/
Теги: broń
Год: 1938
Текст
MINISTERSTWO SPRAW WOJSKOWYCH 1938 INSTRUKCJA O BRONI PIECHOTY CZĘŚĆ V 37 mm ARMATA wz. 36 WARSZAWA 19 3 8
ministerstwo spraw wojskowych 0.8 1938 o INSTRUKCJA BRONI PIECHOTY CZĘŚĆ V 37 mm ARMATA wz. 36 WARSZAWA 19 3 8
Główna Drukarnia Wojskowa. 1938 r. — Nr 7836
MINISTERSTWO SPRAW WOJSKOWYCH departament piechoty Nr spr. 2800—5/Reg. Warszawa, dn. 30 czerwca 1938 r. ROZKAZ WPROWADZAJĄCY. Wprowadzam do użytku służbowego ,,In- strukcję o broni piechoty część V—37 mm O 8 armata wz. 36 —— V” 1938 Jednocześnie unieważniam i polecam zniszczyć „Instrukcję o broni piechoty część VII. Armatka 37 mm wz. 36 (z atlasem)— (Dep. Piechoty Nr spr. 2800—12/Wyszk. 36). I WICEMINISTER SPRAW WOJSKOWYCH (—) GŁUCHOWSKI Gen. bryg.
VI Sir. 22. Mechanizm kierunkowy............................22 23. Zawieszenie łoża ... 23 24. Koła ...........................................23 25. Tarcza ochronna i pręt ochronny.................24 26. Celownik . ... ......................25 27. Regulowanie celownika...........................26 2. Rozkładanie i składanie. 28. Rozkładanie armaty..............................28 29. Składanie armaty................................33 30. Mechanizm zamkowy.............................. 36 31. Napięcie iglicy bez otwierania zamka............38 32. Zabezpieczenie........................... .... 38 33. Warunek bezpieczeństwa..........................38 34. Mechanizm zwalniający ..........................39 35. Oporopowrotnik — działanie......................39 36. Działanie mechanizmu podniesieniowego .... 40 37. Działanie mechanizmu kierunkowego...............41 38. Działanie pochwy rury resorowej............... 41 39. Wadliwe działanie bron;.........................41 40. Dopełnianie opornika . . 42 Rozdział B. 1. OPIS PRZODKA. 41. Przodek.........................................43 42. Przybory i narzędzia ...........................45 Rozdział C. PIELĘGNOWANIE SPRZĘTU. 43. Przepisy ogólne . 49 44. Czynności obsługi..............................49 45. Czynności rusznikarzy..........................49 46. Czynności warsztatów naprawczych...............50
ROZDZIAŁ A. 37 mm ARMATA WZÓR 36. I. Opis sprzętu. 37 mm armata wzór 36 jest bronią o płaskim torze i dużej zdolności przebijania. Jej szybko- strzelność praktyczna do celów ruchomych docho- dzi do 10 strzałów na minutę, co uzyskuje się na skutek samoczynnego działania zamka. 1. Ogólna charaktery- styka. Kaliber lufy........................ 37 mm Ilość gwintów prawoskrętnych . . 16 Szybkość początkowa................ 800 m/sek. Największa donośność przy kącie + 25°..............................7100 m Oługość armaty.....................3.05 m Óługość armaty z przodkiem i za- przęgiem .......................7.10 m Szerokość armaty ze złączonymi ogonami ........................1.22 m Szerokość armaty z rozstawionymi ogonami............................2.02 m Szerokość kolein...................1.09 m Wysokość armaty w położeniu bo- jowym .............................1.01 m Wysokość linii ognia...............0.62 m 2. Dane liczbowe.
SPIS RZECZY. Rozdział A. 37 mm ARMATA WZÓR 36. I. Opis sprzętu. Str. 1. Ogólna charakterystyka......................... 1 2. Dane liczbowe ............................ . 1 3. Części główne ... 2 4. Lufa........................................... 3 5. Obsada zamka . . 3 6. Zamek.......................................... 5 7. Ti zon....................................... 5 8. Przyrząd uruchamiający......................... 6 9. Przyrząd odpalający ........................... 7 10. Przyrząd wyrzucający .......................... 8 11. Przyrząd samoczynny ........................... 8 12. Przyrząd spustowy.............................. 9 13. Bezpiecznik .... ................... 9 14. Sanki . 10 15. Kołyska . .....................................10 16. Opcropowrotnik ... ... ..........'. 12 17 Łoże górne .... 15 18. Mechanizm podniesieniowy.......................16 19. Przyrząd naciągowy............... . ... 17 20. Przyrząd przyciskowy ...................... . 19 21. Łoże dolne.............. . . ...... 20
2 Instrukcja o broni piechoty Prześwit łoża dolnego...................0.27 m Prześwit dolnych ramion zawiesze- nia łoża................................0.20 m Skrętność armaty z przodkiem . . 90° Poziome pole ostrzału: przy ogonach rozstawionych około 25° w lewo i około 25° w prawo (880 tysięcznych), przy ogonach złączonych około 3° w lewo i około 3° w prawo (100 tysięcznych). Pionowe pole ostrzału: przy ogonach rozstawionych około —10° do + 25° (przy lemieszach osadzonych), przy ogonach złączonych około — 10° do + 10° Ciężar: armaty odprzodkowanej na stanowisku ognio- wym około 380 kg. Przodek: pojemność przodka...................80 naboi ciężar przodka z wyposażeniem (bez amunicji) około.................. 360 kg ciężar przodka z wyposażeniem i amu- nicją około...................... 520 kg 3. 1. Lufa 9. Łoże dolne Części główne. 2. Obsada zamka 10. Mechanizm kierun- 3. Zamek kowy 4. Sanki 11. Zawieszenie łoża 5. Kołyska 12. Koła 6. Oporopowrotnik 13. Tarcza ochronna 7. 8. Łoże górne Mechanizm podnie- sieniowy 14. Przyrząd celowniczy
Część V, 37 mm armata wz. 36 3 Lufa (ryc. 1) nadaje kierunek pociskowi. Jest ona wykonana z jednolitego bloku stalowego. We- wnętrzne wydrążenie lufy nazywamy przewodem. Przewód lufy dzieli się na: komorę nabojową (1), stożek przejściowy (2) i część nagwintowaną (3). Komora nabojowa służy do pomieszczenia na- boju. Stożek przejściowy stanowi przejście od komory nabojowej do części nagwintowanej; o stożek przejściowy opiera się pierścień wiodący pocisku. Na przednią część lufy jest nakręcony hamulec wylotowy (4) i dociskany nakrętką (5a) oraz zabez- pieczony wkrętem ustalającym (5). Część cylin- dryczna hamulca (6) ma otworki do ujścia ga- zów (7); część stożkowa (8) służy do połączenia ha- mulca z lufą i ma otwór (9) na wkręt ustalający. Część stożkowa lufy ma zgrubienie do połącze- nia z sankami (10). Część cylindryczna ma: — brodę do osadzenia w sankach (11), — kołnierz (12) i żebra oporowe do obsady (13), — pierścień ochronny (14), — 2 wycięcia do ramion wyrzutnika (15), — kołnierz oporowy do kryzy łuski (16). Obsada zamka (ryc. 3 i 3a) mieści w sobie zamek i służy do połączenia lufy z oporopowrotnikiem. W przedniej części obsady zamka znajdują się: — wydrążenie (28) z żebrami (29) i kołnierzami oporowymi (30) do nasadzenia na lufę, — gniazdo zawory sprzęgłowej oporopowrotni- ka (31) z kołnierzem oporowym (32) i gwintowanym otworem (33) na wkręt (34) wodzący zawory (35), 4. Lufa. Obsada.
4 Instrukcja o broni piechoty — przewód zębnicy (36) z gwintowanym otwo- rem do wkrętu osadczego (37) oraz łożysko zapadki zawory (38). Pierścień wodzący (152) z kwadratowym otwo- rem jest wciśnięty w przewód zębnicy obsady zamka i zabezpieczony wkrętem osadczym. Zapadka zawory (154) Rys. 10 ze sprężyną (155) umieszczona w swym łożysku w obsadzie zamka uniemożliwia danie strzału przy odzworowanej lufie. W części tylnej jest komora zamkowa (39), która ma: — 2 wodzidła trzona (40), — 2 opory trzona przymocowane śrubami (41), gniazdo na wyrzutnik (42), wycięcie na ramię spu- stu (43) i wycięcie ładownicze (44). Prócz tego w dole znajduje się przewód osi dźwigni (45) z tulejką (46) do osi dźwigni, 2 łoży- ska dźwigni (47) i występ z gniazdem (48) do czopa rygla marszowego. Na lewej ścianie obsady zamka znajdują się: — łożysko spustu (49), łożysko bezpiecznika (50) z kołnierzem zabezpieczającym i 2 wycięciami, gniazdko zapadki bezpiecznika (51), przewód osi wyrzutnika (52) z rowkiem okólnym i wycięciem. Na prawej ścianie znajdują się: — gniazdo wycinka zębatego (53), wycięcie z progiem oporowym na pudło sprężyny zamka (54) i opora zapadki dźwigni zamka (55). U góry z prawej strony znajdują się płaski (56) do kwadranta; na tylnej ścianie obsady zamka jest metryka armaty.
Część V, 37 mm armata wz. 36 Zamek służy do zamknięcia lufy, napięcia <>• i opuszczenia iglicy oraz wyrzucenia łuski. Zam< jest on mechanizmem samoczynnym, otwiera- nym przez ruch powrotny lufy i zamykającym się przy ładowaniu. Składa się z: — trzona, __ przyrządu uruchamiającego, ____ przyrządu odpalającego, — przyrządu napinającego, — przyrządu samoczynnego, — przyrządu spustowego, — bezpiecznika. Trzon (ryc. 4) ma: 7 Trzon. — płask do oparcia łuski (57) z gniazdem do wkrętki iglicy (58) i otworem na kołek osadczy (59) u dołu, — 2 wodzidła ramion wyrzutnika (60) zakoń- czone u góry zębami (61), — wycięcie ładownicze (62), którego przednia krawędź stanowi pochylnię dosyłającą (63), — 2 płozy boczne z występami do opór w obsa dzie zamka (64), — 2 wodzidła dźwigni trzona (65), — przewód osi kurka (66), — przewód zaczepu kurka (67), — przewód iglicy (68) zamknięty z przodu wkrętką (69) umocowaną kołkiem osadczym (71), z otworem do grota iglicy (70); od tyłu przewód ma gniazdo do korka iglicy (72), — wycięcie kurka (73).
6 Instrukcja o broni piechoty 8. Przyrząd uruchamia- jący Przyrząd uruchamiający (ryc. 10) powoduje otwieranie zamka po strzale i zamykanie po zała- dowaniu. Składa się on z: — 2 dźwigni trzona, — osi dźwigni, — sprężyny zamka, — pudła sprężyny zamka, — dźwigni zamka, — nasadki sprzęgającej. Dźwignie trzona, prawa (120) i lewa (121) służą do opuszczania i podnoszenia trzona zamka. Są one osadzone na osi i zespolone z nią za pomocą żeberek. Obie dźwignie mają: w dole otwory na oś z wy- cięciami na żeberka (122) oraz występy oporo- we (123) ograniczające ruch trzona zamkowego w dół, z góry wodziki do wodzideł trzona (124). Prócz tego dźwignia prawa ma wycięcie do za- czepu kurka (125) ze skośnią (126), a dźwignia lewa ma pochylnię napinającą (127) i skośnię do ramie- nia spustu (128). — Oś dźwigni (129) umieszczona w przewodzie obsady zamka ma: główkę (130) nałożoną na oś i zamocowaną nitem, 6 żeberek (131) do zespolenia z dźwigniami trzona, wycinkiem zębatym i nasadką sprzęgającą oraz otwór do zatyczki sprężynowej (132). Na jednym końcu osi znajduje się rysa ustawcza. — Sprężyna zamka (ryc. lOb, 156) umieszczona w pudle podnosi i utrzymuje trzon zamka w poło- żeniu zamkniętym. Jest ona zakończona haczyka- mi (157), którymi opiera się o zaczep i oporek w pu- dle oraz o czop dźwigni zamka.
Część V, 37 mm armata wz. 36 _____ Pudło sprężyny (158) ma otwór do osi dźwigni zamka (159), wewnątrz oporek i zaczep sprężyny (160) oraz na zewnątrz ścięcie (161) do progu na obsadzie zamka. _____ Dźwignia zamka (162) zamyka pudło sprężyny i służy do ręcznego otwierania zamka. Dźwignia tworzy pokrywę pudła sprężyny zam- ka (163), ma otwór do osi dźwigni (164), czop z wycięciem do haczyka sprężyny (165), kołnierz z wycięciami do nasadki sprzęgającej (166) i rę- kojeści (167) z gniazdem (168) na zapadkę. — Zapadka (169) jest zakończona z jednej strony piętą (170) do opory obsady zamka, z drugiej strony ma gwint, na który jest nakręcona nakrętka (171). Na trzon nasunięta jest sprężyna (172) utrzymująca go w normalnym położeniu wewnątrz łożyska. — Nasadka sprzęgająca (173) łączy dźwignię zamka z osią. Ma otwór do osi (174) z wcięciami na żeberka oraz występy do dźwigni zamka (175) z przewodem (176) do zatyczki sprężynowej (177). Przyrząd odpalający składa się z iglicy, sprężyny iglicy, korka, kurka, osi kurka, zaczepu kurka i sprężyny zaczepu. Iglica (ryc. 5) z przodu zakończona grotem (74) ma na zewnątrz rowki podłużne (75) dla zmniejsze- nia tarcia, a wewnątrz wydrążenie stanowiące gniazdo (76) sprężyny iglicy (77). Tylne oparcie sprężyny iglicy stanowi korek (78), który ma: kryzę oporową (79), dwa wycinki pier- ścieniowe (80) i otwór do wkrętaka (81) lub klucza. Kurek (ryc. 6) (82) ma otwór (83) do osi i dwa ramiona. Dłuższe ramię (84) ma ząb i służy do cofa- 9. Przyrząd odpalający.
