszony, nieprzytomność, niego, niebieski, niepokój, niemy,
nieszkodliwy, Niemcy, niewinny, niewidomy, niewolnik, nieść.
Odmiana czasownika “jeść” przez osoby, czasy i liczby
Czas teraźniejszy
l.poj.
l.mn.
I jem
II jesz
III je
jemy
jecie
jedzą
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
r.m.
I jadłem
r.i.
r.n.
II jadłeś
III jadł
jadłam
jadłaś
jadła
jadło
165

Тема 31
Liczba mnoga
forma męskoos.
I jedliśmy
П jedliście
Ш jedli
forma niemęskoos.
jadłyśmy
jadłyście
jadły
Czas przyszły
l.poj.
I będę jadł, -a / zjem
II będziesz jadł, -a/zjesz
HI będzie jadł, -a, -o / zje
l.mn.
będziemy jedli, jadły / zjemy
będziecie jedli, jadły / zjecie
będą jedli, jadły / zjedzą
1. Przetłumaczyć na język polski.
1. 	На обід я з’їв овочевий суп і порцію картоплі з котлетою 2. У
таборі ми їли чотири рази на день. 3. Що ви їли на вечерю? 4. Не
чіпайте собаку, поки він їсть. 5. Вони вже давно не їли. 6. Що
їстимете на сніданок? 7. Влітку я дуже люблю їсти яблука. 8. Вони
будуть їсти все, що ви їм дасте.
2. Wykorzystując przedrostki do-, na-, prze-, po-, ob-, wy-, z-, za- i formy
czasownika jeść, ułóż samodzielnie 8 zdań.
3. Zapamiętaj przysłowia.
Nie na to człowiek żyje, aby jadł, ale na to je, aby żył.
Chleb jedz, a prawdę rżnij.
Jadłby kot ryby, ale nie chce ogona maczać.
Kto czyj chleb je, tego piosenkę śpiewa.
166

Посібник з польської мови
Formy oficjalne (pan, pani, panowie, panie, państwo).
Zamiana osobowych form czasowników i zaimków na
odpowiednie formy oficjalne
Zwracając się do osób dorosłych, z którymi nie łączą nas wiezie
pokrewieństwa lub przyjaźni, nie możemy używać form II osoby czasownika, ani
zaimków osobowych ty, wy. Zamieniamy ich natomiast wyrazami pan, pani,
panowie, panie, państwo, na przykład:
Kiedy przyjechałeś? - Kiedy Pan przyjechał?
Jak dawno jesteś w Zakopanem? - Jak dawno Pan jest w Zakopanem?
Chcesz kawy? - Chce Pan kawy?
Formą neutralną rozpoczynania dialogu są zwroty: proszę Pana, proszę
Pani, proszę Państwa, np.:
Proszę Pana, która godzina?
Zaimki osobowe ty, wy i ich formy deklinacyjne też zamieniamy
wyrazami pan, pani, panowie, państwo, np.:
Bez ciebie nie napiszę wypracowania. - Bez Pana nie napiszę
wypracowania.
Oddaję wam swoje książki. - Oddaję Państwu swoje książki.
Tak samo zamieniamy i zaimki dzierżawcze (присвійні) twój, wasz:
Czy to twoja torebka? - Czy to Pani torebka?
Czy to wasz pies? - Czy to Pański pies?
1. 	Zamień formy osobowe czasowników w podanych zdaniach na formę pan,
pani, panowie, panie, państwo.
1. Czym się interesowałaś?
2. Do której miałyście zajęcia?
3. Gdzie mieszkałeś Polsce?
4. Komu daliście prezent?
5.0 czym dyskutowaliście?
*67

Тема 31
6. Z kim byłaś na kawie?
7. Widzieliście ten film?
- ! \
 8. Czy znałyście go?
2. 	Zamień formy osobowe czasowników i zaimków oficjalnymi formami.
Przychodziłem wczoraj do ciebie i nikogo nie zastałem. Gdzie byłeś?
Przecież powiedziałeś, że będziesz w domu. Chciałem zaproponować ci wspólne
pójście na spacer. Możesz przyjść do mnie jutro o szóstej? Zostawiłem dla ciebie
notatkę u sąsiadki. Proponuję, żebyś przyszedł do mnie jutro po śniadaniu.
Pozdrawiam cię serdecznie i do zobaczenia.
168

Посібник з польської мови
Тема 32
Tradycje świąt Wielkanocnych.
Zasady dzielenia wyrazów na sylaby i przenoszenia w
języku polskim.
Odmiana czasownika “mówić” przez osoby, czasy i liczby.
Pisanie wyrazów obcych w postaci oryginalnej.
Tradycje świąt Wielkanocnych
Jaki piękny jest w tym roku początek kwietnia, a zwłaszcza dzień dzisiejszy -
pogodny, ciepły, prawdziwie wiosenny. Przecież dziś - Wielkanoc!
Andrzej z Władkiem znów u babci na wsi. Mają już za sobą cały wielki post,
Palmową Niedzielę. Na Palmową Niedzielę chłopcy chcieli obudzić się pierwsi,
żeby odchłostać lekko ojca i matkę rózgami wierzbowymi i nawet zaprowadzili
dyżur nocny, ale nad rano nie wytrzymali i obaj zasnęli. Pierwszy obudził się tata,
wziął rózgę wierzbową i ze słowami:
Palma bije - nie zabije
Za tydzień - Wielki Dzień
Za sześć nocy - Wielka Noc!
zaczął chłostać pozostałych członków rodziny.
Potem gałązki święcono w kościele. Podanie ludowe mówi, że kto połknie
kotki ze święconej wierzby, przez cały rok będzie zdrowy. Chłopcy też sobie
połknęli.
Zbiegł tydzień. W tym tygodniu w szkole uczono ich malowaniu pisanek. Na
surowe jajko nakładano za pomocą specjalnego pióra wzór gorącym woskiem.
Potem jajko barwiono gotując w specjalnym barwniku. Wosk się wytapiał, a na
jego miejscu zostawały przeróżne wzory - kto sobie jakie namalował.
.1 ;
Nauczycielka powiedziała, że wzór zależał od regionu, w którym wykonano
169

Тема 32
pisankę, ale najczęściej powtarzały się wzory owoców, roślin i kwiatów oraz
kurzych łapek. Chłopcy rozmalowali każdy po pięć jaj, którymi zbierają dzielić
się z bliskimi składając życzenia z okazji świąt Wielkiej Nocy i radosnego
Zmartwychwstania Chrystusa.
Babcia przygotowała jeszcze kilka jednobarwnych jaj, zwanych
malowankami lub kraszankami. Oprócz tego babcia upiekła pięknego baranka -
w specjalnej formie, którą dostała się jej jeszcze od jej babci. Baranek udał się
świetnie -jak żywy, tylko miniaturowy.
Dzisiaj chłopcy mają jeszcze jedną okazję, żeby zobaczyć całe swoje
rodzinne grono. Przyjadą wszystkie dzieci dziadka i babci - wujkowie i ciotki,
których razem z matką jest pięcioro, i będą siedzieć do późnego wieczora,
hucznie i wesoło opowiadając o swoim życiu.
A jutro - wesoły, bardzo stary zwyczaj oblewanego poniedziałku, czyli
śmigusa albo dyngusa, albo też Świętego Leja. Andrzej z Władkiem już
przygotowali sobie strzykawki, i sąsiedzka Kaśka na pewno nie będzie jutro
sucha. I inne dziewczęta też. Taki jest obyczaj ludowy - w święty poniedziałek
chłopcy oblewają dziewczyn wodą lub jeszcze perfumami.
W takie święta Zbyszek i Marek są szczęśliwi. I mają nadzieję, że i ich dzieci
kiedyś będą bawiły się tak samo.
chłostać - шмагати
ciocia - тітка
gotować - кип’ятити
hucznie - гамірно, гучно
kotki - вербові бруньки
ludowy - народний
łupina - лушпиння
mieć za sobą - позаду
okazja - нагода
połykać - ковтати
pozostały (przym.) - той, що
залишився
strzykawki - дослівно: бризкалки
surowe - сире
święcić - святити
upiec - спекти
Wielkanoc - Великдень
wujek - дядько зі сторони матері
wytapiać się - витоплюватися
życzenia - побажання
170

Посібник з польської мови
1. Przeczytaj і przetłumacz tekst.
2. Jaka tradycja istnieje w Polsce na Palmową Niedzielę? Porównaj ją z
ukraińską.
3. Co nazywają pisankami? Od czego zależą ich wzory? Czy znacie jakieś
jeszcze sposoby wykonania pisanek?
4. Kogo mają okazję zobaczyć Marek ze Zbyszkiem podczas świąt?
5. Co odbywa się w święty poniedziałek? Czy w twoim kraju istnieją takie
obyczaje?
6. Co jeszcze możesz dodać o ludowych tradycjach świąt Wielkanocnych?
7. Ułóż opowiadanie o tym, jak spędzasz święta Wielkiej Nocy.
8. Co znaczą następne zwroty:
mieć za sobą
składać życzenia
Śmigus Dyngus
oblewany poniedziałek
Zasady dzielenia wyrazów na sylaby i przenoszenia w języku
polskim
Правила складоподілу у польській мові співвідносні з відповідними
правилами в українській мові.
Різниця полягає лише у вимові поєднання голосних аи, еи, що
називаються у польській мові dwugłoską і становлять один склад, наприклад:
au-tor, pau-za, Eu-ro-pa.
Примітка. У слові na-u-ka поєднання аи не становить одного складу.
При переносі користуємося в основному принципом складоподілу.
Проте слід пам’ятати ще декілька' правил^ '
1. Група приголосних при переносі поділяється довільно, наприклад:
gar-stka, ga-rstka, garst-ka і no#
2. Не можна переносити до наступного рядка останню приголосну
171

Тема 32
префікса. Не можна також додавати до префікса окремих приголосних
кореня.
Правильний перенос: przed-stawiać, przedsta-wiać.
Неправильний перенос: prze-dstawiać, przeds-tawiać.
3. Не можна розділяти двознаків, наприклад.: su-sza, bu-rza, po-chód,
niedź-wiedź, kro-czyć.
4. Не можна переносити односкладові слова: rów, dół, stół, głos.
5. Складені слова переносимо у місці складення основ, наприклад:
nocleg, konio-krad, mono-log.
6. При переносі слів, що пишуться через дефіс, позначаємо його і в кінці
попереднього, і на початку наступного рядка, наприклад: biało-1 -czerwony.
7. У польській мові можна залишати у попередньому або переносити до
наступного рядка одну букву, якщо вона означає склад, наприклад: o-sa, о-
ko, mo-i, ко-1е-і.
Завдання і вправи
1. а) знайдіть серед поданих варіантів переносу трьох слів один
неправильний.
prze-dnio-na-pę-do-wy przepra-wa wy-odręb-nić
przednio-na-pędo-wy prze-prawa wyp-dręb-nić
przed-nio-na-pę-dowy przep-rawa wy-od-ręb-nić
b) виберіть правильні варіанти переносу слів,
ro-zgłos roz-kaz prze-dbieg
roz-głos ro-zkaz przed-bieg
o4-jazd przek-ład pod-kurcz
odj-azd prze-kład podk-urcz
2. Вкажіть всі можливі варіанти переносу слів.
a) pestka, pluskwa, obstrukcja;
b) dialog szpiczastogłowy
pozaszkolny wyrazotwórczy
172

Посібник з польської мови
dwudrzwiowy przedżniwny
3. 	Випишіть з польських текстів 5 слів, що мають групу приголосних
(три і більше). Вкажіть можливі варіанти переносу цих слів.
Odmiana czasownika “mówić” przez osoby, czasy i liczby
l-poj-
I mówię
II mówisz
III mówi
Czas teraźniejszy
l.mn.
mówimy
mówicie
mówią
r.m.
I mówiłem
П mówiłeś
III mówił
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
r.ż. r.n.
mówiłam
mówiłaś
mówiła mówiło
forma męskoos.
I mówiliśmy
II mówiliście
III mówili
Liczba mnoga
forma niemęskoos.
mówiłyśmy
mówiłyście
mówiły
Czas przyszły
Lpoj.
będę mówił, -a / powiem
l.mn.
będziemy mówili, -ły/
powiemy
173

Тема 32
П będziesz mówił, -а / powiesz będziecie mówili, -ły/
powiecie
Ш będzie mówił, -a, -o / powie będą mówili, -ły/
powiedzą
1. Przetłumaczyć na język polski.
1. 	Після обіду я скажу йому, щоб він до мене прийшов. 2. Ми ж тобі
казали, щоб ти цього не робив. 3. Анета сказала, що піде додому. 4.
Прошу вас нічого не говорити брату. 5. Що скаже з цього приводу
пан Бжозовський? 6. Ви казали, що встигнете закінчити роботу. 7.
По радіо сказали, що завтра буде гарна погода. 8. Кажеш, що вода в
річці уже тепла?
2. Wykorzystując przedrostki u-, o-, ob-, od-, na-, prze-, wy-, za- i formy
osobowe czasownika “mówić”, ułóż samodzielnie 8 zdań.
Pisanie wyrazów obcych w postaci oryginalnej
Czytając polskie teksty, możemy spotkać w nich wyrazy typu Chopin, Byron,
jury, sleeping, menu i pod. Te wyrazy są zapisane w postaci oryginalnej, tzn. tak,
jak piszą się one w tych językach, z których zostały zapożyczone. Taką pisownię
powoduje zbytnia świeżość wyrazu niedawno wprowadzonego, trudność
spolszczenia lub wreszcie brak dokładnego odpowiednika wyrazu w języku
polskim.
Podajemy dalej kilkudziesiąt najbardziej używanych wyrazów obcych z ich
wymową i orientacyjnym znaczeniem.
a cappella [a kapella] - śpiew chóralny bez akompaniamentu
- ' ,r \ '■ * ł
a conto [a konto] - na rachunek (bank)
a deux [a de] - we dwoje
adieu [ad’je] - żegnaj, do widzenia
a jour [a żur] - na bieżąco
174

Посібник з польськоІ* мови
a la carte [a la kart] - do wyboru
a propos [a propos] - do słowa (ukr. jxo peni)
argot [argo] - gwara środowiskowa
attache [atasze] - urzędnik dyplomatyczny
blues [blus] - kierunek w muzyce jazzowej
boutique [butik] - mały sklep z modnymi ubiorami
Braille [Brajl] - alfabet dla niewidomych
canoe [kanu] - długa, wąska łódź indiańska
carte blanche [kart blansz] - swoboda postępowania
diesel [dizel] - typ silnika
disc-jokey [disk dżokej] - osoba prowadząca program muzyczny
dubbing [dabing] - zastąpienie dźwięku w filmie tłumaczeniem
Eifla (wieża) [Ajfla] - wieża w Paryżu
Elisee [Elizę] - ulica i park w Paryżu
engagement [angażmag:] - kontrakt z aktorem, śpiewakiem; zaproszenie
fair play [fer piej] - uczciwy sposób postępowania
Gioconda [Dż’iokonda] - bohaterka obrazu Leonarda da Vinci
grand prix [gran pri] - główna nagroda
• !
grizzly [grizli] - brunatny niedźwiedź amerykański
guide [gid] - przewodnik
hobby [chob:i] - upodobanie, pasja, namiętność
igloo [iglu] - eskimoski dom z lodu
interwiew [interwju] - wywiad z kimś
jazz [dżez] - kierunek muzyczny
jeep [dż’ip] - terenowy samochód osobowy
junta [chunta] - władza ustawiana poprzez przewrót wojskowy
juri [żuri] - sędziowie na imprezach artystycznych
manicure [manikjur] - pielęgnowanie paznokci na rękach
mass media [mas media] - środki upowszechnienia informacji
175

IsssâJZ
menu [men’u] - jadłospis
pas [pa] - krok (w tańcu)
pizza [picca] - potrawa włoska
puree [piure] - papka z przetartych jarzyn lub owoców
ragoût [ragu] - potrawa z kawałków mięsa, jarzyn i przypraw
rendez-vouz [rande wu] - spotkanie, randka
savoir-vivre [sawuar wiwr] - zwyczaje, zasady postępowania
show [szou] - typ widowiska rozrywkowego
sir [ser] - tytuł łordów angielskich
sleeping [sliping] - wagon z miejscami do spania
teenager [tinejdżer] - nastolatek
tournee [tume] - podróż artystyczna z występami
underground [andegraund] - kolej podziemna; styl artystyczny
zeppelin [cepelin] - balon sterowany o kształcie cygara
Nazwiska ludzi możemy zapisywać w postaci oryginalnej lub możemy też
polszczyć:
Byron - Bajron, Schiller - Szyller, Pasteur - Paster, Shaekspeare - Szekspir,
Chopin - Szopen i pod.
Wymowę i pisownię wyrazów obcych trzeba zapamiętać.
176

Посібник з польської мови
Тема 33
Polonia.
Wielka litera w języku polskim.
Odmiana czasownika „widzieć" przez osoby, czasy i liczby.
Oddawanie pisemne wyrazów ukraińskich.
Wzory odmiany przez przypadki rzeczowników,
przymiotników, zaimków osobowych i liczebników.
Polonia
Sama nazwa „Polonia” znaczy po łacinie „Polska”. Tym wyrazem określa się
dzisiaj zrzeszenia Polaków, mieszkających stale poza granicami Polski, które
zachowują poczucie łączności duchowej i kulturalnej z Polską i rodakami.
Skomplikowana sytuacja polityczna, jak też trudne warunki bytowania
zmuszały synów narodu polskiego i całe polskie rodziny do emigracji i tworzenia
sobie nowych warunków życia.
Główny nurt emigracji wystąpił po utracie przez Polskę niepodległości w
końcu XVIII wieku. Późniejsza emigracja u schyłku XIX i początkach XX wieku
miała charakter zarobkowy. Wydarzenia II wojny światowej były przyczyną
znalezienia się poza krajem ok. 2 milionów Polaków.
W wielkim przybliżeniu można określić liczebność niektórych skupisk
polonijnych, między innymi:
w Europie: Francja - 750 tysięcy
Niemcy -150 tysięcy
Wielka Brytania - 145 tysięcy
Belgia - 45 tysięcy
Dania -12 tysięcy.
Na terenie Ameryki Północnej i Południowej:
Stany Zjednoczone - 6,5 miliona
177

IssolM
Brazylia - 650 tysięcy
Kanada - 325 tysięcy
Argentyna -120 tysięcy.
W Australii - 110 tysięcy.
W krajach byłego Związku Radzieckiego ok. 1,2 miliona, między innym na
Ukrainie - więcej niż pół miliona.
Najliczniejsza jest Polonia Amerykańska. Już w XVIII i XIX wieku zgodnie
z hasłem „Za naszą wolność i waszą” Polacy uczestniczyli w wojnach
wyzwoleńczych Stanów Zjednoczonych.
Tadeusz Kościuszko za swój udział w walkach wyzwoleńczych obdarzony
był najwyższymi odznaczeniami państwowymi i stopniem generała oraz
godnością honorowego obywatela Stanów Zjednoczonych. Kazimierz Pułaski
czczony jest do dziś jako bohater narodowy. Zginął on w szturmie na angielskie
forty pod Sawannah w 1779 roku. Około 4000 tysięcy Polaków walczyło w armii
Linkolna.
Znają Polaków w świecie nie tylko jako żołnierzy. Znane jest nazwisko
Kazimierza Funka - biochemika, odkrywcy witaminy B, Tadeusza Sendzimira -
wybitnego metalurga amerykańskiego, Rudolfa Modrzejewskiego, syna wielkiej
artystki Heleny Modrzejewskiej, budowniczego wielu mostów i linii kolejowych
w Stanach Zjednoczonych. Poeta i pisarz Czesław Miłosz, mieszkający w Stanach
Zjednoczonych, w 1980 roku otrzymał Nagrodę Nobla.
W Ameryce Południowej bardzo jest znany lekarz okulista Juliusz
Szymański, profesor uniwersytetu w Kurytybie, organizator kliniki ocznej.
Upadek powstania Styczniowego w 1863 roku dał początek Polonii
Francuskiej. We Francji działali Adam Mickiewiez, Juliusz Słowacki, Zygmunt
Krasiński, Cyprian Norwid, Fryderyk Chopin i wielu innych. W 1871 roku Połacy
pod dowództwem generała Jarosława Dąbrowskiego walczyli na barykadach
Komuny Paryskiej.
Polonia Brytyjska powstała w okresie drugiej wojny światowej. W Londynie
była siedziba polskiego rządu emigracyjnego. Działał tam wybitny dowódca
178