8 Instrukcja o broni piechoty 10. Przyrząd wyrzucający. 11. Przyrząd samoczynny. nia iglicy; krótsze ramię (85) ma wyżłobienie (86) do zaczepu kurka. Oś kurka (87) ma ramię do pochylni napinającej lewej dźwigni trzona (88) i wycięcia żeberkowe osadcze do kurka (89). Zaczep kurka (90) ma: stopę (91) i wycięcie do krótszego ramienia kurka (92). Na część zaczepu o mniejszej średnicy jest nasunięta sprężyna zacze- pu kurka (93). Przyrząd wyrzucający (ryc. 9) składa się z wy- rzutnika dwudzielnego (108 i 109), osi wyrzutnika (110) i pierścienia wypełniającego ramiona wy- rzutnika. Oba ramiona mają w dolnej części przewód do osi (111) z wycięciem do progu osi (112) oraz pięty (113), a w górnej części pazury do kryzy łuski (114) i zaczepy do zębów trzona zamka (115). Prawe ramię ma wsunięty pierścień wypełniający do osi wyrzutnika (116). Oś wyrzutnika ma koł- nierz oporowy z uchwytem (117) i osadką (118) zabezpieczającą przed wypadnięciem z gniazda obsady zamka oraz próg (119) służący do obrotu wyrzutnika. Przy otwarciu zamka trzon uderza o pięty wy- rzutnika, wskutek czego wyrzutnik obraca się na osi i wyrzuca łuskę z lufy. Przyrząd samoczynny składa się: z wycinka zę- batego, zębnicy, zapadki zębnicy i sprężyny zapadki. — Wycinek zębaty (133) ma zęby (134) do zębnicy i otwór (135) z wycięciami na żeberka dc
Część V, 37 nim armata wz. 36 9 osi dźwigni. Wycinek zębaty przenosi ruch zębni- cy na dźwignie. — Zębnica (136) umieszczona w przewodzie obsady zamka ma: w tyle nazębienie (137) do wycinka zębatego, w środkowej części zgrubie- nie (138) stanowiące pizednie oparcie przy ruchu zębnicy i oporę zapadki sprzęgła (139), w przed- niej części wycięcie podłużne (140) do zapadki z otworem na ząb zapadki (141) i wkrętem do jej sprężyny (142) oraz przewód na oś zapadki z za- tyczką sprężynową (143). — Zapadka zębnicy (ryc. lOa, 144) ma w przo- dzie ząb (145), w tyle gniazdo sprężyny x146) i piętę (147), a w środkowej części otwór (148) na oś zapadki (149) z zatyczką sprężynową (150). — Sprężyna (151) osadzona na wkręcie, naci- skając na tylną część zapadki, powoduje jej obrót i wychylenie zęba w dół. Przyrząd spustowy składa się ze spustu, na- krętki sprężyny i zawleczki. Spust (ryc. 7) ma ramię do zaczepu kurka (94) i gwint do nakrętki (95) z otworem (96) na za- wleczkę. Nakrętka spustu (97) ma wycięcie do bezpiecz- nika (98) i przewód (99) na zawleczkę (100). Na spust jest nałożona sprężyna spustu (101), która opiera się z jednej strony o nakrętkę spustu, z drugiej o kołnierz w gnieździe obsady zanika. Bezpiecznik (ryc. 8) umieszczony w łożysku na lewej ścianie obsady zamka ma: — główkę z uchwytem (102), wycięciem (103) do nakrętki spustu i 2 wyżłobienia (104) do za- 12. Przyrząd spustowy. 13. Bezpiecznik.
10 Instrukcja o broni piechoty 14. Sanki. 15. Kołyska. padki bezpiecznika oraz 2 osadki na trzonie bez- piecznika (105). Zapadka bezpiecznika (106) pod działaniem swej sprężyny (107) zapada w jedno z wyżłobień bezpiecznika i utrzymuje go w dwóch położeniach: zabezpieczonym lub odbezpieczonym. Sanki (ryc. 2) służą do utrzymania lufy na ko- łysce. Górna część sanek ma 2 łożyska i dwa wy- stępy (17), otwór do brody lufy (18) i obrożę do lufy (19); dolna część ma ucho do oporopowrotni- ka (20) i płozy (21) przymocowane śrubami (22). Sanki są zaopatrzone z każdej strony w 3 sma- rownice (23) i wodzidło wskaźnika odrzutu (24). Na tylnym końcu wodzidła znajduje się śruba ograniczająca ruch wskaźnika (25). Na wodzidło jest nasunięty wskaźnik odrzutu z rysą (26) zaopa- trzony w sprężynę przytrzymującą. Z prawej strony z tyłu znajduje się występ (27) oporowy do zębnicy uniemożliwiający odłączenie obsady zamka od lufy przed wyjęciem zębnicy. Kołyska (ryc. 11 i lla) służy do utrzymania lufy z sankami na łożu i mieści w sobie oporopowrotnik. Ma ona: na zewnątrz 2 wodzidła do sanek (178), 2 zgrubienia (179), każde z 4 otworami gwintowa- nymi i śrubami (180) łączącymi dźwigary z koły- ską, oraz zgrubienie (181) z 4 otworami gwintowa- nymi do wkrętów (182) pochwy przyrządu przyci- skowego (183). W tylnej części znajdują się: wycięcie do ucha sanek (184) oraz przymocowana 2 śrubami (185) obsada zderzaka (186) (ryc. lla) z wycięciem na zderzak (187). W obsadzie zderzaka mieści się:
Część V. 37 nim armata wz. 36 11 zderzak (188) z czopami, trzpień ryglujący (189) ze sprężyną (190) oraz przycisk zderzaka (191) ze sprężyną (192). Wewnątrz kołyski jest z przodu gwint do wkrętki, a z tyłu jest umocowany nitami (193) pierścień oporowy do sprężyn powrotnika. Do tego pierścienia (ryc. 12, 241) jest 3 śrubami przy- kręcony od tyłu bergalitowy pierścień zderzako- wy (ryc. 12, 242) z dwiema lub więcej podkład- kami mosiężnymi. 2 dźwigary (194) są przymoco- wane śrubami do kołyski. Każdy z nich ma: — czop (195) do zawieszenia na łożu górnym, — łuk zębaty (196) do połączenia z mechaniz- mem podniesieniowym. Prócz tego lewy dźwigar ma: — otwór i ucho (197) do żerdzi przyrządu przy- ciskowego, — wycięcie do ramienia przedniego przyci- sku (198), — oporek wskaźnika odrzutu (199), — wspornik celownika (200). Oporek jest osadzony na sprężynie w obsadzie, przymocowany do dźwigara 2 nitami; ma on ząb zaczepowy i otwór do zawleczki pierścienia osad- czego. Wspornik celownika jest osadzony w czopie i przymocowany 2 kołkami ze śrubami osadczymi oraz nakrętką z zawleczką; ma on otwór do łącz- nika przycisku. Na wsporniku jest osadzona za pomocą śruby z nakrętką i zawleczką podstawa celownika. Podstawa unieruchamia kołek osad- czy. Na podstawie znajduje się zacisk z nakrętką
12 Instrukcja o broni piechoty 16. Oporo- powrotnik. motylkową, pierścieniem oporowym i zawleczką. Wewnątrz podstawy jest osadzona sprężyna, pła- ska i przymocowana wkrętem. Dno (201) wkręcone do przodu w kołyskę ma kołnierz do nakrętki tłoczyska (202), wycięcia do klucza (203), 2 otwory nagwintowane (204) do wkrętu osadczego dna (205) i do wkrętu osadczego pokrywy (206). Od przodu kołyska jest zamknięta pokrywą (207). Uwaga: niektóre wsporniki są przymocowane zamiast kołkami z wkrętami osadczy- mi — dwoma wkrętami; śruby te wy- mieni się na kołki z wkrętami osad- czymi przy naprawie armat w zbro- jowni. Oporopowrotnik umieszczony w kołysce składa się z opornika i powrotnika. Opornik hydrauliczny (ryc. 12) służy do ha- mowania odrzutu i łagodzenia dosyłania lufy po strzale. Składa się on z: — cylindra, — tłoczyska z tłokiem, — wrzeciona z zaworem regulującym powrót. Cylinder (208) mieści wewnątrz tłoczyska z tło kiem, wrzeciono i płyn opornika oraz wodzi na zewnątrz sprężyny powrotnika. Cylinder ma z przodu kołnierz oporowy (209) do pierścienia wodzącego i dwa ścięcia do klucza, w tyle gwint do nakrętki zderzakowej (210) z gniazdkiem do śruby osadczej oraz wycięcia do wkrętu ustaw- czego wrzeciona.
Część V, 37 mm armata wz. 36 13 Cylinder wewnątrz wydrążony ma z przodu gwint do wkrętki dławnicy, dalej wytoczenie o śred- nicy większej do pomieszczenia dławnicy, w tyle zaś gwint do połączenia z wrzecionem. W tylnej części cylindra osadzony jest wewnątrz miedziany pierścień uszczelniający wrzeciona (211). Na przed- niej części osadzony jest pierścień wodzący (212). Dławnica umieszczona w wytoczeniu przedniej części cylindra służy do zamknięcia cylindra i uszczelnienia tłoczyska. Składa się ona: z przy- krętu dławika (217), dławika (213), 4—5 uszczel- niających pierścieni skórzanych, pierścienia roz- dzielczego (214), natłoczki skórzanej (216) i pier- ścienia do natłoczki (215). Przykręt dławika (217) stanowi przednie opar- cie dławnicy i ma gwint do cylindra oraz wycięcie lo klucza. Tłoczysko (218) z tłokiem (219) umocowane w dnie kołyski jest wydrążone do pomieszczenia wrzeciona. Ma z przodu 3 nagwintowania: jedno wewnętrzne do korka i 2 zewnętrzne, większe do nakrętki oporowej tłoczyska i mniejsze do na- krętki pierścienia ustawczego z gniazdkiem do wkrętu osadczego. Oba nagwintowania zewnętrzne mają rowek podłużny do osadki pierścienia ustaw- czego. Pierścień ustawczy (220) ma osadkę i dwa występy (221) z otworami nagwintowanymi do wkrętów wodzących. Nakrętka pierścienia ustawczego (222) ma 2 pła- ski na klucz i gwintowane gniazdo do wkrętu osadczego. Korek tłoczyska (223) jest uszczelniony ołowianym pierścieniem.
14 Instrukcja o broni piechoty W tylnej części tłoczysko ma kołnierz (224) i gwint do tłoka z wgłębieniem do kołka osadczego tłoka. Tłok jest nakręcony na gwint tłoczyska i zamo- cowany kołkiem (225). Tłok ma 2 podłużne otwo- ry przepustowe na płyn (226), komorę przelewo- wą (227) z szeregiem otworków w tylnej ścia- nie (228) oraz gniazdo do klucza. Wrzeciono (229) reguluje przepływ płynu w oporniku i służy do połączenia z obsadą zamka. Z przodu ma gwint do obsady zaworu regulują- cego, przewód i otwór przelewowy do płynu (230); z tyłu ma gwint i kołnierz oporowy do cylindra (231) z gwintowanym gniazdkiem do wkrętu ustawczego, żebra do zawory sprzęgłowej (232) i gwint do nakrętki naprężacza (233). Tylna część wydrążona. Wydrążenie to stanowi przewód wlewny (234) w przodzie rozwidlony (235) i z gwintem do korka. Korek wlewnika (236) jest uszczelniony pierścieniem ołowianym. Przez całą długość wrzeciona idą 2 bruzdy i 2 ścieżki. Ścieżki są w tylnej części głębsze, a ku przodowi stopnio wo zanikają. Obsada zaworu regulującego (237) jest nakrę- cona na wrzeciono i umocowana kołkiem; ma ona 3 otwory przelewowe i pierścień do zaworu. Zawór regulujący (238) ma z tyłu główkę i jest wydrążony. Powrotnik służy do dosyłania lufy po strzale. Składa się z 2 sprężyn. Sprężyny nałożone są na cylinder i jedna z nich, prawoskrętna (239) opiera się z przodu o pierścień wodzący cylindra, druga, lewoskrętna, (240) opiera się z tyłu o pierścień oporowy powrotnika (241).
Część V, 37 mm armata wz. 36 15 Łoże górne (ryc. 13) składa się z 3 ścian złączo- l7- nych ze sobą nitami. Łoze górne' Ściana dolna ma: — otwór z panewką i pierścieniem na czop kie- runkowy łoża dolnego (243), — 2 opory kołyski, przednią przynitowaną ‘ 244) i tylną przykręconą (na rysunku niewidoczna); przednia opora ma nakładkę skórzaną przymoco- waną 2 wkrętami, — łuk z przykręconą mosiężną listwą wodzą- cą (245) i lukiem zębatym (246), zamocowanym 3 wkrętami. Z tyłu w ścianie dolnej jest gniazdo z przedłuźką smarownicy. Ściany boczne (247) mają u góry łożyska do czo- pów kołyski (248) z pokrywami (249) osadzonymi zawiasowo. Pokrywy mają zaczepy do rygli (250) i smarownice (251). Rygle (252) osadzone obrotowo w otworach ścian mają skrzydełka (253) zamocowane kołka- mi. Położenie zaryglowania pokryw zabezpieczają oporki (254) i zatrzaski ze sprężynami (255) i na- krętkami. Do każdej ściany są przymocowane po 2 obsady do wsporników tarczy ochronnej (256), przy czyni górna obsada na lewej ścianie ma czop z kołkiem ustawczym i wycięciem do osadzenia pręta ochron- nego (257). W otworach obu ścian są łożyska wału mecha- nizmu podniesieniowego z panewkami brązowy- mi. Prawa panewka jest całkowita, a lewa dwu- dzielna. Prawe łożysko jest przynitowane, a lewe jest umocowane śrubami z nakrętkami. Lewe
16 Instrukcja o broni piechoty łożysko stanowi pudło mechanizmu podniesienio- wego (258). Na lewej ścianie jest przynitowane łożysko dźwigni kątowej (259), oporek do sprę- żyny naciągu (260), ryc. 13a) i wspornik do dźwigni naciskowej (261). Pod ścianą dolną jest założona osłona mechanizmu kierunkowego z wkładką skórzaną. 18. Mechanizm podniesie- nie wy. Mechanizm podniesieniowy (ryc. 14) składa się z następujących części: — wału poziomego, — ślimaka, — zębników stożkowych, — wałka zębnika z korbą, — pudła z pokrywą. Wał poziomy (262) ma 2 zębniki (263) do połą- czenia z łukami zębatymi dźwigarów kołyski oraz ślimacznicę (264) do ślimaka. Prawy koniec wału jest zamknięty wkrętką opo- rową ze smarownicą (265) i wkrętem osadczym (266), a lewy koniec krążkiem na stałe. Wewnątrz wał ma wydrążenia do smaru, połączone otworami poprzecznymi do panewek. Ślimak (267) połączony ze ślimacznicą jest osa- dzony dolną częścią w łożysku wkręconym w pu- dło i ma na górnej części osadzony za pomocą klina z kołkiem poziomy zębnik stożkowy (268) z podkładką. Wałek zębnika mechanizmu podniesieniowego (269) ma podtoczenie na zębnik stożkowy i rowek podłużny do klina z kołkiem (270), kołnierz opo- rowy (271), w tylnej części otwór do wkrętu osad- czego i wycięcie na klin (272). Wewnątrz jest przewód do cięgła naciągu.