Посібник з польської мови
wojskowy generał Władysław Sikorski.
Na Ukrainie również żyło wiele wybitnych Polaków. Tu urodzili się Juliusz
Słowacki, Kazimierz Wieżyński, Marian Hemar - znani polscy poeci, malarz i
powieściopisarz Bruno Schultz i inni.
Na Ukrainie też pisali swoje poezje przedstawiciele tzw. «ukraińskiej szkoły»
w polskiej poezji: Antoni Malczewski, Stanisław Goszczyński, Bogdan Zaleski.
We Lwowie urodził się znany pisarz, autor powieści fantastycznych Stanisław
Lem. W XIX wieku we Lwowie przez aptekarza Łukasiewicza została
wynaleziona lampa naftowa. We Lwowie na cmentarzu Łyczakowskim
pochowani Konstanty Ildefons Gałczyński i Maria Konopnicka - wielcy polscy
poeci.
Oczywiście, najbardziej znanym Polakiem na świecie jest papież Jan Paweł II
(świeckie imię Karol Wojtyła), urodzony w Krakowie. Arcybiskup krakowski
Karol Wojtyła został wybrany na papieża w październiku 1978 roku i pozostaje
im do dni dzisiejszych, robiąc bardo dużo dla utrwalenia pokoju i demokracji na
świecie.
Dziś w Polsce działa stowarzyszenie „Wspólnota Polska", zorganizowane dla
potrzeb środowisk polonijnych spoza kraju. Służy ono wszelką pomocą
przybywającym do kraju rodakom z całego świata. Utrzymuje bliskie kontakty z
organizacjami polskimi Francji, Australii, USA, Kanady, Wielkiej Brytanii,
Ukrainy, Białorusi, Litwy, Łotwy, Estonii, Rosji, Kazachstanu, Czech, Słowacji i
Węgier.
arcybiskup - архієпископ
bohater - герой
czczony - шанований
dowództwo - командування
działać - діяти
godność - mym: звання
papież - Папа Римський
pisarz - письменник
powstawać - виникати
pozostawać - залишатися
rodacy - співвітчизники
* •
siedziba - резиденція
179

Тема 33
honorowy obywatel - почесний
громадянин
łączność - єдність
nurt - течія, хвиля
okres - період
określać - визначити
udział - участь
upadek - занепад; тут: поразка
utrwalenie - укріплення
w przybliżeniu - приблизно
walka - боротьба, битва
warunki - умови
wspólnota - спільнота
wszelki - всілякий
skomplikowany - складний
skupisko - скупчення
stale - постійно
stowarzyszenie - товариство
środowisko - середовище
świeckie - світське, мирське
wybitny - видатний
wydarzenia - події
zachowywać - зберігати
zarobkowy - заробітчанський
znaleźć się - опинитися
zrzeszenie - об’єднання
żołnierz - солдат
1. Przeczytaj i przetłumacz tekst.
2. W temacie 1 na początku książki znajdź, ile Polaków mieszka za granicami
swego państwa.
3. W jakim państwie Polonia jest największa?
4. Co spowodowało nurty emigracyjne z Polski?
5. Kto z Polaków, którzy urodzili się na Ukrainie i nie zostałi wymienione w
tym tekście, jest ci najbardziej znanym?
Wielka litera w języku polskim
З великої букви у польській мові пишуться:
1. Імена, прізвища та прізвиська людей та клички тварин, наприклад:
Michał, Irena, Adam Mickiewicz, Bolesław Krzywousty, Jarosław Mądry, Azor,
Burek, Krasula.
2. Назви континентів, країн, країв та місцевостей, міст та інших
населених пунктів, кварталів, вулиць, тощо, наприклад: Ameryka, Europa,
180

Посібник з польськеІ*мови
Azja, Polska, Ukraina, Francja, Włochy, Chiny, Wołyń, Galicja, Małopolską
Mazowsze, Warszawa, Lwów, Kijów, ul. Hoża.
У складених назвах населених пунктів пишемо з великої букви всі
слова, крім прийменників, наприклад: Zielona Góra, Rostów nad Donem.
У назвах вулиць, кварталів тощо слова ulica, dzielnica і под. пишемо з
малої літери, назву - з великої, наприклад: ulica Grodzka, dzielnica Żoliborz,
plac Grunwaldzki.
3. Назви океанів, морів, озер, гір, островів, пустель, заток тощо,
наприклад: Ocean Atlantycki, Czarne Morze, Jezioro Rożnowskie, Góry
Stołowe, Wyspy Bahamskie, Półwysep Arabijski, Pustynia Libijska, Zatoka
Gdańska.
Слова ocean, morze, jezioro, góra, wyspa, półwysep, pustynia, zatoka
пишуться з великої букви тоді, коли власна назва, з якою вони поєднуються,
виражена прикметником (див. приклади вище). Якщо ж власна назва
виражена іменником, тоді ці слова пишуться з малої букви, наприклад:
ocean Pacyfik, morze Bałtyk, jezioro Świteź, góry Karpaty, wyspa Kret,
półwysep Jukatan, pustynia Sahara, zatoka Gibraltar.
4. З великої літери пишуться назви національностей, рас, етнічних груп
тощо, наприклад:
Polak, Ukrainiec, Rosjanin, Szkot, Włosch, Niemiec, Duńczyk, Chińczyk,
Japończyk, Murzyn, Żyd, Kozak, Indianin.
5. У назвах книг, повістей, віршів та інших творів мистецтва з великої
букви пишеться тільки перше слово, інші - лише у тому випадку, якщо вони
є власними назвами, наприклад:
«W pustyni і puszczy», «Piosenka о książce», «Marcin Kozera», «Bitwa pod
Grunwaldem».
6. У назвах періодичних видань пишемо з великої літери всі слова, якщо
назва відмінюється, і тільки перше слово, якщо назва не відмінюється,
наприклад:
181

ТвмаЗЗ
«Świat Młodych», «Przegląd Sportowy», «Głos Nauczycielski», «Sport i
Wczasy», але «Poznaj świat», «Mówią wieki».
7. В листах, письмових зверненнях, заявах особові займенники, слова
Pan, Pani, Państwo, Panie, Panowie, а також інші слова - звертання пишемо
також з великої літери, наприклад:
«Zwracam się do Pana z uprzejmą prośbą...»,
«Czekam na Ciebie za tydzień...»,
«Z niecierpliwością czekam, Drogi Bracie, na list od Ciebie...».
8. З великої літери пишемо всі слова, крім прийменників, у офіційних
назвах установ, організацій, органів законодавчої та виконавчої влади,
інституцій, шкіл, товариств, військових підрозділів тощо, наприклад:
Urząd Rady Ministrów, Ministerstwo Finansów, Uniwersytet Jagielloński,
Organizacja Narodów Zjednoczonych, Fundacja Pomocy Szkołom Polskim na
Wschodzie im.T.Gonewicza w Lublinie, Pierwsza Dywizja Piechoty im.Tadeusza
Kościuszki, Akademia Górniczo-Hutnicza.
Завдання і вправи
1. Зверніть увагу, як у поданому тексті пишуться назви: а) частин світу,
б) 	країн; в) міст.
Obszar Europy zamieszkuje około 700 milionów mieszkańców. Europa i
Azja - to najgęściej zaludnione części świata. W Europie do krajów
najgęściej zaludnionych należą Holandia i Belgia, do najsłabiej
zaludnionych - Islandia i Norwegia. Największymi zespołami miejskimi
są Londyn, Moskwa i Paryż.
2. До поданих прикметників допишіть назви польських міст, від яких
утворені ці прикметники.
kieleckie - przemyskie - toruńskie -
ostrołęckie - krośnieńskie - szczecińskie -
legnickie - lubelskie - wałbrzychskie -
zielonogórskie - sieradzkie - olsztyńskie -
182

Посібник з польської мови
tarnobrzeskie - opolskie - siedleckie -
3. Знайдіть на карті Польщі і випишіть 5 або більше назв населених
пунктів, які складаються з 2 слів.
4. Обґрунтуйте правилом написання назв наступних літературних
творів.
«Pokój na poddaszu», «Powrót taty», «Nasza szkapa», «Janko
Muzykant», «W pamiętniku Zofii Bobrówny», «O sierotce Marysi»,
«Chłopcy ze Starówki».
5. Перепишіть подані географічні назви, замінюючи, де потрібно, малу
літеру великою.
morze egejskie, góry tatrzańskie, jezioro bajkał, góry sudety, wybrzeże
kościuszkowskie, wyżyna lubelska, wyspa madagaskar, nizina
mazowiecka, rzeka dniepr, góry atlas, morze północne.
6. Перепишіть назви періодичних видань, замінюючи, де треба, малу
літеру великою.
«życie warszawy», «sztandar młodych», «głos pracy», «sport dla
wszystkich», «żyjmy dłużej», «chrońmy przyrodę ojczystą», «nowe
drogi», «radio i telewizja», «poznaj świat», «na przełaj», «poznaj swój
kraj», «dziennik polski».
7. Перекладіть польською мовою п’ять відомих українських видань,
назви яких складаються з кількох слів.
8. Перепишіть текст, замінюючи, де потрібно, малу літеру великою.
Zanim wisła stanie się wisłą, płyną z baraniej góry w beskidzie śląskim
dwa maleńkie strumyki: czarna wisełka i biała wisełka. Oprócz czarnej i
białej wisełki, które tworzą rzekę wisłę, są w polsce również inne wisełki
i wisły. Oto niektóre z nich: wisła - uzdrowisko nad wisłą oraz osiedla z
nią związane; wisła głębce, wisła dziechcinka, wisła malinka. Na wyspie
wolin niedaleko między zdrój ów, jest osada wisełka i jezioro wisełka, a
nad brzegami sztucznego jeziora goczałkowskiego jest miejscowość
183

Тема 33
wisła mała i wisła wielka. Jest jeszcze jedna wisła, która nie jest ani
rzeką, ani miejscowością, a znana jest nie tylko w polsce. To krakowski
klub piłkarski «wisła».
9. 	Перепишіть лист, замінюючи у відповідних місцях малі літери на
великі.
Długo czekaliśmy na twój list. Mama i tatuś już się niepokoili o ciebie,
myśląc, że może zachorowałaś. Cieszymy się bardzo, że się dobrze czujesz na
kolonii i że nic ci nie brakuje. Nie zapominaj jednak o rodzicach i pisz częściej. U
nas w domu wszyscy zdrowi, tylko babcia niedomaga.
Pozdrów ode mnie koleżanki i kolegów ze szkoły.
Wg. J. Wójcik
Kochana siostrzyczko!
Całuje cię serdecznie.
Marek
Odmiana czasownika „widzieć" przez osoby, czasy i liczby
Czas teraźniejszy
Ipoj
I widzę
II widzisz
III widzi
widzimy
widzicie
widzą
l.mn.
r.m.
Czas przeszły
Liczba pojedyncza
r.ż.
r.n.
I widziałem
II widziałeś
III widział
widziałam
widziałaś
widziała
widziało
184

Посібник з польської мови
Liczba mnoga
Forma męskoos forma niemęskoos
I widzieliśmy widziałyśmy
II widzieliście widziałyście
III widzieli widziały
I
II
m
1. Przetłumaczyć na język polski.
1. 	Побачимо, чи зможеш ти дійти до вершини. 2. На горі я бачив
поляну з прекрасними квіїами. 3. Цікаво, чи вони нас бачать? 4.
Ольга побачила крамницю і зайшла до неї. 5. Що ви бачили в Музеї?
6. 	Ти не бачила, куди мама заховала цукерки? 7. Перед собою ви
бачите парк, закладений у XVIII ст. 8. Вони постійно будуть нас
бачити.
2. Wyobraź sobie, że jesteś przewodnikiem i prowadzisz grupę turystów po
swoim mieście. Opisz najpiękniejsze miejsca w swoim mieście, używając
f r/'
sobowych form czasownika „widzieć”.
Czas przyszły
l.poj. i.mn.
będę widział, -a/ zobaczę będziemy widzieli,-ały/
zobaczymy
będziesz widział, -a/ zobaczysz będziecie widzieli, -ały/
zobaczycie
będzie widział, -a, -o/ zobaczy będą widzieli, -ały/
zobaczą
185

IsmsJI
Oddawanie pisemne wyrazów ukraińskich
Przy napisaniu różnego rodzaju wypracowań, utworów czasem spotykamy
się z problemem oddawania pisemnego ukraińskich imion, nazwisk, nazw
własnych i pospolitych.
Więc pamiętajmy, że większość liter oddaje się odpowiednimi literami
polskiego alfabetu. Oprócz tego:
literę r oddajemy przez h: Григорій - Hryhorij, книга - knyha i pod.
J1 oddaje się dwojako: przed я, ю, є, і, ь - przez 1: Львів - Lwiw (Lwów),
Любов - Lubow, Ліда - Lida;
przed pozostałymi literami i w końcu wyrazów л oddaje się przez ł: Леся -
Lesia, Лука - Łuka, молодиця - mołodycia.
Ч, 	ш, щ oddaje się przez cz, sz, szcz: Шевченко - Szewczenko, Щирець -
i, ■ ■ ■
Szczyreć.
I oddaje się przez ji: їжакевич - Jiżakewycz, під’їзд - pidjizd;
я, ю, є oddaje się dwojako: na początku wyrazu, po samogłosce i po
apostrofie - ja, ju, je: Ярослав - Jarosław, Юрій - Jurij, Євген - Jewhen;
-ia, -iu, ie po innych spółgłoskach, oprócz 1: Рябко - Riabko, дякую -
diakuju i pod.
Ь oddaje się następująco:
нь, зь, ць, сь - ń, ź, ć, ś: Грицько - Hryćko, Ромась - Romaś, князь -
: 1 f;
kniaź, Умань - Umań albo Humań;
ть, дь -t\ d’: Кость - Kost9, будьте - bud9te;
ль oddaje się przez 1: Опільський - Opilśkyj (albo Opilski).
Apostrof się pomija: Куп’янськ - Kupjanśk.
Nazwy geograficzne oddaje się według podanych wyżej przepisów, ale
możemy je również polszczyć:
Київ - Kyjiw albo Kijów
Львів - Lwiw albo Lwów
Рівне - Riwne albo Równe
196

Посібник з польської мови
Тернопіль - Ternopil albo Tarnopol
Донецьк - Donećk albo Donieck.
To samo stosuje się i nazwisk ludzi na -ий:
Мирний - Myrnyj albo Myrny
Левицький - Łewyćkyj albo Lewicki
Могильницький - Mohylnyćkyj albo Mohylnicki,
та-йч:
Шашкевич - Szaszkewycz albo Szaszkewicz
Попович - Popowycz albo Popowicz
Wzory odmiany przez przypadki rzeczowników,
przymiotników, zaimków osobowych i liczebników.
Liczba pojedyncza
Rzeczowniki męskie
Rzeczowniki zakończone na spółgłoskę twardą z wyjątkiem k, g, c, cz, sz, rz,
eh, i, dz:
żywotne nieżywotne
M kot
orzeł
nos
plan
D kota
orła
nosa
planu
C kotu
orłowi
nosowi
planowi
B kota
orła
nos
plan
N kotem
orłem
nosem
planem
Ms o kocie
o orle
o nosie
o planie
W kocie!
orle!
_
—
Rzeczowniki zakończone na spółgłoskę miękką lub na k, g, c, cz, sz, eh, rz,
ż, dz:
187

Тема 33
żywotne nieżywotne
M koń
wieprz
liść
klucz
D konia
wieprza
liścia
klucza
C koniu
wieprzowi
liściowi
kluczowi
B konia
wieprza
liść
klucz
N koniem
wieprzem
liściem
kluczem
Ms o koniu
o wieprzu
o liściu
o kluczu
W koniu!
wieprze!
-
-
M
D
C
В
N
Ms
W
Rzeczowniki żeńskie
Liczba pojedyncza
Rzeczowniki, temat których kończy się na: *
spółgłoskę twardą spółgłoskę miękką
barwa dłoń
barwy dłoni
barwie dłoni
barwę dłoń
barwą dłonią
o barwieo dłoni
na c, cz, sz, rz, ż, dz
poręcz
poręczy
poręczy
poręcz
poręczą
o poręczy
spółgłoskę twardą spółgłoskę miękką na c, cz, sz, rz, ż, dz
M kobieta ziemia noc
D kobiety ziemi nocy
C kobiecie ziemi nocy
B kobietę ziemię noc
N kobietą ziemią nocą
Ms o kobiecie o ziemi o nocy .
W kobieto! ziemio! nocy!
188

Посібник з польської мови
Rzeczowniki nijakie
Liczba pojedyncza
Rzeczowniki, temat których kończy się na:
spółgłoskę twardą spółgłoskę miękką na c, cz, sz, rz, ż, dz
M lato pole dziecko
D lata pola dziecka
C latu polu dziecku
B lato pole dziecko
N latem polem dzieckiem
Ms olecie opolu o dziecku
W lato! pole! dziecko!
spółgłoskę twardą spółgłoskę miękką na c, cz, sz, rz, ż, dz
M drzewo danie zboże
D drzewa dania zboża
C drzewu daniu zbożu
B drzewo danie zboże
N drzewem daniem zbożem
Ms o drzewie o daniu o zbożu
W drzewo! danie! zboże!
Rzeczowniki, które mają zakończenie ę
żywotne nieżywotne
M niemowlę kurczę imię ramię
D niemowlęcia kurczęcia imienia ramienia
C niemowlęciu kurczęciu imieniu ramieniu
B niemowlę kurczę imię ramię
N niemowlęciem kurczęciem imieniem ramieniem
Ms o niemowlęciu o kurczęciu o imieniu o ramieniu
189

IsèssM
W niemowlę!
kurczę!
Liczba mnoga
Rzeczowniki męskie
Rzeczowniki, temat których kończy się na:
spółgłoskę twardą spółgłoskę miękką
M
D
C
B
N
Ms
W
chłopi
chłopów
chłopom
chłopów
chłopami
o chłopach
chłopi!
goście
gości
gościom
gości
gośćmi
o gościach
goście!
na c, cz, sz, rz, ż, dz
marynarze
marynarzy
marynarzom
marynarzy
marynarzami
o marynarzach
marynarze
spółgłoskę twardą
M sady
sadów
sadom
sady
sadami
o sadach
D
C
B
N
Ms
W
spółgłoskę miękką
słonie
słoni
słoniom
słonie
słoniami
o słoniach
Rzeczowniki żeńskie
Liczba mnoga
Rzeczowniki, temat których kończy się na:
na c, cz, sz, rz, ż, dz
kapelusze
kapeluszy
kapeluszom
kapelusze
kapeluszami
o kapeluszach
spółgłoskę twardą
spółgłoskę miękką
na k, g
M
pszczoły
fale
sole
apteki
D
pszczół
fai
soli
aptek *
C
pszczołom
falom
solom
aptekom
B
pszczoły
fale
sole
apteki
190

Посібник з польської мови
N
pszczołami
falami solami
aptekami
Ms
o pszczołach
o falach o solach
o aptekach
W
pszczoły!
- -
-
spółgłoskę twardą
spółgłoskę miękką
nak,g
М
klasy
noce
nogi
D
klas
nocy
nóg
С
klasom
nocom
nogom
В
klasy
noce
nogi
N
klasami
nocami
nogami
Ms
o klasach
o nocach
o nogach
W
Rzeczowniki nijakie
Liczba mnoga
Rzeczowniki, które w liczbie pojedynczej mają zakończenia -0, -e
М
serca
okna
zajęcia
D
serc
Ókieii
zajęć
С
sercom
oknom
zajęciom
В
serca
okna
zajęcia
N
sercami
oknami
zajęciami
Ms
o sercach
o oknach
o zajęciach
W
serca
-
-
Rzeczowniki, które w liczbie pojedynczej mają zakończenie ę
żywotne
żywotne ‘
nieżywotne
М
szczenięta
cielęta * '
znamiona
D
7' szczenięt
cielęt
znamion
С
szczeniętom
cielętóm
znamionom
y
1*1