Część V, 37 mm armata wz. 36 17 Wałek obraca się w 2 panewkach przedniej i tylnej. Przednia panewka jest wciśnięta w pudło, a tylna jest nasunięta na wałek i wkręcona w tu- leję łącznikową i unieruchomiona wkrętem osad- czym. Na wałek są nałożone 2 podkładki; o przed- nią opiera się zębnik, a o tylną kołnierz wałka. Tuleja łącznikowa jest nakręcona na pudło i osadzona smarownicą. W tylnej części ma gniazdo gwintowane do panewki oraz do wkrętu osadczego. Korba (273) nasunięta na wałek ma rowek do klina (274), otwór do wkrętu osadczego (ryc. 13, 275), ucha do osi, dźwignie cięgła (276), a na dru- gim końcu oś do rączki korby (277) osadzonej na osi. Pudło mechanizmu podniesieniowego przymo- cowane do łoża 4 śrubami z nakrętkami tworzy wewnątrz komorę ślimacznicy, komorę ślimaka i przewód wałka. Komora ślimacznicy zamknięta jest pokrywą, a komora ślimaka u góry przy- krywką, a od dołu łożyskiem ślimaka. Pudło z przedniej strony ma otwór do cięgła. Otwór jest wyłożony roznitowaną panewką cięgła. Ślimak obraca ślimacznicę wraz z wałem po- ziomym. Przyrząd naciągowy (ryc. 15), osadzony na łożu górnym i w mechanizmie podniesieniowym, składa się z następujących części: — dźwigni naciskowej, — łącznika z widełkami, — sprężyny naciągu, — dźwigni kątowej, 19. Przyrząd naciągowy.
18 Instrukcja o broni piechoty — ramienia cięgła, — cięgła, — dźwigni cięgła, — uchwytu spustowego. Dźwignia naciskowa (286) dwuramienna jest osadzona na osi we wsporniku i ma otwór (287) do osi widełek. Łącznik z widełkami (288) górnymi (289), dol- nymi (290) oraz 2 osiami (291) łączy się za pomocą osi u góry z dźwignią naciskową, a u dołu z dźwi- gnią kątową. Widełki mają otwory do osi i główki wewnątrz gwintowane do połączenia z łącznikiem. Górne widełki mają otwór do zawleczki. Obie osie mają, główki i otwory na zawleczki z podkładkami^ Łącznik ma otwór do zawleczki. Sprężyna naciąg gu (292) nałożona na łącznik opiera się o główkę górnych widełek, a drugą stroną o podkładkę nałożoną na łącznik i opartą o oporek. Dźwignia kątowa (293) ma na jednym ramieniu otwór na oś, a drugim ramieniem tkwi w przewo- dzie łożyska. Na to ramię jest nałożone i zakołko- wane ramię cięgła (294). Cięgło (295) jest włożone w przewód wałka mechanizmu podniesieniowego. Jednym końcem tkwi ono w tworze ramienia cięgła, a przytrzy- muje je nakrętka z zawleczką (296). Drugi koniec ma ucho do połączenia z dźwignią cięgła za po- mocą osi roznitowanej (297). Dźwignia cięgła (298) jest osadzona jednym końcem w korbie mechanizmu podniesieniowego za pomocą osi z podkładką i zawleczką (299). Jest ona połączona z cięgłem osią stałą (300), osadzoną w części środkowej; na drugim końcu ma wi-
Część V, 37 mm armata wz. 36 19 dełki (301), w których jest osadzony uchwyt spu- stowy (302) za pomocą dwóch wkrętów wodzą- cych (303). Uchwyt spustowy jest nałożony na oś rączki korby mechanizmu podniesieniowego i ma rowek okólny (304) do wkrętów wodzących. Przyrząd przyciskowy (ryc. 15) osadzony na kołysce składa się z: — żerdzi z przydłużką, — ramienia tylnego, — ramienia przedniego, — tłoczka przycisku, — sprężyny, — pochwy. Żerdź przycisku (281) ma w przodzie wnitowaną przydłużkę, a w tyle otwór do kołka osadczego tylnego ramienia. Przedłużka ma gwint do nakrętki, otwór do za- wleczki i rowek podłużny do klina przedniego ramienia. Ramię tylne (282) naciska na spust; ma ono prze- wód do żerdzi. Ramię przednie (283) opiera się o tłoczek przyci- sku, ma przewód do przedłużki żerdzi i rowek do klina. Tłoczek z główką (284) jest osadzony w prze- wodzie czopa lewego dźwigara kołyski i przenosi ruch dźwigni naciskowej na przednie ramię przy- cisku. Sprężyna (285) nasadzona na żerdź tkwi jednym końcem w gnieździe tylnego ramienia, a drugim w gnieździe pochwy przycisku. 20. Przyrząd przyci- skowy.
20 Instrukcja o broni piechoty Pochwa (183, ryc. 11) umocowana 4 wkrętami ma przewód do żerdzi ze sprężyną, gniazdo do końca sprężyny oraz smarownicę osadzoną na pierścieniu. 21. Łoże dolne (ryc. 16) stanowi podstawę łoża gór- do?ne neS° * Jest pouczone z kołami. Składa się ono one‘ z dźwigara i 2 ogonów. Dźwigar (305) ma 4 ściany połączone nitami. Na górnej ścianie znajdują się: — czop kierunkowy (306) zamocowany nitami na górnej i dolnej ścianie dźwigara, — nakrętka czopa umocowana wkrętem osad- czym, — wodzidło łoża górnego (307) z nakładką umo- cowaną 3 śrubami, — 2 oporki ograniczające ruch łoża gór- nego (308), — 2 obsady z ryglami (309) dźwigni ryglujących, — 2 otwory do osi ogonów (310), — 2 otwory do sworzni z tulejkami rozporo- wymi (311). Na dolnej ścianie są 2 otwory do osi ogonów i otwory do sworzni z tulejkami rozporowymi. Obydwie pary otworów odpowiadają otworom na górnej ścianie dźwigara. Ściana tylna ma 2 wycięcia do dźwigni ryglują- cych. Po bokach dźwigar ma czworokątne otwory do naciągu kół oraz przynitowane wsporniki wiesza ków łoża górne i dolne. Wewnątrz dźwigara do dolnej ściany są przyni- towane dwa wodzidła (322) do pochwy naciągu kół (ryc. 17).
Część V, 37 mm armata wz. 36 21 Ogony (ryc. 16) — prawy (329) i lewy — (330) wykonane z rury stalowej mają przynitowane z przodu głowice (331) do połączenia z dźwigarem, a z tyłu obsady (332), do których są przynitowane lemiesze wzmocnione żenrami. Na obsadach znaj- dują się uchwyty (333) ogonowe. Lewa obsada ma gniazdo, a prawa ucho do zaczepy (334). Do ogo- nów przymocowane są wsporniki (337) z podusz- kami (338) dla strzelców. Na lewym ogonie jest umieszczony zaczep z za- ciskiem (339) do rygla marszowego (340), drążek pociągowy (341) osadzony obrotowo na osi (342) i unieruchamiany we wsporniku zatrzaskiem (343). Na prawym ogonie jest umieszczony na osi ry- giel marszowy i zamocowany nakrętką z zawlecz- ką, łożysko z zatrzaskiem do rygla, wspornik z zatrzaskiem do drążka pociągowego, zaczepa ogonów i chwytka zaczepy. Rygiel marszowy ma czop do gniazda w obsa- dzie zamka, wycięcie na dźwignię zamka, wycięcie do zaczepu (344) i gniazdo zacisku. Zaczepa ogonowa osadzona obrotowo na obsa- dzie prawego lemiesza ma ucho (336) zaczepowe do przodka oraz ruchome strzemię (335) z dźwignią. Ogony łączą się z dźwigarem za pomocą osi z zakrętkami. Osie znajdują się w tulejach (345), na które nałożone są dźwignie ryglujące. Dźwignie ryglujące, prawa i lewa, są unierucho- mione w ogonach, każda za pomocą dwóch wkrę- tów ustawczych, mają tylne ramiona z płaskami do tych wkrętów, smarownice i przednie ramiona z otworami do rygli. Dźwignie ryglujące służą do ograniczenia rozstawienia ogonów i unierucho- mienia ich w tym położeniu oraz do unierucho- mienia naciągu kół przy złożonych ogonach.
22. Mecha- nizm kierun- kowy. 22 Instrukcja o broni piechoty W otworach górnych wsporników wieszaków łoża mieści się hak pociągowy, a w dolnych sworzeń. Mechanizm kierunkowy (ryc. 19) umieszczony z lewej strony dźwigara łoża dolnego składa się z: — zębnika kierunkowego (346), — ślimacznicy (347), — ślimaka (348), — pudła zespołu ślimakowego (349, ryc. 17), — wałka przegubowego z przegubem (350. ryc. 19), — zębników stożkowych (351), — wspornika wałka pionowego z zębnikiem (352), — pokrętła z rękojeścią (353). Na przegub nasunięta jest skórzana osłonka (354) natłuszczona, która zabezpiecza go od zanie- czyszczenia i rdzewienia. Zębnik kierunkowy jest osadzony swoim czwo- rościanem w ślimacznicy i zazębia się z lukiem zębatym łoża górnego; ma na końcu gwint do na- krętki oraz smarownicę. Ślimacznica, zazębiona ze ślimakiem, mieści się z nim w pudle zespołu ślimakowego (ryc. 17). Pudło jest przymocowane do górnej i dolnej ściany dźwigara i utrzymane dwoma śrubami ustawczymi (355, ryc. 17). Wałek przegubowy ma wycięcia do żeberek śli- maka (356), 3 ogniwa przegubowe (357) i otwór do kołka osadczego. Przegub łączy się jednym końcem z wałkiem, drugim z zębnikiem stożko- wym.
Część V. 37 mm armata wz. 36 23 Wałek pionowy umieszczony we wsporniku ma zębnik stożkowy (358, ryc. 19) i gwint do nakrętki pokrętła. Wspornik wałka pionowego jest umocowany z lewej strony dźwigara za pomocą gwintu do pudła zębników stożkowych (ryc. 17). Zawieszenie łoża (ryc. 18) składa się z dwóch wieszaków i naciągu kół. Wieszak składa się z: — ramion górnych (312), — ramion dolnych (313), — przednich i tylnych dźwigni naciągu (314), — obsady wrzeciona kół (315), — sworzni (316). Naciąg składa się z: — dwóch sprężyn pochwy resorowych (323), — 8 sprężyn talerzowych z podkładkami i tule- jami oporowymi, — dwóch cięgieł z uchami (324) i gwintem do nakrętek (325); pochwa naciągu ma na obu koń- cach gwint (326) do nakrętek, czopy (327) do dźwigni ryglujących i prowadnice (328) do wo- dzideł. Koło (ryc. 20), prawe i lewe, składa się z: — tarczy (317), — obręczy, — gumowej opony pustakowej (318), — piasty (319), — wrzeciona (320). 23. Zawieszenie ł-jża. 24. Koła.
24 Instrukcja o broni piechoty 25. Tarcza ochronna i pręt ochronny. Piasta jest umocowana do tarczy koła za po- mocą 4 sworzni z nakrętkami i z zawleczkami. Wewnątrz ma 2 łożyska rolkowe (321) i uszczel- nienie skórzane, a na zewnątrz kołnierz, smarow- nicę i korek do otworu piasty. Tarcze ochronne (ryc. 21), prawa i lewa, są zro- bione z blachy pancernej. Każda z nich składa się z dwóch części: górnej (359) i dolnej (360), połączonych ze sobą zawia- sowo. Do marszu dolne części tarcz podnosi się na górne i unieruchamia się je w tym położeniu zatrzaskami. Lewa tarcza ma okienko do celowania 362) rygiel górny z zatrzaskiem (363), jedną oporę rygla górnego oraz zaczep z gniazdkiem do zatrzasku rygla dolnego. Prawa tarcza ma rygiel dolny z zatrzaskiem (364), oporę i gniazdko do zatrzasku rygla górnego i obsady wsporników, górnego i dolnego. Oba rygle służą do połączenia tarcz. Prócz tego tarcze górne mają po dwa wspor- niki (361) z dźwigniami i strzemionami do osadze- nia ich i umocowania w obsadach na łożu górnym, obsady wsporników górnych i dolnych, zaczepy i opory (365) na drzewce wycioru, chwytki (366) na futerał do głowic wycioru (366a) i stempe^ z nałożoną koszulką smarowniczą. Obie dolne tarcze mają otwory do zatrzasku marszowego i skórzane podkładki zderzakowe. Pręt ochronny osadzony na obsadzie wspornika tarczy ochronnej przy łożu górnym służy do ochrony celowniczego przy odrzucie lufy. Ma on zatrzask sprężynowy i płytę.
Część V, 37 mm armata wz. 36 25 Celownik optyczny (ryc. 22) składa się z kadłu- ba (367), w którym mieści się układ optyczny. Po- większenie 1,4-krotne, pole widzenia 30°, źrenica wyjściowa o średnicy 7,9 mm. Kadłub celownika ma występ w kształcie jaskół- czego ogona (368) do osadzenia go na podstawie wspornika, bęben kierunkowy (369), bęben odle- głościowy (370), ocznik z nakładanym gumowym ochraniaczem (371), oraz w razie potrzeby przy- ćmiewacz, okienko z boku do oświetlania płytek ogniskowych. Na okienko nasuwa się nasadkę z latarką elektryczną (372). W lunecie celownika są dwie płytki ogniskowe, z których tylna z krzyżem jest ruchoma, a przed- nia stała ma trzy podziałki. Linia pozioma krzyża służy do nadawania odległości i przesuwa się w górę i w dół przez pokręcenie bębna odległo- ści. Linia pionowa służy do nadawania kierunku w czasie celowania i przesuwa się w prawo i w le- wo przez pokręcenie bębna kierunkowego. Na płytce ogniskowej stałej są podziałki: kie- runkowa i dwie odległościowe. Podziałki odległo- ściowe są w metrach i tysięcznych. Po prawej stronie znajduje się podziałka odległościowa w set- kach metrów od 0 do 2700 m, znaczona od 0 do 1200 m co 200 m, liczbowana do 400 m, od 1200 m wzwyż — znaczona co 100 m, liczbowana co 200 m. Po lewej stronie płytki ogniskowej jest po- działka odległościowa w tysięcznych od 0—76 ty- sięcznych znaczona co dwie tysięczne, a liczbo- wana co dziesięć tysięcznych. Na górze lub w nie- których celownikach na dole jest podziałka kie- runkowa w tysięcznych od 0 do 50 w lewo i w pra- wo, znaczona co 2 tysięczne, liczbowana co 10 26. Celownik.
26 Instrukcja o broni piechoty 27. Regulowanie celownika. tysięcznych. Pod lub nad podziałką jest napis „kierunek ruchu cehi“ i strzałka oraz znaki + po prawej i — po lewej. U w a g a. Celowniki mające podziałkę kierunko- wą na dole wymieni się na celowniki z podziałką kierunkową na górze. Nastawienie celownika na żądaną odległość ^np. 800) dokonywa się przez kręcenie bębna odle- głościowego, aż rysa pozioma stanie na podziałce 800. Trzeba sprawdzić, czy rysa pionowa znaj- duje się na podziałce 0, jeżeli nie, należy ją tam sprowadzić. Każdy celownik optyczny należy sprawdzić i uregulować na tej armacie, na której będzie uży- wany. Oś lunety celownika ustawionego na zero musi być równoległa do osi lufy armaty. Regulo- wania celowników w kompaniach przeciwpancer- nych dokonywa rusznikarz (puszkarz). Czynności przy regulowaniu celownika z osią lufy są nastę- pujące: 1) Umocować tarczę celowniczą (ze skrzyni nr 3) na ścianie (ryc. 23). 2) W odległości 40 m od tarczy ustawić armatę w kierunku tarczy, rozstawić ogony i spoziomo- wać armatę poprzecznie. 3) Włożyć wytycznik zamkowy i wylotowy do przewodu lufy. Wytycznik wylotowy należy tak włożyć, aby większa część owalna ocznika była u góry 4) Założyć celownik na wspornik armaty i przy- gotować przybory (klucz i wkrętak do regulowa- nia w skrzynce nr 1).
Część V. 37 mm armata wz. 36 27 5) Naprowadzić oś przewodu lufy armaty na krzyż prawy (duży) na tarczy i sprawdzić, czy krawędź pozioma wytycznika wylotowego kryje dokładnie rysę poziomą krzyża na tarczy. 6) Ustawić w celowniku linie krzyża na zera i sprawdzić przez ocznik, czy linie celownika kry- ją dokładnie linie lewego krzyża mniejszego na tar- czy celowniczej. 7) Po wykonaniu czynności wymienionych w punktach 1 — 6 linie krzyża w celowniku po- kryją ramiona lewego krzyża na tarczy. Przez używanie sprzętu w różnych warunkach może na- stąpić rozregulowanie celownika i linie jego krzy- ża nie pokrywają się z ramionami krzyża na tar- czy; wówczas należy uregulować zgodność osi ce- lownika z osią lufy armaty. 8) Do uregulowania celownika w kierunku np. w lewo należy: a) wybrać lekko drewienkiem masę zakrywają- cą boczne wkręty ustawcze na celowniku; b) założyć klucz wraz z wkrętakiem, zwolnić kluczem nakrętkę zaciskową lewego wkrętu i wykręcić nieco wkręt; c) zwolnić nakrętkę zaciskową prawego wkrę- tu, po czym przez dokręcenie prawego wkrę- tu przesunąć płytkę ogniskową aż do pokry- cia się podziałki zerowej z odpowiednią linią krzyża Przy zwalnianiu wkrętu ustawczego nale- ży uważać, aby go zbyt dużo nie wykręcać, gdyż można uszkodzić mechanizm nastaw- czy. Dopuszczalne jednorazowe wykręcenie jego nie może przekraczać jednego obrotu;
28 Instrukcja o broni piechoty 28. Rozkładanie armaty. d) docisnąć lewy wkręt ustawczy uważając, ab^ podziałka zerowa nie zeszła z linii krzyża e) dokręcić nakrętki zaciskowe obu wkrętów trzymając jednocześnie wkrętakiem wkręty ustawcze, aby się nie obróciły. 9) W taki sam sposób należy postępować przy regulowaniu krzyża celownika w prawo jak rów- nież i na odległość. Przy regulowaniu na odległość trzeba płytkę z podziałkami przesuwać za pomocą wkrętów ustawczych, górnego i dolnego. Po dokonaniu regulowania zakitować wkręty ustawcze celownika. Przykład zakładania klucza i wkrętaka daje ryc. 32. 10) Sprawdzania należy dokonywać przynaj-| mniej raz na miesiąc, a prócz tego przed każdym| strzelaniem ostrym i po większych marszach. W wypadku stwierdzenia niezgodności osi optycz- nej celownika z osią lufy trzeba przeprowadzić regulowanie jak opisano w punktach 8 i 9. 2. Rozkładanie i składanie. Przed przystąpieniem do rozkładania armaty sprawdzić, czy lufa nie jest załadowana. 1. Lufę skierować wylotem nieco w dół, aby uchronić ją przed ześlizgnięciem z wodzideł ko- łyski. 2. Odłączyć pręt ochronny. Obrócić rygiel i od- jąć pręt. 3. Wyjąć iglicę (wkrętak 4/8). Przed wyjęciem iglicy należy pamiętać, aby była zwolniona. Za pomocą wkrętaka wcisnąć korek przewodu iglicz-? nego do oporu, obrócić go o 90° i zwolnić nacisk
Część V, 37 mm armata wz. 36 29 wówczas sprężyna igliczna wypycha korek. Odjąć korek, wyjąć sprężynę iglicy, wprowadzić palec rę- ki do przewodu iglicy i wyciągnąć iglicę. 4. Otworzyć zamek. Ująć dźwignię zamka i po- ciągnąć w dół i do tyłu, dopóki zaczepy wyrzutni- ka nie zapadną za zęby trzona zamka. 5. Odłączyć obsadę zamka wraz z lufą od opor- nika. Założyć klucz na zaworę sprzęgłową i obró- cić ją w lewo do oporu. 6. Cofnąć lufę wraz z obsadą zamka i sankami w tył, aż oś wyrzutnika minie ramię tylne przyrzą- du przyciskowego. 7. Obrócić zaworę sprzęgłową z powrotem w pra- wo do oporu. 8. Zamknąć zamek. Prawą ręką nacisnąć na dźwignię zamka w dół, lewą ręką nacisnąć na uchwyt osi wyrzutnika, abv zwolnić trzon zamka i zamknąć zamek. 9. Wyjąć zatyczkę sprężynową. 10. Zdjąć nasadkę sprzęgającą. 11. Odjąć dźwignię zamka. Lekko poruszając dźwignią zamka zdjąć ją z pudła i odłożyć. 12. Odjąć pudło wraz ze sprężyną zamka (w wy- padku silnego zakleszczenia zruszyć ją drewnia- nym trzonkiem wkrętaka lub tp.). 13. Wypchać oś dźwigni w lewą stronę przytrzy- mując jednocześnie trzon zamkowy, aby nie wy- padł. 14. Wyjąć trzon zamka wraz z dźwigniami. Podtrzymując trzon od spodu wyciągnąć go cał- kowicie z komory zamkowej i postawić wycięciem ładowniczym w dół.
30 Instrukcja o broni piechoty 15. Rozłożyć zamek. Ująć oś kurka za jej rami$ i wyjąć ją w prawo. Następnie przez naciśnięci^ stopy zaczepu kurkowego zwolnić kurek od zacze pu, wyjąć w prawo zaczep kurkowy ze sprężyną, obrócić trzon i wytrząsnąć kurek na otwartą dłoń* 16. Wyjąć wyrzutnik. Lewą ręką obrócić oś wy^ rzutnika do góry tak, aby osadka ustawiła się na4 przeciwko wycięcia w obsadzie. Wprowadzić Dra-^ wą dłoń do komory zamkowej i podstawić ją pod| wyrzutnik, co ochroni wyrzutnik od wypadnięcia. Wyciągnąć oś wyrzutnika w lewo. Nie trzymany wyrzutnik wypada własnym ciężarem do prawe; dłoni. Rozłączyć ramiona wyrzutnika. 17. Wyjąć wycinek zębaty i tulejkę osi dźwigni 18. Wyjąć zapadkę bezpiecznika. Nacisnąć palcem na zapadkę i obrócić bezpiecz nik, aby wycięcie jego znalazło się przy zapadce Zwolnić nacisk na zapadkę i wyjąć ją ze sprężyną 19. Wyjąć spust. Obrócić bezpiecznik, aby jego wycięcie znalazło się przy nakrętce spustu. Wyciągnąć zawleczkę nakrętki spustu. Odkręcić ręką nakrętkę spustu, wyjąć spust oraz sprężynę spustu. 20. Wyjąć bezpiecznik. Obrócić bezpiecznik tak, aby jego osadki stanęły na wprost wycięć w obsadzie, i wyjąć bezpiecznik. 21. Wyjąć zębnicę. Naciskając na piętę zapadki wyciągnąć zębnicę do tyłu. Wyjąć zatyczkę sprężynową, oś zapadki i zapadkę ze sprężyną. 22. Odjąć obsadę zamka. Podchwycić obsadę oburącz i obrócić wolnym ruchem w lewo do oporu (żebra oporowe obsady
Część V, 37 mm armata wz. 36 31 miną wówczas żebra oporowe na lufie) i odjąć ją do tyłu. 23. Wyjąć zaworę sprzęgłową. Wykręcić wkręt wodzący zawory sprzęgłowej i wyjąć zaworę do tyłu oraz zapadkę zawory ze sprężyną. 24. Zdjąć tarcze ochronne. Odłączyć strzemiona wsporników od obsad na łożu górnym, zwolnić zatrzaski, otworzyć rygle, dolny i górny, następnie uderzając dłonią o górną krawędź tarczy (lewej lub prawej) unieść ją nieco w górę. Poruszyć kilka razy tarczą, aż wspornik dolny wyjdzie z obsady, po czym odstawić ją w bok opierając lub kładąc. To samo wykonać z drugą połową tarczy. U w a g a. Jeśli zajdzie wypadek zakleszczenia wsporników przez zapiaszczenie lub tp. należy użyć drewnianego klocka do obruszania w miejscach zakleszczenia. 25. Zdjąć lufę wraz z sankami. Zsunąć lufę z sankami nieco do tyłu, po czym jeden ze strzelców ujmuje tylną część sanek wraz z lufą, a drugi strzelec ujmuje przednią część lufy i równomiernie zsuwają sanki z lufą całkowicie z wodzideł kołyski układając ją na uprzednio przy- gotowane miejsce. 26. Zdjąć lufę. Odkręcić wkrętakiem wkręt usta- lający hamulca wylotowego, odkręcić nakrętkę i cofnąć ją po lufie do tyłu, a potem odkręcić w le- wo hamulec wylotowy i zdjąć nakrętkę. Podnieść tylną część lufy tak, aby jej broda wyszła z otworu sanek, i obrócić lufę o ćwierć obrotu w lewo. Lufę wysuwa jeden żołnierz, a drugi żołnierz podchwy-
32 Instrukcja o broni piechoty tuje ją u wylotu i obaj równocześnie przenoszą lufę ponad łoże i kładą na obranym miejscu. 27. Zdjąć sanki. Ująć lewą ręką za obrożę, a prawą za tylny ko- niec sanek i zsunąć je z wodzideł kołyski. 28. Zdjąć kołyskę z oporopowrotnikiem. Otworzyć pokrywy łożysk czopów kołyski w na- stępujący sposób: nacisnąć zatrzask skrzydełka ry- gla, obrócić rygiel skrzydełkiem do góry i otworzyć pokrywy łożysk. Kołyskę ujmuje podchwytem dwóch ludzi, jeden od przodu, drugi od tyłu i uno- szą ją w górę, uważając aby czopy wychodziły z łożysk równomiernie. Następnie przenoszą koły- skę ponad kołem w bok. 29. Odjąć łoże górne od łoża dolnego. Wykręcić wkręt osadczy nakrętki; wykręcić klu- czem nakrętkę czopa kierunkowego oraz śruby na- kładki wodzidła łoża i odjąć nakładkę. Po wyko- naniu tych czynności jeden strzelec pokręca mecha- nizmem kierunkowym, a drugi w tym czasie unosi równomiernie łoże do góry i zdejmuje je z łoża dol- nego. 30. Zdejmowanie koła do zamiany. Wyjąć zawleczki, odkręcić nakrętki sworzni pia- sty, zdjąć podkładki i odjąć koło wraz z tarczą od piasty. Uwag a. Czynności wyszczególnionych w punk- tach 1—25 dokonywa obsługa posługu- jąc się narzędziami zawartymi w skrzyn- kach nr 1 i 2. Natomiast czynności wy- szczególnione w punktach 26 — 30 wy- konuje rusznikarz (puszkarz).
Część V, 37 mm armata \vz. 36 33 Składanie armaty odbywa się w następujący sposób: 1. Założyć koło. Założyć koło tarczą na sworznie piasty, nakręcić nakrętki sworzni i zabezpieczyć je zawleczkami. 2. Założyć łoże górne. Nasadzić łoże górne na łoże dolne. Przykręcić nakładkę wodzidła łoża. Wkręcić nakrętkę i wkręt osadczy. 3. Założyć kołyskę. Włożyć kołyskę z oporopowrotnikiem czopami w łożyska, zamknąć pokrywy łożysk i zaryglo- wać je. 4. Założyć sanki. Przy zakładaniu sanek zwrócić uwagę, czy wkręt ustawczy wrzeciona jest ustawiony swoimi ścięcia- mi w kierunku podłużnym. 5. Założyć lufę. Lufę ustawić brodą w prawo, wsunąć do obroży sanek, po czym obrócić ją i wprowadzić do otworu w sankach. Nakręcić na lufę nakrętkę, następnie hamulec wylotowy i unieruchomić go wkrętem usta- lającym, po czym odkręcając nakrętkę docisnąć nią hamulec. 6. Założyć tarczę ochronną. Założyć tarczę przez wprowadzenie naprzód dol- nych, potem górnych wsporników, zamknąć rygiel dolny i górny. 7. Założyć zaworę sprzęgłową. Włożyć zapadkę ze sprężyną do łożyska w obsa- dzie zamka. Włożyć zaworę sprzęgłową i wkręcić wkręt wo- dzący. 29. Składanie armaty.