TeMa 33
B
N
Ms
W
szczenięta
szczeniętami
o szczeniętach
cielęta
cielętami
cielętach
znamiona
znamionami
o znamionach
Przymiotniki
Liczba pojedyncza
rodzaj męski
M
D
C
B
N
Ms
duży
dużego
dużemu
dużego/
duży
dużym
o dużym
biały
białego
białemu
białego/
biały
i
białym
o białym
łatwy
łatwego
łatwemu
łatwego/
łatwy
łatwym
o łatwym
rodzaj nijaki
duże białe łatwe
dużego białego łatwego
dużemu białemu łatwemu
duże białe łatwe
dużym białym łatwym
o 	dużym o białym o łatwym
rodzaj żeński
M duża biała łatwa
D dużej białej łatwej
C dużej białej łatwej
B dużą białą łatwą
N dużą białą łatwą
Ms o dużej o białej o łatwej
Liczba mnoga
forma męskoosobowa
M duzi bieli łatwi • wysocy
D dużych białych łatwych wysokich
C dużym białym łatwym wysokim
192

IJocìóhuk 3 nojibćśkói^toeu
dużych białych łatwych wysokich
dużymi białymi łatwymi wysokimi
o 	dużych ó białych o łatwych o wysokich
forma niemęskoosobowa
M duże białe łatwe
D dużych białych łatwych
C dużym białym łatwym
B duże białe łatwe
N dużymi białymi łatwymi
Ms o dużych o białych * o łatwych i
Zaimki osobowe (ja, ty, oń, ona, ono, my, wy, oni, one)
Liczba pojedynczą
M
ja
ty
on
ono
ona
D
mnie
ciebie
jego, go, niego
jego, go, niego
jej, niej
C
mnie, mi
tobie, ci
jemu, mu, niemu
jemu, mu, niemu jej, niej
B
mnie, mię
ciebie, cię
jego, niego
je, nie
ją, nią
N
mną
tobą
nim
nim
nią
Ms
o mnie
o tobie
o nim
o nim
o niej
Liczbą mnoga
forma męskoosobowa forma niemęskoosobowa
M
my
wy
oni
one
D
nas
was
ich, nich
ich, nich
C
nam
wam
im, nim
im, nim
B
nas
was
ich, nich
je, nie
N
nami
wami
nimi
nimi
Ms
onas
o was
onich
onich
B
N
Ms
193

Tm§33
Odmiana liczebników
Liczebnik «jeden»
Liczba pojedyncza
r.m.
r.n.
r. ż.
M
jeden
jedno
jedna
D
jednego
jednego
jednej
C
jednemu
jednemu
jednej
B
jednego/jeden
jedno
jedną
N
jednym
jednym
jedną
Ms
(o) jednym
(o) jednym
(o) jednej
Liczba mnoga
forma męskoos
forma niemęskoos
M
jedni
jedne
D
jednych
jednych
C
jednym
jednym
B
jednych
jedne
N
jednymi
jednymi
Ms
(o) jednych
(o) jednych
Liczebnik «dwa»
rodz. męski
nieosobowy
M dwa
D dwóch, dwu
C dwom, dwu
B dwa
r.n.
dwa
dwóch, dwu
dwom, dwu
dwa
r.ż.
dwie
dwóch, dwu
dwom, dwu
\
 dwie
194

Посібник з польської мови
N dwoma
Ms (o) dwóch, dwu
dwoma
(o) dwóch, dwu
Liczebniki «trzy», «cztery», «pięć»
M trzy
D trzech
C trzem
B trzy
N trzema
Ms (o) trzech
cztery
czterech
czterem
cztery
czterema
(o) czterech
dwiema
(o) dwóch, dwu
pięć
pięciu
pięciu
pięciu, pięć
pięcioma
(o) pięciu
Mianownik i Biernik rodź. męskiego osobowego: trzech czterech, pięciu
(chłopców).
Liczebniki «dwadzieścia», «pięćdziesiąt»
M dwadzieścia
D dwudziestu
C dwudziestu
B dwudziestu
N dwudziestu (-oma)
Ms (o) dwudziestu
pięćdziesiąt
pięćdziesięciu
pięćdziesięciu
pięćdziesięciu
pięćdziesięciu (-oma)
(o) pięćdziesięciu
Mianownik i Biernik rodz.męskiego osobowego: dwudziestu, pięćdziesięciu.
Liczebniki «sto», «dwieście», «pięćset»
M sto
D stu
dwieście
dwustu
pięćset
pięciuset
195

TeMa 33
C stu
B stu
N stu
Ms (o) stu
M tysiąc
D tysiąca
C tysiącu
B tysiąc
N tysiącem
Ms (o) tysiącu
dwustu
dwieście
dwustu
(o) dwustu
pięciuset
pięćset
pięciuset
(o) pięciuset
Liczebniki «tysiąc», «milion»
milion
miliona
milionu
milion
milionem
(o) milionie
Odmiana liczebników porządkowych, mnożnych i wielorakich
Liczebniki porządkowe, mnożne i wielorakie mają formy przymiotników i
odpowiednio odmieniają się: pierwszy odmienia się jak pieszy, drugi jak ubogi,
trzeci jak koci, czwarty jak pusty, setny jak ładny: podwójny jak chmurny,
dwojaki, trojaki jak wysoki.
196

Посібник з польської мови
TEMATY LEKSYKALNE
Temat leksykalny 1
Opowiem o sobie.
Wiadomości autobiograficzne. Rodzina. Upodobania.
Plany na przyszłość.
Imię
mam na imię...
nazwisko
nazywam się...
data i
urodziłem (-am) się:
miejsce
na (we) wsi;
urodzenia
w mieście (miasteczku)
wiek
młody (-a);
w średnim wieku;
dorosły (-a);
stary (-a);
szkoła
podstawowa;
średnia
liceum, gimnazjum;
studia
uczelnia wyższa;
uniwersytet;
akademia;
praca
pracować:
na fabryce np. obuwia;
zakładach
np. chemicznych;
w szkole; na uczelni; w
przedsiębiorstwie; w
niemowlę, przedszkolak,
uczeń (-nnica), nastolatlek (-ka),
młodzieniec, staruszek, emeryt
(-ka)
studiować na uczelni,
na uniwersytecie;
na wydziale filologicznym
chodzić do pracy
pracować (gdzie?)
pracować (kim? jako kto?)
być zatrudnionym
197

Temat leksykalny 1
sklepie; zajmować się
funkcjonariusz
np. policyny; inżynier;
prawnik; sprzedawca
(-czyni), ekspedient (-ka),
handlarz (-rka);
stosunki rodzinne; rodzina, familia
małżeństwo: mąż, żona
rodzice: ojciec, matka
przybrani rodzice: ojczym, macocha
dzieci: syn, córka (rodzeństwo)
przybrane dzieci: pasierb, pasierbica
rodzeństwo:
przyrodnie: brat, siostra
cioteczne: cioteczny (-a) brat, siostra (kuzyn (-ka))
stryjeczne: stryjeczny (-a) brat, siostra (kuzyn (-ka))
dziadkowie: dziadek, babcia, pradziadek, prababcia
wnuki: wnuk, wnuczka, prawnuk, prawnuczka
handlem, prowadzić
interes i pod.
zawód nauczyciel,
wykładowca;
roboczy (-tnica),
pracownik (-nica);
pracować jako nauczyciel;
pracować inżynierem,
prawnikiem, ekspedientem; być
robotnikiem
upodobania, kolekcjonowanie,
hobby muzyka, sport, czytanie,
słuchać muzykę; uprawiać sport;
uprawiać np. gimnastykę;
wędrować, podróżować; czytać:
książki, czasopisma; oglądać
telewizję; fascynować się np.
sztuką współczesną
turystyka, fotografia,
taternictwo, historia,
telewizja i pod.
198

IJociÓmtK 3 nOAbCbKOfMOeU
krewni: ciocia - siostra matki lub ojca
wujek - brat matki
stryjek - brat ojca
siostrzeniec i siostrzennica - syn i córka siostry
bratanek i bratanica - syn i córka brata
powinowaci: świder i świekra - ojciec i matka męża
teść i teściowa - ojciec i matka żony
zięć - mąż córki
synowa - żona syna
szwagier, szwagierka - brat lub siostra męża lub żony
Tekst podstawowy
Opowiem o sobie...
Cześć! Mam na imię Janek. Chciałbym dla znajomstwa opowiedzieć kilka
słów o sobie. Urodziłem się ósmego października tysiąc dziewięćset
siedemdziesiątego ósmego roku w miasteczku Wieliczka koło Krakowa. To jest
niewielkie stare miasteczko, znane w całej Polsce dzięki wielkim i bardzo
dawnym kopalniom soli.
Jestem teraz na dwudziestym drugim roku.
Sześć lat temu ukończyłem szkołę podstawową. Zawsze podobały mi się
języki oraz historia, dlatego wybrałem liceum humanitarne, po którym wstąpiłem
do Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie na wydział filologii słowiańskiej.
Teraz jestem na trzecim roku studiów. Bardzo mi się tu podoba, mam dużo
nowych przyjaciół i na ogół życie studenckie jest bardzo interesujące.
Moi przyjaciele to ludzie otwarci, szczerzy, weseli i serdeczni. Jestem
towarzyski i życzliwy, dlatego łatwo nawiązuję kontakt z innymi ludźmi.
Mam, jak na dzień dzisiejszy, dość wielką rodzinę, która składa się z ojca,
matki, brata, siostry i babci. Trzymamy też rasowego psa, jamnika. Nazywa się
Johny13). Jesienią ojciec jeździ z nim na polowanie.
I3) Johny - czyt.: dżoni
199

Temat leksykalny 1 > <
Mój ojciec nazywa się Piotr, ma czterdzieści sześć lat. Pracuje w kopalni
elektrykiem. W dni wolne lubi czytać czasopisma i oglądać telewizję. Czasami
majstruje coś dla domu. Na początku jesieni zawsze bierze urlop i jeździ na
polowanie. Często wraca z niczym, ale mówi, że bardzo dobrze odpoczywa.
Moja matka ma na imię Helena. Jest młodsza od ojca o dwa lata. Pracuje
nauczycielką języka niemieckiego w szkole podstawowej. W kuchni moja
mamusia jest prawdziwą czarownicą. Nikt nie gotuje tak samo smacznie jak ona.
Mówi, to dlatego, że lubi tę sprawę. Jeszcze moja matka lubi literaturę
dwudziestolecia międzywojennego i nigdy nie ogląda telewizji. Uważa, że
telewizja otępia ludzi. Częściowo się z nią zgadzam, ale mam kilka ulubionych
programów, których nigdy nie przepuszczam.
Siostra ma na imię Barbara i jest młodsza ode mnie o trzy lata. Uczy się teraz
na kursach księgowych, ale w przyszłości chciałaby zostać prawnikiem. Bardzo
lubi chodzić na dyskoteki i spacerować ze swoim chłopcem.
Mój brat, Michał, skończył dopiero piętnaście lat. Jest typowym nastolatkiem
... ' ■ : ■ . • I
- 	zbyt hałaśliwym, przesadnie zadowolonym z życia i z siebie. Uważam, że jest
trochę rozpieszczony przez to? że jest najmłodszym i najbardziej łubianym w
rodzinie. Na razie w przyszłości chce zostać mistrzem świata w wyścigach
samochodowych.
Moją babcię ze strony matki lubią i znają w mieście. Przez całe życie
pracowała lekarką-kardiologiem i uratowała życie wielu ludzi. Teraz jest
emerytką, bo ma już siedemdziesiąt lat. Ale zawsze pomaga matce uprawiać
gospodarstwo domowe, a w czasie wolnym lubi robić na drutach.
Nasza rodzina ma własny czteropokojowy dom z kuchnią, łazienką i
ubikacją. Dom znajduje się w przedmieściu. Koło niego rośnie piękny duży siad.
Mamy również samochód - FIAT Cinuąecento.
W czasie studiów mieszkam w Krakowie w akademiku. Z początku nie
/ ■ : ’ * ( ■
mogłem się przyzwyczaić, bo w domu jest o wiele spokojniej, ale teraz tak mi się
nawet podoba - wokół tyle znajomych.
200

Посібник з польської мови
Kraków bardzo mi się podoba. Lubię spacerować jego zabytkowymi
uliczkami, czasem wpadać do kawiarni, przychodzić wieczorami na Rynek, gdzie
zawsze wre życie. Lubię też słuchać muzykę, czytać ciekawe książki, zwłaszcza
; v.
historyczne, lubię podróżować. Nie lubię złej pogody, zbyt wczesnego wstawania
i 	ludzi bez poczucia humoru.
W zeszłym lecie byłem na Niemczech, pracowałem przez dwa miesiące
kelnerem w restauracji, żeby zarobić sobie na kieszonkowe.
Moim największym marzeniem jest wędrówka dookoła świata. A na razie
chcę ukończyć studia, zdobyć zawód i znaleźć pracę, która da mi możliwość do
^ V '
spełnienia mego marzenia.
1. Odpowiedzieć ‘Чак” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”.
1. Janek studiuje filozofię.
2. Miasto Wieliczka jest ustytuowane blisko Krakowa.
3. Michał jest najmłodszy w rodzinie.
4. Dwa lata temu Janek ukończył szkołę podstawową.
5. Janek jest na drugim roku studiów.
6. Z natury Janek jest cichy, spokojny, nawet trochę zamknięty w sobie.
7. Pies, którego trzymają w rodzinie, jest duży.
8. Najbardziej Barbara chciałaby zostać księgową.
9. W przeszłości babcia Janka pracowała lekarką.
10. W zeszłym lecie Janek jeździł na wypoczynek do Niemiec.
2. Dać pisemne odpowiedzi na pytania.
1. Ile lat ma Janek?
2. Dzięki czemu Wieliczkę znają w całej Polsce?
3. Z ilu członków składa się rodzina Janka?
4. Co myśli matka Janka o telewizji?
5. Kim chce zostać brat Janka?
6. Co Jankowi podoba się w Krakowie?
201

TmrmtMc9vkmłnvf
7. 	Jakie są możliwości do spełnienia marzenia Janka?
3. 	Korzystając z podanej definicji, wpisz nazwę członka rodziny.
Wzór: ojciec ojca - dziadek
brat matki -
syn siostry -
syn syna —
córka brata -
matka męża -
mąż siostry -
ojciec żony -
żona brata -
żona syna-
brat ojca -
siostra matki -
mąż córki -
4. Podaj nazwę nadrzędną.
Wzór: ojciec i matka to rodzice
syn i córka to....
brat i siostra to....
dziadek i babcia to....
mąż i żonato....
ojczym i macocha to....
teść i teściowa to....
5. Odpowiadając na następne pytania opowiedz o sobie.
1. 	Jak masz na imię? 2. W którym roku się urodziłeś? 3. Ile masz lat? 4.
' ; ; , " t i : 1 . •> .
Gdzie urodziłeś się? 5. Kiedy ukończyłeś szkołę podstawową? średnią?
6. 	Gdzie studiujesz teraz? 7. Dlaczego wybrałeś taki zawód? 8. Czym
podobają się ci studia? 9. Czy twoja rodzina jest wielka? 10. Z kogo
składa się twoja rodzina? 11. Jak się nazywa i ile lat ma twój ojciec? 12.
Gdzie on pracuje? 13. Co on lubi? 14. Jak się nazywa i ile ma lat twoja
matka? 15. Gdzie ona pracuje? 16. Co ona lubi? 17. Czy masz brata lub
siostrę? Ile oni mają lat i kim pracują? 18. Co oni lubią? 19. Czy masz
dziadka lub babcię? 20. Co oni lubią? 21. Opowiedz o swoich
upodobaniach? 22. Czy lubisz podróżować? 23. Jakie plany masz na
przyszłość? 24. Czy znasz sposób do ich spełnienia? 25. Jakie jest twoje
największe marzenie?
202

Temat leksykalny 2
nociÓHUK znanbCbKoT Moeu
Człowiek. Wygląd zewnętrzny i cechy charakteru
Głowa: Potylica, twarz:
Twarz:
oczy, kolor:
włosy, kształt:
włosy, kolor:
człowiek wg. koloru
włosów:
Kończyny: górne: ręce / ręka:
dolne: nogi / noga:
Tułów: pierś, brzuch, plecy
Wygląd wzrost
zewnętrzny: tusza:
budowa ciała,
sylwetka:
czoło, brwi, oczy, powieki, źrenice,
rzęsy, nos, wargi, policzki,
podbródek, uszy, szyja, włosy
okrągła, pociągła
błękitne, niebieskie, zielone, szare,
piwne, szaro-zielone
długie, krótkie, ostrzyżone; proste,
kręcone, faliste, kędzierzawe;
rozpuszczone, upięte; warkocz,
koński ogon
jasne, ciemne; blond, czarne, rude,
siwe
blondyn, brunet, rudy, siwy, szatyn
bark, ramię, łokieć, przedramię,
nadgarstek, dłoń, palcy (-ec),
paznokcie (-ieć)
biodro = udo, kolano, łydka, stopa,
pięta
wysoki (-a), niski (-a), średni (-a)
chudy (-a), szczupły (-a), tęgi (-a),
gruby (-a)
zgrabny (-a), niezgrabny (-a),
wysmukły (-a), wysportowany (-a),
203

Temat leksykalny 2
zwalisty (-a), drobny (-ą)
blizny, piegi, pieprzyk
towarzyski* nietowarzyski, dobry,
% ■ ■
zły, serdeczny, uczynny,
przyjemny; nieuczynny, egoista,
wstrętny,
krytyczny, bezkrytyczny,
kulturalny, niekulturalny
inteligentny, nieinteligentny;
zdolny, mądry; mało zdolny, głupi;
myślący, bystry; tępy, bezmyślny;
rzeczowy; erudyta, oczytany
żywy, wybuchowy, wrażliwy,
nerwowy; spokojny, powolny,
flegmatyczny, roztargniony
pracowity, pilny, sprytny,
dokładny, skrupulatny, pedant, leń
sławny, znany, wybitny, wielki,
genialny, wykształcony
Moim najlepszym przyjacielem jest...
Chcę opowiedzieć państwu o moim najlepszym przyjacielu. Ma na imię
Tomasz. Jest starszy ode mnie na jeden rok. Studiujemy na jednej uczelni, lecz na
różnych wydziałach -ja na filologicznym, on na fizyczno-matematycznym.
Zapoznaliśmy się trzy lata temu na wycieczce w górach. Z tego czasu jesteśmy
nierozłącznymi przyjaciółmi.
Tomasz jest wysokim, przystojnym chłopakiem, trochę y/yższym ode mnie, o
średniej budowie ciała. Jest ciemnym szatynem. Włosy ma, moim zdaniem, nieco
dłuższe, niż potrzeba dla chłopca, puszyste, uczesane do tyłu, z przedziałkiem
cechy osobliwe:
Charakter: stosunek do innych:
inteligencja:
usposobienie:
pracowitość:
Opinia:
204

Посібник з польської мови
pośrodku. Mówi, że takie włosy bardziej podobają się jego dziewczynie.
Twarz ma pociągłą, z szarymi oczyma i prostym równym nosem. Na
podbródku ma niewielką bliznę - kiedyś w dzieciństwie uderzył się na huśtawce.
Trzy lata temu Tomasz był o wiele szczuplejszy niż teraz. Zaczęliśmy razem
trenować się w sali gimnastycznej i teraz Tomasz ma harmonijną, wysportowaną
sylwetkę.
Z odzieży uwielbia dżinsy i adidasy. Latem nosi różne koszule, zimą -
swetry.
Tomasz jest bardzo towarzyskim i wesołym chłopcem. Ma rozwinięte
uczucie humoru, lubi żartować i śmiać się. Czasem w odpowiednim towarzystwie
możemy z nim trochę powygłupiać się.
Razem z tym Tomasz jest zasadniczym i odpowiedzialnym człowiekiem. Z
jego inicjatywy powstał klub studencki “Helikopter”. Tomasz często organizuje w
nim różne imprezy, na które przychodzą studenci nie tylko z naszej uczelni. Ma
prawdziwy talent organizatorski. W przyszłości chciałby zostać disc-jokey’em
albo prowadżić jakiś program rozrywkowy na radio.
Chcielibyśmy zostać razem i po ukończeniu ucżelni, ponieważ rozumiemy
się z pół słowa i moglibyśmy znaleźć swoje miejsce w życiu.
1. 	Powiedz “tak” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”.
1. Przyjaciele znają się z dzieciństwa.
2. Tomasz i opowiadacz byli kiedyś na wycieczce w górach.
3. Tomasz i opowiadacz są rówieśnikami.
4. Chłopcy studiują na jednym wydziale.
5. Tomasz ma ciemne włosy.
6. Dziewczynie Tomasza podobają się krótko ostrzyżeni chłopcy.
7. Twarz Tomasza jest pociągła.
8. Tomasz nigdy nie nosi dżinsów.
9. Tomasz jest cichym i spokojnym chłopcem.
10. Studencki klub, który zorganizował Tomasz, ma nazwę “Helios”.
205

Temat leksykalny 2
11. 	Chłopcy chcieliby pozostać razem i po ukończeniu szkoły wyższej.
2. Dać pisemną odpowiedź na pytania.
1. Na ile lat starszy od opowiadacza jego przyjaciel?
2. Na jakich wydziałach studiują chłopcy?
3. Gdzie chłopcy zapoznali się?
4. Włosy jakiego koloru i kształtu ma Tomasz?
5. Jakim jest Tomasz w towarzystwie?
6. Kto przychodzi na imprezy do klubu “Helikopter”?
7. Kim chce zostać Tomasz w przyszłości?
3. Połącz podane rzeczowniki z odpowiednimi czasownikami z ramki.
Wzór: nogami - chodzimy
uszy zęby
nos język
usta ręce
oczy pierś
gryźć, smakować, oddychać, jeść, patrzeć, słuchać, wąchać, chwytać.
4. Do podanych cech charakteru dobierz odpowiednie antonimy z
ramki.
odważny dobry mądry
serdeczny żywy pilny
wytrwały leniwy prawdomówny
słaby, flegmatyczny, złośliwy, pracowity, egoista, tchórzliwy,
roztargniony, tępy, kłamliwy.
5. Wyobraź sobie, że szukasz przyjacieli w Polsce. Ułóż ogłoszenie do
gazety(do 50 wyrazów) i zmieść w nim jak nawięcej informacji dotyczącej swego
wyglądu zewnętrznego i cech charakteru.
6. Odpowiadając na pytania, ułóż opowiadanie o bliskim dla ciebie
człowieku.
206

iJoęjfcm.* wn&K&ww
1. Jak się on (ona) nazywa. 2. Ile ma lat? 3. Czy dawno się znacie? 4. Jak
zapoznaliście się? 5. Jak wygląda jego (jej) twarz i włosy? 6. Jak on (ona)
jest zbudowany (-a)? 7. Opisz jego (jej) cechy osobliwe. 8. Jak lubi się
ubierać? 9. Jaki charakter ma? 10. Jak zachowuje się w towarzystwie? 11.
Jak spędzacie wolny czas? 12. Jakie macie wspólne plany na przyszłość?
7. 	Przeczytaj urywek. Wypisz z niego cechy, charakteryzujące wygląd
zewnętrzny i cechy charakteru bohaterki.
Lalka
(Fragmenty)
Panna Izabela była niepospolicie piękną kobietą. Wszystko w niej było
oryginalne i doskonałe. Wzrost więcej niż średni, bardzo kształtna figura, bujne
włosy blond z odcieniem popielatym, nosek prosty, usta trochę odchylone, zęby
perłowe, ręce i stopy modelowe. Szczególne wrażenie robiły jej oczy, niekiedy
ciemne i rozmarzone, niekiedy pełńe iskier wesołości, czasem jasnoniebieskie i
zimne jak lód.
Uderzająca była gra jej fizjognomii. Kiedy mówiła, mówiły jej usta, brwi,
nozdrza, ręce, cała postawa, a nade wszystko oczy, którymi zdało się, że chce
przelać swoją duszę w słuchacza. Kiedy słuchała, zdawało się, że chce wypić
duszę z opowiadającego. Jej oczy umiały tulić, pieścić, płakać bez łez, palić i
mrozić...
Ciekawym zjawiskiem była dusza panny Izabeli.
Gdyby ją kto szczerze zapytał: czym jest świat, a czym ona sama?
niezawodnie odpowiedziałaby, że świat jest zaczarowanym ogrodem,
napełnionym czarodziejskimi zamkami, a ona - boginią czy nimfą uwięzioną w
formy cielesne.
Panna Izabela od kolebki była w świecie pięknym i nie tylko nadludzkim, ale
- 	nadnaturalnym. Sypiała w puchach, odziewała się w jedwabie i hafty, siadała na
rzeźbionych i wyścielanych hebanach łub palisandrach, piła z kryształów, jadała
207

Temat leksykalny 2
ze srebr i porcelany kosztownej jak złoto.
Woalka chroniła ją od wiatru, kareta od deszczu, sobole od zimna, parasolka i
rękawiczki od słońca. I tak żyła z dnia na dzień, z miesiąca na miesiąc, z roku na
rok, wyższa nad ludzi, a nawet nad prawa natury.
Bolesław Prus
208

Temat leksykalny 3
IJoĆiÓHWc 8 nojibcbKoS Moeu
Mieszkanie, lokal;
dom własny,
jednorodzinny
pokój
pokój, mieszkanie
wynajmowany (-e)
piętro
typ mieszkania
ogrzewanie
i
mieszkańcy
Mieszkanie i jego urządzenie
mieszkać: w bloku, w mieszkać: w mieście, w
kamienicy przedmieściu, za / poza
miastem, na wsi
r
w akademiku (jedynka,
dwójka, trójka)
parter, pierwsze,
drugie,..., dziewiąte,...
dwunaste; winda
jednopokojowe
(kawalerka), dwu-, trzy-,
czteropokojowe;
duże / małe, za duże /za
małe, odpowiednie;
centralne, ogrzewanie
piecami, klimatyzacja,
ogrzewanie autonomne
przy pomocy bojlera,
ogrzewanie elektryczne
domownik, gospodarz
(-yni), lokator, sąsiad
. j-...
mieszkać w akademiku
wynajmować pokój,
mieszkamie
mieszkać z rodzicami
mieszkać na drugim
piętrze; jeździć windą
z kuchnią, łazienką,
balkonem, telefonem
komfortowe, przytulne
wygodne, nowoczesne
kaloryfer; piecy na gaz,
na węgiel;
bojler elektryczny, na
gaz. na węgiel:
piecyk elektryczny,
grzejnik
209

Tammt hksvkalnv 3
(-ka)
wnętrze mieszkania ściana, podłoga, sufit,
drzwi, okna
i: ,
pokoje przedpokój, korytarz,
pokój gościnny (salon,
sala), sypialnia,
pokój dla dzieci,
gabinet
kuchnia, łazienka,
ubikacja, pomieszczenie
gospodarcze, piwnica
wyposażenie przedpokoju: lustro, półka na obuwie, wieszak, półka na
urządzenie pokoju
gościnnego:
urządzenie sypialni
urządzenie gabinetu:
urządzenie pokoju
dziecinnego:
urządzenie kuchni:
telefon, wycieraczka i mata na podłodze,
pawlacz i pod.
stół, krzesła, fotele, kanapa, regał /
meblościanka, dywan na podłodze,
żyrandol, firanki i zasłony na oknach,
telewizor, obrazy na ścianach, lampa
stojąca, doniczki na parapecie
łóżkp, szafa na ubrania, toaletka, szafki
nocne, budzik, taborety miękkie, deska do
prasowania, wykładzina na podłodze i pod.
biurko, książkowe półki, krzesło, lampka,
komputer, telefon, sejf i pod.
łóżka, szafka na zabawki, stół, krzesła,
książkowe półki, szafki nocne, szafa na
ubrania i pod.
szafki wiszące, lodówka, kuchnia gazowa z
piekarnikiem, robot kuchenny, piec
210

IlociÓHUK 3nojtbCbKoi mosu
mikrofalowy, stół, stolnica, taborety,
zlewozmywak, wiadro, kubełek na śmieci;
naczynie: talerze, garnki, rondle, patelnie,
kubki, filiżanki i pod.
urządzenie łazienki: wanna, umywalka, krany, prysznic
(natrysk), lustro, półki, szafka wisząca,
pralka, mata na podłodze, ściany wyłożone
kaflem;
środki higieny i kosmetyki: szczoteczka do
zębów, pasta do zębów, mydelniczka,
mydło, szampon, kremy, gąbki i pod.
Jakim widzę swoje mieszkanie...
Andrzej: Grasz na loterię, kolego? Chcesz coś wygrać?
Piotr: Milion!
A: Po co ci ten milion?
P: Nie milion, ale choćby dwadzieścia tysięcy.
A: I co z nimi zrobisz?
P: Kupię mieszkanie. Wiesz, moje dwanaście metrów kwadratowych w
akademiku tak mi się sprzykrzyły, że już nie mogę na nie patrzeć. Zmieściłem
przy tym na nich łóżko, stół, szafę, szafkę kuchenną, jednopalnikową kuchenkę
elektryczną, telewizor i lodówkę. I jeszcze drobiazgi - kubełek na śmieci,
taborety... ledwie sam wchodzę.
A: I jakie byś sobie kupił mieszkanie?
P: Dwupokojowe, mniej-więcej przytulne, z kuchnią, łazienką i ubikacją. 1
żeby było z balkonem, na drugim-trzecim piętrze. W pierwszym czasie by mi
wystarczyło.
A: Tak? A sąsiadem miałbyś jakiegoś staruszka, któremu już nic nie zostało
211

Temat leksykalny 3
prócz w czasie bezsenności przez całą noc oglądać telewizję. I przy tym źle by
słyszał i włączałby odbiornik na całą moc. A z góry mieszkałaby roztargniona
panienka, która każdego rana, wychodząc z domu, zapominałaby zakręcać krany
w wannie... Nie, jak sobie chcesz, a moim zdaniem nic lepiej własnego domu być
nie może.
P: Własny dom? Moi rodzice mieszkają na wsi i mają własny dom. I razem z
nim dużo kłopotów: ogrzewanie, odnowienia, remonty - dach, ściany, fundament.
Wiosną i jesienią- bezdroże, do miasta nie wybrać się.
A: Ale ja bym chciał domek nieduży, nowy, nadający się do ogrzewania. 1
przy tym w przedmieściu, żeby łatwo było wybierać się gdzieś na spacery. A koło
domu - ogródek, właśnie sad z altaneczką.
P: Niewielki dom - to inna rzecz. U nas ostatnio ludzie nabudowali sobie coś
olbrzymiego. Na Zachodzie na taki dom nie każdy rokfeller sobie pozwoli.
A: Dla mnie wystarczyłoby parteru i piętra mieszkalnego. Na parterze-
wejście, przedpokój, kuchnia, łazienka, pomieszczenie gospodarcze, pod nim
piwnica, z drugiej strony garaż. U góry trzy-cztery pokoje: gościnny, sypialnia,
koło niej prysznic, pokój dla dzieci, jakiś mały gabinecik - i wystarczy. Kupiłbym
sobie bojler, żeby mieć ogrzewanie autonomne. Nieduży dom łatwo ogrzewać,
łatwo odnawiać, łatwo sprzątać. Dużo nie wyposażałbym - nie lubię nadmiaru
mebli.
P: Zgadzam się. Też lubię przestrzeń. W swoim mieszkaniu w pokoju
gościnnym umieściłbym dywan na podłogę, z mebli - kanapę, książkowe półki,
dwa fotele, krzesła; lampa stojąca, telewizor, magnetowid, stereosystem - taki
chciałbym mieć sprzęt elektroniczny. Żadnych regałów, żadnych dywanów na
ściany - zamiast nich parę oryginalnych obrazów. W sypialni łóżko, szafa, para
miękkich taboretów, szafka nocna. Kuchnia - to kompetencja żony, chciałbym
tylko mieć tam jak najwięcej narzędzi elekrycznych, które ułatwiałyby jej pracę:
robot kuchenny, maszynkę do krojenia chleba, mikser, toster, piec mikrofalowy i
jeszcze dużo różnych narzędzi.
A: Powiedziałeś, że lubisz przestwór. Ale jaki może być przestwór w dwu
212

Посібник з польської злови
pokojach?
P: Wiesz, to jest dyskusja bez sensu. Na razie nie mamy ani mieszkania, ani
pieniędzy na jego kupno, a już wyposażamy.
A: Nie szkodzi trochę pomarzyć. Ale muszę już iść' W każdym razie - życzę
wielkiej wygranej!
Zapamiętaj:
Dom - to nie tapety, nie meble,
nie kąt z żyraindoletn, obrazem.
Dom - to tam, gdzie choćby pod
gołyrti niebem " "A'
“ ludżie sąYazem.
Wiktor Woroszylski
-.■i ;
Dom to wcale nie są ściainy 1
i 	sufity i podłogi, ale serce naszej mamy..:*
Anna Kamieńska
1. 	Powiedz “tak” albo “nie”, "prawda” albo ‘^nieprawda”.
1. 	Piotr chce wygrać pieniądze. '
2i Piotr mieszka w akademiku. ;
3. Pokój Piotra w akademiku jest duży.
4. Pokój Piotra mało wyposażony.
5. Andrzej chce mieć własny dom.
6. Piotr też chce mieć własny dom.
7. Rodzice Piotra mieszkają na wsi.
8. Andrzej chce mieć trzypiętrowy dom na wsi.
9. Chłopcy lubią przestwór.
10. Piotr uważa, że nikt nie urządzi kuchni lepiej od niego.
213

Temat leksykalny 3
2. Podaj pisemne odpowiedzi na pytania.
1. W jaki sposób Piotr chce zdobyć pieniądze?
2. Po co Piotrowi pieniądze?
3. Jakie mieszkanie chciałby mieć Andrzej?
4. Z jakimi problemami mają do czynienia rodzice Piotra?
5. Z ilu pokoi będzie się składał dom Andrzeja?
6. Jakie narzędzia chciałby mieć Piotr w kuchni?.
7. Dlaczego chłopcy nie chcieliby dużo wyposażać swoje mieszkania?
8. Twoim zdaniem, kto z chłopców jest bardziej optymistyczny?
Dlaczego?
3. Postaw przedmioty do odpowiednich pokoi: a) do pokoju gościnnego; b)
do sypialni; c) do gabinetu; d) do kuchni; e) do łazienki lub ubikacji; f) inne.
Młynek do kawy, odświeżacz powietrza, ręcznik, poduszka, książki,
maszyna drukarska, fortepian, sztućce, szafka wisząca, fotel, koc,
magnetofon, pilnik, kosz na śmieci, dywan, lampka, płyn do golenia,
płyn do mycia naczyń, wentylator, toaletka, taborety, śrubokręty, noże,
kredens, telefon, taborety miękkie, szafa na ubrania, obrazy,
cukiemiczka, odkurzacz, samochód.
4. Chcesz wynająć mieszkanie. Ułóż ogłoszenie do gazety, opisz krótko
swoje życzenia dotyczące propozycji.
5. Wykorzystując niezbędne wyrazy i zwroty i tekst podstawowy, napisz
opowiadanie o tym, jakim widzisz swoje mieszkanie w przyszłości
214

IIoCiÓHUK TntMbCbKOÏ Moeu
Temat leksvkabtv 4
Dzień zwykły. Plan
Wstawać, budzić się,
obudzić się
gimnastykować się
rozpostować się
myć się, umyć się
czesać się, uczesać się
ubierać się
śniadanie
droga: iść / jechać na studia, do
pracy; lecieć, pędzić; jechać:
studia, zajęcia, lekcje
praca
wcześnie/późno
o 	świcie, o ósmej
gimnastyka, ćwiczenia
poranne;
żywo, żwawo/leniwie
szybko/powoli; na zimno
szybko/powoli,
lekko/ciepło, odpowiednio
przygotowywać; jeść/zjeść;
jeść spiesznie, połykać; pić
kawę, herbatę
wychodzić z domu o ósmej;
samochodem, autobusem,
trolejbusem, tramwajem,
pociągiem
zaczynać o dziewiątej, mieć trzy
zajęcia (lekcje), siedzieć na
lekcji, słuchać lekcję; mieć
przerwę; chodzić na wagary/
wagarować; być wagarowiczem
chodzić do pracy; przychodzić w
porę/spóźniać się; pracować od
ósmej do piątej; mieć przerwę
obiadową; mieć urlop; kończyć
215

Temat leksykalny 4
pracę
wypoczynek, czas wolny odpoczywać; obrabiać Jekcje^ ^ ^
czytać; drzemać’/ drźeinka*'
poobiednia; chodzić na zakupy;
; ^ *. 1 ■ i ^ , ł
oglądać telewizję, słuchać
muzykę
wieczór czytać, oglądać telewizję cały
wieczór; rozmawiać przez
telefon; robić różne sprawy; iść
na spacerek (z kolegą, z psem),
patrzeć na gwiazdy; nic nie
robić; spać
sen kłaść się spać o jedenastej;
rozbierać się, układać się do
łóżka; czytać w łóżku; zasypiać
od razu (natychmiast)/ kręcić się
długo, nie móc oka zmrużyć,
przewracać się z boku na bok
Mój dzień zwykły
Dzwoni budzik. Otwieram oczy. Tak, budzik się nie omylił. Już siódma
godzina.
Włączam muzykę i zaczynam leniwie robić gimnastykę poranną. Wreszcie
sen mnie ostatecznie opuszcza, ruszam się szybciej i żwawiej.
Czasz do łazienki. Lekarze zalecają umywanie się zimną wodą, ale jestem
leniuchem i zmarzlakiem, dlatego myję się ciepłą wodą. W lecie to jeszcze mogę
umyć się zimną, ale nie teraz, kiedy na ulicy grudzień. Po co byłoby ludziom
wymyślać te wszystkie wygody, gdyby z nich nikt nie korzystał.
Nie zazdroszczę swojej matce. Ona chodzi do pracy na godzinę siódmą i
216

noc&HUk&najtoGbKm mosu
jeszcze każdego rana zdąża przygotować śniadanie dla nas z ojcem. Jem
śniadanie, wypijam filiżankę kawy i znów idę do łazienki, żeby umyć zęby.
Potem ubieram się ciepło, bo już od dwu tygodni trzyma mocny mróz, i
wychodzę na przystanek. Wiosną chodzę na studia na piechotę, bo droga leży
przez piękny park. Spacerek przez ten park zawsze przywraca mi dobry humor. W
zimie natomiast w tym parku jest po kolano śniegu, dlatego wolę dojechać
trolejbusem.
Studia mam z poniedziałku do piątka. Dzisiaj mam trzy zajęcia: historię,
język polski i psychologię. Zajęcia ciekawe, jestem do nich przygotowany,
dlatego jadę z czystym sumieniem. Czasami wykłady bywają nudne, albo nie ma
czasu przygotować się dobrze. Wtedy siedzisz na nich i nie możesz doczekać się
końca. Niekiedy możemy pójść z kolegami na wagaryI4), ale u nas na uczelni
często sprawdzają obecność, dlatego nie nadużywamy tym chodzeniem.
Po ukończeniu zajęć idę do stołówki i jem obiad. Potem idę do biblioteki i
odrabiam lekcje, bo wieczory lubię mieć wolne. Jeśli na jutro nie ma zadań
domowych, jadę do domu i jem obiad tam. W inne dni chodzimy z chłopcami na
piwo albo na kawę - jak pozwalają na to kieszonkowe. Staram się nie brać
pieniędzy u rodziców. W lecie pracowałem, dlatego teraz wystarcza mi na drobne
wydatki.
Wieczorem lubię odwiedzać przyjaciół albo zapraszam ich do siebie. Mam
bardzo dobre towarzystwo, zawsze znajdujemy sposób, jak się zabawić.
Przed snem mam przyzwyczajenie coś czytać. Zwykle to świeże czasopisma,
ponieważ potrzebuję nowych informacji, a w telewizji lubię oglądać tylko
programy kabaretowe15). Interesują mnie kabarety, dlatego że zorganizowaliśmy u
siebie na uczelni kabaret studencki i ja biorę w nim udział.
Potem nastawiam budzik i kładę się spać, zwykle około północy
1. 	Powiedz “tak” albo “nie’*, “prawda” albo “nieprawda”.
1. 	Opowiadacz wstaje o siódmej rana.
,4) Chodzić na wagary (fraz.)- opuszczać zajęcia bez poważnych powodow
15) 	Kabaret - rodzaj programu huńiofystyćzno-satyrycznego
217