84 instrukcja o broni piechoty 8. Złączyć obsadę z lufą. 9. Wprowadzić zębnicę do obsady. Włożyć sprężynę zapadki i zapadkę. Zgrywając otwory włożyć z jednej strony oś zapadki, a z dru- giej strony do osi zatyczkę sprężynową. Wprowa- dzić zębnicę do obsady. 10. Włożyć bezpiecznik. 11. Założyć spust. 12. Założyć zapadkę bezpiecznika. 13. Założyć wy rzutnik i tulejkę do obsady zamka. 14. Złożyć zamek. Włożyć sprężynę na zaczep kurka i osadzić go w trzonie zamkowym. Naciskając kciukiem lewej ręki na stopę zaczepu kurka zaniknąć jednocześnie palcem środkowym przejście kurka w przewodzie do iglicy i wsadzić kurek do wycięcia w trzonie wyżłobieniem zaczepowym do góry tak, aby do tego wyżłobienia wszedł zaczep kurka. Zgrywając palcem otwór do osi kurka z otwora- mi trzona, włożyć oś kurka tak, aby jej ramię zna- lazło się pod stopą zaczepu. 15. Włożyć trzon zamka wraz z jego dźwigniami. Włożyć trzon zamka częściowo do komory zam- kowej od spodu wycięciem ładowniczym do góry. Podtrzymując ręką trzon zamka, włożyć dźwignię do wodzideł trzona, następnie trzymając w dalszym ciągu trzon zamka z dźwigniami, nacisnąć w dół uchwyt osi wyrzutnika i podsunąć zamek w górę aż do oporu. 16. Osadzić oś dźwigni. Podtrzymując prawą ręką zamek w górnym po- łożeniu, lewą ręką włożyć z lewej strony oś dźwi- gni do przewodu w obsadzie tak, aby otwór do za-
Część V, 37 nim armata wz. 36 35 tyczki sprężynowej ustawił się pionowo. Zwrócić przy tym uwagę, aby trzon zamka nie opadł w dół. 17. Włożyć wycinek zębaty. Nasadzić wycinek zębaty na oś i wsunąć aż do oporu do gniazda w obsadzie zamka tak, aby tylny ząb wycinka zazębił się z tylnym zębem zębnicy. 18. Osadzić pudło ze sprężyną zamka. 19. Osadzić dźwignię zamka na pudło sprężyny . antka. 20. Osadzić nasadkę na oś dźwigni tak, aby otwo- ry zattyczki sprężynowej kryły odpowiedni otwór id osi. 21. Wsadzić zatyczkę sprężynową ramieniem do 22. Otworzyć zamek. 23. Obrócić zaworę sprzęgłową w lewą stronę. 24. Dosunąć lekko obsadę zamka wraz z lufą do przodu. 25. Obrócić zaworę sprzęgłowa w prawą stronę zazwarując lufę. 26. Zamknąć zamek. 27. Włożyć iglicę. Włożyć iglicę ze sprężyną do Irzona i, naciskając sprężynę iglicy palcem do przodu, zwolnić kurek mechanizmem zwalniającym. Nałożyć korek na wkrętak i ustawić tak, aby wycinki pierścieniowe weszły do wycięć w gnieździe trzona, docisnąć do oporu i obrócić o 90°. Korek jest należycie włożony, gdy otwór jego znajduje się w położeniu pionowym. 28. Sprawdzić działanie mechanizmu przez otwarcie i zamknięcie zamka oraz zwolnić iglicę. 29. Założyć pręt ochronny.
30. Mechanizm zamkowy. 36 Instrukcja o broni piechoty 3. Działanie mechanizmów. a) Ręczne otwieranie zamka. Chcąc otworzyć zamek należy prawą ręką ująć dźwignię zamka i pociągnąć w dół do tyłu aż do oporu. Ruchem tym napina się sprężynę zamka. Przez obrót dźwigni połączonej z osią powstaje ruch obrotowy dźwigni trzona, które swoimi wo- dzikami naciskają na trzon zamka i obniżają go w dół. b) Napięcie iglicy. W czasie ruchu zamka w dół pochylnia napina- jąca lewej dźwigni trzona naciska na ramię osi kurka. Oś kurka obracając się cofa dłuższe ramię kurka do tyłu, ramię to cofa ze sobą iglicę, która spręża swoją sprężynę. Nastąpiło napięcie iglicy. Krótkie ramię kurka obracając się zachodzi za za- czep kurka, który pod działaniem swej sprężyny wpada do wyżłobienia kurka. Iglica jest cofnięta i unieruchomiona, a jej sprężyna napięta. c) Zaczepienie zamka. Zamek w dalszym ciągu wykonuje siwój ruch w dół, a w ostatniej części tego ruchu pochylnie wyrzucające trzona uderzają o pięty wyrzutnika i odpvchają je do przodu, powodując tym samym odchylenie ramion wyrzutnika w tył. Ramiona wy- rzutnika zaskakują swoimi zaczepami za zęby trzo- na zamka i utrzymują zamek w położeniu otwar- tym. Po dojściu dźwigni zamka do oporu należy dźwi- gnię puścić. Napięta sprężyna zamka stara się roz- prężyć, obracając za pomocą osi dźwignie, które
Część V, 37 mm armata wz. 36 37 unoszą zamek w górę. Dalszy ruch uniemożliwiają zaczepy wyrzutnika zaczepiając za zęby trzona zamka. Zamek jest otwarty, trzymany przez wyrzutnik w tym położeniu, a sprężyna zamka napięta. W cza- sie ruchu zamka w dół wycinek zębaty osadzony na osi dźwigni cofnął zębnicę do tyłu. d) Zamknięcie zamka. Nabój wprowadzony do lufy natrafia kryzą łuski na pazury wyrzutnika i odchyla ramiona wyrzut- nika do przodu. Zaczepy wyrzutnika wychodzą z zębów trzona zamka, a zamek zwolniony z za- czepienia pod wpływem dźwigni poruszanych sprę- żyną zamka podnosi się do góry. Ruch w górę ograniczają opory trzona umieszczone w obsadzie. Otwarcie się zamka uniemożliwiają sprężyna i dźwignie trzona. Nabój znajduje się w lufie, zamek jest zamknięty, iglica cofnięta i zaczepiona, a sprężyna igliczna napięta. W czasie ruchu zamka do góry wycinek zębaty przesuwa zębnicę do przodu. e) Samoczynne otwieranie zamka. Przy ruchu powrotnym lufy ząb zapadki zębnicy natrafia na zderzak zębnicy, wskutek czego zębnica zatrzymuje się, a lufa idzie dalej do przodu. Zęb- nica obraca wycinek zębaty, który powoduje obrót osi dźwigni, napięcie i zaczepienie iglicy oraz otwarcie zamka. Pierścień wodzący zębnicy naci- ska na piętę zapadki, obniża ją, przy czym ząb za- padki unosi się do góry i mija zderzak. Przy koń- cowym ruchu zamka w dół trzon pochylniami wy-
38 Instrukcja o broni piechoty 31. Napięcie iglicy bez otwierania zanika. 32. Zabezpie- czenie. 33. Warunek bezpie- czeństwa. rzucającymi uderza o pięty wyrzutnika, powodując odchylenie jego ramion do tyłu i wyrzucenie łusk| z komory nabojowej. W czasie strzelania bez włą- czania zderzaka zębnicy nie zatrzyma się ona przy powTrocie lufy i nie spowoduje otwarcia zamka oraz wyrzucenia łuski. Otwierania zamka dokonywa się wówczas ręką. Chcąc napiąć iglicę bez otwierania zamka nale- ży uchwycić dźwignię i, wciskając jednocześnie kciukiem zapadkę, krótkim ruchem nacisnąć dźwig- nię w7 dół. Ruch ten wystarcza do napięcia i za- czepienia iglicy. Zamek się nie otworzy, ponieważ zapadka natrafia na oporę w obsadzie z prawej strony i nie pozwoli dźwigni zamka przesunąć się dalej. Urządzenie to ma na celu zapobiec nieszczę- śliwym wypadkom przy niewypałach. Chcąc zabezpieczyć armatę należy nacisnąć na zapadkę bezpiecznika i obrócić bezpiecznik strzał- ką na literę ,,Z“. Kołnierz bezpiecznika wchodzi wówczas w wycięcie nakrętki spustu i uniemożliwia wciśnięcie spustu do wewnątrz, a tym samym — odpalenie. Przy nastawionej strzałce na literę ,,O“ wycięcie na bezpieczniku umożliwia swobodny ruch spustu, a tym samym odpalenie. Dla uniemożliwienia odpalenia przy odzworowa- nej lufie zawora sprzęgłowa ma zapadkę ze sprę- żyną. Zapadka mieści się w łożysku w obsadzie zamka i może się wysuwać do przewodu zębnicy. Sprężyna zapadki odpycha stale zapadkę do zawo- ry sprzęgłowej. Zapadka przy zazworowanej lufie zapada wt głębsze gniazdo zawory i uniemożliwia
Część V, 37 nim armata \vz. 36 39 odzworowanie się lufy oraz zapewnia swobodny ruch zębnicy. Przy odzworowanej lufie zapadka zapada w płyt- sze gniazdo zawory unieruchomiając się w tym po- łożeniu. a jednocześnie wysuwa się do przodu zęb- nicy i uniemożliwia zamknięcie zamka oraz danie strzału przy odzworowanej lufie, a tym samym za- pobiega nieszczęśliwym wypadkom i uszkodzeniu sprzętu. W działaniu tego mechanizmu hiorą udział: — przyrząd naciągowy, — przyrząd przyciskowy, — przyrząd spustowy. Przez pociągnięcie uchwytu spustowego nastę- puje ruch podłużny cięgła. Ruch ten przenosi się na ramię, które powoduje obrót dźwigni kątowej. Dźwignia kątowa, połączona widełkami z łączni- kiem powoduje ściśnięcie sprężyny naciągu i wpra- wia w ruch dźwignię naciskową. Dźwignia nacisko- wa ramieniem swym naciska na tłoczek, który wy- konuje ruch posuwisty i swoim kołnierzem naciska na przednie ramię przycisku Wskutek tego żerdź z przedłużką wykonuje ruch obrotowy i ramieniem tylnym naciska na spust. Ramię spustu naciska na stopę zaczepu kurka i następuje zwolnienie iglicy z zaczepienia. Iglica pod wpływem swej sprężyny przesuwa się do przodu, grotem uderza w spłonkę i powoduje strzał. Po strzale cofa się zespół odrzutowy, tj. lufa, obsada zamka, zamek, sanki, cylinder, wrzeciono i dławnica. 34. Mechanizm zwalniający. 35. Oporo- powrotnik — działanie.
40 Instrukcja o broni piechoty 36. Działanie mechanizmu podniesie- niowego. Tłoczysko z tłokiem połączone z przednią częścią kołyski pozostaje w miejscu. Płyn znajdujący się między tłokiem i dławnicą zostaje ściśnięty i przedostaje się otworami przepu- stowymi do tylnej części cylindra, a przewodem przepustowym wrzeciona i otworami przelewowy- mi obsady zaworu regulującego do przedniej części tłoczyska. Płyn odsuwa zawór regulujący i prze- pływa do przodu. Wskutek zmniejszenia się głębo- kości podłużnych ścieżek wrzeciona następuje stop- niowe utrudnianie przepływu płynu i wzrost hamo- wania odrzutu. W czasie ruchu zespołu odrzutowego do tyłu sprężyny powrotnika naciskane pierścieniem wo- dzącym cylindra zostały ściśnięte. Po zahamowa- niu odrzutu następuje ruch powrotny całego ze- społu odrzutowego spowodowany siłą sprężyn. Przy powrocie część płynu znajdująca się w tylnej części cylindra przedostaje się otworami przepu- stowymi tłoka do cylindra między tłok i dławnicę. Jednocześnie płyn, znajdujący się w tłoczysku na- ciska zawór regulujący powodując częściowe za- mknięcie przewodu przepustowego wrzeciona. Płyn musi przeciskać się przez otwór zaworu hamując jednocześnie powrót zespołu odrzutowego. Dzięki temu powrót odbywa się bez wstrząsów, a osta- teczne uderzenie łagodzi pierścień zderzakowy ber- galitowy. Przez obrót korby wprawiamy w ruch wałek, który za pomocą zębników stożkowych obraca śli- mak. Ślimak obraca ślimacznicę wraz z wałem po- ziomym. Zębniki wału poziomego, zazębiając się o łuki zębate dźwigarów kołyski, powodują podno- szenie lub opuszczenie kołyski wraz z lufą.
Część V, 37 mm armata wz. 36 41 Przez pokręcenie pokrętła z rękojeścią obraca się wałek pionowy, który swym zębnikiem porusza zębnik stożkowy, przegub i wałek przegubowy. Wałek ten obraca ślimak i ślimacznicę wraz z osa- dzonym w niej zębnikiem kierunkowym, który za- zębiając się o łuk zębaty łoża górnego, powoduje przesuwanie łoża w prawo lub w lewo. a) Przy złączonych ogonach pochwa naciągu jest unieruchomiona przez dźwignie ryglujące ogonów łoża, które opierają się o czopy po- chwy. W czasie jazdy pracują tylko sprężyny resorowe. b) Przez rozstawienie ogonów łoża pochwa na- ciągu jest odryglowana, to znaczy dźwignie ryglujące wykonują ruch obrotowy do we- wnątrz i odchylają się od czopów pochwy po- zwalając jej na przesuwanie się w obydwie strony (w lewo lub w prawo). Ułatwia to osadzenie armaty do strzelania na nierównym terenie. a) Niewypał — napiąć iglicę bez otwierania zam- ka i ponownie odpalić. Gdy strzał nie nastąpi, przeczekać pewien czas, po czym rozładować armatę. Zbadać, czy spłonka zbita, jeżeli nie — zbadać iglicę i jej sprężynę. W wypad- ku uszkodzenia zamienić je. b) Za długi odrzut. Jeżeli przy strzelaniu wskaźnik odrzutu przekra- cza 480 mm, należy sprawdzić jego sprężynę. Jeśli sprężyna nie jest uszkodzona, wówczas sprawdzić ilość płynu w oporniku i w razie potrzeby dopełnić opornik, 37. Działanie mechanizmu kierunko- wego. 38. Działanie pochwy rury resorowej. 39. Wadliwe działanie broni.
42 Instrukcja o broni piechot} 40. Dopełnianie opornika. Dopełnianie opornika wykonywa obsługa w na- stępujący sposób: ustawia armatę na równym terenie, — daje największe nachylenie lufie (około - 10°),’ wykręca korek wlewnika -- poziom płynu powinien równać się z krawędzią otworu wlew- nika. - jeżeli lak nie jest, dopełnia opornik za pomo- cą lejka z rurką. 1’waga: W lecie, podczas silnych upałów’, należy 2 3 razy przy nachyleniu lufy -- 10° w ciągu dnia odkręcić korek wlewnika opornika, aby wypuścić ciepłe powie- trze. po czym zakręcić korek wlewnika.