TmtthtoytokDLś
2. Opowiadacz gimnastykuje się pod muzykę.
3. Umywa się zawsze zimną wodą.
4. Opowiadacz myśli, źe ludzie nadaremnie wymyślili mieszkaniowe
wygody.
5. Jego matka wstaje najpóźniej.
6. Po śniadaniu zwykle wypija filiżankę kawy.
7. Myje zęby po śniadaniu.
8. Opowiadacz chodzi ma studia sześć razy w tygodniu.
9. Na zajęciach on zawsze się nudzi i często chodzi z kolegami na
wagary.
10. Wieczory chłopiec lubi mieć wolne, dlatego stara się odrobić
zadania domowe po obiedzie.
11. Wieczorami opowiadacz woli siedzieć w domu i oglądać telewizję.
12. Chłopiec kładzie się spać bardzo wcześnie.
2. Odpowiedz pisemnie na następne pytania:
1. Co budzi chłopca każdego rana?
2. W jaką porę roku on może umywać się zimną wodą?
3. Jaka pogoda trzyma się już od dwu tygodni?
4. Jakie zajęcia ma opowiadacz dzisiaj?
5. Jak czuje się chłopiec wtedy, kiedy nie jest dobrze przygotowany do
zajęć?
6. Gdzie on je obiady?
7. Skąd chłopiec bierze pieniądze na kieszonkowe?
8. Co on lubi robić wieczorem?
9. Czy bierze opowiadacz udział w życiu studenckim? W jaki sposób?
3. Uzupełnić zdania podanymi wyrażeniami.
Niestety, jaka szkoda, świetnie, źle, wątpię, niewątpliwie, na szczęście,
fajnie, nie do wiary.
1.... ona nie dostała się w tym rokft na studia. 2.... źe nie byłeś wczoraj
na posiedzeniu. 3.... że on często opuszcza wykłady. 4.... że zdałem na
218

Посібник з польської мови
same piątki. 5. ... że on dobrze zda ten egzamin. 6.... że dostałeś w tym
semestrze stypendium. 7. ... on wyzdrowiał przed rozpoczęciem
egzaminów. 8.... że przyszedłeś na próbę. 9.... to bardzo pilny student.
4. Odpowiadając na pytania, opowiedz o swoim dniu zwykłym.
1. 	Kiedy się zwykle obudzasz? Kto albo co cię obudzą? 2. Czy robisz
ćwiczenia poranne? 3. Kiedy idziesz do łazienki? 4. Kto gotuje ci
śniadanie? O której zwykle jesz śniadanie? 5. Jak wolisz ubierać się? 6.
O 	której wychodzisz z domu? 7. Opisz swoją drogę do uczelni. 8. Ile i
jakie masz zajęcia w tygodniu? Jakie z nich lubisz, a jakie nie? 9. Co
robisz po zajęciach? 10. Jak odrabiasz zadania domowe? 11. O której
godzinie masz kolację? 12. Co robisz wieczorem? Jak zależy spędzanie
twoich wieczorów od pogody lub pory roku? 13. Co robisz przed
położeniem się do łóżka? 14. O której zwykle zasypiasz?
5. Przeczytaj tekst. Twoim zdaniem, przeciw czemu przemawia w nim autor?
Dzionek16) człowieka cywilizowanego
Wstajemy rano, chociaż chcielibyśmy spać do południa, wkładamy
marynarkę i spodnie, których długość i szerokość określił jakiś łysawy pan w
Paryżu, pantofle, których kształt zależny jest od kilku szwargotliwych Włochów i
wychodzimy z domu o godzinie, która nam wciąż nie odpowiada.
Choć mamy ochotę na spokojny, kontemplacyjny spacerek, pędzimy kłusem
na znajdujące się o pół kilometra od naszego mieszkania miejsce, w którym ktoś,
nie pytając nas o zdanie, ustanowił przystanek. Tam wsiadamy w tramwaj,
pomalowany na żółto, chociaż kolor seledynowy bardziej przypada nam do gustu.
Wehikuł, w którym siedzimy, przerywa nam w najniewłaściwszym
momencie tok myśli i wyrzuca w niesympatycznej dzielnicy, gdzie regularnie
spędzamy pół dnia w jednym pokoju z facetem, który nie stanowi dla nas
16) 	Dzionek - zdobniałe od “dzień”
219

Temat leksykalny 4
odpowiedniego towarzystwa, zanudza opowiadaniem anegdot i za nic nie chce
słuchać o naszych chorobach. Z obrzydzeniem załatwiamy kilka spraw ludzi,
którzy nas nic nie obchodzą, i o oznaczonej (oczywiście, nie przez nas) godzinie
opuszczamy miejsce, w którym płacą nam pieniądze zawsze nie wtedy, kiedy
nam ich najwięcej brak.
Z kolei udajemy się do lokalu, w którym zjadamy to, co jakiemuś osobnikowi
w białej czapce na głowie spodobało się spitrasić, a czego drugi osobnik z
serwetką nie wykreślił ze spisu.
Jeśli jemy obiad w domu, spotyka nas podobny los i w domu wmawiają nam,
że przypalone paskudztwo, które połknęliśmy, jest naszą ulubioną potrawą.
Wieczorem, pełni obrazów pięknych widzianych za dnia dziewczyn,
kładziemy się spać obok kobiety, z którą nas nic nie łączy, oprócz papierka
opatrzonego zamazaną pieczęcią i podpisem bliżej nam nie znanego jegomościa.
Tak dzieje się codziennie przez jedenaście miesięcy w roku. Na jeden miesiąc
wyjeżdżamy na urlop do miejscowości, w której są akurat wolne miejsca lub
gdzie ktoś wynajął dla nas pokój i tam poddajemy się całkowicie dyktaturze
pogody. W lecie z pełnym żołądkiem lecimy na plażę, gdy tylko pokaże się
słońce, w zimie z obolałymi stawami gnamy na narty, gdy tylko spadnie śnieg.
Wracamy w dniu, w którym uda nam się kupić sleeping lub wepchnąć się do
pociągu, aby tam oddać się w niewolę kilku panom w kolejarskich mundurach.
Wszystko to dzieje się bez udziału naszej woli.
Po jakimś czasie brzydniemy i starzejemy się, na co też na ogół nie mamy
wpływu.
Jest jednak w tej historii pewien jasny punkt, który pozwala mi zakończyć
optymistycznym akcentem: powiesić się możemy zawsze w dowolnie obranym
przez nas momencie.
Wiesław Brudziński
Ułóż podane zdania według kolejności faktów.
1. 	Bohater rozmawia z nudnym facetem.
220

Посібник з польської мови
2. Ubiera się.
3. Kładzie się spać wieczorem.
4. Na przystanku wsiada do żółtego tramwaju.
5. Wychodzi z domu.
6. Załatwia sprawy obcych ludzi.
7. Bohater wstaje rano.
8. Idzie na obiad do restauracji albo do domu.
9. Wysiada w niesympatycznej dzielnicy.
10. Punktualnie opuszcza miejsce pracy.
221

Temat leksykalny 5
Wstawanie
czas wolny
wycieczki,
wyprawy
zwiedzanie
wracanie
Dzień wolny. Wycieczki
spać długo, spać do południa; oglądać telewizję od
samego rana
czytać, odwiedzać przyjaciół; chodzić: na spacery, do
kina, do teatru, na dyskotekę, do kawiarni; myśleć,
jak spędzić czas wolny; zajmować się ulubioną
sprawą: malować, grać na instrumentach
muzycznych; grać: w karty, w domino, na biliardzie,
na komputerze; grać: w piłkę, w siatkówkę, w
koszykówkę, w tenisa
chodzić/jeździć: do lasu, nad rzekę, nad jezioro, za
miasto;
opalać się, kąpać się, palić ognisko; łowić ryby,
gotować juszkę (zupę rybną), piec mięso na ognisku;
chodzić na grzyby, na jagody; zbierać grzyby, maliny,
poziomki, czarne jagody
odwiedzać babcię/dziadka, dziadków na wsi;
pomagać dziadkom: w uprawie gospodarstwa
domowego, w siewie wiosennym, w zbieraniu
plonów; odwiedzać rodzinę, przyjaciół
wracać pociągiem, autobusem; na piechotę; wracać
odpoczętym, wesołym, szczęśliwym
222

Dzień wolny
Nie lubię dni wolnych późną jesienią lub wczesną wiosną. Mokro, ślisko,
brudno, zimno - nie chce się spacerować. Zostaje jedna uciecha - książki. W
takie dnie mogę czytać od ranku do wieczora. Dobrze, jeśli wpadnie ktoś z
kolegów - wtedy czas leci szybciej. Można jeszcze zdecydować się na pójście do
teatru.
Zupełnie inna sprawa jest zimą, kiedy dużo śniegu, lub latem. Tyle wtedy
możliwości do spędzania czasu wolnego, że trudno czasem coś wybrać.
Zimą - narty, łyżwy, hokej, wreszcie zwykłe ślizgawki. Można też
spróbować łowić iyby w przerębli albo wybrać się na krótko w góry. Nie ma
widowiska piękniejszego, niż góra, porosła lasem świerkowym i cała zasypana
śniegiem.
Ale najbardziej lubię lato. Często zbieramy się z przyjaciółmi i wymyślamy
jakieś ciekawe sposoby spędzania wolnego czasu. Może to być piknik na dachu
najwyższego gmachu w mieście - to wtedy, jeśli nie ma ochoty wybierać się za
miasto. Może to też być wspólne pójście do kawiarni, a potem na dyskotekę.
Lubimy też piłkę nożną, ale to tylko w niezbyt upalne dni.
Często wybieramy się za miasto, nad jeziora. Zaczynamy od pierwszych
ciepłych dni, jeszcze wiosną, i do końca maja już jesteśmy opaleni, jakbyśmy
znad morza przyjechali. Lubimy też chodzić na ryby, jak w dzień, tak i nocą.
Noce nad jeziorem przy ognisku mają sporo ni z czym niezrównanego uroku.
Czasem razem z rodzicami, zwłaszcza wiosną i jesienią, jeździmy na sobotę
do dziadków pomagać sadzić lub zbierać plony. Babcia i dziadek zawsze się
bardzo cieszą naszym przyjazdom. Mają swoją gospodarkę: pół hektara roli
uprawianej, krowę, kury, kaczki i gęsie. Trzymają też, świnie. Doszedłem do
wniosku, że praca na roli, szczególnie po zdaniu sesji egzaminacyjnej, bardzo
dobrze pozwala odpocząć umysłowo i wychowuje w człowieku szacunek dla
ludzi, czyja praca nas karmi.
Wracając potem do domu, jestem dumny z tego, że w przyszłych plonach
223

Temat leksykalny 5
będzie część mojej pracy. , j . ł
1. Powiedz “tak” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”,
1. Bohater w czasie słoty lubi czytać książki.
2. Niekiedy chodzi do teatru.
3. Chłopiec uważa, że zimą i latem jest bardzo dużo sposobów spędzania
czasu wolnego. '
4. Zimą w górach nie jest ciekawo.
5. Bohater lubi zimę bardziej, niż lato.
6. W czasie upału chłopcy nie lubią grać w piłkę nożną.
7. Chłopcy opalają się i kąpią się tylko w lecie.
8. Bohater mówi, że nocą nad jeziorem jest bardzo strasznie.
9. Babcia i dziadek chłopca mieszkają na wsi.
10. Chłopiec nie lubi pracować na roli.
2. Daj pisemne odpowiedzi na pytania.
1. Dlacfcego bohaternie lubi dni wolnych późną jesienią i wczesną wiosną?
2. Co robi bohater, jeśli w czasie niepogody do niego przychodzą
przyjaciele?
3. Dlaczego chłopiec lubi zimę i lato?
4. W jaki sposób łowi się iyby w zimie?
5. Jaki Widok jest najpiękniejszy w górach zimą?
6. €o można robić latem?
7. Dlaczego chłopcy chodzą nad jeziora?
8. Do jakiego wniosku doszedł bohater, pracując na roli?
3. Dobierz przymiotniki, odpowiadające podanym rzeczownikom.
Wzóf: lato - gorące, upalne, słoneczne, mokre, zimne, deszczowe,
krótkie, długie, zielone, pogodne.
zima - podróż-
woda - las -
dzień - pogoda -
4. Umieść podaną leksykę w cztery grupy: a) leksyka kojarzona z
224

Посібник з польської мови
latem; b) z zimą; c) z jesienią; d) z wiosną.
Zawierucha, upał, narty, Wielkanoc, plony, Sylwestra, babie lato, szron,
opłatek, plaża, słota, uprawa roli, wakacje, grzmot, pierwszoklasista,
pierwiosnek, bałwan, obozy harcerskie, kra.
5. Opisz, co robiłeś w zeszłą niedzielę, wykorzystując podane na początku
tematu słowa i zwroty.
6. Napisz opowiadanie o tym, jak najlepiej spędziłeś swój dzień wolny albo
o 	tym, co najbardziej lubisz robić w dni wolne.
225

Temat leksykalny 6
telefon
rozmowa
połączenie
numer
aparat telefoniczny
radiotelefon,
telefon
komorkowy;
telefon
sygnał
dzwonić
Telefon i poczta
zatelefonować do pana..., zadzwonić do
pana...,
wykręcać numer telefonu
rozmawiać przez telefon z panem...;
rozmowa telefoniczna: lokalna,
międzymiastowa, międzynarodowa
czekać na: rozmowę, sygnał, połączenie;
łączyć z centralą, z Krakowem; dostać
połączenie;
połączenie telefoniczne: bezpośrednie,
automatyczne, przez centralę, przez
międzymiastową
kierunkowy, centrali, domowy, prywatny,
służbowy
słuchawka, korpus, tarcza; karta telefoniczna
naciskać guziki
telefon dzwoni, telefon jest zajęty, numer nie
odpowiada
przerywany, ciągły, brak sygnału, nie
dodzwonić się do...;
odebrać telefon, podnieść słuchawkę, położyć
słuchawkę na widełki; wyłączyć telefon
z domu, z poczty, z kabiny (z automatu), z
budki
226

Посібник з польсько ї мови
poczta,
korespondencja
list
koperta
znaczek pocztowy
skrzynka
pocztowa (w
Polsce)
poczta
elektroniczna
(E- mail) [i mell]
poczta, paczki
poczta, pieniądze
wpłacić na
wpłacić za
prowadzić korespondencję
korespondować z: przyjaciółmi, rodziną,
całym światem;
wysyłać: listy, kartki pocztowe, widokówki,
telegramy, depesze;
pisać na poste restante
zwykły, polecony, ekspresowy, lotniczy,
wartościowy
adresować kopertę, zakleić kopertę, rozerwać
kopertę
nakleić znaczek, koperta ze znaczkiem;
kolekcjonowanie znaczków pocztowych -
filatelistyka
zielona - miejscowa, czerwona -
zamiejscowa
wrzucić list do skrzynki 7
wysyłać maile [mefle], pisać na mail,
“małpa”(@); strona internetowa
paczka: żywnościowa, wartościowa; nadać
paczkę; zapakować, ubezpieczyć paczkę;
zawartość paczki; wartość paczki;
wysłać przekaz na pieniądze, wysłać
pieniądze przekazem
wypełniać: blankiet, formularz
konto, rachunek, przelew, książeczkę PKO
(Polska Kasa Oszczędnościowa)
mieszkanie, gaz, elektryczność, ogrzewanie
227

Temat leksykalny 6
wpłacić czynsz
książeczka
PKO, oszczędnościowa, czynszowa, opłat za
gaz, elektryczność
prenumerować gazety, czasopisma
posłaniec, doręczyciel; roznosić
korespondencję
prenumerata
listonosz
Poczta
Poczta Główna znajduje się w centrum miasta. Wielki zegar na fasadzie
dużego gmachu poczty wskazuje dokładny czas. Przy wejściu wiszą czerwone i
zielone skrzynki pocztowe. Czerwone skrzynki przeznaczone są na listy
zamiejscowe i zagraniczne, a zielone na korespondencję miejscową.
W hollu Poczty Głównej znajduje się wielki stół owalnego kształtu, przy
którym można napisać list, depeszę, wypełnić blankiet na przekaz pieniężny. Tu
leżą wszelkiego rodzaju blankiety.
W olbrzymiej sali widać cały rząd okienek, w których pracują urzędnicy
pocztowi. Nad każdym okienkiem widnieje napis: “Przyjmowanie telegramów”,
“Przyjmowanie przesyłek zwykłych i poleconych”, “Przyjmowanie i wydawanie
paczek krajowych i zagranicznych”, “Przyjmowanie przekazów pocztowych i
telegraficznych”, “Wypłaty rent i przekazów pocztowych”. Prawie w każdym
okienku można kupić znaczki pocztowe, koperty z papierem listowym, pocztówki
i 	widokówki.
Często można zobaczyć kolejkę przy okienkach z napisem “Poste restante”,
“Wpłaty i wypłaty oszczędności”, “Międzymiastowe rozmowy telefoniczne”.
Przestarzały już aparaty na monety lub żetony. Zamieniły je nowoczesne
automaty na kartki telefoniczne, z których możemy prowadzić rozmowy
miejscowe, również jak i rozmowy międzymiąstowe i międzynarodowe.
1. 	Odpowiedz na pytania.
1. 	Na jakie listy są przeznaczone czerwone skrzynki?
228

Посібник з польської мови
2. Do czego służy owalny stół w hallu Poczty Głównej?
3. Jakie napisy widnieją na okienkach na poczcie?
4. Koło jakich okienek często jest dużo ludzi?
5. Jakie aparaty zastępują dzisiaj przestarzałe telefony na poczcie?
2. 	Wymień czynności, które należy wykonać, wysyłając:
a) list zwykły;
b) telegram;
c) przekaz na pieniądze.
Piszemy listy
Wszystkie listy można podzielić na dwie zasadnicze grupy:
1. Listy prywatne, przekazujące komuś nasze myśli, przeżycia,
wydarzenia, życzenia, pozdrowienia itd.
2. Listy urzędowe, jak na przykład różnego rodzaju podania, wnioski,
skargi itd.
* 	* *
Pisząc list nie wyrywamy pierwszej lepszej kartki z zeszytu i nie bazgrzemy
jak kura pazurem, byle prędzej pozbyć się kłopotu, ale staramy się, żeby list
wyglądał przyzwoicie.
Pisanie listu zaczynamy od umieszczenia w górnym prawym rogu nazwy
miejscowości, z której list wysyłamy, i daty. Na przykład: Ełk, dnia 17 listopada
1997 roku.
Następnie piszemy nagłówek, a więc “Kochana Ciociu!” albo “Droga Zosiu!”
lub lakonicznie: “Jurku!”.
Jeżeli zwracamy się do osoby starszej, z którą łącząnas bliskie i zażyłe
stosunki, piszemy “Kochana Pani”. W oficjalnych listach do dorosłych zwracamy
się “Szanowna Pani” lub “Szanowny Panie”.
Pisząc listy do rodziny i przyjaciół należy się starać, aby miały one jakiś sens
i 	nie robiły wrażenia, że pisze sieje na kolanie.
229

Temat leksykalny 6
Na zakończenie każdego listu składamy podpis, a w listach do urzędu
umieszczamy także nasz dokładny adres. Następnie zabieramy się do adresowania
koperty. A więc piszemy na kopercie bardzo wyraźnie imię i nazwisko osoby lub
nazwę instytucji, do której list kierujemy. Poniżej umieszczamy nazwę ulicy,
numer domu i mieszkania. Następnie większymi literami podajemy pocztowy
numer adresowy i nazwę miejscowości, w której nasz korespondent mieszka. Po
czym odwracamy kopertę i u góry piszemy nasz własny adres.
Warto jeszcze przypomnieć, że na każdy otrzymany list wypada
odpowiedzieć i to nie po roku, a najwyżej w ciągu jednego tygodnia od chwili
jego otrzymania.
Wg. A. Goldnikowej
1. Powiedz “tak” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”.
1. Podania, wnioski, skargi należą do listów urzędowych.
2. Pisząc list staramy się, żeby wyglądał on przyzwoicie.
3. W górnym prawym rogu piszemy nagłówek.
4. W oficjalnych listach do dorosłych zwracamy się “Szanowny (-a)
Pan(i)”.
5. W zakończeniu listów urzędowych stawimy własny podpis.
6. Na kopercie najpierw umieszczamy pocztowy numer adresowy.
7. Zanim pisać odpowiedź należy tydzień zaczekać.
8. Odpowiadać na list możemy w ciągu roku od chwili otrzymania.
2. Jak rozumiesz następne zwroty frazeologiczne:
bazgrać jak kura pazurem, byle prędzej pozbyć się kłopotu, wyglądać
przyzwoicie, pisać na kolanie.
3. Wymień wszystkie powody, wskutek których nie można się do
kogoś dodzwonić, na przykład:
a) 	telefon jest zepsuty; b)...
4. Podane wyrazy i wyrażenia ułóż w trzech ’ grupach
tematycznych: a) telefon; b) korespondencja; c) pieniądze.
230

Посібник з польської мови
Zamawiać rozmowę, dostać połączenie, konto, przekaz na pieniądze, numer
kierunkowy, pocztówka, depesza, słuchawka, pomyłka, wypełnić blankiet,
list, widokówka, koperta, wysłać pieniądze, znaczek pocztowy, zaklejać
kopertę, włożyć kartę, skrzynka pocztowa, wrzucić list, płacić za mieszkanie,
automat, czynsz, książeczka PKO, sznurek, sygnał, paczka, tarcza, odkładać
na książeczkę, budka, listonosz.
231

Temat leksykalny 7
Ubranie i dodatki
męskie
ubranie sportowe
ubranie i dodatki
damskie
Ubranie
bielizna: slipy (majteczki), podkoszulek, piżama;
garnitur: marynarka, kamizelka, spodnie;
koszula: kołnierzyk, rękaw, mankiet, guziki;
płaszcz: klapa, kieszeń, pas;
kurtka, dżinsy, sweter
buty: podeszwa, obcas, sznurówka; skarpety;
dodatki: kapelusz, krawat, szalik, rękawice, okulary,
parasol, laska
dres: kurtka, spodnie
szorty (krótkie spodnie), koszulka, wiatrówka, getry
adidasy, tenisówki, trampki
kostium kąpielowy, kąpielówki
bielizna: biustonosz, majtki, halka, koszula nocna,
szlafrok;
kostium: żakiet, spódnica;
sukienka, bluzka, bluza, sweter, golf, płaszcza, futro
(futerko), dżinsy
obuwie: buty, półbuty, sandale, klapki, pantofle,
adidasy;
dodatki: rajstopy, pończochy, podkolanówki, skarpety;
rękawiczki, szalik; czapka, kapelusz, beret;
pasek, torebka, parasol
biżuteria: pierścionek, kolia, łańcuszek, bransoletka,
kolczyk, klips, broszka, wisiorek
232

Посібник з польсько ї мови
* 	* *
W ubiegłym roku postanowiliśmy ze swoim przyjacielem Markiem spędzić
wakacje na wybrzeżu Bałtyckim. Kiedy przejrzeliśmy naszą garderobę, od razu
stwierdziliśmy, że brakuje nam wielu rzeczy.
Poszliśmy w centrum miasta, licząc na to, że w domu towarowym
dostaniemy wszystko, co nam potrzebne.
Najpierw skierowaliśmy się do stoiska z obuwiem. Marek wybrał dla siebie
popielaste sandały i japonki, a ja kupiłam biało-czerwone sandały i tenisówki.
Przy stoisku z trykotażem dość długo ogłądałam kostiumy kąpielowe. Wybór
był bardzo duży, więc długo nie mogłam się zdecydować. W końcu wzięłam
kolorowy kostium jednoczęściowy i dwuczęściowy opalacz koloru morskiej
zieleni. Ten kolor bardzo podkreśla opaleniznę.
Marek bez namysłu kupił dwie pary kąpielówek. Jedne były czerwone z
dwoma czarnymi paskami z boku, a drugie niebieskie. Kupiliśmy też krótkie
spodenki z płótna żaglowego i słomiane kapelusze z szerokim rondem.
Przy stoisku z konfekcją lekką wybrałam dla siebie zwykłą kretonową
sukienkę, kolorową spódnicę po kostki i białą bluzkę bez rękawów.
Marek kupił dwie bawełniane koszule z krótkim rękawem i jedną flanelową
na chłodne dni.
Zakupy uznaliśmy za udane. Spędziliśmy nad morzem ponad dwa tygodnie.
Całe dnie siedzieliśmy w wodzie, gdyż było bardzo gorąco.
Nacieszyliśmy się morzem, coraz bardziej drażniły nas tłumy plażowiczów,
coraz częściej z tęsknotą spoglądaliśmy na niebieskawe zarysy gór.
W szczególnie upalny dzień zdecydowaliśmy się na wycieczkę do najbliższej
przełęczy. Doświadczeni przewodnicy w schronisku polecili nam zejść do miasta,
zaopatrzyć się w ciepłą odzież, odpowiednie obuwie i dopiero wtedy wyruszyć w
góry. Na wysokości powyżej 1500 metrów n.p.m.'7) panuje jeszcze wczesna
17) 	n.p.m. (nad poziomem morza) - над рівнем моря
233

Temat leksykalny 7
chłodna wiosna, a nieco powyżej - zima. Wysłuchaliśmy uważnie rad
przewodników, ułożyliśmy długi spis potrzebnych rzeczy i wybraliśmy się po
zakupy.
Wg. H.Wołoszynej
1. Powiedz “tak” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”.
1. Marek z przyjaciółką chcieli wybrać się nad morze.
2. Garderoba młodych ludzi nie odpowiadała zaplanowanej podróży.
3. Dom towarowy znajdował się w odległej dzielnicy miasta.
4. Opalacz dziewczyny składał się z dwu części.
5. Marek długo wybierał kąpielówki.
6. Przy stoisku z konfekcją lekką sprzedają tenisówki i sandały.
7. Sukienka, którą kupiła dziewczyna, była króciutka.
8. Marek kupił jedną ciepłą koszulę.
9. Słomiane kapelusze chronią przed deszczem.
10. Cały czas na wybrzeżu panowała ciepła pogoda.
11. Po wypoczynku nad morzem młodzi ludzie postanowili spędzić czas
w górach.
12. Zarysy gór można było zobaczyć nawet z plaży.
13. Im wyżej podejmować się w góry, tym zimniej się robi.
14. Młodzi ludzie mieli wszystkie niezbędne dla wyprawy w góry
rzeczy.
2. Daj pisemne odpowiedzi na pytania.
1. Wymień nazwy stoisk, w których zrobili zakupy Marek z koleżanką.
2. Jakie obuwie wybrali sobie młodzi ludzie?
3. Dlaczego dziewczyna długo wybierała kostiumy kąpielowe?
4. Jaki kolor, zdaniem dziewczyny, najbardziej podkreśla opaleniznę?
5. Z czego były zrobione kapelusze, które kupili Marek z koleżanką?
6. Jakie ubrania kupili sobie młodzi ludzie przy stoisku z kbnfekcją
lekką?
234

Посібник з польської мови
7. Ile czasu spędziła para nad morzem?
8. Czego brakowało Markowi z koleżanką do wyprawy w góry?
3. Wypisz podane wyrazy w trzy grupy: a) nakrycia głowy; b)
odzież; c) obuwie.
cylinder, szorty, reformy, wiatrówka, klapki, bermudy, chustka,
furażerka, dżokejka, kozaczki, melonik, pilotka, prochowiec, półbuty,
japonki, podkoszulek, półkożuszek, trampki, hełm, dres.
4. Domyśl i napisz zakończenie opowiadania o Marku z koleżanką: zakupy
niezbędnej do wycieczki w góry odzieży, wycieczka do przełęczy, wrażenia.
5. Napisz, jak musi być ubrany człowiek (dziewczyna i chłopiec):
a) idąc na ryby;
b) idąc grać w tenisa;
c) idąc na dyskotekę;
d) idąc na bal do ambasady angielskiej;
! '
e) idąc na studia.
235

Temat leksykalny 8
Typy sklepów
sklep
Inne zakłady
targowe
Urządzenie sklepu
Niezbędne wyrazy i
zwroty
Artykuły i sposób
ich liczenia:
Zakupy
drogeria, galanteria, pasmanteria; konfekcja, bucik;
jubiler, cepelia (CPL i A): centrala przemysłu
ludowego i artystycznego, księgarnia; garmażeria,
cukiernia;
warzywny, jarzynowy, mięsny, rybny, z pieczywem,
nabiałowy, spożywczy; z obuwiem, z ubraniem,
j
papierniczy, monopolowy, tytoniowy; centrum
targowe, uniwersalny dom towarowy, supermarkiet;
stoisko, stragan, pawilon, kiosk; targ, bazar,
kiermasz, jarmark, tandeta;
stelaż, półki, wystawa, gablota, lada, lodówka,
koszyki na zakupy, kasa;
pieniądze, ceny, towary, artykuły, sprzedawca
(-czyni), ekspedientka;
drogi, tani, zniżka, bonifikata, reszta, promocja,
czek (rachunek, paragon), sort/gatunek, jakość;
wybierać, przyglądać się, kupować, sprzedawać,
zamieniać; kosztować, wartować;
masło = (kupić) kostkę + (Dopełniacz) masła
dżem = (kupić) słoik + (Dop.) dżemu
galaretka = (kupić) torebkę + (Dop.) galaretki
śmietana = (kupić) pół litra + (Dop.) śmietany
herbata = (kupić) paczkę + (Dop.) herbaty
jabłka = (kupić) kilogram + (Dop.) jabłek
sardynki = (kupić) puszkę + (Dop.) sardynek
sok = (kupić) karton + (Dop.) soku
236

Посібник з польської мови
piwo = (kupić) butelkę + (Dop.) piwa
zapałki = (kupić) pudełko + (Dop.) zapałek
kapusta = (kupić) główkę + (Dop.) kapusty
koperek = (kupić) wiązkę + (Dop.) koperku
rzodkiew = (kupić) pęczek + (Dop.) rzodkiewki
spodnie = (kupić) parę + (Dop.) spodni
tkanina = (kupić) metr + (Dop.) tkaniny
Dialog 1
- Wiesz, kupiłem ci wspaniały prezent na imieniny. Nie był, co prawda, tani,
ale z pewnością się ucieszysz. Coś cudownego!
- Dla mnie na imieniny? To pewnie ta sukienka, którą pokazywałam ci
przedwczoraj na wystawie. Przyznam się, że nawet ją przymierzałam, ale cena
mnie przestraszyła. Jesteś naprawdę wspaniały!
- Nie, to nie ta sukienka. W ogóle nic z ubrań.
- Hm, pewnie kupiłeś mi perfumy albo inny kosmetyk.
- No nie, jest znacznie droższy, ale zapewniaip cię, że jest wart swojej ceny.
- Wiem! Pierścionek! ZrujjiowaJeś się pewnie dla mnie u jubilera.
- O nie: to coś bardziej praktycznego.
- Praktyczny prezent. Myślisz chyba o robocie kuchennym. To był naprawdę
dobry pomysł. Tak nie znoszę stać nad garnkami.
- Też nie to. Ale już ciepło. Chodź zobacz: kupiłem wspaniały magnetofon.
Nie żaden bubel; oryginalny, licencyjny. Ma roczną gwarancję. Już czytałem
instrukcję. Pomyśl, nareszcie będę mógł porządnie słuchać moich nagrań!
- !!!
Wg. M. Chłopickiej, P. Fomelskiego
1. 	Wymień towary, jakie można kupić w:
237

Temat leksykalny 8
sklepie spożywczym -...
papierniczym -...
mięsnym -...
nabiałowym -...,...,...
jubilerskim -...,..., ...
monopolowym - ..., ...,...
cukierni -...,...,...
2. Zwróć się do sprzedawcy z prośbą sprzedać określoną liczbę
następnych artykułów:
cukier, kawa rozpuszczalna, olej, kalafior, pasta do zębów, puder,
proszek do prania.
Wzór: Zapałki. Proszę o dwa pudełka zapałek.
3. Wyjaśnij znaczenie następnych zwrotów:
cena konkurencyjna, cena stała, cena rynkowa, cena słona, cena
horrendalna, cena okazyjna, cena mocno przesadzona.
4. Na podstawie dialogu podaj, o jakim prezencie marzyła
solenizantka.
W sklepach spożywczych
W sklepie nabiałowym
- Proszę pani, ten ser żółty jest produkcji krajowej czy zagranicznej?
- Krajowej. Ale mamy również i zagranicznej produkcji.
- Wtedy proszę po dwadzieścia deka jednego i drugiego. Porównam.
- Mamy różne gatunki serów.
- Proszę te, o który pytałam.
- Coś jeszcze?
- Czy prócz kremówki macie zwykłą śmietanę?
- Owszem. Podać paczkę?
- Tak. Proszę jeszcze o ćwierć kila tłustego twarogu, dwie paczki mleka
238

Посібник з польської мови
i 	cztery jogurty. Ile płacę?
- Szesnaście pięćdziesiąt. Czy może mi pani dać pięćdziesiąt groszy?
- Chwileczkę.... Tak, proszę.
- Dziękuję, proszę resztę.
Mięso. Wędliny
- Proszę o pół kila boczku i pięćdziesiąt deka pasztetowej. Ma pani coś z
drobiu?
- Uda z kury, farsz z indyka. Co podać?
- Nie, dziękuję. Proszę sześć dużych parówek. Czy są podroby?
- Wątróbki i serca.
- Poproszę trzydzieści deka wątróbki, kilka plastrów szynki mielonej.
Dziękuję.
W sklepie warzywnym
- Dzień dobry. Proszę o dwa kilogramy ziemniaków, główkę modrej
kapusty, dwa pęczki rzodkiewek, pęczek pietruszki i puszkę zielonego
groszku.
- Proszę jeszcze pół kila cebuli, ćwierć kila pieczarek i pęczek
włoszczyzny.
- Chwila, proszę jeszcze o puszkę kukurydzy deserowej.
- Wszystko? Szesnaście złotych.
- Mogę prosić o woreczek?
- Owszem, proszę.
- Dziękuję.
239

Temat leksykalny 8
5. Ustal różnicę znaczeniową między wymienionymi czasownikami.
Przetłumacz je na język ukraiński.
Kupić - zakupić, dokupić, odkupić, wykupić, przekupić, nakupić, skupić.
6. Wchodząc w rolę sprzedawcy, ułóż krótki dialog z klientem na przedmiot
sprzedania:
a) samochodu;
b) narzędzi turystycznych;
c) ubrania;
d) kosmetyków.
7. Napisz opowiadanie na temat “Zakupy tygodniowe” albo “Kupno prezent
na imieniny”.
240

Temat leksykalny 9
Посібник з польської мови
Transport. Komunikacja. Podróże
(po)jechać
(po)płynąć
(po)lecieć
(po)jechać
(po)jechać
kupno biletów
bilet
bilet na pociąg
autobus
(czym?) pociągiem, samochodem, autobusem,
autokarem, rowerem
(czym? ) statkiem, okrętem, promem, motorówką,
jachtem, łódką
(czym?) samolotem, śmigłowcem, helikopterem
(dokąd? ) do Kijowa, nad morze, nad jeziora, w góry,
w las, za granicę
(cel) na weekend, na wakacje, na urlop, na ferie, na
święta, na wycieczkę
przystanek: autobusowy, trolejbusowy, tramwajowy
dworzec: kolejowy / peron, tor (PKP)l8)
autobusowy / platforma, rampa (PKS)19)
rzeczny / przystań
port / nabrzeże
lotnisko
postój taksówek
kupować, zamawiać, rezerwować
jednostronny, powrotny; kolejowy, autobusowy,
lotniczy; normalny, ulgowy; kasować bilet; bilet
jedno- i dwustronnego kasowania;
legitymacja (studencka, emerycka, kombatancka);
osobowy, pośpieszny, ekspresowy
zwykły, pośpieszny
18) 	PKP - Polskie Koleje Państwowe
,9) PKS - Polska Komunikacja Samochodowa
241

Temat leksykalny 9
miejsca
bagaż
czas, miejsca
postoju, obsługa
nazwy zawodów
miejscówka, przedział, miejsce sypialne (sleeping);
miejsce górne/dolne, przedział dla: palących/
niepalących / matki z dzieckiem
półka bagażowa, przedział bagażowy;
przechowalnia bagażu, nadanie bagażu; kwit
bagażowy, bagaż ponad normę
rozkład jazdy; przybycie, postój, odjazd
parking, kamping; hotel, motel; stacja benzynowa,
autonaprawa (naprawcze warsztaty samochodowe);
znaki drogowe; bufet, poczekalnia, informacja, kasa,
kioski
kierowca, maszynista, motorniczy, taksówkarz, pilot,
kapitan, marynarz, konduktor, przewodnik,
stewardesa
* 	♦ *
Przybliżają się wakacje. I żeby się na nich nie nudzić, musimy zaplanować,
jak je spędzić. Oczywiście, najlepszym wyjściem z sytuacji byłaby podróż.
Inna rzecz, nie każdy może pozwolić sobie na wypoczynek morski na
Maldywach, polowanie na żyrafy w Afryce czyli przynajmniej plażę nad Morzem
Śródziemnym.
Ale nie warto zapominać o kraju ojczystym. Mimo tego, że nasze większe
rzeki zapomniały od dawna o czystej wodzie, lasy o powietrzu czystym, mamy
jeszcze dużo zakątków, w których spędzony tydzień sprawia dużo przyjemności.
Przypominamy sobie, że nasza babcia mieszka na wsi właśnie w takim miejscu.
Wtedy zbieramy trzech-czterech (można więcej) kolegów, szukamy namiot,
kociołek, wędki, trochę jedzenia i wytłukłszy się w pociągu dwie godziny
jesteśmy u celu. I nic strasznego nie ma w tym, że namiot w żaden sposób nie
chce się rozpinać, ogień się wciąż nie rozpala, trzy dni z rzędu pada deszcz,
wyżywienia starczy tylko na połowę terminu - tak, że pod koniec na ślimaki i
242

Посібник з польської мови
żaby zaczynamy patrzeć z punktu widzenia Francuzów - odnosimy najpiękniejsze
wrażenia, wracamy z uczuciem satysfakcji, podrapane, przesiąkle zapachem
dymu z ogniska, ale szczęśliwi.
Jak ktoś nie lubi wypoczynku na przyrodzie i ma do dyspozycji trochę więcej
pieniędzy, może polistać poradnik turystyczny, znaleźć kilka pobliższych
zamków, miast zabytkowych i dwa-trzy dni pojeździć po nich, wchodząc w rolę
badacza-archeologa. Naprawdę, takie miejsca mają swój niezapomniany urok, a
stare kamienie - swoją duszę. Kto potrafi ją wyczuć, ten usłyszy bieg czasu.
Kilka dni zachwycająco możemy też spędzić w dużych miastach, oglądając
zabytki, zwiedzając muzea, galerie, kawiarnie lub po prostu włócząc się ulicami -
komu co bardziej przypada do gustu.
Podłączmy fantazję i wtedy wspomnienia z wakacji będą wspaniałe i
niezapomniane.
1. Jak rozumiesz następne zwroty frazeologiczne:
wyjście z sytuacji; inna rzecz; pozwolić sobie na...; tłuc się w pociągu;
być u celu; namiot nie rozpina się w żaden sposób; trzy dni z rzędu;
patrzeć z punktu widzenia; odnosić wrażenia; mieć do dyspozycji;
włóczyć się ulicami; przypada do gustu.
2. Powiedz “tak” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”.
1. Autor uważa, że na wakacjach ludzie się nudzą.
2. Podróż zawsze ratuje od nudy.
3. Najbardziej dostępnym jest wypoczynek morski na Maldywach.
4. Duże rzeki w naszym kraju są brudne.
5. Na wyprawę najlepiej brać ze sobą kilku kolegów.
6. Odpoczynek na przyrodzie przynosi satysfakcję.
7. Ludzie, którzy mają dużo pieniędzy, nie lubią odpoczywać na
przyrodzie.
8. W zabytkowych miastach nawet kamienie mogą rozmawiać.
9. W dużych miastach możemy tylko włóczyć się ulicami.
243