ROZDZIAŁ B 1. OPIS PRZODKA. Przodek (ryc. 27, 28, 29, 30, 31) składa się z pod- wozia (1) osadzonego na osi dwudzielnej (2), dwóch kół (3) tego typu, co w armacie, i dyszla. Podwozie składa się z ramy, poprzecznicy (32) i osłabiaczy wstrząsów (33). Na podwoziu (ryc. 27) znajdują się: — skrzynia nabojowa. — skrzynia śnicowa. Skrzynia nabojowa (ryc. 28.4) mieści w sobie 16 skrzynek amunicyjnych (ryc. 29.6), a każda skrzynka zawiera 5 naboi. Skrzynia nabojowa dzieli się na 4 klatki, dwie duże (8), mieszczące po 6 skrzynek nabojowych, i dwie małe (9) mieszczą- ce po 2 skrzynki nabojowe. Na dnie skrzyni nabo- jowej znajdują się listwy unieruchomiąjące skrzyn- ki amunicyjne oraz otwory ściekowe. Skrzynię nabojową zamykają cztery wieka osadzone zawia- sowo na środkowej przegrodzie i otwierane do środka. Wieka duże mają uchwyty obszyte skórą (10) z uchami do zaczepów (11). Małe wieka mają listwy wodzące (12) do skrzynek z przyborami nr 1 i 2 oraz uchwyty z uchami (13) do zamknięcia. W gór- 41 Przodek.
44 Instrukcja o broni piechoty nej części skrzyni nabojowej po obu stronach znaj- dują się rygle składające się z osi rękojeści i zacze- pów (ryc. 30, 14 i 15) do zamknięcia wiek. Z tyłu skrzynia nabojowa ma przynitowaną listwę wzmacniającą, do której jest przymocowana obsada haka zaczepowego oraz osłona lemieszy. Hak zaczepowy trzymany na sprężynie ma za- padkę ze sprężyną, która uniemożliwia odprzod- kowanie się armaty w czasie jazdy. Osłona lemieszy opuszcza się w dół, aby podczas jazdy w terenie nierównym zabezpieczyć lemiesze ogonów od zaczepiania się o wystające przedmioty (np. pnie, darniny, kretowiska itp.). W czasie po- stoju lub jazdy w terenie równym podniesiona jest do góry i trzymana paskiem. Na lewej ścianie przodka jest: wspornik z pa- skiem i bączek (27) do łopaty (ryc. 30, 16), ucho z paskiem skórzanym i bączek (17) do toporka oraz zasuwka (28) do podpórki. Do przedniej ściany skrzyni nabojowej przy- twierdzone jest zawiasowo siedzenie dla woźnicy (ryc. 28, 18), które spoczywa na dużych wiekach tej skrzyni. Siedzenie ma dno (19) do osadzenia poduszki (20), poręcz z obszyciem skórzanym (21) i oparciem parcianym (22). Do poręczy z prawej strony przytwierdzone jest gniazdo i bączek z pa- skiem do umocowania karabinka (23, 24). Na ma- łych wiekach skrzyni nabojowej umieszcza się skrzynki nr 1 i 2 z przyborami. Po obu bokach siedzenia woźnicy są przytwier- dzone brezentowe torby na szleje do przetaczania armaty przez obsługę. Skrzynia śnicowa (ryc. 28, 25) służy do przewo- żenia paszy dla koni, przyborów do czyszczenia
Część V, 3/ mm armata wz. 36 45 koni, podków, podkowiaków, haceli, części zapa sowych uprzęży, nakładek do naprawy dyszla oraz szmat. Do górnej ściany skrzyni śnicowej jest przymo- cowane na zawiasach wieko skrzyni z podnóżkiem dla woźnicy (26). W ścianach bocznych są zamo- cowane orczyce ze stopniami (29) i hakami (30) na orczyki (31). Do dna skrzyni śnicowej jesl przytwierdzona podpórka przodka. W czasie mar- szu podpórka spoczywa pod skrzynią śnicową i jest utrzymywana w tym położeniu przez za- suwkę. Dyszel (ryc. 31) typu artyleryjskiego ma wsad, obsadę do objeniek wąsów (34), wąsy (35) z uchami naszelników (36), nasadkę z uchem (37) i łańcuchy dyszlowe (38). W wypadku złamania dyszla nakłada się w miej- scu złamania nakładki (39) wożone w skrzyni śnicowej. Do przyborów, narzędzi i części zapasowych należą: przy armacie: ~ pokrowiec na głowicę wycioru lub głowicę stempla, — głowica wycioru, — głowica stempla, — drzewce do głowic stempla lub wycioru, — poduszka ogona łoża, — koszulka smarownicza, — wiązadło do koszulki smarowniczej. — pokrowiec celownika, 42. Przybory i narzędzia.
46 Instrukcja o broni piechoty — pokrowiec armaty, — prawa osłona zawieszeń kół, — lewa osłona zawieszeń kół. — pasek do osłony zawieszeń kół; na przodku: — pasek do karabinka i loporka, rzemyk zawlekowy, — siedzenie, oparcie parciane. - - poduszka siedzenia, — osłona lemieszy, — torba na szleje, — orczyk, — dyszel wz. 36, — nakładka do naprawy dyszla,. — śruba do nakładki, — lewy hak ze stopniem, — prawy hak ze stopniem, — szleje do przetaczania typu A, — szleje do przetaczania typu B, — kłódka z kluczem. Prócz tego do wyposażenia armaty należą łopak i toporek wożone na bocznych ścianach przodka w skrzynce nr 1 na części zapasowe i p r z y b o r y: — iglica, sprężyna iglicy, — korek gniazda iglicy,
Ćzęść V, 37 miń armata wz. 36 4? — sprężyna zaczepu kurka, — sprężyna spustu, — sprężyna zamka, — zatyczka sprężynowa osi dźwigni, — sprężyna zapadki zębnicy, — zatyczka sprężynowa osi zapadki, — zapadka zawory sprzęgłowej, — sprężyna zapadki zawory sprzęgłowej, — celownik, — ochraniacz ocznika, — przyćmiewacz ocznika (filtr), — klucz do celownika, — wkrętak do celownika, — wybijak & 2 mm do zawleczek, — wybijak & 3,5 mm do zawleczek, - wybijak & 4,5 mm do zawleczek, - - pudełko z pokrywą na przybory do czyszcze- nia celownika, - - pudełko na części zapasowe, — wkrętak 4/8 mm (do korka gniazda iglicy), — lejek z rurką do opornika, — ramka (z wykazem zawartości skrzynki), — pędzel, — skórka zamszowa 400 X 100 mm, - — bańka na płyn glicerynowy (1 litr), — nasadka do latarki elektrycznej, - — latarka elektryczna, — kłódka z kluczem;
48 Instrukcja o broni piechoty w skrzynce nr 2 na przybory i narzędzia: — klucz do zawory sprzęgłowej, do korka^ wlewnika opornika, do nakrętki spustu i do śruH nakładek dyszla, — smarownica tłokowa, — młotek 100 g, — olejarka, — ramka (z wykazem zawartości skrzynki), — puszka na smary 1 kg (na smar artyleryjski, wazelinę lub mydło), — bańka na naftę (1 litr), kłódka z kluczem. Uwaga. Przybory, narzędzia i części zapasową znajdujące się w skrzynkach nr 3 i 4 przeznaczone są do użytku majstrów wojskowych.
ROZDZIAŁ G. PIELĘGNOWANIE SPRZĘTE. Oględziny, pielęgnowanie i naprawę sprzętu, za- 43. leżnie od stopnia ważności uszkodzeń, wykonują: a) obsługa armaty pod kierownictwem działo- nowego i nadzorem oficera kompanii; b) rusznikarz (puszkarz), któremu pomaga ob- sługa pod nadzorem oficera kompanii; c) warsztaty naprawcze. Do czynności wykonywanych przez obsługę armaty należą: —- zwykłe czyszczenie, smarowanie i olejenie, oględziny ogólne oraz codzienne utrzymywanie sprzętu w należytej sprawności, — sprawdzanie i dopełnianie opornika. Do czynności wykonywanych przez rusznikarzy lub puszkarzy należą: — szczegółowe oględziny sprzętu oraz szczegó- łowe czyszczenie go — smarowanie i olejenie, — zamiana części zużytytch oraz usuwanie uszkodzeń, — usuwanie nieprawidłowości odrzutu, — spawdzanie i regulowanie celownika. 44. Czynności obsługi. 45. Czynności rusznikarzy.
50 Instrukcja o broni piechoty 46. Czynności warsztatów napraw* czych. 47. Zasady czyszczenia. 48. Materiały do pielęg- nowania sprzętu. W warsztatach naprawczych wykonywa się czynności przewidziane osobnymi przepisami służ- bowymi. Zabrania się nadmiernego czyszczenia jakich- kolwiek części dla otrzymania połysku oraz uży- wania do tej czynności piasku, tłuczonej cegły, papieru ściernego itp. Do pielęgnowania sprzętu należy używać jedy- nie oleju, smarów i nafty. Każdą powierzchnię przed smarowaniem trzeba oczyścić i wytrzeć do sucha. Smarować należy równomiernie, powlekając po- wierzchnię cienką warstwą smaru. Przy smarowaniu większych powierzchni należy ze względu na oszczędność smaru posługiwać się szmatką ze smarem w następujący sposób: w śro- dek szmatki włożyć trochę smaru, ująć w rękę cztery rogi szmatki i nacierać równomiernie, na- ciskając w miarę potrzeby tak, aby smar przedo- stał się na zewnątrz. Przy smarowaniu małych części oraz miejsc mniej dostępnych trzeba posługiwać się szczotką lub pędzlem do smarowania. Do pielęgnowania sprzętu używa się następują- cych materiałów: — smaru artyleryjskiego, — wazeliny, - oleju F2, - nafty, gorącej wody z mydłem szarym lub zwykłyir (do mycia lufy),
Część V. 37 mm armata \vz. 36 51 — zimnej wody do zmywania pomalowanych powierzchni. Powierzchni pomalowanych nie wolno zmywać naftą, gorącą wodą ani też natłuszczać. Wszystkie powierzchnie trące się i stykające z innymi (np. trzon zamka, obsada zamka, wodzidło kołyski, luki zębate itp.) oraz powierzchnie wewnętrzne: przewód lufy, pudła mechanizmów itp. należy smarować smarem artyleryjskim, a zewnętrzne wazeliną. Miejsca mające otwory ze smarownicami są nu- merowane kolejno i trzeba je smarować smarem artyleryjskim (w razie potrzeby jego rozcieńczenia /mieszanym z wazeliną lub z ole jem F2) za pomocą smarownicy tłokowej. Przed wtłoczeniem smaru należy smarownice dokładnie oczyścić z brudu i kurzu, uważając aby brud nie dostał się do wewnątrz. Przy wtłaczaniu smaru do smarownic trzeba wsunąć do otworu koniec smarownicy tłokowej tak, aby wcisnąć kulkę i wtłoczyć potrzebną ilość smaru. Podczas smarowania należy części wpra- wić w ruch, aby smar mógł się rozejść. Okresy czasu, w jakich należy smarować miej- sca ze smarownicami, są następujące: 1. Smarownice 1, 2, 3, 4, 5, 6, 15, 16, 26, 27, 28, 29 przy przeglądzie i przed strzelaniem. 2. Smarownice 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 po 100 km. 3. W czasie zimy olejem 1, 2, 3, 4, 26, 27, 28, 29. W otwór nr 30 łoża górnego do smarowania me- chanizmu kierunkowego przy przeglądzie tygod- niowym wtłaczać smar, aż się ukaże w otworze. 49. Używanie smarownicy tłokowej.
52 Instrukcja o broni piechoty 50. Używanie olejarki. 51. Pielęgnowa- nie części skórzanych. 52. Codzienne pielęgnowa- nie sprzętu. 53. Czyszczenie sprzętu po ćwiczeniach. Olejarki używa się do olejenia trzona zanikaj podczas strzelania oraz do olejenia wszystkich miejsc ocierających się, nie mających smarownic i niedostępnych do smarowania. Części skórzane z wyjątkiem dławnicy powinno się zawsze czyścić i co pewien czas lekko nacierać smarem do uprzęży. Sprzęt powierzony jednostce administracyjnej należy codziennie pielęgnować stosownie do prze- pisów niniejszego regulaminu. Codzienne pielęgno* wanie sprzętu polega na zwykłym czyszczeniu! smarowaniu i olejeniu. Jeżeli sprzętu zabezpie> czonego od wpływów atmosferycznych i umieszczo> nego w suchych miejscach nie używa się prze> dłuższy czas, wówczas zwykłe czyszczenie, smaro wanie i olejenie można wykonywać raz na tydzieńl w takich wypadkach należy (oprócz zwykłeg^ czyszczenia i olejenia) usunąć stary smar z poszczę^ gólnych części sprzętu, sprawdzać, czy nie pojal wiła się rdza, a w razie potrzeby oczyścić i nasma- rować ponownie. — Usunąć kurz i błoto z armaty. — oczyścić celownik, — oczyścić i nasmarować wspornik celowniki — oczyścić i nasmarować zamek, — oczyścić i nasmarować przewód lufy (w raz| potrzeby), — nasmarować, a w zimie naoleić czopy kołysk — oczyścić i nasmarować wodzidło łoża górnegj — oczyścić i nasmarować zaczepę ogonową.
Część V, 37 mm armata wz. 36 53 Po strzelaniu należy oczyścić sprzęt jak po ćwi- czeniach, a prócz tego: — oczyścić i nasmarować przewód lufy, — oczyścić i nasmarować wodzidła kołyski, — oczyścić i nasmarować wodzidło wskaźnika odrzutu, — oczyścić i naoleić mechanizm kierunkowy i mechanizm podniesieniowy, — nasmarować czop kierunkowy. Po marszu należy sprzęt starannie oczyścić z ku- zu i błota, a prócz tego oczyścić i nasmarować s’ razie potrzeby: — wszystkie dostępne części mechanizmów, — wieszaki zawieszenia łoża, — wspornik przyrządu celowniczego, — wsporniki i zaczepy tarcz ochronnych, — czopy kołyski. Przed każdym wymarszem działonowy wraz ze swym celowniczym dokonywa oględzin sprzętu, który mu powierzono. Podczas marszu działonowy czuwa nad powie- rzonym mu sprzętem; w czasie odpoczynków w marszach ogląda sprzęt pobieżnie i o wszystkich spostrzeżonych niedokładnościach w sprzęcie mel- duje dowódcy kompanii (plutonu). Celownik optyczny przewozi się w gnieździe skrzynki nr 1, a celownik zapasowy w skrzynce nr 3. Przy przenoszeniu i przewożeniu celownik po- winien być zabezpieczony od wstrząsów, uderzeń, zakurzenia i zamoczenia. 54. Czyszczenie sprzętu po strzelaniu. 55. Czyszczenie sprzętu po marszu. 56. Przenoszenie, przewożenie i czyszczenie celownika.