Temat leksykalny 9
10. 	Fantazja pomaga znaleźć wyjście z każdej sytuacji.
3. Daj odpowiedzi na pytania.
1. Dlaczego nie każdy człowiek może pojechać w daleką zagraniczną
podróż?
2. Gdzie można znaleźć piękne miejsca dla odpoczynku w swoim kraju?
3. Jakie rzeczy są niezbędne w każdej wyprawie?
4. Jakie trudności mogą powstawać w wyprawach?
5. Jak Francuzi traktują ślimaki i żaby?
6. Co najbardziej zachwyca w starych, zabytkowych miastach?
7. Jaki odpoczynek można znaleźć w dużym mieście?
8. W jaki sposób uwielbiasz odpoczywać sam?
4. Podaj definicje następujących nazw zawodów.
Wzór: Przewodnik - człowiek, który oprowadza wycieczki.
motorniczy - pilot - kierowca -
kontroler - kapitan - stewardesa -
Podróż samolotem
- Cżeść, mam dla ciebie nowinę. W przyszłym tygodniu jedziemy na
delegację do Rzymu. Postaraj się zamówić bilety na sobotę lub niedzielę. Firma
gwarantuje zwrot kosztu podróży.
- Zanim dojadę po pracy na lotnisko...
- Wcale nie musisz jechać na lotnisko. Ja zawsze wykupuję bilety w agencji
«LOTu» w centrum.
- Musiałbyś w takim razie zostawić mi swój dowód osobisty.
- Odbierzesz jutro rano w pracy.
- A jak w dniu odlotu dostaniemy się na lotnisko? Mógłbym poprosić
znajomego, który ma samochód...
- To zbyteczne. Sprzed budynku agencji odjeżdża specjalny autobus, który
odwozi pasażerów bezpośrednio do portu lotniczego.
- Stracimy niepotrzebnie kilka godzin...
244

Посібник з польської мови
- Wystarczy zupełnie, jeżeli będziemy w agencji na półtorej
godziny przed startem. Będziemy na lotnisku jeszcze przed
rozpoczęciem rejestracji pasażerów.
- Dobrze, jutro wszystko załatwię.
Jest w tym racja...
- Proszę pana, tym tramwajem, który stoi na przystanku, dojedziemy do
dworca autobusowego?
- Tak. Do Alei Zamkowych trzy przystanki, a potem dwieście metrów na
piechotę.
- Wsiadamy szybciej, bo odjedzie!
- Czekajcie! Macie bilety?
- W tramwaju kupimy!
- Przyjechaliście skąd? W tramwaju to tylko zakasować bilety możecie,
kupuje sieje w kiosku na przystanku.
- Dziękujemy. O, nie zdążyliśmy kupić! Odjechał...
- Ilu was jest? Czterech? Jestem taksówkarzem, oto mój samochód. Zawiozę
was szybko na dworzec, i zapłacicie nie o wiele więcej niż za tramwaj.
- Jest w tym racja. Siadamy. Zdążymy jeszcze przed tym tramwajem!
5. Ułóż kilka dialogów w biurze informacji, na temat wyjazdu z
twego miasta do:
a) Lwowa;
b) Kijowa;
c) Nowego Jorku;
d) Warszawy.
6. Napisz opowiadanie o tym, jak spędziłeś (albo chcesz spędzić)
swoje wakacje.
245

Temat leksykalny 10
Moje miasto. Moja ulica
miasto
centrum (śródmieście), przedmieście, dzielnica; osiedle;
okolica
ulica
ulica, aleja, btilwar, zaułek; plac, Rynek; park, skwer
jezdnia (droga): asfaltowa, brukowa (kocie łby);
skrzyżowanie, krawężnik; przejście: naziemne,
podziemne; most (-ek); ogrodzenie
światła sygnalizacyjne, znak drogowy, drogowskaz, słup
ogłoszeniowy: afisz, ogłoszenie, plakat, reklama; kiosk;
budka telefoniczna, ławka, latarnia, słup (-ek)
przystanek: autobusowy, tramwajowy, trolejbusowy;
postój taksówek; parking
kosz na śmieci, ściek, kanalizacja, właz
klomb, fontanna, trawnik, żywopłot, posąg
dom
parter, brama, wejście (wyjście), piętro (-a), balkon,
okna, drzwi, ściany, dach
parterowy, jednopiętrowy, kilkupiętrowy, wielopiętrowy;
trzypiętrowy, dwunastopiętrowy; blok; stary/nowy;
zabytkowy; pamiątka architektoniczna, gmach, drapacz
chmur
mieszkalny, towarowy (handlowy), bitirowiec, bank,
akademik, sklep, apteka, kawiarnia, bar, restauracja,
klub, kino, dyskoteka, pracownia, zakład naprawy,
zakład fryzjerski
osobliwości,
pamiątki,
zabytki miasta
muze|um (-a), teatr (-y): dramatyczny, komedii, opery i
baletu, lalkowy: filharmonia; wystawy, galerie
artystyczne; pomniki; ratusz, brama i mury miąjskie;
budowle obronne: wieża, barbakan; kościół, katedra,
klasztor, kaplica, rotunda; pałac, zamek, majątek
246

Посібник з польської мови
zakłady
naukowy
szkoła: podstawowa, średnia; liceum, gimnazjum,
technikum; szkoła wyższa: uczelnia, uniwersytet,
akademia; instytut naukowo-badawczy; laboratorium
zakłady
przemysłowe
fabryka, wytwórnia, zakład, kopalnia, stocznia; zakłady:
hutnicze, chemiczne, elektromaszynowe, drzewno-
papiemicze, mineralne; włókiennicze, dziewiarskie,
odzieżowe, skórzane (przemysł lekki), spożywcze;
elektrownie: cieplne, atomowe, hydroelektrownie
inne zakłady
szpital, ambulatoria, klinika: diagnostyczna, położnicza;
żłobek, przedszkole
mieszkać
w mieście; na wsi; przy ulicy; w domie
Poznań
O swoim mieście mógłbym opowiadać bardzo długo, bo Poznań jest jednym
z największych, najstarszych i najpiękniejszych miast Polski. Mieszka w nim
około sześciuset tysięcy ludzi, i na dzień dzisiejszy Poznań jest wielkim
ośrodkiem gospodarczym, naukowym i kulturalnym Niziny Wielkopolsko-
Kujawskiej.
Historia mego miasta zaczyna się jeszcze od IX wieku. Właśnie wtedy
powstał na wyspie Ostrów, w widłach Warty i Cybiny pierwszy gród strażniczy,
strzegący przeprawy przez rzekę w ważnym węźle komunikacyjnym. Pierwszy
kościół katedralny stanął w Poznaniu jeszcze w 968 roku. W 1253 r. Poznań
otrzymał prawo magdeburskie, a „złotym wiekiem" dla Poznania był wiek XVI.
Od 1815 do 1918 roku Poznań, jak i cała Wielkopolska, był w pruskiej
niewoli. Po wyzwoleniu miasto szybko rozwijało się. Od 1925 roku w naszym
mieście zaczęły odbywać się znane dotychęzas Międzynarodowe Targi
Poznańskie, impreza handlowa o światowym zasięgu.
Rozwój miasta przerwała okupacja hitlerowska. Po wyzwoleniu miasta w
lutym J945 roku okazało się, że pkoło 80 procentów zabytkowej dzielnicy
śródmieścia oraz historycznego Ostrowia Tumskiego padły w gruzach. Po wojnie
Poznań został odbudowany. Dziś miasto równomiernie rozwija się po obu
247

Temat leksykalny 10
brzegach Warty. Ono jest ważnym ośrodkiem nauki i kultury. Jest w nim kilku
wyższych uczelni, a między nimi Uniwersytet imienia Adama Mickiewicza, w
którym właśnie studiuję.
Mieszkam przy ulicy Karola Marcinkowskiego w kamienicy, zbudowanej na
początku naszego wieku. Przy mojej ulicy mieści się Muzeum Narodowe z
pięknymi zbiorami sztuki średniowiecznej, malarstwa polskiego i europejskiego,
a w pobliżu unikalny zabytek klasycystyczny, odbudowana po wojnie Biblioteka
Raczyńskich.
Z zachodniej strony mojej ulicy znajduje się plac Wolności, idąc w dół od
którego zespołem ulic trafiamy na Stary Rynek. Poznański Stary Rynek - to
zespół zabytków, odbudowanych po wojnie z prawdziwym artystycznym
wyczuciem. Pierwotnie gotycki Ratusz został w XVI wieku przebudowany przez
włoskiego architekta Jana Baptista di Quadro. Uchodzi ten Ratusz za
najwspanialszy zabytek świeckiego renesansu w krajach europejskich na północ
od Alp.
Od wschodniej strony Rynku towarzyszą Ratuszowi dwu- i trzypiętrowe
domki o wąskich jedno- i dwuokiennych20) fasadach z pierwszej połowy XVI
wieku. Godne zobaczenia na Starym Rynku są jeszcze takie zabytki, jak: pałac
Działyńskich, obecnie dom Polskiej Akademii Nauk, oraz ciekawe Muzeum
Instrumentów Muzycznych, mieszczące się w jednej z kamienic z XVI-XVII
wieku po wschodniej stronie Rynku.
W śródmieściu jest szereg zabytkowych kościołów, wśród których na
szczególną uwagę zasługuje kościół św. Wojciecha, w którym spoczywają prochy
zasłużonych dla Wielkopolski.
Najstarsze zabytki naszego miasta zachowały się na Ostrowiu Tumskim -
katedra św. Piotra i Pawła, gotycki kościół Marii Panny z XV wieku oraz gotycka
Psałteria z 1512 roku. Pierwotnie katedra (o której opowiadałem już na początku)
została zbudowana w drugiej połowie X stólecia. Przechodziła ona różne koleje
20) Dawniej w Polsce płacono podatek od ilości okien na fasadzie: im więcej było okien,
tym więcej trzeba było płacić.
248

Посібник з польської мови
losu, ale najdotkliwiej obszedł się z nią okupant hitlerowski, zamieniając ją na
magazyny. Zniszczona podczas walk o Poznań, została przepięknie po wojnie
odbudowana. Jest to gotycka bazylika z wieńcem dwunastu kaplic, w których
mieszczą się wspaniałe renesansowe grobowce. W “Złotej kaplicy” - Mauzoleum
Królewskim pierwszych władców państwa polskiego, Mieszka I i Bolesława
Chrobrego, jest słynny wystawiony im pomnik, dzieło Chrystiana Raucha z
połowy XIX wieku. Pełen wyrazu jest też pomnik poświęcony ofiarom drugiej
wojny światowej - “kapłanom i wiernym niezłomnym w miłości Boga i Ojczyzny
aż do śmierci męczeńskiej w obozach koncentracyjnych”, dzieło K.
Bieńkowskiego.
Godne zwiedzenia w Poznaniu są liczne parki i ogrody, na przykład Park
Kasprzaka z największą w Polsce Palmiamią, jedną z najstarszych i
najciekawszych w Europie, Park Fryderyka Chopina, park na Sołączu i piękny
Ogród Botaniczny na Jeżycach. Poznańskie zoo, założone w 1874 roku, odgrywa
poważną rolę w życiu kulturalnym i naukowym miasta.
Od 1935 roku odbywają się w Poznaniu konkursy skrzypcowe imienia
Henryka Wieniawskiego - wirtuoza skrzypcowego i kompozytora światowej
sławy. Jego imię nosi też Poznańskie Towarzystwo Muzyczne, założone jeszcze
w 1885 roku.
Poznań współczesny jest ważnym ośrodkiem przemysłowym, centrum
przemysłu elektromaszynowego, chemicznego, motoryzacyjnego oraz
spożywczego. Większość fabiyk dziś zostały wyniesione za granicę miasta,
dlatego już mniej zanieczyszczają atmosferę. Niestety, uzupełniły to, czego nie
zdążyły fabryki, ogromne szeregi samochodów, powiększające się z roku na rok.
Podoba mi się moje miasto, bo jest ciągle w ruchu, w rozwoju, zawsze
odbywa się w nim coś ciekawego i zachwycającego; po prostu można powiedzieć,
że ono żyje.
L Powiedz “tak” albo “nie”, “prawda” albo “nieprawda”.
1. 	Poznań znajduje się w części kraju, zwanej Wielkopolską.
249

Temat leksykalny 10
2. W Poznaniu mieszka trochę mniej niż pięćset tysięcy ludzi.
3. Pierwszy gród strażniczy powstał na brzegu Warty i Cybiny.
4. Od połowy trzynastego wieku Poznań korzysta z prawa
magdeburskiego.
5. Poznań przebywał w pruskiej niewoli więcej niż sto lat.
6. Opowiadacz mieszka przy placu Wolności.
7. Stary Rynek ocalał po okupacji hitlerowskiej.
8. Poznański Ratusz jest najpiękniejszym zabytkiem świeckiego
renesansu w całej Europie.
9. Muzeum Instrumentów Muzycznych mieści się przy poznańskim
Rynku.
10. Ostrów Tumski - najstarsza część Poznania.
11. Mieszko I i Bolesław Chrobry pogrzebieni są w katedrze św. Piotra i
Pawła.
12. Henryk Wieniawski rozpoczął w 1935 roku tradycję
przeprowadzenia w mieście konkursów skrzypcowych.
II. 	Daj pisemną odpowiedź na pytania.
1. Jaka wielka impreza handlowa odbywa się w Poznaniu?
2. Jak nazywa się ulica, przy której mieszka opowiadacz, i co się na niej
mieści?
3. Kto przebudował gotycki gmach Ratusza?
4. Dlaczego na fasadach domów na Rynku jest tak mało okien?
5. Co mieści się w katedrze św. Piotra i Pawła?
6. Komu jest poświęcony pomnik dłuta K. 7. Bieńkowskiego?
7. Dzięki czemu znany jest w Polsce poznański Park Kasprzaka?
8. Jakie fabryki znajdują się w Poznaniu?
m. Uzupełnij dialog między policjantem A i pieszym B brakującymi
wypowiedziami pieszego, podanymi niżej. Pierwsze pytanie i odpowiedź są
przykładem.
A. 	Co, nie widzi pan, że nie ma tutaj przejścia dla piesżych?
250

IIoCiÓHUKSn&lbCbKÓfMOeU
B. Jak to nie ma? Są przecież pasy!
A. Te pasy są dla samochodów. Zakaz mijania.
B. ...
A. Trzeba iść po chodniku.
B....
A. Nie widzi pan znaku?
B....
A. Jak to nieoświetlone? Przecież obok latarnia się pali!
B....
A. Ten znak wskazuje na ruch jednokierunkowy.
B. ...
A. Powinien pan poznać kodeks drogowy.
B....
A. Trzeba panu narysować drogowkaz?
B. ...
A. O, teraz jest sygnał świetlny. Niech pan przejdzie tamtędy. Do widzenia.
B....
a) Proszę pana. Ja nie mogę już czytać.
b) Chyba jednak wrócę do domu.
c) Ja tutaj jestem sam. Nie muszę się mijać.
d)Nie ma żadnego oznakowania i wszędzie ciemno. Jak mogę zauważyć
coś, co jest nieoświetlone?
e) Obok jest tylko pan. No dobrze, nie wiedziałem o tym.
f) Latarnia może pali się. Ale najciemniej jest pod latarnią, jak pan sam
wie.
g) Chodnik jest tak zniszczony, że nie można po nim iść.
h) Nigdy nie będę miał samochodu, ani nawet roweru. Wreszcie, kiedy i
którędy mogę w końcu przejść przez tę przeklętą ulicę?
IV. Według podanego planu ułóż opowiadanie o mieście, w którym
251

Temat leksykalny 10
mieszkasz, lub o swoim ulubionym mieście.
1. Krótkie wiadomości wstępne.
2. Historia powstania.
3. Rozwój historyczny (wydarzenia, postacie historyczne lub
legendarne).
4. Najsłynniejsze miejsca.
5. Zabytki, pomniki.
6. Rozwój przemysłowo-handlowy, główne zakłady.
7. Inne zakłady (szkoleniowe, szkolne, artystyczne, rozrywkowe i pod.)
8. Moja ulica (lub ulubiona ulica).
9. Za co kocham swoje miasto.
252

IIociĆHUK 3 TlOJlbCbKOiMÓeU
Teksty do czytania
Michał Iljin
Z historii książki
Fragmenty książki Czarno na białym
Księgi pergaminowe
Jak wyglądała stara księga pergaminowa?
Był to przeważnie olbrzymi, bardzo ciężki tom w trwałej oprawie z drewna,
obciągniętej na zewnątrz skórą, a wewnątrz obitej tkaniną. (...)
Aby uchronić oprawę od zadraśnięć, zaopatrywano ją w miedziane narożniki.
Taka okuta miedzią książka podobniejsza była do kufra niż do książki. Okucia te
chroniły ją jednak przed wypaczeniem. Na kosztowniejsze oprawy używano
kolorowych safianów lub aksamitów, okuwano je złotem lub srebrem i ozdabiano
drogimi kamieniami. We wspaniałych księgach, przeznaczonych dla królów i
książąt, nie tylko oprawa, ale każda strona jarzyła się od złota i srebra. Zachowały
się księgi zrobione z purpurowego pergaminu, o złoconych lub srebrzonych
literach. (...) Niegdyś taka księga płonęła i lśniła jak niebo o zachodzie słońca.
Nad wielką, pięknie napisaną i oprawioną księgą pracowało zwykle sześciu
lub siedmiu ludzi. Jeden wyprawiał skórę, drugi ją polerował, trzeci pisał tekst,
czwarty rysował początkowe litery, piąty malował miniaturowe obrazki, szósty
sprawdzał, czy nie ma błędów, siódmy oprawiał. Ale zdarzało się również, że ten
sam mnich zamieniał surową skórę cielęcą w pięknie napisaną i pokrytą
rysunkami księgę.
Obecnie każdy z nas ma dziesiątki książek, ale kiedyś książka była
przedmiotem rzadkim i bardzo kosztownym.
W bibliotekach przymocowywano książki do stołów łańcuchami, żeby nikt
nie mógł ich ukraść.
253

Teksty do czytania >
Papier zwycięzca
Pergamin został zwyciężony przez dobrze nam znany papier.
Początkowo papier nie cieszył się zbytnim zaufaniem. Używano go tylko do
notatek, których nie trzeba było długo przechowywać. Książki w dalszym ciągu
przepisywano na pergaminie. Ale im więcej czasu upływało, tym bardziej tani
papier wypierał kosztowny pergamin. Niektórzy zaczęli próbować przepisywać na
nim książki. Dla nadania im większej trwałości każde kilka arkuszy papieru
przekładano arkuszem pergaminu.
Minęło jeszcze sto lat i księgi z pergaminu zaczęły stawać się rzadkością.
Inaczej zresztą być nie mogło. Czas upływał, życie się zmieniało. Handel
rozszerzał się i rozwijał. Z miasta do miasta ciągnęły drogami karawany
kupieckie. Z kraju do kraju płynęły po morzach i rzekach okręty z towarami.
A wraz z handlem, jarmarkami, giełdami, składami towarowymi,
karawanami, okrętami — pojawiły się i rozmnożyły wszelkiego rodzaju kwity,
rachunki, weksle, listy handlowe, księgi rachunkowe. Do tego wszystkiego
potrzebny był papier i ludzie piśmienni.
Już nie tylko mnisi w klasztorach umieli czytać i pisać. Wszędzie powstawały
szkoły i uniwersytety. Ściągali do nich zewsząd młodzieńcy spragnieni wiedzy.
Cała ta pełna życia, wesoła i wiecznie zgłodniała czereda potrzebowała
książek i zeszytów. Skąd mogli biedni studenci mieć pieniądze na pergamin?
Ratowali się więc tanim papierem.
Papier posiada wszystkie zalety prócz jednej: trwałości. Jest nawet bardzo
nietrwały.
Czy nasze książki dojdą do ludzi, którzy będą żyli za tysiąc lat? Możliwe, że
pergaminowy rękopis średniowiecznego mnicha przetrwa nasze książki
drukowane w nowoczesnych, udoskonalonych drukarniach.
254