54 Instrukcja o broni piechoh 57. zyszczenie uf wkład- kowych. Wyjmowanie celownika powinno się odbywać bez wysiłku, szarpnięć i uderzeń. Szczególną uwagę zwracać na szkła. Nie wolno dotykać szkieł ręką oczyszczenie z kurzu uskuteczniać za pomocą pędzelka bobrowego i skórki zamszowej. Zaku- rzone powierzchnie należy odkurzyć miękkim gał— gankiem, zdejmując ostrożnie warstwę kurzu. Na- dawanie połysku przez tarcie jest zabronione. Nie wolno przecierać szkła suknem lub innym matę riałem mogącym je porysować. Czyszczenie luf wkładkowych dzieli się na zwykłe i pełne. Czyszczenie zwykłe odbywa się po ukończeniu ćwiczeń dziennych, w których używana była lufa wkładkowa. Do tego czyszczenia nie należy wyj mować lufy wkładkowej z obsady ani też rozkła dać urządzenia spustowego. Czyszczenie odbywa się w następujący sposób — wsunąć obsadę lufy wkładkowej w szczęki łoża uniwersalnego aż do pierścienia obsady z odwrotnej strony i zacisnąć szczęki: — czyścić lufę jak lufę karabina: drugi strzelec przytrzymuje wkładkę, aby się nie wysuwała ze szczęk; — zamek i podajnik przy lufie kal. 7,9 mm czyścić jak w normalnym karabinie, a przy lufie kal. 22 czyścić jak w karabinku spor towym; — zewnętrzną gwintowaną część lufy (przy wy locie) oraz wewnętrzną gwintowaną część przedłużnicy oczyścić starannie pakułam zwracając uwagę, aby nie uszkodzić gwin tów.
Część V, 37 mm armata wz. 36 55 Do czyszczenia używać tych samych przyborów i smarów jak przy czyszczeniu normalnych kara- binów lub karabinków sportowych: — pozostałe części oczyścić dokładnie z ze- wnątrz. Przedłużnicy wewnątrz nie czyścić, przejrzeć tylko czy nie znajduje się w niej jakieś większe obce ciało i w razie potrzeby usunąć je. Po oczyszczeniu i przejrzeniu przez nadzorują- cego, części stalowe niemalowane natłuścić, części brązowe i aluminiowe pozostawić suche. Prze- dłuźnicy wewnątrz nie natłuszczać. Czyszczenie pełne przeprowadza się co trzy mie- siące, a w czasie częstych strzelań co miesiąc. Przeprowadza się je pod nadzorem rusznikarza. Czyści się tak jak opisano wyżej, a ponadto odłą- cza się lufę od obsady i rozkłada się urządzenie spustowe, celem gruntownego oczyszczenia. Wnętrze przedłużnicy należy przemyć naftą w celu usunięcia osadów prochowych i wytrzeć pakułami do sucha, posługując się długim wycio- rem wkładanym od wylotu przedłużnicy. Sprawdzić, czy blachy skrzyni nabojowej, śni- cowej i oparcia nie są pogięte lub pęknięte, czy okucia krawędziowe, podwozie, osłabiacze wstrzą- sów sprężyn resorowych, listwy wewnętrzne prze- gródek skrzyni nabojowej oraz zawiasy wiek nie są uszkodzone. Sprawdzić, czy skrzynki z przybo- rami nr 1 i 2. dobrze wchodzą do listw wodzących na wiekach skrzyni, czy hak zaczepowy osłony lemiesza oraz podpórka przodka sprawnie dzia- łają i nie są uszkodzone. Sprawdzać stan i osadze- nie dyszla w przodku. 58. Pielęgnowa- nie przodka
56 Instrukcja o broni piechoty 59. Kompani jna księga oględzin sprzętu. Po każdych oględzinach sprzętu należy wpisy-/ wać do „kompanijnej księgi oględzin sprzętu44 (zał. 1) wszelkie spostrzeżenia dotyczące wadliwe- go działania, uszkodzeń, zagubienia części i Przy- borów oraz wyszczególnić wszystkie części zamie- nione. Uwagi te stwierdza swoim podpisem oficer, który dozorował oględzin. Corocznie badają sprzęt oficerowie inspektorowie okręgów korpusów, którym należy przedstawiać kompanijną księgę oględzin. W razie stwierdze- nia poważniejszego uszkodzenia, które by czyniło armatę niezdatną do użytku, należy sporządzić mel- dunek, nie czekając na przybycie oficera inspektora.
ROZDZIAŁ D. 1. AMUNICJA. Kaliber granatu 37 mm. Ciężar naboju całkowitego 1,45 kg. Ciężar granatu 700 g. Ciężar ładunku miotającego w łusce 200 g. Długość naboju pancernego 338 mm. Ryc. 24. Nabój pancerny do 37 mm armaty wz. 36 jest zespolony i składa się z granatu (1), łuski (2), ładunku miotającego (3) i zapłonnika (4). Każdy granat składa się ze skorupy, ładunku wewnętrznego oraz zapalnika. Na granatach są malowane znaki rodzaju materiału wybuchowego i wytwórni nabijającej granaty, numer partii i rok wyrobu. W granatach rozróżnia się część tylną (zakoń- czoną plaskiem dennym), na której jest osadzona łuska, zawierająca ładunek miotający. Następna część granatu nazywa się tułowiem, a dalsza czę- ścią głowicową. Na powierzchni granatu jest mie- dziany pierścień wiodący (5) o średnicy nieco większej niż średnica bruzd gwintów lufy. Pier- ścień wiodący umieszczony jest między tylną czę- ścią a tułowiem granatu. Pierścień ten nadaje ruch 60. Amunicja — dane liczbowe. 61. Naboje pancerne wz. 36.
62. Zapalnik granatu pancernego. 63. Zapłonnik. 64. Znakowanie dna łuski. 65. Działanie zapalnika uderzeniowo- dennego. obrotowy pociskowi oraz uniemożliwia uchodzenil gazów w przód, między pociskiem a ścianą przed nią lufy w chwili wystrzału. Zapalnik uzbraja się oraz działa na podstawi, bezwładności. Składa się z kadłuba (6), pobudza cza (7), obsady zatrzasku (8), osłony pobudzacza (9) bezwładnika (10), iglicy (11), kułek (12), zatrzaski bezwładnika (13), i z zatrzasku zabezpieczają cego (14). Pobudzacz składa się z ładunku pobudzacza umieszczonego w otoczce, oraz ze spłonki zapala jąco-pobudzającej. Zapłonnik składa się z kadłuba (16), kowadeł ka (17), spłonki zapalającej (18), osłony spłonk zapalającej (19) i ładunku prochowego (20k Dno łuski naboju 37 mm armaty wz. 36 rm znaki rozpoznawcze rodzaju i ciężaru prochu skrót nazwy fabryki prochu, numer partii i rok wyrobu prochu, znak fabryki nabijającej i scala jącej naboje, numer partii i rok nabicia oraz sca lenia naboi. W środku dna łuski litera „P“ ozna cza, że nabój jest granatem pancernym. Przy strzale bezwładnik pokonuje opór łapek zatrzasku bezwładnika i opada na dno kadłuba zapalnika. Po opadnięciu bezwładnika kulki utrzy- mujące pobudzacz w stanie zabezpieczonym wy- padają pod wpływem siły odśrodkowej z gniazd obsady zatrzasku i zwalniają pobudzacz. Pobu- dzacz nie może posunąć się do przodu w czasie lotu pocisku, gdyż trzyma go zatrzask zabezpie- czający. W chwili uderzenia pocisku w cel po^
Część V. 37 mm armata w z. 36 59 wpływem spadku szybkości granatu, pobudzacz na podstawie swej bezwładności pokonuje opór zatrzasku zabezpieczającego i uderza spłonką za- palająco-pobudzającą o iglicę. Spłonka wywołuje wybuch pobudzacza, który następnie powoduje wybuch ładunku wewnętrznego granatu. W czasie odpalania grot igliczny uderza w osło- nę spłonki zapalającej, wskutek czego spłonka nabija się na kowadełko i następuje zapalenie masy spłonki. Płomień przedostaje się przez ka- nalik w kowadełku do ładunku prochowego, który kolejno zapala podsypkę prochu czarnego, ten zaś cały ładunek miotający w łusce. Nabój pancerny ze smugą (ryc. 25) różni się tym od naboju pancernego bez smugi, że na dnie ma w tulejce masę świetlną. Podczas lotu pocisku masa ta paląc się uwidocznia tor pocisku i ułatwia kontrolę dawanych strzałów do celów ruchomych. Dla odróżnienia od innych nabojów nabój pan- cerny ze smugą ma pas kolorowy na głowicy i na dnie łuski w poprzek. Granat nie posiada ani ładunku wewnętrznego ani zapalnika. Nabój kruszący (ryc. 26) różni się od naboju pancernego tym, że ma inny kształt pocisku i zna- kowanie. Na granatach są malowane znaki rodzaju materiału wybuchowego i wytwórni nabijającej granaty, numer partii i rok wyrobu. Dno łuski ma te same znaki rozpoznawcze, co naboje granatów pancernych tylko z tą różnicą, że zamiast litery ..P‘ w środku dna łuski mają czarny pas. 66. Działanie zapłonnika. 67. Nabój pancerny ze smugą. 68. Nabój kruszący.
60 Instrukcja o broni piechoty Naboje kruszące ładuje się trotylem. Mają one zapalnik głowicowy uderzeniowy 27/30 wz. 36. Zapalnik głowicowy przeznaczony do tych grana- tów działa bez zwłoki przy uderzeniu. Zapalnik odbezpiecza się przy wystrzale na zasadzie bez- władności i pod wpływem siły odśrodkowej. Za- bezpieczenie zapalnika składa się z bezpiecznika zatrzaskowego i z bezwładników odśrodkowych. Na łapki bezpiecznika zatrzaskowego nałożony jest bezwładnik zabezpieczający, który utrzymuje bez- władniki odśrodkowe międizy obsadą spłonki za- palającej a kadłubem, nie pozwalając zbliżyć się spłonce zapalającej do iglicy. W chwili strzału pod wpływem siły bezwład- ności bezwładnik pokonuje opór łapek bezpiecz- nika zatrzaskowego i opada ku dołowi zwalniając bezwładniki odśrodkowe. Zwolnione cztery bezwładniki odśrodkowe pod wpływem siły odśrodkowej otwierają się, kolejno zwalniając drogę obsady spłonki zapalającej, którą w czasie lotu przytrzymuje sprężyna zabezpiecza- jąca. Kolejność otwierania się bezwładników od- środkowych powoduje odbezpieczenie zapalnika dopiero po opuszczeniu lufy armaty przez granat i zabezpiecza przed wybuchem granatu w lufie. Z chwilą trafienia granatu w cel obsada spłonki zapalającej pod wpływem siły bezwładności po- konuje opór sprężyny zabezpieczającej i spłonka zapalająca uderza na iglicę, co powoduje działanie spłonki zapalającej, której ogień przenosi się na spłonkę pobudzającą, powodując wybuch pobudza- cza i materiału wybuchowego.
Część V, 37 mm armata wz. 3ó 61 Amunicja bez różnicy na rodzaj granatu wy- maga pieczołowitego obchodzenia się z nią. Ze względu na wpływ, jaki stan amunicji ma na do- kładność ognia, trwałość sprzętu i bezpieczeństwo obsługi, oficerowie kompanii powinni mieć stale pod nadzorem powierzoną im amunicję i prze- strzegać, aby ich podwładni stosowali się bez- względnie do przepisów dotyczących używania, utrzymywania i przechowywania jej. Wszelkie rozbieranie amunicji w oddziałach jest zabronione. Dowódca kompanii jest odpowie- dzialny za stan amunicji w kompanii. Pomocni- kiem jego fachowym w zakresie opieki nad sprzę- tem w kompanii i nad amunicją jest rusznikarz. Pobiera on zaopatrzenie napływające do kom- panii, prowadzi rachunek amunicji (książkę amu- nicyjną), rozdziela ją w myśl otrzymanych rozka- zów na działony, dopilnowuje uporządkowania amunicji po strzelaniach oraz odsyła zebrane łu- ski i niewypały w skrzynkach amunicyjnych. Naboje należy chronić od starcia barw i znaków oraz rdzewienia granatów, należy również unikać poddawania amunicji dużym wahaniom tempera- tur oraz trzymania jej w wilgotnych miejscach. Aby uniknąć tych uszkodzeń, należy chronić naboje przed bezpośrednią stycznością z ziemią i kłaść je na deskach, blachach, workach, szma- tach itp. Chronić naboje jak najstaranniej przed deszczem, śniegiem i bezpośrednim działaniem promieni sło- necznych. Unikać uderzeń nabojów przy przewo- żeniu, przekładaniu, przenoszeniu, ładowaniu na wozy itp. 69. Pielęgno- wanie amunicji.
Załącznik 1. Wzór kompanijnej księgi oględzin sprzętu PUŁK: KOMPANI JNA KSIĘGA OGLĘDZIN SPRZĘTU Założono dnia 193
Data wykonania oględzin szczegóło- wych Przedmiot, wzór, numer Poczynione spostrzeżenia dotyczące sprzętu lub przyborów Niesprawność działania lub uszkodzenie Części i przedmioty zagubione 5.VI.1930. arma ta Nr 420 czopy kołyski zardzewiałe słabe dosyłanie nakrętka wału poziomego śrubka osad- cza wrzeciona UWAGA. Po wypełnieniu rubryk i umieszczeniu odpowied całą szerokość stronicy.
Przyczyny niesprawności, uszkodzenia lub zagubienia Sposób usunię- cia uszkodzenia (kto dokonał naprawy) Podpis oficera nadzorują- cego Uwagi i podpis dowódcy kompanii utrzymanie nieodpowied- nie puszkarz kom- panii sprężyny opo- ropowrotnika słabe puszkarz kom- panii wymienił sprężyny założono nową załatwione rozkazem do- wódcy pułku L .... X. X. Z. N. nich podpisów należy poprowadzić linię poziomą przez
LUFA. 1. Komora nabojowa 2, Stożek przejściowy 3. Część nagwintowana 4. Hamulec wylotowy 5. Wkręt ustalający 5a. Nakrętka 6. Część cylindryczna hamulca 7. Otworki do ujścia gazów 8. Część stożkowa hamulca 9. Otwór na wkręt ustalający 10. Zgrubienie lufy 11. Broda lufy 12. Kołnierz 13. Żebra oporowe 14. Pierścień ochronny 15. Wycięcia do wyrzutniika 16. Kołnierz oporowy Ryc. 1.
Ryc. 2.
OBSADA ZAMKA. 28. Wydrążenie 29. Żebra 30. Kołnierz oporowy 31. Gniazdo zawory sprzęgłowej 32. Kołnierz oporowy 33. Gwintowany otwór do wkrętu zawory 34. Wkręt osadczv 35. Zawora sprzęgłowa 36. Przewód zębnicy 37. Otwór gwintowany do wkrętu zębnicy 38. Łożysko zapadki zawory 39. Komora zamkowa 40. Wodzidło trzona 41. Opory trzona 42. Gniazdo na wyrzutnik 43. Wycięcia na ramię spustu 44. Wycięcie ładownicze 45. Przewód osi dźwigni 46. Tulejka 47. Łożysko dźwigni 48. Gniazdo do czopa rygla marszo- wego 49. Łożysko spustu 50. Łożysko bezpiecznika 51. Gniazdko zapadki bezpiecznika 52. Przewód osi wyrzutnika 53. Gniazdo wycinka zębatego 54. Wycięcie pudła sprężyny zamka 55. Opora zapadki dźwigni zamka 56. Płaski do kwadranta 152. Pierścień wodzący Ryc. 3 i 3a
62 TRZON. 57. Płask do oparcia łuski 58. Gniazdo do wkrętki iglicy 59. Otwór na kołek osadczy 69. Wodzidła ramion wyrzutnika 61. Zęby 62. Wycięcie ładownicze 63. Pochylnia dosyłająca 64. Płozy boczne 65. Wodzidła dźwigni tr^ona 66. P-rzewód osi kurka 67. Przewód zaczepu kujrka 68. Przewód iglicy 69. Wkrętka 70. Otwór do grota iglicy 71. Kołek osadczy ' 72. Gniazdo do korka iglicy 73. Wycięcie kurka ;
<1
75 77 Ryc. 5 i 6. PRZYRZĄD ODPALAJĄCY. 80. Wycinki pierścieniowe 81. Otwór do wkrętak^ lub klucza 88. Ramię do pochylni napinającej 89. Wycięcie żeberkowe 74. Grot 82. Kurek 90. Zaczep kurka 75. Rowki podłużne 83. Otwór do osi 91. Stopa 76. Gniazdo sprężyny iglicznej 84. Dłuźaze ramię kurka 92. Wycięcie do krótszego ramienia 77. Sprężyna igliczna 85. Krótsze ramię kurka 78. Korek 86. Wyżłobienie do zaczepu kurka 93. Sprężyna zaczepu kurka 79. Kryza oporowa 87. Oś kurka
97 9Ą PRZYRZĄD SPUSTOWY I BEZPIECZNIK. 94. Ramię do zaczepu kurka 95. Gwint do nakrętki 96. Otwór na zawleczkę 97. Nakrętka spustu 98. Wycięcie do bezpiecznika 99. Przewód do zawleczki 100. Zawleczka 101. Sprężyna spustu 102. Główka z uchwytem 103. Wycięcie do nakrętki spustu 104. Wyżłobienie do zapadki bezpiecznika 105. Osadki 106. Zapadka bezpiecznika 107. Sprężyna zapadki
112 108 PRZYRZĄD WYRZUCAJĄCY. 108. Prawe ramię wyrzutnika 109. Lewe ramię wyrzutnika 110. Oś wyrzutnika 111. Przewód osi 112. Próg osi 113. Pięty 114. Pazury 115. Zaczepy 116. Pierścień 117. Uchwyt 118. Osadka 119. Próg
Ryc. 10, lOa i lOb.
52 PRZYRZĄD URUCHAMIAJĄCY. 120. Prawa dźwignia trzona 121. Lewa dźwignia trzona 122. Żeberka 123. Występy oporowe 124- Wodziki do wodzideł trzona 125. Wycięcie do zaczepu kurka 126. Skośnia 127. Pochylnia napinająca 128. Skośnia do ramienia spustu 129. Oś dźwigni 130. Główka osi dźwigni 131. Żeberka 132, . Otwór do zatyczki sprężynowej 156. Sprężyna zamka 157. Haczyki 158. Pudło sprężyny 159. Otwór do osi dźwigni zamka 160. Zaczep sprężyny 161. Ścięcie do progu 162. Dźwignia zamka 163. Pokrywa 164. Otwór do osi dźwigni 165. Czop z wycięciem 166. Kołnierz z wycięciami 167. Rękojeść 168. Gniazdo na zapadkę 169. Zapadka 170. Pięta 171. Nakrętka 172. Sprężyna 173. Nasadka sprzęgająca 174. Otwór do osi 175. Występy do dźwigni zamka 176. Przewód do zatyczki sprężynowej 177. Zatyczka sprężynowa PRZYRZĄD SAMOCZYNN 133. Wycinek zębaty 134. Zębv 135. Otwór z wycięciami nt| żeberka 136. Zębnica 137. Nazębienie 138. Zgrubienie 139. Opora zapadki sprzęgi 140. Wycięcie podłużne dc zapadki 141. Otwór na ząb zapadki 142. Wkręt do sprężyny 143. Zatyczka sprężynowa 144. Zapadka zębnicy 145. Ząb 146. Gniazdo sprężyny 147. Pięta 148. Otwór na oś zapadki 149. Oś zapadki 150. Zatyczka sprężynowa 151. Soręźyna zapadki 154. Zapadka zawory 155. Sprężyna zapadlkii
200 li i 1U
KOŁYSKA. 178. Wodzidła do sanek 179. Zgrubienia do dźwigarów 180. Śruby 181. Zgrubienie do pochwy 182. Wkręty 183. Pochwa przyrządu przyciskowego 184. Wycięcie do ucha sanek 185. Śruby zderzaka 186. Obsada zderzaka 187. Wycięcie na zderzak 188. Zderzak 189. Trzpień ryglujący 190. Sprężyna 191. Przycisk zderzaka 192. Sprężyna przycisku 193. Nity pierścieni: oporowego 194. Dźwigary 195. Czop dźwigara 196. Łuk zębaty 197. Oh ór i ucho do żerdzi 198. Wycięcie do ramienia przedniego przycisku 199. Oporek wJkaźnika odrzutu 200. Wspornik celownika 201. Dno kołyski 202. Kołnierz do nakrętki tłoczyska 203. Wycięcia do klucza 204. Otwory nagwintowane 205. Wkręt osadczy dna 206, Wkręt osadczy pokrywy 207. Pokrywa kołyski
Ryc. 12. OPOROPOWROTNIK. 208. Cylinder 209. Kołnierz oporowy 210. Nakrętka zderzakowa 211. Pierścień uszczelniający wrze- ciona 212. Pierścień wodzący 213. Dławik 214. Pierścień rozdzielczy 215. Pierścień do natłoczki 216. Natłoczka skórzana 217. Przykręt dławika 218. Tłoczysko 219. Tłok 220. Pierścień ustawczy 221. Występy 222. Nakrętka pierścienia ustawczego 223. Korek tłoczyska 224. Kołnierz z gwintem do tłoka 225. Kołek 226. Otwory przepustowe na płyn 227. Komora przelewowa 228. Otworki tylnej ściany 229. Wrzeciono 230. Otwór przelewowy na płyn 231. Kołnierz oporowy do cylindra 232. Żebra do zawory sprzęgłowej 233. Gwint dla nakrętki naprężacza 234. Przewód wlewny 235. Rozwiidlenia wydrążenia 236. Korek wlewnika 237. Obsada zaworu regulującego 238. Zawór regulujący 239. Sprężyna prawoiskrętua 240. Sprężyna lewoskrętna 241. Pierścień oporowy powrotniika 242. Bergalitowy pierścień zderzakowy
ŁOŻE GÓRNE. 243. Otwór na czop kierunkowy 244. Opora kołyski przednia 245. Łuk wodzący 246. Łuk zębaty 247. Ściany boczne 248. Łożyska do czopów kołyski 249. Pokrywy łożysk 250. Zaczepy do rygli 251. Smarownica 252. Rygiel 253. Skrzydełko rygla 254. Oporki 255. Sprężyna zatrzasku 256. Obsada wspornika tarczy ochron- nej 257. Wycięcie do osadzenia pręta o- chronnego 258. Pudło mechanizmu podniesienio- wego 259. Łożysko dźwigni kątowej 260. Oporek do sprężyny naciągu 261. Wspornik dźwigni naciskowej Ryc. 13 i 13a.
MECHANIZM PODNIESIENIOWY. 965 262. 263. 264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279 280. Wał poziomy Zębniki wału Ślimacznica Wkrętka oporowa ze smarownicą Wkręt osadczy Ślimak Poziomy zębnik stożkowy Wałek zębnika Zębnik stożkowy Kołnierz oporowy Wycięcie na klin Korba Rowek do klina Wkręt osadczy (na ryc. 13) Ucha do osi dźwigni cięgła Oś i rączka korby Pokrywa komory ślimacznicy (ryc. 13) Łożysko ślimaka (ryc. 13) Przykrywka (ryc. 13)
m Ryc. 14.
(Z^Z/ vz /im T z^^zzl^^ / zz z8ffi ; / /Z /> \ lUM-zeó jt&r ffiZ ZZ \ ' \l zC^*» litfZ298 ,Z A Z>ydwz JH»-------297 ..z ZWiT'^00 ,Z:: z- “'ł, zz^^zł.. -z” zz //^ ! 288yjWz^*z^^ zz Z^\ .-ZZ^ H vŹZ PRZYRZĄD PRZYCISKOWY. //< W Z oO7 281. Żerdź przycisku \\ z zL<£*<zl j 5XK. ^2?0 282. Ramię tylne iżerdzi H H / 297 283. Ramię przednie żerdzi / ^^^^^294 284. Tłoczek z główką \\ // " 285. Sprężyna żerdzi \^y4/X jf 2?Uc82 ^- ' x PRZYRZĄD NACIĄGOWY. 286. Dźwignia naciskowa dwuramienna 287. Otwór do osi widełek 288. Łącznik z widełkami 289. Górne widełka 290. Dolne widełka 291. Oś 292. Sprężyna naciągu 293. Dźwignia kątowa 294. Ramię cięgła 295- Cięgła 296. Nakrętka z zawleczką 297. Oś roznitowana 298. Dźwignia cięgła 299. Oś z podkładką i zawleczką 300. Oś 301. Widełki cięgła 302. Uchwyt spustowy 303. Wkręt wodzący 304. Rowek okólny do wkrętów wodzących
LOŻE DOLNE. 305. 306. 307. 308. 309. 310. 311. Dźwigar Czop kierunkowy Wodzidło łoża górnego Oporki Obsada z ryglem Otwór do osi ogona Otwór do sworznia z tulejką rozporową Ogon prawy Ogon lewy Głowica Obsada lemieszy Uchwyty ogonowe Zaczepa Ruchome strzemię 307 341 34' Poduszka Zaczep z zaciskiem 345 333 329. 330. 331. 332. 333. 334. 335. 336. Ucho do zaczepy 337. Wspornik do poduszek 338. ~ ’ 339. 340. Rygliel marszowy 341. Drążek pociągowy 342. Oś drążka pociągowego 343. Zatrzask 344. Wycięcie do zaczepu 345. Tuleja 309 / 308 305 336 / 33Ą 332 310 Ryc. 16.
312. 313. 314. 315. 316. 322. 323. 324. 325. 355 349 327 ZAWIESZENIE ŁOŻA. MECHANIZM KIERUNKOWY. 528 328 322 324 323 mwmmmw Ramiona górne Ramiona dolne Dźwignia naciągu Obsada wrzeciona koła Sworznie Uchwyty pochwy Sprężyna resorowa Cięgło z uchem Gwint do nakrętki 346. Zębnik kierunkowy 347. Ślimacznica 348. Ślimak 349. Pudło zespołu ślimakowego 350. 351. 352. 353. 354. 355. 326 326. Gwint pochwy naciągu 327. Czopy 328. Prowadnice Wałek przegubowy Zębniki stożkowe Wspornik wałka pionowego Pokrętło z rękojeścią Osłona skórzana Śruby ustawcze 356. Wycięcie do żeberek ślimaka 357. Ogniwa przegubowe 358. Zębnik stożkowy Ryc. 17, 18 i 19.
Ryc. 20. KOŁO. 317. Tarcza 318. Gumowa opona pustakowa 319. Piasta 320. Wrzeciono 321. Łożyska rolkowe
366a 365 361 363 361 365 Ryc. 21. TARCZE OCHRONNE 359. Górne części tarczy 360. Dolne części tarczy 361. Wspornik 362. Okienko do celo- wania 363. Rygiel górny z zatrzaskiem 364. Rygiel dolny z zatrzaskiem (365. Zaczepy i opory na । drzewce wycioru 366. Chwytka na futerał do głowic wycioru 36fia. Chwytka na futerał do stempla
Ryc. 22. CELOWNIK. 367 Kadłub 368. Występ 369 Bęben kierunkowy , 370. Bęben odległościowy 371. Gumowy ochraniacz 372. Nasadka z latarką elektryczną
iarCM telou»i:n Ryc. 23.
Aj O l z^SLJ^S*'*—. M«sfer s N\BOJ PANCERSK 1 Granat 2 Loska 3 Ładunek aiiotajiiry 4 , Zapłonnik w Pierścień wiodąc} B. kadłub zapalnika 7, Pobudzacz Ś.. Obsada zatrzasku 0. Osłona pobudzacza Fi. Bełwładni k i 1. Iglica 12. Kalki IX Zatrzask II. Ładaurk pobudzacza 15. Spłonka utpahjąra pobudzająca 1(1 Kadłub zapłonnika 17. Kowadełko 20. ładunek płotkowy 21 Podsypka prochowa w ładunku laiokua- nabo0 Ryc. 24,
Ryc. 25.
NABÓJ KRUSZĄCY I Ryc. 26.
2 1 Ryc. 27. PRZODEK. 1. Podwozie 2. Oś dwudzielna 3. Koła 5. Skizynka amunicyjna 8. Duże klatki 32. Poprzecznica 33. Osłabiacz wstrząsów
21 4. 18. 19. 20. 2'1. 22 23. 24. 25. 26. PRZODEK. Skrzynia nabojowa Siedzenie dla woźnicy Dno siedzenia Poduszka Poręcz z obszyciem skórzanym Oparcie parciane Gniazdo na kolbę karabinka Bączek z paskiem do karabinka Skrzynia śnicowa Podnóżek
'2.1 Rys. 28.
Ryc. 29. PRZODEK. 6. Klatka amunicyjna 9. Małe klatki 10. Uchwyty obszyte skórą 11. Ucha do zaczepów 12. Listwy wodzące 13. Uchwyty z uchami
I^yc. 30.
39 Ryte. 31. PRZODEK. 34 Obsada do otjjemek wąsów 35. Wąsy 36. Uch naszelników 37. Nasadka z uchem 38. Łańcuchy 39. Nakładki na miejsce złamane dyszla
Ryc, 32.