IIocj6HUK3nojibfbKolMoeu
Józef Rybiński
Książka o zapachu poziomek
Fragment książki Słońce na miedzy
Czy pamiętacie swoją pierwszą w życiu książkę? Jeszcze dziś, kiedy kupuję
książkę, czuję nie zapach farby drukarskiej, ale... poziomek.
Nasza pani miała w szkolnej bibliotece bardzo wiele książek. Może dziesięć,
a może nawet więcej. I tak pięknie nam czytała. Jeszcze teraz widzę, jak siedzi w
klasie przy otwartym oknie, młodziutka, urocza, w powiewnej sukience. Jeszcze
czuję zapach kwitnących bzów, dochodzący zza okna. Po lekcjach zdobywaliśmy
się na niebywałą odwagę, choć wszyscy kochaliśmy panią, i prosiliśmy o
wypożyczenie książki.
Po kilka razy czytałem te same opowieści. A było ich dużo. O lwie, którego
uwolniła mała myszka, o Jacusiu, który znalazł kwiat paproci, a wraz z nim
bogactwa i mimo to nie był szczęśliwy, jako że nie mógł swym bogactwem
podzielić się z drugimi. Albo znowu opowiadanie o dobrej pani, która jadąc
karetą, rzuciła dzieciom pieniądz. A później? Później zapragnąłem mieć taką
książkę dla siebie. Na własność.
Z mojego marzenia nieśmiało zwierzyłem się mamie. Nieśmiało, ponieważ
wiedziałem, że nie mamy pieniędzy. Mama pogłaskała mnie po głowie i
powiedziała, że może jakoś kupimy tę książkę. Kupimy? Dobra, kochana mama
— 	pomyślałem — nie chce mi od razu odmówić i tyle.
W nocy śniłem, że to ja zerwałem kwiat paproci, to ja miałem tyle bogactw,
jakie tylko we śnie można oglądać. To znów jakaś pani jechała karetą, a ja
otworzyłem bramę i ta pani mi rzuciła złoty pieniądz, który zginął w śniegu. Ale
to nie był śnieg, lecz duże zaspy z płatków czeremchy. Obudziłem się z krzykiem,
że zgubiłem pieniążek i nie będę mógł kupić sobie książki. Przerażona mama
zapewniła mnie, że naprawdę ją kupi.
Nazajutrz obudziła mnie jeszcze przed świtem, wzięła duży dzban i dwa małe
255

Teksty do czytania
kubeczki. Do fartucha włożyła kawał razowego chleba i poszliśmy na jagody. Oj,
jaki byłem senny! Pierwszy raz zobaczyłem wtedy, jak wschodzi słońce.
Poszedłem do pracy. Nie tylko nie jadłem poziomek, ale nawet nie chciałem zjeść
garści jagód z chlebem. Poziomki miały być sprzedane, aby było za co kupić sól,
naftę, zapałki i inne potrzebne do domu rzeczy.
Po leśnych ostępach łaziły takie żuczki, w powietrzu unosiły się cudnie
barwne motyle, kwitła niezmierzona ilość leśnych kwiatów. Ale ja nie miałem
czasu, by podziwiać te cudowności przyrody. Zbierałem poziomki i coraz to
wsypywałem swój mały kubeczek do dużego dzbanka mamy. Na drugi dzień,
kiedy jeszcze spałem, mama poniosła jagody na targ do odległego o trzydzieści
kilometrów miasta.
Było już daleko po północy, kiedy wróciła do domu; również pieszo.
Obudziłem się i po omacku natrafiłem na książkę. Poznałem ją. Taka sama
książka, tylko że tak bardzo pachniała poziomkami. Mama niosła ją w tym
samym koszyku, z którego sprzedawała poziomki. Zasnąłem z powrotem w
poczuciu ogromnego szczęścia.
256

Посібник з польської мови
Witold Paweł Cien/cowski
Co starsze: imię czy nazwisko?
Fragment książki Z tajemnic języku
Nazwisko wydaje się nam dziś o wiele ważniejsze niż imię.
Dzieje się tak, ponieważ mimo wszystko, mimo tysięcy Kowalskich,
Kowalczyków, Nowaków i innych, więcej jest ludzi o jednakowych imionach niż
o 	jednakowych nazwiskach. W szkole, w biurze, w życiu społecznym, często
używamy samego tylko nazwiska na oznaczenie osoby i to nam w zupełności
wystarcza. Słysząc nazwiska: Mickiewicz, Kościuszko, Szopen, Batory — od
razu wiemy, o kogo chodzi, mimo że nie wspominamy ich imion.
Czy zawsze jednak tak było? Czy zawsze nazwisko było ważniejsze od
imienia?
Otóż nie zawsze. Co więcej, były niegdyś takie czasy, że nazwisk w ogóle nie
znano. Nazwisko, dziedziczone z ojca na syna i oznaczające przynależność do
rodziny, do rodu, jest zjawiskiem późniejszym i ustala się na dobre w całym
społeczeństwie dopiero w ciągu XIX wieku.
Tymczasem imię związane z człowiekiem jako jednostką — nadawane
pierwotnie przy postrzyżynach, potem na chrzcie, wreszcie od razu po urodzeniu
— 	występuje już w najdawniejszych znanych nam czasach.
Tak więc najpierw ludzie posiadali tylko imiona. Przezwisko, a potem
nazwisko — pojawiło się wówczas, gdy trzeba było odróżnić kilka osób
noszących to samo imię. Jeśli na przykład w tej samej wsi było trzech
Bartłomiejów, z konieczności każdemu dano inne przezwisko, które mogło stać
się nazwiskiem. A więc Bartłomieja, który przybył spod Gdańska, nazwano
„Gdańskim", Bartłomieja noszącego zimą czapkę z baraniego kożucha przezwano
,3aranem", trzeciego zaś, którego ojciec miał na imię Paweł — „Pawlakiem".
Nazwiska, które zaczęły się utrwalać w Polsce w wieku XV, pisano zawsze po
imieniu, jako część stanowiącą jak gdyby uzupełnienie, dodatek. Pisanie nazwiska
przed imieniem jest czymś sztucznym. Oczywiście, w spisach alfabetycznych jest
to konieczne — stąd może częściowo pochodzi ten niezgodny z tradycją, a
spotykany obecnie zwyczaj.
257

T&sfydo.czytania
Hanna Januszewska
Słowa prawdziwe
— Franek — mówi ojciec — co to za zeszyt?
— A to mój — odpowiada Franek.
— No... no... — kręci głową ojciec i rozkłada zeszyt na stole pod lampą.
Przewraca zasmarowane kartki jedna po drugiej. Pożal się Boże, jak ten zeszyt
Franka wygląda!
Tu zapisane, co zadane z arytmetyki, a tam — na skos — co z polskiego.
Obok nabazgrany samolot. Obok samolotu— krzyżówka. Na następnej stronie
wielki tytuł; „Przygody w aeroplanie’9 — i gęste szeregi pisma.
— Co to takiego: „Przygody w aeroplanie”? — pyta ojciec.
— To moja... powieść — zaczerwienił się Franek.
— To ty powieść piszesz?
— Tak — mówi Franek i podnosi głowę. — Chciałbym być
pisarzem, jak dorosnę.
— Nie mam nic przeciwko temu — uśmiecha się ojciec. — Tylko...
— Tylko co? — pyta Franek.
— Tylko — nie wiem, co z twoją pracowitością będzie.
— O, to tak łatwo pisać! — zakrzyknął Franek. — To dużo łatwiejsze niż
arytmetyka!
— Tak myślisz? — odezwał się nagle dziadek ze swego fotela i odłożył
gazetę.
— No myślę. Pisze się, jak jakiś pomysł do głowy przyjdzie... i już.
— I myślisz, że taka pisanina będzie zawsze coś warta? Będzie dziełem?
— Dziełem?
— Tak: dziełem. Wynikiem nie tylko zdolności, ale głębokiego
przemyślenia i pracy. Ach, Franek, dzieciaku! Czegokolwiek się podejmiesz,
jakikolwiek zawód obierzesz, aby czegoś dokonać, musisz do zdolności dodać
swoją ciężką pracę. Posłuchaj, co ci opowiem.
Franek bardzo lubi opowiadania dziadka. Przysuwa się z krzesłem do jego
258

TIociÓHUK 3 nOMbCbKOlMOeU
fotela. Dziadek wpatruje się chwilę w światło lampy leżące złotym kręgiem na
stole. Po czym zaczyna opowiadać.
— Było to przed pierwszą wojną światową. Na końcu Alej Ujazdowskich
szumiały, jak dziś, drzewa Łazienek. Jak dziś, po wodach stawu pływały łabędzie,
okrążając biały pałacyk królewski. Nieraz tam chodziłem. Raz, jesiennym
przedpołudniem, spotkałem, idąc długą aleją, niepozornego człowieka w
ciemnym, skromnym ubraniu. Siwiejący zarost otaczał jego szczupłą twarz, oczy
spoglądały spokojnie spoza szkieł okularów. Szedł powoli, jakby z trudem.
Spokojnie rozglądał się wokoło. Zatrzymywał się przy szerokich trawnikach,
przypominających polany, przy skupionych drzewach. Zdawał się śledzić blask
słońca w złotych, jesiennych liściach. Gdy któraś z licznych wiewiórek śmignęła
przez aleję, by dopaść wysokich pni drzew, odprowadzał ją wzrokiem, jakby
chciał zapamiętać każdy jej ruch, każdy błysk w ciemnych, żywych oczach
zwierzątka.
— Kto to był, dziadku — wyrwało się Frankowi — malarz? Dziadek pokręcił
głową z uśmiechem.
— Nie, był to pisarz. Jeden z najwybitniejszych i najbardziej
zasłużonych polskich pisarzy: Aleksander Głowacki, znany pod
pseudonimem Bolesław Prus.
— Ach! — zawołał Franek.
— Tak, człowiek ten, który w dziełach swych chciał przedstawić świat
prawdziwie, nie tracił czasu nawet na przechadzce. Patrzył, nasłuchiwał, aby
wszystko opisać najwierniej, gdyż wiedział, że im więcej będzie prawdy w jego
prostych, pięknych słowach, tym bliższe będzie jego dzieło doskonałości. Każdy
ruch liści na wietrze, każdy skok zwierzątka utrwalał w pamięci, zapisywał, by
korzystać z tych notatek, gdyby go pamięć zawiodła.
Franek westchnął. Wydawało mu się to aż dziwne, by tak wielki pisarz
zadawał sobie tyle trudu, aby otaczającą go przyrodę tak wnikliwie obserwować.
Tymczasem dziadek ciągną dalej.
259

Teksty do czytania
— Wróciwszy do swego skromnego mieszkania, którego jedynym
bogactwem były książki, do których często zaglądał — zasiadał Bolesław Prus
przy biurku, aby pracować. Nieraz notował w małym zeszyciku spostrzeżenia z
całego dnia. Nie spoczął nigdy w swych uciążliwych poszukiwaniach słów
odpowiednich do wyrażenia tego, co czuł, widząc czy słysząc. Po przechadzkach
notatnik Bolesława Prusa zapełniał się króciutkimi zapiskami, np.
“Jesień. Z rana biały szron na trawnikach, mostku, liściach. Na tle zielonych
sosen żółte drzewa liściaste.”
“Ogród w jesieni. Trawniki zasypane zupełnie więdnącymi liśćmi. Dywan
żółty z zielonawym odcieniem.”
Dziadek przerwał i zamyślił się. Zamyślił się i Franek, oparłszy głowę na
dziadka kolanach. Dłoń dziadka spoczęła na czuprynie chłopca.
— Widzisz, mój drogi, tak pracował człowiek obdarzony wielkim talentem.
Nie dość mu jednak było patrzeć i śledzić. Chciał on jeszcze do gruntu poznać ten
język, którym władał sprawnie. Nie żałował trudu, aby badać czasowniki,
rzeczowniki, zastanawiać się nad ich znaczeniem. To też była żmudna, ale nie
byle jaka praca, lecz kochał ją, kochał swój zawód pisarza. Wiedział, że pisać, to
jakby budować coś ze słów. Mamy to murarz, który nie wie nic o cegle i
zaprawie. Mamy to pisarz, nie znający całej mocy i wielkości słowa.
Dziadek umilkł. Wiatr jesienny uderzał o szyby. Dziadek wpatrzył się w
ciemne okno. Może ów brzęczący wiatr przypominał mu tamtą jesień, złote liście
na ścieżkach Łazienek i niepozornego człowieka, który był nie tylko wielkim
pisarzem, ale i niestrudzonym pracownikiem w swoim pięknym zawodzie.
260

Зміст
Тема 1
Польська мова: історія і сучасність З
Тема 2
Польський алфавіт (Alfabet polski) 6
Тема З
Двознаки в польській мові 10
Тема 4
Сполучення приголосних szcz, żcz, żdź, dżdż, czcz 14
Тема 5
Приголосні 1 та ł 16
Тема б
Позначення м’якості звуків на письмі. Сполучення іа, іе, іо, iu (ió) 18
Тема 7
Вимова м’яких ź, ć, ś 22
Тема 8
Сполучення приголосних ść, źć, źdź ;; 24
Тема 9
Носові голосні ą, ę s 26
Тема 10
Носові ą, ę у кінці слів та перед 1, ł. Вимова голосних а, е, u, у, і з носовим
резонансом 29
Тема 11
Асиміляція звуків у словах ....; 32
Тема 12
Асиміляція звуків між сусідніми словами в реченні :.... 35
Тема 13
Спрощення груп приголосних .... 38
Тема 14
Вимова подвоєних приголосних. Дифтонги 41
Тема 15
Наголос у польській мові 43
Тема 16
Ненаголошені слова. Енклітика і проклітика 46
Тема 17
Powitanie. Zapoznanie się. Pisownia ,j” oraz „i” w polskich i obcych
wyrazach. Nazwy dni tygodnia 48
Тема 18
Gdzie mieszkasz / mieszkam. Adres. Oznaczanie spółgłosek dźwięcznych i
261

bezdźwięcznych. Nazwy miesięcy i pór roku 53
Тема 19
Gdzie pan (pani) studiuje? Pisownia „ó” - „u”. Liczebniki główne od 1 do 20 .. 59
Тема 20
Polska. Pisownia „rz” - „ż”. Liczebniki główne od 20 do 1000 66
Тема 21
Warszawa - stolica Polski. Pisownia „ch”- „h”. Liczebniki porządkowe od 1
do 20 74
Тема 22
Wycieczka po Warszawie. Która godzina? Oznaczanie czasu. Odmiana
zasownika “być” przez osoby, czasy i liczby. Liczebniki porządkowe od 20
do 1000 .81
Тема 23
Kraków. Pisownia „ą”, „ę” oraz „om”, „em”, „on”, „en” w polskich oraz
obcych wyrazach. Nazwy części mowy w języku polskim 93
Тема 24
Hejnał z wieży Mariackiej. Pisownia „ą”, „ę” w końcówkach czasowników.
Koniugacje czasowników. Odmiana czasownika “mieć” przez osoby, czasy
i 	liczby. Nazwy przypadków oraz pytania do nich 101
Тема 25
Fryderyk Chopin. Pisownia przedrostków. Odmiana czasownika «iść» przez
osoby, czasy i liczby. Nazwy znaków interpunkcji 109
Тема 26
Zima na dworze. Pisownia „ą”, „ę”, „om”, „em” w zakończeniach
rzeczowników i przymiotników. Odmiana czasownika, jechać” przez osoby,
czasy i liczby. Nazwy części wyrazu w języku polskim .-■* 114
Тема 27
Święto Bożego Narodzenia. Pisownia przyrostków -dztw(o), -ctw(o), -stw(o)
w rzeczownikach i -dzk(i), -ck(i), -sk(i) w przymiotnikach. Odmiana czasownika
„wiedzieć” przez osoby, czasy i liczby. Przedrostki w języku polskim..... 122
Тема 28
Życie żaków krakowskich. Pisownia wyrazów z połączeniami „kie”, „gie”,
„ke”, „ge”, „kę”, „gę”, „gię”. Odmiana czasownika „móc” przez osoby,
czasy i liczby. Nazwy członów zdania w języku polskim 132
Тема 29
Wisła. Pisownia partykuły “by”. Pisownia innych partykuł. Odmiana
czasownika “brać” przez osoby, czasy i liczby 140
Тема 30
Stosunki ukraińsko-polskie oczami Polaków. Pisownia wyrazów złożonych.
Formy trybu rozkazującego czasowników. Stopniowanie przymiotników i
przysłówków * 149
262

Посібник з польської мови
Тема 31
Wiosna. Siew wiosenny. Praca w ogrodzie. “Nie” z różnymi częściami mowy.
Odmiana czasownika “jeść” przez osoby, czasy i liczby 158
Тема 32
Tradycje świąt Wielkanocnych. Zasady dzielenia wyrazów na sylaby i
przenoszenia w języku polskim. Odmiana czasownika “mówić” przez
osoby, czasy i liczby. Pisanie wyrazów obcych w postaci oryginalnej 169
Тема 33
Polonia. Wielka litera w języku polskim. Odmiana czasownika „widzieć”
przez osoby, czasy i liczby. Oddawanie pisemne wyrazów ukraińskich. Wzory
odmiany przez przypadki rzeczowników, przymiotników, zaimków
osobowych i liczebników 187
Temat leksykalny 1
Opowiem o sobie. Wiadomości autobiograficzne. Rodzina. Upodobania.
Plany na przyszłość «... 197
Temat leksykalny 2
Człowiek. Wygląd zewnętrzny i cechy charakteru 203
Temat leksykalny 3
Mieszkanie i jego urządzenie 209
Temat leksykalny 4
Dzień zwykły. Plan 215
Temat leksykalny 5
Dzień wolny. Wycieczki 222
Temat leksykalny б
Telefon i poczta 226
Temat leksykalny 7
Ubranie 232
Temat leksykalny 8
Zakupy 236
Temat leksykalny 9
Transport. Komunikacja. Podróże 241
Temat leksykalny 10
Moje miasto. Moja ulica 246
Teksty do czytania 253
263

Пучковський Юрій Ярославович
Польська мова
Практичний курс
Комп'ютерна верстка: Зелінський С.П.
Редактор: Пікуль С.А.
Підписано до друку 01.08.2013. Формат 60 х 84/16.
Папір офсетний. Гарнітура Times. Друк офсетний. Наклад 4000 прим.
Умовних друкарських аркушів: 15,98
Віддруковано у ДВ “Преса України”
03047, м. Київ, просп. Перемоги, 50
Свідоцтво суб'єкта видавничої справи ДК№ 310 від Н .011/2001р.
Зам.№ 0213461
Видавничий дім „Чумацький Шлях"
Свідоцтво про внесення до державного реєстру видавців, виготівників та
розповсюджувачів
Серія ДК № 3400 від 19.02.2009 р.
З питань придбання звертатися:
Україна, 03115, м. Київ,
вул. Відпочинку, 12, оф. 240
тел./факс: (044) 569-43-23,
496-61-17
моб.: (095)271-06-51
http: www.ukrkniga.com
e-mail: info@ukrkniga.com

Видавничий дім
„Чумацький Шлях”
пропонує для реалізації
1. Латинсько-український та українсько-латинський словник
/ Чуракова / - 2009. -617 с. У словнику понад 25 тис. слів та
словосполучень.
2. Великий українсько-англійський словник / Попов, Балла / -
2012. - 704 с. В словнику понад 270 тис. слів та словосполучень.
3. Новий англо-український словник / Балла / - 2008. - 668 с. В
словнику понад 160 тис. слів та словосполучень.
4. Великий німецько-український словник / Мюллер / — 2012. —
792 с. В словнику близько 300 тис. слів та словосполучень.
5. Чесько-український словник / Новак / - 2008. - 586 с. В
словнику понад 100 тис. слів та словосполучень.
6. Польсько-український словник / Житар та ін. / - 2010. - 672 с.
У словнику близько 120 тис. слів та словосполучень.
7. Польсько-український та українсько-польський словник /
Бачинський, Задніпряна, Хотинська / - 2012. - 576 с. В словнику
близько 90 тис. слів та словосполучень.
8. Словенско-русский словарь / Котник / - 2001. - 818 с.
9. Большой русско-украинский политехнический словарь / Под
ред. Благовещенского / - 2002. - 752 с. В словнику близько 160
тис. слів.
10. Прискорений курс англійської мови (підручник) / Куліш,
Друянова, Мотова, Мостицька / - 2001. - 360 с.: з іл.
11. Польська мова. Практичний курс/Пучковський/-2013. - 272 с.
12. Начальний курс арабского язьїка / Сегаль / - 2009. - 184 с.
13. Вживання прийменників у англійській мові (навчально-
методичний посібник) / Балла / - 2000. - 230 с.
14. Ключі до посібника з граматики сучасної англійської мови
/ Л.Г. Верба, Г.В. Верба / - 2009. -112 с.
15. Ключи к песобию по грамматике современного английского
язьїка / Л.Г. Верба, Г.В. Верба / - 2005. -112 с.
Адреса: 03115. Київ, вул. Відпочинку. 12. оФ. 240
тел. / факс: (044) 569-43-23.496-61-17 e-mail: info@ukrkniga.com